М.Әуезовтің «Абай жолы» роман – эпопеясы /жарыққа шығуы жайлы

Абай жолы — М.Әуезовтың әлемге әйгілі роман-эпопеясы. “Абай жолы” — қазақтың көркем прозасын классикалық стиль деңгейіне көтеріп, әлем әдебиетіне биік эстетикалық талғам, көркемдік қуат әкелген үздік туынды. Әуезов өзінің роман-эпопеясында қазақ халқын, оның ұлттық дәстүрін барлық қырынан энциклопедиялық деңгейде жан-жақты ашып көрсеткен. Қазақтың дана ұлы Абай образын, мәңгілік тұлғасын сөз өнерінде өзгеше даралықпен сомдаған.
Әуезовтың “Абай жолы” роман-эпопеясы әлемдік деңгейде: “ХХ ғасырдағы ең үздік шығармалардың бірі” (Луи Арагон), “Бұл тамаша эпопея бізге тұтас бір әлемді сыйға тартты, табиғаттың, тұрмыстың небір ғажайып картиналарымен, адам құштарлықтарын сипаттауымен бізді іңкәр етті (Н.Тихонов). “Шынында, бұл қазақтар — неткен ғажайып халық! Осы кереметтік “Абай” романында қандай тамаша суреттелген!” (Б.Матип) деген жоғары баға алды. Сондай-ақ, бұл роман-эпопея қазақ халқын, қала берді бүкіл түркі әлемін дүние жүзіне танытқан ұлы шығарма ретінде де танылды. Ш.Айтматовтың “Өз басым өзге елге сапарға шығып, өзге жұрттың табалдырығын аттай қалсам, әрқашан қасиет тұтып, өзіммен бірге қастерлеп ала жүретін екі түрлі асылым бар: бірі — “Манас”, бірі — Мұхтар Әуезов” — деуі осыны айғақтайды.
“Абай жолы” роман-эпопеясы жазушының ұзақ жылғы ғылыми ізденістері мен көркемдік танымының жемісі. 30-жылдарда Абай мұрасына әр қилы баға беріліп, қым-қиғаш пікірлер айтысы туғанына қарамастан Әуезов Абайдың өмірі мен ақындық жолына байланысты зерттеулерін тоқтақан жоқ. Л.Соболевпен бірігіп жазған “Абай” трагедиясын 1939 ж. Мәскеуде бастырды, кейін ұлы ақынның өмірін бейнелейтін опера либреттосын, киносценарий жазды.
“Абай” трагедиясында оның жанрлық ерекшелігіне байланысты ақын өмірінің соңғы кезеңі, яғни, хакім Абай бейнеленген. Мұнда Абай халықтың қамқоршысы, халық мүддесін жақтайтын күрескер, өнер-білімді уағыздаған ағартушы ретінде көрінеді. Бұл трагедияға дейін-ақ Әуезов Абай жайында роман жазуға бел байлаған. 1937 жылы жазылған “Татьянаның қырдағы әні” атты үзінді болашақ романның тарауы ретінде жоспарланған болатын. “Татьянаның қырдағы әнін” оқушы-қауым жылы қабылдады. Көп ұзамай жазушы өз ойын жүзеге асыруға тікелей кірісті. Алғашқыда романға “Телғара” деген ат бермек болды. Автордың алғашқы мөлшерлеуінде роман үш кітаптан құралмақшы болатын. Алайда, жұмыс барысында оның шеңбері кеңейтіле түсті. Әуезов алғашқыда екі кітаптан тұратын “Абай”, онан кейін мұның жалғасы болып табылатын “Абай жолы” (бұл да екі кітаптан тұратын) романын жазды.
Алғашқы екі кітаптан тұратын “Абай” романы үшін жазушыға КСРО Мемл. сыйлығы (1949) беріліп, төрт томдық “А. ж.” роман-эпопеясы жарық көргеннен кейін ол Лениндік сыйлықтың лауреаты (1959) атанды. Абайдың заманы, өмірі мен өнерпаздық, қайраткерлік, ұстаздық өнегесі жайында кесек көркем шығарма жазуға Әуезов мол дайындықпен келді. Бұл жазушының дүниетанымы, ойшылдығы тереңдеп, кемеліне келген, суреткерлік шеберлігі шыңдалып әбден жетілген кез болатын. Әрине, бүтін бір тарихи дәуірді, бір халықтың ұлттық өмір-салтын, толып жатқан қым-қиғаш оқиғаларды, сан алуан кейіпкерлер бейнесін, іс-әрекетін, бір-бірімен қарым-қатынасын ұлы ақын, ойшыл, ұстаз Абайдың өмір жолымен ұштастыра суреттеу үшін мүлде жаңа, тың көркемдік шешімдер тауып, ұлттық көркем прозада зор жаңашылдық таныту қажет еді.
1. Нұрқатов А., «Мұхтар Әуезов творчествосы», Алматы 1965
2. Қаратаев М., «Эпостан эпопеяға» А., 1968;
3. Ауэзова Л.М., Исторические основы эпопеи “Путь Абая”, А., 1969;
4. Қабдолов З., Мұхтар Әуезов және оның әсемдік әлемі, А., 1986.
5. Интернет желісі
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
  Шәкәрім атындағы Семей Мемлекеттік ... 
                                       
                                        
                                       
        
         СӨЖ 
                   ... 1940-60 ... ... әдебиетінің тарихы
        Тақырыбы : М.Әуезовтің  роман  -  ... ... ... жайлы/ баяндама
     
                                  
                                                              ... ... А.О.
                                                              ... Д.Е. 
                                                                    Топ: КЯ-409 (с)
                                                              
                                                                                                                                                  
                                                               






                                                          
                                    ... ...  ...  -  ... (баяндама)
	Абай жолы  --  М.Әуезовтың әлемге әйгілі роман-эпопеясы. "Абай  жолы"  --  ... ... ...  ...  ... ... көтеріп, әлем әдебиетіне биік эстетикалық талғам, көркемдік қуат әкелген үздік туынды. ... ... ... ... халқын, оның ұлттық дәстүрін барлық қырынан энциклопедиялық  деңгейде жан-жақты ашып ... ... дана ұлы Абай ... ... тұлғасын сөз өнерінде өзгеше даралықпен сомдаған.
	Әуезовтың "Абай  жолы" роман-эпопеясы әлемдік деңгейде: "ХХ ғасырдағы ең үздік шығармалардың бірі" (Луи ... "Бұл ... ... бізге тұтас бір әлемді сыйға тартты, табиғаттың, тұрмыстың небір ғажайып картиналарымен, адам ... ... ... ... етті ... ... бұл қазақтар  --  неткен ғажайып халық! Осы кереметтік "Абай" романында қандай тамаша суреттелген!" (Б.Матип) деген жоғары баға алды. ... бұл ... ... ... қала берді бүкіл түркі әлемін дүние жүзіне танытқан ұлы шығарма ретінде де танылды. Ш.Айтматовтың "Өз басым өзге елге сапарға шығып, өзге ... ... ... қалсам, әрқашан қасиет тұтып, өзіммен бірге қастерлеп ала жүретін екі түрлі асылым бар: бірі  --  "Манас", бірі  --  ... ...  --  деуі ... ...  ... ... ... ұзақ жылғы ғылыми  ізденістері мен көркемдік танымының ... ... Абай ... әр қилы баға ... ... пікірлер айтысы туғанына қарамастан Әуезов Абайдың өмірі мен ақындық жолына ... ... ... жоқ. ... бірігіп жазған "Абай" трагедиясын 1939 ж. Мәскеуде бастырды, кейін ұлы ақынның өмірін бейнелейтін опера ... ... ...  ... оның ... ... ... ақын өмірінің соңғы кезеңі, яғни, хакім Абай бейнеленген. Мұнда Абай халықтың қамқоршысы, халық мүддесін жақтайтын күрескер, ... ... ... ретінде көрінеді. Бұл трагедияға дейін-ақ Әуезов Абай жайында роман жазуға бел байлаған. 1937 жылы жазылған "Татьянаның қырдағы әні" атты ... ... ... ... ... ... болатын. "Татьянаның қырдағы әнін" оқушы-қауым жылы қабылдады. Көп ұзамай жазушы өз ойын жүзеге асыруға тікелей кірісті. Алғашқыда ... ... ... ат ... ... ... ... мөлшерлеуінде роман үш кітаптан құралмақшы болатын. Алайда, жұмыс барысында оның шеңбері кеңейтіле түсті. Әуезов алғашқыда екі ... ... ... онан ... ... жалғасы болып табылатын "Абай жолы" (бұл да екі кітаптан тұратын) романын жазды.
	Алғашқы екі кітаптан тұратын "Абай" романы үшін ... КСРО ... ...         (1949) беріліп, төрт ... "А. ж." ... ... ... ... ол ... ... лауреаты (1959) атанды. Абайдың заманы, өмірі мен өнерпаздық, қайраткерлік, ұстаздық өнегесі жайында кесек көркем шығарма жазуға ... мол ... ... Бұл ... ... ... тереңдеп, кемеліне келген, суреткерлік шеберлігі шыңдалып әбден жетілген кез болатын. Әрине, бүтін бір ... ... бір ... ... ... ... ... қым-қиғаш оқиғаларды, сан алуан кейіпкерлер бейнесін, іс-әрекетін, бір-бірімен қарым-қатынасын ұлы ақын, ойшыл, ұстаз Абайдың өмір жолымен ... ... үшін ... ... тың ... шешімдер тауып, ұлттық көркем прозада зор жаңашылдық таныту ... еді. ... бәрі өмір ... ... ... ... ... бүгінгі заманның талғам-танымына үйлестіріп, жалпы адамзаттық түбегейлі мүдделермен сабақтастырғанда ғана іске асатынын жазушы ... ... ... ... ... ... басты кейіпкер етіп ала отырып, айналасына топтасқан көптеген қаһармандармен (бұлардың ішінде аса ірі тұлғалар мол) тығыз қарым-қатынас ... ... ... Абай ... оқиғалардың топ ортасында жүреді. Бір қарағанда оған ... жоқ ... ... оған ... ... не оның тікелей араласуы арқылы жаңа мазмұн, мағынаға ие болып, жарқырап шыға келеді. Сөйтіп, бас ... ... ... ... де, оның ... ... айқындалып, ашыла береді. Оқиғалар мен эпизодтардың көптігіне қарамастан шығарма сюжет құрылысының ... ... ... шымырлығымен көзге түседі.
	"Абай  жолында" қазақ қоғамының алуан түрлі топтары кең қамтылып, сан қырлы ... ... ...  Аса мол ... ... әдеби, этнографиялық  мұраларды алғырлықпен игеріп, көркемдік әр берген. "Абай  жолы" роман-эпопеясында қазақ халқының этнографиясы, ... ... ... ... жаз жайлауға көшу, құдалыққа бару мен той жасау, кісі өлімі мен аза ... ас ... жұт, ... сайлауы, дауға билік айту, аң аулау мен ... ... т.б.  --  бәрі ... мен ... ... ... ... өмірлік тартысты барынша ашып көрсетуге, оның әлеум. мәнін күшейтуге тырысады. Белгілі фактілердің шеңберімен шектелмей, қажет ... ... ... барлық желісін бір түйінге келтіру үшін, басты мәселелерді бір арнаға түсіріп, түйістіру үшін оқиға барысын өзгертіп, ... ... ... ... ... ... жарым-жартылай ойдан шығарылған көптеген кейіпкерлердің тағдырлары өмірде болғандай кескін-кейіпке ие ... ... ... даму ... ... ... ... ойдың өзегімен тығыз ұштасып жатады. Тарихи оқиғалар мен фактілердің бәрі роман-эпопеяның бүкіл мазмұнымен тығыз ұштасып, шығарманың көркемдік өміріне орайлас ... ... ... ... ... өмірі мен тұрмысын, салт-санасын, оның жекелеген өкілдерінің түсінігі мен көзқарастарын суреттей отырып, ұлттық қасиет-ерекшеліктерге жалпы адамзаттық ... ... ... және ... ... белгілердің бірлігін көре біледі, ал қоғамның тарихи дамуынан біздің дәуірімізге дейін өз маңызын сақтаған прогресшіл бағыттарды ... ала ... ... Абай ... ... ... тарихи процестер мен құбылыстар мәніне терең енуі арқылы ғыл. ... пен ... ... ... ...  ... жай ғана ... емес, көркемдік ойдың көрігінен өткен, сомдап бейнеленген өмір шындығы, халықтың тағдыры, өткені мен ... ... ... ... ... ... толғайтын жазушы өз дарынына қарай  --  ойшыл, ... ... ...  --  ... сан ... адамдардың қарым-қатынасын, мінезін, құлқын, іс-әрекетін терең ашып көрсете алса  --  психолог. Сондықтан біз эпопеяда ... ... өмір ... мен ... ... дейміз.
	Аристотель айтқандай, поэзия, көркем әдебиет болғанды ғана баяндамайды, болатынды, болуы мүмкін жайларды да мол қамтиды, сол арқылы өмір ... ... мәні арта ... Мыс., ... Құнанбай бейнесінің өмірде болған Құнанбайға қарағанда жағымды жақтары аздау, ал ... ... ... ... осыған қарап жазушы кеңес дәуіріндегі қасаң саясаттың ыңғайымен кеткен деген үзілді-кесілді пікір қорытуға бола ма? ... ... ... ... ... ... ... эпопеяның алғашқы екі кітабына айтылатын сынның да көбірек болатынын Мұхтар жақсы ... ... ... тек ... ... қоймайтыны да анық. Жазушы көркем шығарманың өз заңдылықтары мен мүмкіндіктері бар екенін түсініп, соны толық пайдалануға күш салды. Яғни, жазушы ... ... ... ... жай ... ғана ... типті тұлға дәрежесіне көретіліп суреттелуін ұтымды көрді. Осы тұрғыдан алғанда, мыс., Дәрменді ... ең ... өте ... бір ақын ... ... көрсету қажеттігін ескертіп, ойдан шығарылған, жинақталып жасалған бейне дейміз. Өмірде болған нақтылы ... ... етіп ... оның өзі елге аты ... ... ақын ... ол ... ойын еркін өрбіту мүмкіндігін шектеп, қолбайлау болмас па еді? Осыған орай үлкен шындықты жеке кейіпкерлердің әрбір іс-қимылынан іздемей, эпопеядағы заман ... сан ... ... ... ... ... Абай тұлғасынан, оның ой толғаныстарынан, терең сезімге толы табиғат суреттерінен, жазушының концептуалды, түйінді идеяларынан, солардан ... ... ... тану ... ... жолы" эпопеясының танымдық мәні туралы айтқанда Абай заманын, сол ортаны, Абайдың ақындық, азаматтық тұлғасын, өнерпаздық жолын танытуы арқылы әдебиеттану, ... ... ... ... одан әрі ... ... ... да аса зор болды дейміз. Эпопеяның кең мағынасында тарих, этногр. секілді ғылымдар тұрғысынан ... да ... мәні аса ... ... ... ... ... атап көрсеткен болатын. Ал жалпы халықтық мүдделер тұрғысынан келгенде, біз "Абай жолы" ... ... ... бен ... ана ... ... орасан зор рөлін баса айтуымыз қажет. Эпопея дүние жүзі халықтарының 116 тіліне аударылған. 200 ... ... ... ... ... 2 том ... ... 1942, 2-сі 1947, 3-сі 1952, 4-томы 1956 ж. жарыққа шықты. Эпопеяның  ... ... екі ... КСРО ... ... (1949),  ... төрт томына Лениндік сыйлық (1959) берілді.  арқылы қазіргі қазақ прозасы күллі дүние жүзі ... ... ... шыңына шықты. Сөйтіп, 19 ғасырдың 40-50-жылдарын М. О. Әуезов туған әдебиетіміздің даму тарихында бұрын-соңды болып ... ... ... ... өзі ... да, өйткені  шығарма бұл тұсқа дейін қазақ әдебиетінде болған ... . Ең ... ... ... айтылған осындай орасан биік бағаға  қандай қасиеттері мен жетті? Бұл ... ... беру үшін ... тән ... ерекшеліктерді ескермей болмайды. Алдымен, тақырып туралы. Кешегі, яки тарихи тақырып: бүгінгі, яки қазіргі күн тақырыбы деп жүрміз. Бір ... ... ... айтыс ашып, дауласып та көрдік. Бәрі шартты нәрсе! (Кеше, бүгін, ертең... Уақыт жалғастығында жік жоқ: таң атса, ертең ... ... ... ... Демек, кешесіз бүгін, бүгінсіз ертең жоқ). Сондай-ақ ... ... кім? Мұны тану үшін ... ... білу шарт. Тамыры жоқ ағаш, тарихы жоқ халық болмайды. Әуезов өзінің төрт том  арқылы ... ... ... қала ... - өз ... ... ... тіпті - қазақтардың өзіне қазақ дегеннің кім екенін танытты. Дәлірек ... ... ... ... - оның ... ... - тарихын, тарихының түбірлі кезеңдерін, қазақ мінезі ... ... Һәм ... ... ... ... күшпен жарқыратып, ашып, жан-жақты айқындап, терең түсіндіріп берді. Сондықтан да,  оқыған Бенжамен Матип  деп ... ... ... ... ... . Сондықтан да бүгінде Л. Н. Толстойды оқымай орысты, О. Бальзакты оқымай французды білдім деу қандай қиын ... ... ... ... ... деу ... ... бас кейіпкері - Абай. Біз ақын өмірінің елу жылына айғақ боламыз. Абайдың адам, азамат, ақын ретінде қалыптасуы сол ... ... ... ... қоғамының барлық саласындағы өмірдің барлық ойы-қыры, қия-қалтарысымен ... ... Абай ... ... ғасырдың екінші жартысындағы және осы ғасырдың басындағы бүкіл халық тіршілігін, оның көп бұралаң тағдырын, ой-арманын, мақсат-мүддесін, күрес-тартысын... ... ... ... өтеміз.  дегенде, бұл ұғымның негізінде ұлттың әдет-ғұрпы ғана емес, ұлттық рухы жататыны сөзсіз. Демек,  кешегі қазақтардың тұрмысы, ... ғана ... ... рухы ... ... ... ғасырдың 2-жартысындағы қазақ өмірінің бұл төрт кітаптан тыс қалған бір де бір қалтарысы жоқ.  мазмұн жағынан алғанда жалпы жұрт ... ... ... жанр ... алғанда қазақтың тұңғыш эпопеясы екендігі де осында жатыр. Тағы бір күрделі ерекшелік - осынау кең құлашты ... ... ... ... ... ... ... күресіне құрылған және осылардың бәрі диалектикалық қимыл-қозғалыс, өсу-өрбу, өрістеу үстінде көрсетілген. Мысал үшін шығарманың негізгі арқауындағы арналы ... ... ... ... ... жеке ... арасындағы психологиялық шиеленістер, қарым-қатынастағы қайшылықтар, әлдінің әлсізге қиянаты, зорлығы, қаныпезерлікке ұласқан ... ... мен ... ... одан өрбіген ру мен ру арасындағы кескілестер - жер дауы, жесір дауы, құн, ... ... ... ... ... ... тиген зардабы - түрлі сипаттағы қаналулар: кедейленулер, қаңғып-тентіреулер, жұтқа ... ... ... ... ... даласына орыс қоныстанушыларының келуі, жарлы-жақыбайлардың өзара ынтымағы, олардың үстемдерге қарсылығы, бұл қарсылықтар үстінде көрінген жалаңтөстер, олардың ... жер ... осы ... ... ескі мен ... ара жігі ... күрестің жаңаша сипат алуы... Осылардың бәрі қара қылды қақ ... ... ... ... шындық шеңберінде тағы да нақты және даму ... ... - шын ... ... айта ... ... күшіне, талант қуатына саяды. Эпопеяда ешбір адам жоғарыдағыдай тартыс арнасынан шет қалмайды. Бәрінің характерлері, сол қым-қиғаш күрес үстінде қалыптасады. . Бұл - аса қиын әрі ... ... ... пен ... анық ... ... екі жақ ... туған әке мен баланың арақатысына құру бұрылтпас және ... ... ... таппаса, көптің сана-сезіміне бір қарағанда жете қоймайтын нанымсыз нәрсе секілденеді. Реалист-суреткердің айта қалғандай шығармашылық күш-қуатының тағы бір ... ... ... тұсы - осы ара: әке мен ... ... ... жауларға айналуы, нәтижесінде Абайдың әкеден біржола тұсау үзіп, іргесін ажыратуы. Оқырманды осыған қалтқысыз сендіруі - ... ... ... ... соның нәтижесінде көрінген .[2] Бұл - эпопеяның идеялықаласытақырыптық негізінің мызғымас мықтылығы.  граниттей берік ірге тасы осынша ... ... Ал, ... пен ... ... болсақ, мұнда да Әуезов суреткерлік шеберліктің үлгісін көрсеткен. Төрт кітаптың өн бойында адам образдарын жасауға қызмет ... бір де бір ... ... ... ... бір де бір сызық жоқ. Бәрі де мінездеу мен мүсіндеу, жинақтау мен ... ... ... тұр. Әр ... жасалу тарихы бар. Әр образ тип дәрежесіне дейін көтерілген. Басты кейіпкерлер ылғи өрбу, өсу үстінде көрінеді. Ӏ-кітаптың ... ... ... асығып келе жатқан бала шәкірт пен 4-кітаптың аяғында ... ... ... бара ... ... ақынның екі арасындағы қырық бес жыл тек қана Абайдың адам, азамат, ақын ретіндегі өзгеруімен, жаңғыруымен, жаңаруымен, құбылуымен, құлпыруымен өтетіні ... ... ірі, ... ... не ... не кері кетіп, не өрлеп, не құлдырап, не өліп, не тіріліп отырады. Статикалық түрде бір де бір құбылыс жоқ, бәрі ... ... Бұл ... ... ... ... ... туралы академик Қ. И. Сәтбаев аса әдемі айтты: . Классикалық эпопеяда жан тебірентер көркемдік ... ... ... жиынтық шындығы ғылымның әр саласындағы маман адамдар үшін осындай таным-тағылым қайнары ... ... ... үшін ... ... дейінгі барлық басты кейіпкерлер ақыл мен сананың, арман мен ойдың сарқылмас кені ... ... ... ... ... ... - парасат (интеллект) десек,  оқыған адам өмірдің өнерге айналған академиясынан өткендей болады. Задында, ... ... мен ... ... қарасақ, басты жазушылардың бәрі ғұмыр бойы өзінің бас кітабын жазу ... ... ... және ... ... ... ... алмай кеткен. Туған халқына мәңгілік мура болғандай ғасырлық туынды сыйлау тек қадау-қадау ұлылардың ғана үлесіне тиген.  - ұлы ... ұлы ... - бас ... ол ... өлшеулі ғана ғұмырында өлшеусіз шығармашылық ерлік жасап, өзінің осынау мәңгілік кітабын жазып үлгіріп кетті. Дананың өз ... ... ... оқшау тұратын даралығы да осы арада жатыр.
 

Әдебиеттер тізімі:
1. Нұрқатов А.,  , ... 1965
2. ... М.,   А., 1968;
3. ... Л.М., ... ... ... ... Абая", А., 1969;  
4. Қабдолов З., Мұхтар Әуезов және оның әсемдік әлемі, А., 1986.
5. ... ...  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұхтар Әуезов көрнекті совет жазушысы8 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Абай жолы романы12 бет
Абай жолы романындағы Абай бейнесі8 бет
Алаштың бас шығармасы13 бет
Есімді сөйлемдер28 бет
М. Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясындағы есімді сөйлемдер119 бет
М. Әуезовтің Құнанбайдың тарихи тұлғасын көркем образға айналдыру жолындағы ізденістері15 бет
М. әуезовтың «абай жолы» романы3 бет
М. әуезовтың «абай жолы» романы жайлы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь