Экологиялық фактор

Жоспар

1.Экологиялық фактор.

2.Либих анықтамасы.

3.Шельфорд анықтамасы.
КіРіСПЕ

Менің бұл рефератымның тақырыбы экологиялық факторлар, Либих және Шельфорд анықтамасы.
Экологиялық фактор дегеніміз-организм үшін қажетті немесе теріс әсерін тигізетін ортаның элементтерін айтамыз.Экологиялық фактор 3-ке бөлінеді.Абиотикалық,биотикалық және антропогендік.
Абиотикалық фактор дегеніміз- организмге әсер ететін бейорганикалық ортаның жиынтығы.
Биотикалық фактор дегеніміз- тірі организмдердің бір-біріне және ортаға жағымды немесе жағымсыз әсер етуі.
Антропологиялық фактор дегеніміз- айнала қоршаған ортаға адамның іс-әрекетінің тікелей немесе жанама әсері.
Әрбір организмге әсер ететін фактордың төменгі және жоғарғы шегі болады және бір факто шешуші рол атқарады. Бұл заңдылықты неміс химигі Ю. Либих(1948)ашқан.Оны минимум заңы деп атайды. Шешуші фактормен қатар организмнің факторлар жиынтығына деген ең жоғарғы төзімділік қасиеті болады.Төзімділік заңы В.Шельфорд есімімен аталады.
Пайдаланған әдебиеттер

1. Бродский. Экология. А-1997ж.
2. Сағымбаев. Экология. А-1985ж.
3. Бейсенова.А.С. Экология. А-2002ж.
4. Оспанова. Г.Т. Экология. А-1998ж.
        
        Жоспар
1.Экологиялық фактор.
2.Либих анықтамасы.
3.Шельфорд анықтамасы.
КіРіСПЕ
Менің бұл рефератымның тақырыбы экологиялық факторлар, Либих ... ... ... дегеніміз-организм үшін қажетті немесе теріс
әсерін ... ... ... ... ... ... және антропогендік.
Абиотикалық фактор дегеніміз- организмге әсер ететін бейорганикалық
ортаның жиынтығы.
Биотикалық ... ... тірі ... ... ... ... немесе жағымсыз әсер етуі.
Антропологиялық фактор дегеніміз- айнала қоршаған ортаға адамның іс-
әрекетінің тікелей немесе жанама әсері.
Әрбір организмге әсер ... ... ... және ... ... және бір факто шешуші рол атқарады. Бұл заңдылықты неміс химигі Ю.
Либих(1948)ашқан.Оны ... заңы деп ... ... ... ... ... жиынтығына деген ең жоғарғы төзімділік қасиеті
болады.Төзімділік заңы ... ... ... ... - тірі организмнің кез келген даму сатысының бірінде,
тікелей не жанама түрінде ықпал жасайтын орта ... Ал бұл ... ... ... ... қабілетімен жауап береді.
Кез келген тірі организмге әсер ететін ортаның ... ... екі ... ... ... ... (абиотикалык
әсер), екіншісі-тірішілік иелерінін ықпалы (биотикалык, фактор), сонымен
қатар экологиялық факторды белгілі организм ... ... ... ... ... қарай да әр түрлі топқа жинақтауға болады.
Соңғы кездері, ... ... ... ... ... ... байланысты,ол абиотикалык фактордан бөліп
алынып, өз алдына жеке фактор ретінде ... ... аса ... ... ... ... эклогиялық
факторларының классификациясын С.Монгадский үсынды. Организмдердің әртүрлі
экологиялық факторларға бейімделу қабілетіне орай, сол ... ... ... мен ... ... тұжырым жасалынды.
Осыған байланысты ол біріншілік ... ... ... орта ... екіншілік (вторичный)периодты түрде ықпал етуші орта
факторы және периодты түрде ықпал етпейтін факторлар деп жіктеді.
Біріншілік периодты түрде ... ... ... -жердіц айналуы,
жыл мезгілдерінің ауысуы, күн көзі сәулесінің ... ... ... ... ... ... ... де тұрақты түрде
белгілі период аралығында қайталанып отырған. :
Екіншілік периодты ... ... ... факторлар біріншілік
периодты түрде ықпал ... ... ... ... ... суда ... тұз ... түрде ықпал ... ... - әр ... ... өнеркәсіп, өндіріс сарқынды суларының құрамы.
Адамзат баласы, өз ... ... ... ... ... әсер ... ... және абиотикалык факторларды ... ... өмір ... үшін ... ... ... аралығы болуы тиіс.
Мысалы, температурының төменгі және жоғарғы шегіне ... әр ... ... әр түрлі қабылдайды. Суды қайнату барысында, кейбір
судағы микроорганизмдер жойылады,яғни ішетін су ... өмір сүру ... ... ... яғни сырт ... және жоғарғы шектерінің аралығы алшақтаған ... ... да ... яғни ... отырған организм толерантты
деп есептелінеді.
Абиотикалық факторлар. Жер бетінің ... ... ... және жер бетінің беткі қыртысы құрайды. Ауа-райы, климаттық
факторларға мыналар ... Күн ... ... ... ... түрінде таралатын бұл энергия түрінің 99%-І толкын
.0 мнм болып ... ... ... оның ... 48 %-і ... ... ал 45%-і-инфрақызыл 7%-і ультракүлгін толқындары болып табылады.
Тіршілік үшін, инфрақызыл, ... және ... ... орны ... ... ... ... атмосфералық қабаттан өтіп, жер бетіне
беретін энергиясы – 21.1023 кДж шамасында. Алайда, жер бетінің әр ... ... ... да әр түрлі болғандықтан, ол аудан бірлігіне, бірлік
уақыт бөлігіне келетін энергия ... ... ... күн ... ... ... деп атап ... ... және оның ... ... 0,14 ... Жер бетінің жарықтығы. Жарық сәулесінің ағынын, оның ұзақтығы мен
интенсивтігін ... ... Жер ... өз осінен айналуына байланысты,
күн мен түн өзара ... ... ... ... ... ... өміріне маңыздын айтпаса да түсінікті. Көптеген жануарларда күн мен
түн алмасқан ... ... ... деп ... активтілік кездеседі.
Мысалы, өсімдіктердің кейбір түрлері күндіз ғана бүр жарып, ... ... ... Ауа ... - ... ... ... қанығуын сипаттайтын
шама. Көп жағдайда ауа буымен ... ... ... ... ... ауа ... мен айырымы – ылал тапшылығы (дефицит
влажности) деп ... ... ... ... ... фактор.
Өйткені, ол әрі температураны әрі ... ... ... ... ... ... ... ыссы екендігін байқалады.
Ауа райының осындай кездерінде белгілі мерзім аралығында насеком, ... ... ... ... ... тозаңданып,
көбеюіне қолайлы жағдай туындайды. Аталған денелердің күрт ... ... ... ... - ылғалдылықпен тік байланысты шама. Сонымен бірге, ол
биосферадағы ластаушы ... ... ... ... - ... су ... бір ... бола отырып, әр жерге әртүрлі жауады.
Жауын-шашыны сирек болатын кұрғақ, аймақтарды аридті, ал жауын-шашыны ... ... ... ... деп ... ... 250 ... кем ылғал
мөлшері құрғақ аймақтарға тән.
Атмосфераның газ құрамы - негізінен « 21-О2,-0,03% СО2 және ... Ауа ... су ... түрлі элементтердің тотықтары, шаң-
тозаң, түтіндер кездеседі.
Жер бетінің температурасы- ... ... ... ... ... тікелей тәуелді болып келеді. Жер бетіндегі ... ... ... ... және ... ... түсетін күн
сәулесі көлбеулене түседі де, климат салқындай түседі.
Ауа қозғалысы (жел). Жел, жер ... ... ... ... ... қысым айырымынан туындайды. Жел ағыны, қысым шамасы аз жақка
қарай бағытталады, яғни ол ауа ... ... ... ... ... ... айналуы да, ауа массасының циркуляциясына әсер етеді. Қысқасы, жел
- атмосферадағы ауа құрамын ... ең ... ... қысым. Калыпты қысымға 1,О1З-105 Па шамасы қабылданған. Жер
бетінің бөліктерінде, ... ... ... ... Сонымен қатар,
нақты бір жер үшін қысымның маусымдық, ... мәні ... ... олар ... және ... мәндерге ие болады. Атмосфералық қысымды ... және ... ... деп ... ... ... кеңістікте спираль бойымен құйындата қозғалған ауа ағынын -
циклон деп ... ... ... ... ... ... ... өте мол болады.
Сулы ортаның абиотикалық факторы. Жер ... ... ... — су алып жатыр. Жер шарының құрлық бет айданының 510 млн.км2
шамасының 361 млн. ... ... ... үлесіне тиесілі. Жер шарының су
қабаты — гидросфера деп аталып, құрамы тұщы сулы өзен-көл және теңіздерді
қамтиды.
Су ... ... ... ... 55 есе, ал ... ... жоғары.
Сонымен қатар сулы ортаның ерекшеліктеріне төмендегілер жатады:
- суға біркелкі және ... ... ... ... -оның
қозғалғыштығы, үнемі ағу барысында орын ауыстыруы;
- су терендігіне қарай, ондағы температураның ... ... ... ... ... ... - ... өзгеріп отыруы;
- су мөлдірлігі немесе тұнықтығы, оның беткі кабатындағы жарықтық режимді
(световой ... ... ... су бойынан өтуіне қарай, әртүрлі ...... және ... ... ... ... жүреді. Су бойында
органикалық заттардың түзілуі, осы жарық сәулелерінің, оның ... ... ... [яғни эвфотикалық аралықта) жүреді.
Тірі организмдерге ең басты абиотикалық фактор ... ... яғни онда ... ... ... -бикорбанат, сульфат
хлоридтердің концентрациясы болып табылады. Осыған орай, су көздері тұщы
және ... ... ... ... Су ... ... ... көмір қышқыл
газы және сутегі иондарының концентрациясының да, су ... ... ... ... мен көбеюіне және өмір сүруіне маңызы ерекше.
Өнеркәсіптің сарқынды суларында және егістік алқабының ... ... ... ... және ... заттар жоғарыда
аталған көрсеткіштерге әсер етіп, оларды өзгертуі ықтимал. Ал бұл өзгеріс,
судағы тіршілік ... ... ... (өте ... ... түрдің пайда болуына әкеліп соқтырады.
Биотикалық фактор. Тіршілік ету барысында, бір түрлі организмдердің
өзге түрлі организмдерге өзара әсер етуі ... ... деп ... өсімдіктер, микроорганизмдер арасындағы байланыс ... Ол ... ... ... деп ... Олардың бір-біріне
қатыстылығын тікелей және жанама (косвенный) деп екіге бөледі.
Бірінші жағдайда, бір ... ... ... әсер етеді, ал
екіншісінде, ... ... өзге ... ... ... ... ... жанама әсер етеді.
Тірі организмдердің өзара ықпалын, бір-біріне реакциясы арқылы да
топтайды. Атап айтқанда, гомотипті реакция — бір ... ... ... ... қатынасы және гетеротипті реакция - әр түрге жататын дара
түр өкілдерінің өзара қатынасы немесе коакциясы.
Өсімдіктер жер ... ... ... ... ... құрап,
өзге тірі организмдердің бәрін энергия және ... ... ... фактор саны, сапасы және жеткіліктігі жөнінен көптүрлі болады.
Ю.Либих анықтамасы.
Баяулату ... ... ... ... ... 1840 ... ... қалаушылардың бірі ... ... ... ... қоректену теориясын ұсынды. Бұл
теория бойынша, өсімдіктердің топырақ құрамындағы ... ... ... ... ... ... су немесе азот, бор не ... ... ... ... да алмайды. Зерттеулер
нәтижесіңде, Ю.Либих минимум ... ... ... оның
дәлелдеуінше топырақ кұрамы қоректік заттар, ең аз ... сол ... ... ... тиіс.
Либихтан кейінгі зерттеулер бүл ... ... екі ... дұрыс болатыны анықталды. Бірінші ... ... ... тең ... ... бір ... ... тұрғанда, жағдай күрт
өзгеріп, күшті дауыл, өрт немесе ... су ... ... "ең аз ... ... ... заттардың айналымы, орын алмастыруы бір қалыпта сақталса. ... ... көп ... ... болса басқа заттарды ... ... ... ... ... орнын алмастырып
пайдалана береді. Мысалы стронций көп жерде омыртқасыз ... ... ... ... ... ... жиналады. Немесе көлеңкеде
өсетін өсімдіктер
мырышты күн сөулесінде өсетіндерден аз пайдаланады. ... күн ... ... үшін ... шектеуші фактор болады.
Заттар аз болса шектеуші фактор пайда болады деу дұрыс емес, Олар ... ... ... ... да ... ... күн сөулесі, жылу, су
көп болса да өсімдіктер нашар ... ... ... ... ... тірі ... әрдайым экологиялық ең аз шама мен
экологиялық ең көп шама ... өмір ... Осы ... (ең аз бен ең
көп арасы) мөлшерін ғылымда "толерантты шек" деп ... ... шек" ... 1913 жылы ... ашты. Ол организмдер
үшін экологиялық "ең аз шама" заңымен қатар экологиялық ең көп ... да ... бар ... ... аз бен ... ... ... білуге
мүмкіндік жасады. Сөйтіп бұл заңдардың шегін белгіледі, сол шектен не аз,
не көп ... ... өмір сүре ... ... шек" заңына төмендегідей қосымша енгізілді:
- организмдердін толеранттық шегі кейбір заттарға соншалық үлкен ... ... тым аз ... ... ... ... ... шегі үлкен организмдер
көп тараған,
- организмге керекті зат түрі не аз, не көп ... ... ... ... шегі ... ... ... топырақта азот аз болса, өсімдік
сарғаймас үшін суды бұрынғы мөлшерде көп ... ... азот аз ... ... ... ... шегі өседі.
- тұқым қалдырар кез организмдер үшін жауапты кезең. Бұл кезеңде ... ... ... айналады. Өсімдіктер мен ... ... ... ... ... шегі тым аз болады. Мысалы: көп жылдық кипарис ... ... ... ... өсе ... ұрықты тек ылғалды, бірақ көп ... ғана ... ... экологтар үшін маңызы үлкен. Соларға сүйене
отырып организмдер мен табиғаттық арақатынасын зерттеуге, ондағы ... ... ... білуге болады. Бұл арақатынас шым-шытырық
болғанымен организмдерге бәрі бірдей ықпал ... ... ... ... немесе ерекше түрін алып ... ... ... ... ... ... ... ең өлсіз түйінін табуға шектеуші факторды
білуге мумкіндік туады.
Егер ... ... шегі ... ... ... ... ... орташа мөлшерде болса, оларды ... ... ... ... жоқ. ... ... ... үнемі өзгеріп тұратын
факторларға толеранттық шегі тар болса, ондай ... ... ... ... ол ... фактор болуы мүмкін. Мысалы, қүрлықта ... ... да оңай ... да ... фактор емес, суда оттек
аз, оның мөлшері өрдайым өзгеріп отырады, ... ... ... ... үшін ... ... ... фактор болады.
Қоршаған ортаның қолайлы немесе қолайсыз жағдайларын тексергенде алдымен
организмдердің өмір сүруіне аса ... ... ... аударған жөн.
Адамдардың ортаға жасайтын өсерін, пайда - ... ... ... ... зерттеудің қажеті жоқ, Солардың ішінен ең басты
шектеуші факторларды іріктеп ... жеке ... бір ... ... ... өмір ... түрлі организмдер тобына жасайтын ықпалын білсе
де жеткілікті, Осындай әдіспен қоршаған ортаның бұзылуын, өзгеруін алдын
-ала ... ... ... ... ... ... болып жататын құбылыстар мен ... ... ... ... тірі ... ... ... олардың өздеріне
пайдалысын алып, зияндысына жоламауға тырысады.
Мысалы күн сәулесіне үйренген тірі организмдер жарық және жылы ... - ... ... ... ... қыс айларында өсуін тоқтатып, ... ... осе ... құбылысы мен өзгерістерін жануарлардың көзіндегі,
өсімдіктердің, ... ... ... ... зат) ... (сезіп) ... ... ... ... ... ... органикалық заттар) және
гормондарға (ішкі секреция бездерінен жасалып ... ... ... етіп ... ... ... немесе уақытша тоқтай тұруын
реттейді.
Кейбір өсімдіктер ... пен ... ... ... ... әдетін озгертіп ... ... ... жарық
уақыт қысқара бастаса гүл шашып, тұқым (үрық) қалдыруға асығады.
Қолдан жарық жөне жылу беріп, өсімдіктерді жыл бойы ... ... ... ... күні гүл ... ... тәжрибесі осыны дәлелдейді.
Жануарлар да күннін ұзындығына, жаз бен қысқа икемделіп өмір сүреді.
Шөлді жерлерде қашан жауын ... ... ... ... Онда ... ... өсімдіктер табиғаттың ерекшелігіне көндіккені сонша олардың
тұқымдары нөсерлі жауын жауғанын күтіп топырақта бірнеше жыл жата ... ... ... құм ... гүлдене шығатыны осыдан,сол тұқымды
ылғалды топыраққа тастасаң әспейді, оған үйренген нөсерлі бір жауын керек.
Шектеуші факторлар ... ... және ... ... болады.
Мысалы, бірге өмір сүретін организмдер тобының арақатынасы биологиялық
сипатта болса, организмдердің жылы мен ... ... пен ... ... ... қоршаған ортада көмір қышқыл газының көбейюі
- химиялық сипатқа жатады.
Қорытынды
Экологиялық факторды,оған байланысты, ... ... заңы ... ... ... білудің практикалық маңызы зор. Өйткені,
организмдердің ең қажетті шектеуші факторын біле отырып, мол өнім алуға
немесе табиғат ... ... ... жол ... ... шегі ... ... шегінен шығып кетсе
организм тіршілігін жояды.Мысалы,қатты қуаңшылық жылдары ... ... ал су ... ... ... балықтардың
жойылуына әкеп соғады.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Бродский. Экология. А-1997ж.
2. Сағымбаев. Экология. ... ... ... ... Оспанова. Г.Т. Экология. А-1998ж.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауа – экологиялық фактор20 бет
Ағза және орта. Экологиялық факторлар және олардың тірі ағзаларға әсері1 бет
Жаңа технологиямен өсірілген күздік бидайдың морфо – анатомиялық құрылымына экологиялық факторлардың әсері39 бет
Жаңа технологиямен өсірілген күздік бидайдың морфо – анатомиялық құрылымына экологиялық факторлардың әсері туралы53 бет
Жаңа технологиямен өсірілген күздік бидайдың морфо – анатомиялық құрылымына экологиялық факторлардың әсері туралы ақпарат38 бет
Жылжымайтын мүлік құнына әсер ететін негізгі экологиялық факторлар және олардың экспертизасы18 бет
Негізгі абиотикалық факторлар және ағзалардың оларға бейімделуі. Биосфера ғаламдық экожүйе.Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары.Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс16 бет
Организмдердің тіршілігі үшін негізгі экологиялық факторлардың экологиялық мәні7 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы аймақтарының экологиялық жағдайына баға беру, аймақтың экологиялық жағдайының тәуекел факторларын және оны басқаруды талдау61 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь