Ұлттың ұлы жазушысы

Заманының заңғар жазушысы, дарқан дарын иесі Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің шығармашылық мұрасы аса бай. Ол көркем әдебиеттің барлық саласында дерлік қалам тербеп, көркемдігі кемел туындылар жазды. Поэзия үлгісіндегі дәстүрлі қазақ әдебиеті ХХ ғасырда М. Әуезовтің кең құлашты роман-эпопеясы арқылы әлемдік әдебиеттің ақ айдынына шығып, дүние жүзіне танылды.
Мұхтар Әуезов – ең алдымен, жазушы. Жазушылық қызметінің алғашқы жылдарында жазылған “Еңлік-Кебек” драмасы мен “Қорғансыздың күні”, “Ескілік көлеңкесінде”, “Көксерек”, “Қыр әңгімелері”, “Қыр суреттері”, “Жетім”, “Қараш-қараш”, “Қаралы сұлу” т.б. сияқты қазақ даласының ұлттық тұрмыс –тіршілігін шынайы бейнелеген әңгімелері арқылы-ақ ол өзінің ұзаққа шабар зор дарын иесі екендігін танытты. Қазақ әңгімесінің деңгейін әлемдік биік дәрежеге көтерді.
Сан-алуан тақырыпқа жазылып, өмірдің көкейкесті мәселелерін қозғаған көптеген әңгімелері мен повестерін, очерктерін былай қойғанның өзінде, ол – жиырмадан астам пьесаның, “Қилы заман”, “Абай”, “Абай жолы”, “Өскен өркен” сияқты романдардың авторы. М.Әуезовтің профессионалды қазақ әдебиетінің туып қалыптасуында, дамуында атқарған ролі айрықша.
Мұхтар Әуезовтің есімі қазақ халқының соңғы ғасырдағы мәдени, әдеби тарихымен тікелей байланысты. 1926 жылы қазақтың тұңғыш театры өзінің сахнасын “Еңлік-Кебек” пьесасымен ашты. Оның қаламынан туған “Еңлік-Кебек”, “Бәйбіше-тоқал”, “Қаракөз”, “Түнгі сарын”, “Айман-Шолпан”, “Қарақыпшақ Қобыланды”, “Абай” т.б. көптеген драмалық туындылары ұзақ уақыттар бойы қазақ театрларының сахнасынан түспей, негізгі репертуарын құрады. М.Әуезов пьесаларының көпшілігі қазақ театр өнерінің классикалық туындыларына айналды.
Жазушы қазақ драматургиясында төлтума туындылар жасаумен ғана тынған жоқ, сонымен бірге әлемдік әдебиеттің асылдарынан тамаша аудармалар да жасады. Ол қазақшалаған В.Шекспирдің “Отелласы” мен “Асауға тұсауы”, Н.Гогольдің “Ревизоры”, К.Треновтің “Любовь Яроваясы”, Н.Погодиннің “Ақсүйектері” – бір тілден екінші тілге тәржімалаудың тамаша үлгілері.
Мұхтар Әуезовтің шығармашылығында маңызды орын алатын шығармалардың бірі – “Қилы заман”. РомАн 1916 жылы Жетісу өңіріндегі Албан руының патша өкіметіне қарсы бағытталған халықтық бас көтеру оқиғаларына арналған. М.Әуезов өзінің бұл туындысында эпикалық баяндау тәсілін игерген кең тынысты суреткер екендігін көрсете білді. “Қилы заман” – өз елін, туған жерін сүйе біліп, халқы басынан кешірген 1916 жыл трагедиясын жан-тәнімен сезініп, терең ойға орап, сезімтал жүректің қанымен жазылған кемел көркем шығарма. Бұл кітап елінің елдігі, халқының азаттығы үшін алысып өткен, сол жолда құрбан болғандарға арнап орнатқан еңсесі биік көркем ескерткіш іспеттес.
Мұхтар Әуезов талантының барынша жарқырай бар қырымен, сыр-сымбатымен көрінген шығармасы – “Абай жолы” роман-эпопеясы. Қазақтың өткен ғасырда жасаған ұлы ақыны Абай Құнанбаевтың өмірінен жазылған төрт томдық эпопея жазушы шығармашылығының бас кітабына айналды.
М.Әуезов “Абай жолына” үлкен дайындықпен келді. Жазушы тетралогияны он бес жылға жуық уақытта жазды. Абайдың шығармашылық өмір жолын тереңдеп зерттеген көптеген ғылыми мақалалар мен монография жариялады. 1936 жылы Леонид Соболевпен бірігіп жазған “Абай” трагедиясы (1939) қазақ драматургиясының үздік туындыларының біріне айналды.
1. Мұхтар мұрасы ( ғылыми мақалалар мен зерттеулер ) Алматы, «Қазақстан» 1997 жыл, /3, 44, 100-б/.
2. Мұхтар Әуезов туралы естеліктер Алматы, «Білім» 2004 жыл, /267-б/.
3. Мұхтар Әуезов: ұлттық болмыстың ұлы жыршысы Париж — Алматы, 1998 жыл, /6-б/.
4. Қазақ әдебиеті тарихының өзекті мәселелері Алматы,«Қазақ университеті»1993 жыл,/22-б/.
5. М.Әуезов «Абай жолы» роман-эпопеясы Алматы, «Жазушы»1989 жыл ,/ I-Ivтом/.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және‭ ‬ғылым министрлігі
Семей‭ ‬қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті


МАҚАЛА
ТАҚЫРЫБЫ:‭ ‬ҰЛТТЫҢ ҰЛЫ ЖАЗУШЫСЫ






ОРЫНДАҒАН:‭ ‬Жайсаңбаева ... ... тілі мен ... ... ... ‬ф.ғ.к











СЕМЕЙ‭ ‬-‭ ‬2015
Заманының заңғар жазушысы,‭ ‬дарқан дарын иесі Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің шығармашылық ... аса ... ‬Ол ... әдебиеттің барлық саласында дерлік қалам тербеп,‭ ‬көркемдігі кемел туындылар жазды.‭ ‬Поэзия ... ... ... ... ХХ ғасырда М.‭ ‬Әуезовтің кең құлашты роман-эпопеясы арқылы ... ... ақ ... ... ... ... танылды.
Мұхтар Әуезов‭ – ‬ең алдымен,‭ ‬жазушы.‭ ‬Жазушылық ... ... ... жазылған‭ “‬Еңлік-Кебек‭” ‬драмасы мен‭ “‬Қорғансыздың күні‭”‬,‭ “‬Ескілік көлеңкесінде‭”‬,‭ “‬Көксерек‭”‬,‭ “‬Қыр әңгімелері‭”‬,‭ “‬Қыр суреттері‭”‬,‭ “‬Жетім‭”‬,‭ “‬Қараш-қараш‭”‬,‭ “‬Қаралы сұлу‭” ‬т.б.‭ ‬сияқты қазақ ... ... ... ... ... ... ... арқылы-ақ ол өзінің‭ ‬ ұзаққа шабар зор дарын иесі екендігін танытты.‭ ‬Қазақ әңгімесінің деңгейін әлемдік биік дәрежеге көтерді.
Сан-алуан ... ... ... ... ... ... көптеген әңгімелері мен повестерін,‭ ‬очерктерін былай қойғанның өзінде,‭ ‬ол‭ – ‬жиырмадан астам пьесаның,‭ “‬Қилы ... ... ... жолы‭”‬,‭ “‬Өскен өркен‭” ‬сияқты романдардың авторы.‭ ‬М.Әуезовтің профессионалды қазақ ... туып ... ... ... ролі ... ... ... қазақ халқының соңғы ғасырдағы мәдени,‭ ‬әдеби тарихымен тікелей байланысты.‭ ‬1926‭ ‬жылы қазақтың тұңғыш театры өзінің сахнасын‭ “‬Еңлік-Кебек‭” ‬пьесасымен ашты.‭ ‬Оның ... ... ... “‬Бәйбіше-тоқал‭”‬,‭ “‬Қаракөз‭”‬,‭ “‬Түнгі сарын‭”‬,‭ “‬Айман-Шолпан‭”‬,‭ “‬Қарақыпшақ Қобыланды‭”‬,‭ “‬Абай‭” ‬т.б.‭ ‬көптеген драмалық туындылары ұзақ уақыттар бойы ... ... ... түспей,‭ ‬негізгі репертуарын құрады.‭ ‬М.Әуезов пьесаларының көпшілігі қазақ театр өнерінің классикалық туындыларына‭ ‬ айналды.
Жазушы қазақ драматургиясында төлтума туындылар ... ғана ... ... ‬сонымен бірге әлемдік әдебиеттің асылдарынан тамаша аудармалар да жасады.‭ ‬Ол қазақшалаған В.Шекспирдің‭ “‬Отелласы‭” ‬мен‭ “‬Асауға тұсауы‭”‬,‭ ‬Н.Гогольдің‭ “‬Ревизоры‭”‬,‭ ‬К.Треновтің‭ ... ... ... ...... ... ... тілге тәржімалаудың тамаша үлгілері.
Мұхтар Әуезовтің шығармашылығында маңызды орын алатын шығармалардың бірі‭ – “‬Қилы заман‭”‬.‭ ‬РомАн‭ ... ... ... ... ... ... ... өкіметіне қарсы бағытталған халықтық бас көтеру оқиғаларына арналған.‭ ‬М.Әуезов өзінің бұл туындысында эпикалық баяндау тәсілін игерген кең тынысты суреткер ... ... ... ... ... – ‬өз елін,‭ ‬туған жерін сүйе біліп,‭ ‬халқы басынан кешірген‭ ‬1916‭ ‬жыл трагедиясын жан-тәнімен сезініп,‭ ‬терең ойға орап,‭ ‬сезімтал жүректің ... ... ... ... ... ... ... елінің елдігі,‭ ‬халқының азаттығы үшін алысып өткен,‭ ‬сол жолда құрбан ... ... ... ... биік көркем ескерткіш іспеттес.
Мұхтар Әуезов талантының барынша жарқырай бар қырымен,‭ ‬сыр-сымбатымен көрінген шығармасы ‭ – “‬Абай жолы‭” ... ... ... ... ... ұлы ... Абай ... өмірінен жазылған төрт томдық эпопея жазушы шығармашылығының бас кітабына айналды.
М.Әуезов‭ “‬Абай жолына‭” ‬үлкен дайындықпен келді.‭ ... ... он бес ... жуық ... ... ... ... өмір жолын тереңдеп зерттеген көптеген ғылыми мақалалар мен монография‭ ‬ жариялады.‭ ‬1936‭ ‬жылы Леонид Соболевпен бірігіп жазған‭ ... ... ... ... драматургиясының үздік туындыларының біріне айналды.
‏“‎Абай жолы‭” ‬романының алғашқы тараулары отызыншы жылдардың аяғында-ақ әдебиет журналында жариялана бастады.‭ ‬Пушкиннің‭ ‬100‭ ‬жылдығына орай ... ... ... ... ... ... кейін‭ «‬Абай жолы‭» ‬роман-эпопеясына бір тарау болып енді.‭ ‬ Төрт томдық роман-эпопеяның біріншісі‭ ‬1942‭ ‬жылы,‭ ‬екіншісі‭ ‬1947‭ ‬жылы,‭ ‬үшіншісі‭ ... ... ... ... ... СССР ... сыйлығына ие болды.‭ ‬1959‭ ‬жылы төрт томдық‭ “‬Абай ... ... үшін ... ... “‬Лениндік сыйлықтың лауреаты‭” ‬атағы берілді.‭ ‬Ұлы жазушының өлмес еңбегіне,‭ ‬заңғар талантына көрсетілген бұл баға сол кездегі әдебиет пен өнерге ... ең ... ‬ең ... атақ ... Әуезов қазақ халқының да әлемдік өркениетте өзіне лайықты құрметті орны бар ... ... ... ... жазу арқылы дәлелдеп берді.‭ ‬Көркемдік әдістің,‭ ‬бейнелеу құралдарының мүмкіндіктерін кеңінен пайдаланып,‭ ‬өмірді көркемдік тұрғыдан бейнелеп көрсетудің асқан үлгісін ... ... ... философ ақыны Абайдың толық қанды бейнесін жасады‭; ‬қазақ әдебиетіне ... ... ... ... ... сом ... тың ... әкелді‭; ‬өткен ғасырдағы қазақ даласының тұрмыс-тіршілігін барлық тынысымен суреттей білді‭; ‬қазақ даласының көркем келбеті шын мәнінде тұңғыш рет осы ... ... ... ... ... ... ... терең психологизм әкелді.‭ ‬Ең соңында,‭ ‬қазақ әдебиетін әлемге паш етіп,‭ ‬М.Әуезовтің өзі әлемдік әдебиет алыптарының қатарынан берік орын ... ... ... жолы‭” ‬эпопеясы болса,‭ ‬аса жоғары бағаланды да дүние жүзілік әдебиеттің классикалық шығармасы ... ... ... ... ... ... ... әдебиеті мен мәдениетінің‭ ‬ XX‭ ‬ ғасырдағы биік шыңы‭ — ‬ұлы Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің артында қалған ұланғайыр мұрасын ... ‬ой ... ... үшін де әр ... ‬әр ... өз айтар сөзі,‭ ‬таным-түсінігі болатыны сөзсіз.‭ ‬Егемен ел ... ұлы ... ... ... ілтипатымыз да осындай бір ұмтылыстың көрінісі болмақ.‭ ... бойы ... ... ... ... ‬XIX ... бел ортасында жол айрығына келген қазақ өмірінің барлық әні мен нәрін,‭ ... мен ... ... мен ... ... ... ... Абай тағдыры арқылы әрі көркем,‭ ‬әрі түпсіз ой көзімен ашып берген суреткер туралы талай-талай ізденістер жалғаса бермек.‭ ... ... ... ... ... ғасырлық өлшемдердің аясына әлдеқашан именбей-ақ енген.‭ ‬Ұлы жазушы,‭ ‬ғалым,‭ ‬қоғам ... ... ... ... ... ... төл ... ғана емес,‭ ‬бүкіл адамзат мәдениетінің де жетістігі.‭ ‬Романшы,‭ ‬драматург,‭ ‬ғалым,‭ ‬сценаршы,‭ ‬аудармашы‭ — ‬бұл ұлы қаламгер дарынның толық емес тізімі.‭ ... Абай ... ... мен ... шеберлікпен жазылған шағын әңгімелері,‭ ‬повестері XX ғасырдағы қазақ әдебиетінің‭ ‬ алтын қорына мәңгілік енеді.‭ «‬Абай‭»‬,‭ «‬Таң‭»‬,‭ «‬Шолпан‭» ‬журналдарында жарияланған алғашқы ... мен ... ... ... мен ... ... өзін қалыптасқан қаламгерлік жазу өрнегі,‭ ‬белсенді азаматтық бет-бағдары мен пікір ... бар сөз ... ... бар ... ... ... ... өзінің‭ «‬Қазақ әдебиетінің тарихы‭» (‬1927,‭ ‬1991‭) ‬атты еңбегінде ұлттық педагогика мен ұлттық ... ... ... ... ауыз ... ... ... іздестіріп,‭ ‬қоса қарастырып ғылыми тұрғыда сөз етеді.‭ ‬Мысал ретінде‭ «‬Абай жолы‭» ‬романына сәл ... ... ... ... ... ... бар:‭ ‬ру басыларының тартысы,‭ ‬жастардың бас еркіндігі,‭ ‬ел билеу,‭ ‬ана мен бала,‭ ‬жатақтар өмірі,‭ ‬халықтық дәстүр,‭ ‬салт-сана,‭ ‬т.б.‭ ‬тақырыптар.‭ ... ... ... ортақ бірнеше проблемалар болуы мүмкін.‭ ‬Мәселен,‭ ‬адамгершілік,‭ ‬ізгілік,‭ ‬имандылық проблемасы ... ... ... ... ... қорына еніп,‭ ‬ұлы ақын,‭ ‬ойшыл Абайдың өлмес бейнесін талант ... ашып ... ... ... ... ‬ роман-эпопеясы жазушы шығармашылығының ел таныған асқар шыңы болып табылады.‭ ‬Қазақ ... ... ... және ... ... энциклопедиясы деп әділетті түрде бағаланған бұл роман–эпопеяда өзінің кемеңгерлік тұлғасына‭ ‬ халқының дана қасиеттерін,‭ ‬данышпандық ... ... қана ... ‬алдыңғы қатарлы Батыс Европа елдері ықпалымен ұлттық мінезде қалыптасқан үздік атаулының бәрін жинақтаған ұлы ойшыл ақынның ... ... бар ... ... ... ... өміріне терең бойлаған ұлы эпопея халқымыздың тұрмыс-салтын,‭ ‬тіршілігін,‭ ‬әр түрлі әдет-ғұрыптарын суреттеу ерекшеліктерімен қазір де таң ... ... ... Мұхтар Әуезовтің данышпандық туындысы‭ — «‬Абай жолы‭» ‬эпопеясынан осындай жалпылық пен ... ... ... ... ... адамдық мол айдынға ұласып жататын кең тыныстылықтың айқын мысалдарын көреміз.‭ ‬Сонымен бірге олардың ешқайсысы да ... ... ... тағылған моншақ немесе сәндік әшекей секілді көрінбей,‭ ‬оның ішкі табиғатымен‭ ‬ табысқан тұтастық танытады.‭ ‬Мұны да біз ең алдымен эпопеяның басты ... Абай ... ... өрісті өмірінің әрбір кезеңінен сезінеміз.‭ ‬Екінші кітаптың басында Құнанбай Мекеге жүрмек болып ... ... ... шығып,‭ ‬Дәрменнің жоғын жоқтап,‭ ‬мойныңдағы қарызыңды өтеп кет деп ... ... ... қаһар төге,‭ ‬ақырып сөйлейді.‭ ‬Абай әділдік іздеген жоқшы қартқа бұрылып:‭ «— ‬Дәркембай‭! ‬Айтпасыңа болмаған шығар.‭ ‬Орайлы арызың болған соң,‭ ‬қысылшаң ... ... да,‭ ... ... ... ... әкем үшін...‭»— ‬дейді.‭ ‬Сосын арызшы ақсақалды сүйемелдеп тұрғызып,‭ ‬қасындағы балаға қалтасынан ақша суырып береді.‭ ... бұл ... ‬ең ... ... ... ойлап,‭ ‬жұрт алдында беделінің төгілмеуін ойлап тұр.‭ ‬Сырт қарағанда бұл тұста өзгеше ештеңе танылмайтын сияқты.‭ ‬Ал ... қыр ... әке ... ... ... ... ... беретін осы мінезде қаншама қазақтық,‭ ‬қаншама ұлттық бояу жатыр.‭ ‬Абай ел ... ... ... оның ... ... ірі ... ... шонжар болғандығынан емес.‭ ‬Бұл‭ — ‬оның балдырған дәуірінен бастап Зере әжесінен,‭ ‬сахараның шаң жұқпас ақын-импровизаторларынан алуан түрлі ... ... ... ... ... ‬ойына тоқып,‭ ‬солардың аясында тербеліп өскендігінен.‭ ‬Роман-эпопеядағы әйелдер ... ... ... жұлдызындай дараланып тұратын бейне‭ — ‬Зере әже бейнесіне тоқталсам деймін.‭ ‬Шығарма бойында Зере ... ... ... ... ... ... асыл әже ... басар өкшелеп келе жатқан ардақты ана Ұлжан ғанадай.‭ ‬Халық жадындағы түрлі ертегілермен,‭ ‬өлеңдермен немересін сусындатып ... ... ... ұлы ақын ... ... мол үлес қосқан.‭ ‬Шығармада Зере бейнесі ара-тұра кездескенмен,‭ ‬шырмаулы дүниенің шешімінде ... ... ... ... ... ... тұсында тысқа шығып шығарып салған әже өз ... «— ... ... ... ... ‬Абайжаным‭!» — ‬деп маңдайынан иіскеп тілек айтады.‭ ‬Бұл жерде ананың балаға деген сүйіспеншілігі мен ... ... ... ... ... ... да айта ... жөн көрдім.Ұлжан Абайды шақырып алып,‭ ‬аттандырады да кеңесін айтады:‭ «— ‬Балам,‭ ‬үлкендер бірде тату,‭ ‬бірде араз бола беретін.‭ «‬Күндестің ... ... ... сен ... ... ... көрген жерде сәлемеңді түзу бер...‭ ‬Әкең дұшпан ... ... әділ ... ... кім ... ... ‬жан ашырдан айрылма‭» — ‬деп,‭ ‬ақылын береді.‭ ‬Міне,‭ ‬бұл адамгершілік пен ақылдылықтың белгісі.‭ ‬Ұлжандай анасын сүйіп өскен Абай ... ... да ... ... ... ... өзінен тәрбиеліліктің нышаны танылады:‭ «‬Тоғжан есікке қарай қозғалғанда,‭ ‬Абай қадалып,‭ ‬телміре қарап қалып,‭ ‬бешпентін шеше ... ... ... шығар жерде ғана,‭ ‬есік ашқан келіншекті ілгері шығарып жіберіп еді,‭ ‬өзі бір түрлі сұлу ... сырт ... ... ... таман ақырғы рет бетін беріп,‭ ‬үй ішінен сыртымен шықты‭»‬.‭ ‬Қыз қозғалысында әсемдікпен ... ... ... ... ... Әуезов әйел бейнесін суреттеуде тек оның сұлулығын ғана емес,‭ ‬өзге халық әйелдерінен табыла бермейтін мінезді,‭ ... ... ... ... ... бас кезінде жазылған әңгімелерінде жазушы қазақ даласына өзгеше көзқараспен қарайды.‭ ‬Дәріптемейді,‭ ‬мадақтамайды.‭ ‬Ғасырлар бойы көшпенді халық осы даланың мейірімсіз мінезінен жапа ... ... ... ... берді.‭ ‬Өзгерістері жоққа жақын ескі ауылдық‭ ‬ әдет-ғұрпы оқыған жасқа ұнамады.‭ «‬Қорғансыздың күні‭» (‬1922‭)‬,‭ «‬Кім кінәлі‭?» (‬1923‭)‬,‭ «‬Ескілік ... ... ... ... ол‭ ... ... ‬роман-эпопеясына апаратын жолды барлағандай көрінеді.‭ ‬Әсіресе,‭ «‬Қорғансыздың күні‭» ‬тынысы кең әңгіме.‭ ‬Онда адам бақытына,‭ ‬еркіне тұсау болатын ескі ... ... ... ... әдет-ғұрыптары әшкереленеді.‭ ‬Әңгімеде бес кейіпкер бар‭ — ‬ ол болыс Ақан,‭ ‬оның жандайшабы Қалтай сол ... ... ‬ал ... ... ‬оның соқыр келіні және немересі Ғазиза сол айуандарға‭ ‬ ар-‭ ‬инабаттылық жағынан қарсы тұр.‭ ‬Жесір әйелдер мен‭ ‬ қыздың күші бұлшық еттерінде ... ... күші ... тазалығында.‭ ‬Мәселен,‭ ‬Ғазиза әжесінің портретіне үңілейік:‭ «‬Дауылдың қара бұлтындай болып,‭ ‬әдейі басына‭ ‬ арналып келе жатқан қайғы-‭ ‬қасіретті көріп,‭ ‬соның ... ... ... ... ... ... тұрса да,‭ ‬кемпір жүзінде үлкен сабыр бар,‭ ‬күйіп-пысып жасығандықтан белгі жоқ.‭ ‬Сынбаған ажар,‭ ‬қажымаған қайрат,‭ ‬салқын ерлік‭»‬.‭ ‬Автор сүйікті кейіпкерлерін ... ... ... ... ... ... қаратастың шеңгеліне түсті.‭ ‬Ары қорланған қыз басын ажалға байлайды.‭ ‬Өмірден өлімді артық ... ... ... ... ... ... арымның садағасы‭» ‬деген ежелгі қазақ халқының мінезін қанына сіңіргендіктен.‭ ‬Балалық ... ... ... ... ‬мен тазамын‭» — ‬деген ашық тазалықтың белгісі,‭ ‬қайғы-қасіреттен сейілген жас баланың ажары бар‭» — ‬деп аяқталады әңгіме.‭ ‬Мұхтар ... ... біз ... ... сол кездегі хал-жағдайын айнадағыдай көреміз.‭ ‬Ол айнадан алдымен қазақ ... ... ... көреміз.‭ «‬Кім кінәлі‭?» ‬деген әңгіменің бас кейіпкері Ғазиза деген бойжеткен қыз.‭ ‬Ол атастырған күйеуіне тигісі келмейді.‭ ‬Өйткені ... ... ... ... ... ... ... үшін Ысмайыл ақсақал қызы мен әйелі Қалиманға қатты ашулы.‭ ‬Бірақ ... ... ... орны ... ... өз тағдырын өз қолына алғысы келетіні көшпенді елдің ерекшеліктеріне байланысты еді.‭ «— ‬Өсіргенің,‭ ‬асырағаның адыра ... ... ... ... ақыл бар ма ... ... ... емес пе осыған жеткізіп отырған‭? ‬Сенен басқа өзің теңдес ... ... қызы ... бұзылып,‭ ‬ел-жұртқа жаманаты шығып еді‭? ‬Осы елде сенен ақымақ шеше,‭ ‬сенің қызыңнан антұрған қыз көрдің ...... ... ... ... ... ... — ‬Бишара-ау,‭ — ‬дейді ол,‭ — ‬өз балаңды өзің ... не ... ... айтпайтын сөзді өзің айттың ғой.‭ ‬Менің Ғазизамдай кімнің қызы бар екен осы ... ...... ... кәрі күйеуге бармаймын дейтіні ме‭? ‬Ол үшін балам жазықты емес...‭»‬.‭ ‬Бұл диалог қазақ тұрмысында ана рөлі әу бастан асыл болғандығына ... ... өзге ... ... ... ... ... күйеуімен тең сөйлесіп,‭ ‬пікірін айтуға жасқанбайды.‭ «‬Оқыған азамат‭» (‬1923‭)‬,‭ «‬Кінәмшіл бойжеткен‭» (‬1925‭)‬,‭ «‬Сөніп жану‭» (‬1923‭) ... ... ... ... ... ... ... ізденістерге толы.‭ ‬Жазушы қалаға келіп‭ «‬мәдениетке үйрене‭» ‬бастаған қазақ жастарының тұрмысына енген өзгерістерді,‭ ‬сонымен ... ... ... ... ... проблемларды алға тартады.‭ «‬Оқыған азамат‭» ‬әңгімесінде Мейірхан деген жігіт қалада тұратын жолдасы Мақсұттың үйіне жедел шақырумен келді.‭ ‬Жолдасы қатты ауру ... ... ... ‬Күндер өтті.‭ ‬Мейірхан бұл үйге Мақсұт өлген соң көп соқпады.‭ ‬Бұрынғы жолдастарынан осы күнде бұл үйге ...... мен ... ... көздегені жас қаралы әйелді жұбатқан болып,‭ ‬оның көңілін өзіне бұрғызу.‭ ‬Бұл Жұмағұлға онша қиындықпен ... ... ... ... ... ... ‬ішінде қаралы көңіл таусылған сияқты‭»‬.‭ ‬Көп кешікпей Жұмағұл мен Қадиша жолдастарын үйлену тойларына ... ... ... ... ... ... келеді.‭ ‬Бала мен әке,‭ ‬келін мен ене бір-бірін таниды...‭ ‬Бұларды ... тез ... ... ...... деген дерт еді.‭ «‬Сараңдыққа,‭ ‬қанағатсыздыққа келгенде жас келін кәрі енесінен асып түседі...‭ ‬Мінез бірлігі‭ «‬жас-кәрі‭»‬,‭ «‬оқыған-оқымаған‭» ... ... ... ‬бұл адамдардың басын қосып,‭ ‬бірін-біріне үйлестіреді‭»‬.‭ ‬Осылай Мұхтар Әуезов кейіпкерлерінің шынайы келбетін ашып ... ... ... ... ... ... Мақсұттың жалғыз қалған шешесінің үйі мен мүлігіне ауыз салады.‭ ‬Бұл сұмдыққа шыдамаған сорлы кемпір бойы сіресіп,‭ ‬көзі жұмылып,‭ ‬жақтары ... ... ... ... ... ‬ Қадишаның мұраты орнына келеді.‭ ‬Мұхтар Әуезов‭ «‬Оқыған азамат‭» ‬деп әңгімесінің атын тырнақшаның ... ... ... ... ... ... адамгершілік,‭ ‬ар-инабаттылық болмаса,‭ ‬елге пайдасы шамалы дегісі келеді.‭ ‬Жазушының бұл уақытта жазылған ... ... ... ‬хикаясын ерекше атаған жөн.‭ ‬Бұл ұзақ әңгіменің тақырыбы басқа әңгімелерінен ... ... ... ... өскен,‭ ‬асыранды Көксерек атты бөлтіріктің тарихы жайында ... ... ... еркіндік және ұлттық сана–сезім ролін алған қасқыр күшігі бір жасына келгенде ит және ... ... да ... ... ... ... өсе келе қасқырдың табиғаты жеңіп,‭ ‬күндердің күнінде тағы да тектестерінің үйіріне қосылып кетеді.‭ ... өзі ... ... маза ... ... тиседі.‭ ‬Бұл жерде Көксеректің жыртқыштық мінезі қатал беріледі:‭ «‬Ін ішінен жат иіс сезіп,‭ ‬Көксерек басы мен ... ... ... ... ... ... ... суырып шықты.‭ ‬Бұны істегенде ақ қасқыр арсылдап тап ... ... ... ... да ... көк күшікті жерге жұлқып–жұлқып соғып,‭ ‬қабырғаларын кірт–кірт сындырып өлтіріп тастады‭»‬.‭ ‬Өз ... ... ... ... ... ... болсын.‭ ‬Ақыры Көксерек өзін асырап өсірген Құрмашты ат үстінен жұлып ап,‭ ‬өлтіріп кетеді.‭ ‬Мұнда Әуезов қасқырдың сүлдесінен мейірімсіз қарақшының мінезін ... ... және ... ...... ... ‬ажырағысыз ұғымдар.‭ ‬Осы заманғы қазақ тарихының жарты ғасыры көркем сөз кемеңгерінің көз алдында өтті.‭ ‬Ол өз мойнына ескі көшпелі ... ... ... ... ... ... тану мен зерделеу,‭ ‬біз кімбіз,‭ ‬жаңа өмірге қалай келдік,‭ ‬оған не ала келдік деген сауалдарды ой ... ... ... ... ... жүктеді.‭ ‬Сондықтан да бүгінгі қазақ жастарының‭ ‬ ұлы қаламгердің шығармаларынан алатын тағылымы аз емес.‭ ‬Мұхтар Әуезов дүниежүзі әдебиетіне ... үлес ... ... ... ортақ классик.‭ ‬Әрине,‭ ‬Мұхтардай ұлы тұлғаны бағалауға қандай эпитет,‭ ‬сипаттаманы алсақ та,‭ ‬жеткіліксіз.Оның халық даналығынан нәр алған,‭ ‬өмір өзенінің тұнығынан ... ... ... ‬тартымды шығармалары қайталап оқыған сайын рухани дүниемізді байытып,‭ ‬баға ... жан ... бола ... ... ... біз өз ... ... туындыларын тарту еткен жазушымыздың есімін мақтанышпен айтамыз.‭ ‬Осындай рухани қазынасы ... ... ... дос ... ... ... ... тамаша болашақ күтіп тұр деп айтқым келеді.‭ ‬Мұхтар Әуезов есімі қазақ әдебиетімен мәңгі бірге жасамақ.‭ 












Пайдаланылған әдебиеттер:


	 Мұхтар мұрасы‭ ( ... ... мен ... ) ... ... ... ‬жыл,‭ ‬/3,‭ ‬44,‭ ‬100-б/.
	Мұхтар Әуезов туралы естеліктер‭ ‬  Алматы,‭ ‬ ‭«‬Білім‭» ‬  2004‭ ‬жыл,‭ ‬ /267-б/.‭ ... ... ... ... ұлы ... ... — ‬Алматы,‭ ‬1998‭ ‬жыл,‭ ‬ /6-б/.
	Қазақ әдебиеті тарихының өзекті мәселелері‭ ... ... ... ... ... ‬роман-эпопеясы‭ ‬ Алматы,‭ ‬ ‭«‬Жазушы‭»‬1989‭ ‬жыл‭ ‬,/‭ ‬I-Ivтом/.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұхтар Әуезов туралы жазылған мақалаларға шолу7 бет
Қазақ поэзиясындағы Әуезов бейнесі6 бет
Мұхтар омарханұлы әуезов – ұлы жазушы, қоғам қайраткері, ғұлама ғалым5 бет
Ұлы ұстаз,ғұлама жазушы Мұхтар Әуезовтың этнопедагогикалық еңбектері5 бет
«Қазақстанның ежелгі дәуір тарихы» пәні бойынша практикалық (семинар) сабақтарына арналған оқу-әдістемелік нұсқау32 бет
Абай жолы романындағы Абай бейнесі8 бет
Грек мәдениеті15 бет
Жастардың жүрегіне жара салған желтоқсан10 бет
М.Әуезов – әлем әдебиеті мойындаған тұлға28 бет
М.Әуезовтің «Абай жолы» роман – эпопеясы /жарыққа шығуы жайлы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь