І. Жансүгіровтың шығармашылығы

Қазақ әдебиетінің дарынды тұлғаларының бірі – Ілияс Жансүгіров кеңес дәуіріндегі сөз өнерінің барлық жанрына мол үлес қосты. Ұлттық әдебиетке ақындық қуатпен де, кең тынысты проза мен мол арналы драма арқылы да рухани олжалар әкеліп, адам мен оның іс-әрекеттерін, халық өнерпаздарының таланты мен тағдырын, т.б. реалистік үлгіде бейнеледі. Сондай-ақ, революция туғызған уақыт шындықтары, халық өміріндегі өзгеріс-құбылыс пен әлеуметтік-рухани талаптар ақынның «Арыным» өлеңінде:
…Тапсыз, тату, мерекелі өнерлі,
Ел жасаймыз, еңбегіне қуанған, - деп айқын да бедерлі берілген.
І.Жансүгіров халық поэзиясының озат үлгілерімен сусындады да, кейін дүниежүзілік ғдебиеттің өнегелерін пайдаланып, талантын кең дамытты. Оның творчествосында халықтың шешен, төкпе жырларының жаңа заман талабына сай жаңартылған нұсқалары мол.
Ол лирикалық-философиялық поэма үлгісін туғызды. Сюжетті поэмаларының өзін өмір шындығының қат-қабат, шытырман күйлерін тереңдей барлайтын ойшылдыққа құрды.
«Дала» поэмасы – Ілияс жаңашылдығының тамаша көрінісі болды. Қазақ халқының ғр кезде бастан кешкен тарихи жырларының жаңаша жасалған жиынтығы еді ол. Егер халық өмірінің ертедегі ауыр күйлерін бейнелейтін жырлар шағын, нақты бір дғуір үлгісінің эпизодтық бейнесін көрсетсе, Ілияс поэмасында тарих дамуы ғр дғуір шындықтарымен ауыстырылып, тұтаса келе үлкен эпикалық тыныс танытады. Осының негізінде ақын бүкіл даланың өзгерісін бейнелейді, оның тарихтық-философиялық образын жасайды.
Ақын мұрасының ең қымбат үлгілері – оның өнер тақырыбына жазған поэмалары болса, бұларда да ол жаңашыл ақын есебінде қазақ поэзиясын
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ  ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Р Е Ф Е Р А Т
Тақырыбы: ... ... ... ... ... бірі – Ілияс Жансүгіров кеңес
дәуіріндегі сөз өнерінің барлық жанрына мол үлес ... ... ... қуатпен де, кең тынысты проза мен мол арналы драма арқылы да ... ... адам мен оның ... ... ... таланты
мен тағдырын, т.б. реалистік үлгіде ... ... ... ... ... ... өміріндегі өзгеріс-құбылыс пен әлеуметтік-
рухани талаптар ақынның «Арыным» өлеңінде:
…Тапсыз, тату, мерекелі ... ... ... қуанған, - деп айқын да бедерлі берілген.
І.Жансүгіров халық поэзиясының озат ... ... да, ... ... ... ... ... кең дамытты. Оның
творчествосында халықтың шешен, төкпе жырларының жаңа заман ... ... ... мол.
Ол лирикалық-философиялық поэма үлгісін туғызды. Сюжетті поэмаларының
өзін өмір шындығының қат-қабат, шытырман ... ... ... ... поэмасы – Ілияс жаңашылдығының тамаша ... ... ... ғр кезде бастан кешкен тарихи жырларының жаңаша жасалған ... ол. Егер ... ... ... ауыр күйлерін бейнелейтін жырлар
шағын, нақты бір ... ... ... ... көрсетсе, Ілияс
поэмасында тарих дамуы ғр ... ... ... ... келе
үлкен эпикалық тыныс танытады. Осының ... ақын ... ... ... оның тарихтық-философиялық образын жасайды.
Ақын мұрасының ең қымбат үлгілері – оның өнер ... ... ... ... да ол ... ақын есебінде қазақ поэзиясын өзгеше
үлгілермен байытты.
«Күйші» поэмасы қазақ ақынының өлеңмен жазылған роман деуге ... ... ... ... сезім күйлерімен ашқан осы еңбегінде
ұлылықтың да, шындықтың да ... ... ... ... ... күйінің рухани күшінен де, «Құлагердегі» өз
заманының ауыртпалығын арқалап, ... ... биік ... ... да ... ұлылықтың сипаттарын таниды.
І.Жансүгіров қаламынан туған халықтық күй сарындарының эпикалық суреті
қазақ поэзиясындағы тың ... ... ... Ақын ... ... ... мен соларды баяндаған кездегі домбыра ырғағын, сарынын
поэзия тілінде шебер суреттейді. Оның бұл ... ... ... ... поэзиямызда өз алдына мектеп дерлік.
Ілияс эпикада да, лирикада да терең ... ... ... ... ... ... Оның поэзиясы ғрқашан жүректен жарып шыққан сезімнің шыншыл
күйін бейнеледі.
Айқын ой, биік ... ... ... мен шығармашылық мұрасына
халықтың өткен тарихы мен тағдырын, ... мен ... ... - ... ... көркем де шындық сипатта суреттеуге негіз болды.
І.Жансүгіровтің поэзиясына тән ... ... ... ... ой мен ... тұтастығы поэма жанры арқылы да кең арна алады.
Әсіресе, ақын ... ел ... ... ... ... ... басқа да әлеуметтік-қоғамдық жәйттер кең ... мол ... ... та ... өріс алады. Алайда, маңызды тақырып, сюжетті желіге
құрылған ... ... ... «Көбік шашқан», «Исатай»)
аяқталмаған, ... ... ... ... ақын ... ... ... жариялап үлгермеген. Мұндайда әрине, сырттан тон пішу қиын.
Оның үстіне таланттардың шығармашылық шеберханасына тән құбылыс екені анық.
«Мақпал» поэмасының ... ... мен ... ... көлемді туындының
табиғаты танылады. Поэма мазмұны әдебиет тарихында кездесетін, нақтырақ
айтсақ ұзақ пен Балтаның ... құда ... ... мен ... ... ... сүйіспеншілікке ұласуы, қызық тұрмысының ауыр сәттері,
әйел теңсіздігі т.б. ... ... ... адам мен ... ... ... көрінеді. Кей тұстары халық әдебиетінің сюжеті «Қозы Көрпеш
– Баян Сұлудағы» Қарабай мен Сарыбайдың арасындағы қатынастар, классикалық
мұралар ... ... ... т.б.) мен ... ... құрылған қазақ дастандарының («Мұңлық-Зарлық», «Ләйлі-
Мәжнүн», «Таһир-Зуһра») үлгі-үрдістері де танылады. Алайда, әлеуметтік
теңсіздік сыры, адам ... мен оған ... ... ... ... ... ... деңгейінен көрінбегенін айту ләзім.
«Рүстем қырғыны» - қазақ халқы өміріндегі жаугершілік кезеңді – қалмаққа
қарсы күресті, феодалдық ... ... ... ... ... пен ... ... қақтығыстар азаттық, тәуелсіздік
жолындағы күрес болса, рулық кезеңдегі ... ... ... ... ... көзқарасты, соның сарқыншақтарын ... ... мен ... рулары арасындағы қақтығыс, адам тағдыры, ел ... сын ... ... ... ... ұрыстың батыры боп» үмітінен үрейі
басым аз ауылға ойран салады. Барымта, ... адам ... ... ... ... ... қарсы рудың үлкен-кішісін, бала-шағасын
еркінен тыс азапқа салып, аяусыз қырады. Поэмадағы:
Келгендер бітім ... ... ... ... ... пенде.
Сыпырып атын, тонын жалаңаштап,
Масқара қылды әбден ... ... - ... жолдар төре
болмысын, іс-әрекетін аңғартады.
Коллективтендіру тақырыбына арналған екінші бір шығармасы «Мәйек» деп
аталады. Туынды лирикалық кейіпкердің алыста ... ... ... ... ... басталады. Қуаң шөлге гүл өнген, ... ... ... ... ... ... дала ... көз алдына келеді. Араға
он үш салып, өз ауылына келгенде ақын көп өзгерісті көреді. Бұдан кейінгі
әңгіме ... ... ... ел азаматы Қалабай аузымен айтылады. ... тар ... ... ... тентіреген ауылдың баласы Түрксіб
жолы салынғаннан кейін елге қайта қосылып, ес жинай бастайды.
Қазақстандағы коллективтендіруге ... ... ... туған».
«Жыршыдан» деп аталатын кіріспеде қазақ даласындағы өзгерістер, шаруалардың
ұжымдық ... ... ... Әуелі жеті үйдің басын қосып артель,
артынан «Талап» колхозы болғандығы баяндалады. Әбжан есімді ... ... ... ... ... ... қиындықтар, асыра сілтеу, қылмысты
әрекеттер, ақыры жұртты ашықтыруға ... ... ... ... ... ... «Сиырыңды сойып ал, сорпасына тойып
ал» деген уағыздарының ақыры неге соққанын ақын жасырмайды. Ал ... ... «Бір мен үшін ел ... ... қайғырман, Қалсаң
аман-сөгістен» деген принципке түскен. Малдан айырылған шаруалардың
еріксіз ... ... ... жол ... аштан өлуін ақын трагедиялық
суреттер арқылы, әсіресе Әли бейнесі ... ... ... ... ... берілген соң, жұрттың қайта көтерілуі, колхоз ... ... ... ... суреттеумен беріледі. Колхоз тойы, бәйге
алғандарға жеке-жеке мінездеме ... ... ... ... ... кезеңінің бір эпизодына арналған «Кеңес» атты шағын
поэмада дұшпанмен күрес үстінде ... Есім ... ... әйелі Нұрайша
жалғыз ұлды тәрбиелеп өсіреді. Сол ұл үлкен кеңеске кеп отыр. өзінің ...... ... ... ... аты да - ... ... ақын
«Кеңес» сөзіне символдық мән береді.
Ал, «Жарық» пен «Исатай» - елдік пен ... ... жеке ... ... ... ... - челюскиншілердің ерлік істерін
әспеттеуге арналғанымен адамдардың типтік тұлғасы, көркемдік ... ... ... ... ... поэмадағы оқиғалардың үстірт,
документті-хронологиялық ... ... ... ... ... ... т.б. ... айтқан.
«Дала» поэмасы – Ілияс Жансүгіровтің тақырыбы маңызды, идеясы айқын, ал
көркемдігі ... ... ... тағылымды туындылардың бірі. Шығарманың
негізгі тарауларынан ақынның өмірлік, тарихи материалды сәтімен беру ... ... ... жаңа ... ... айнымай, дәл ұстанып отыратынын
көреміз. Уақыт ... екі ... ... поэма ұлы даланың сыры ... ... ... даму ... ... шабытты сәтпен де,
мазмұндық-көркемдік үйлесіммен де, ең негізгісі ... ... ... образ, тартымды тіл, ой-сөз жүйелерімен ден қойғызады.
Жүрегім, ... ... ... кең ... ... ... ... – анам, мен балаң.
Туған, өскен, есейген,
Еңбек тулы - ел ... ... ... ... ... анам,
- деп кейінгі жерде айтылар мақсат, мұраттарын қысқа да көркем үлгіде
береді. Сайын даланың сыры мен ... ... ... ... ... орнын да көркем, кестелі өрнектейді.
«Құлагер» поэмасы – ақын шығармашылығының биік шыңы, өлең-өнердің
үздік үлгісі. ... ... ... мен ... өзге ... ... өмір оқиғалары мен жеке адамның тағдырын кең де ... ... атты ... тарауда ақынның әлеуметтік-қоғамдық көзқарасы,
елі-жері жөніндегі ... неше ... сөз ... – халық қазыналары
жүрек төрінен тебіреніспен баяндалады.
«Толғануда» өлеңнің өзені, шат ... ... ... ақын ... жер» ... елін ... ... елеңдеген көңіл-күйін көркем оймен
кестелейді. Тауда ... ... ... ... жырлап едім тауды талай,
Гималай, Кавказ, Жөнке, Алтай, Алай.
Ордасы ой, ... ала ... ... ... қалай, - деуінде шындық бар.
Осындағы Сәкен жырлаған Көкшетауды ақынның өздігінше ... ... ... Ақын Көкше келбетін:
Көкшетау жер жаннаты жеке біткен,
Бұл сұлу кең далада бабын күткен.
Жомарт тау ... ... ... тау ... барлық дерттен.
Көкшетау көп жердің бір көркем жері,
Қыз орман, Бурабайдың ... ... ... асыл ... тоты ... тау ... - ... Арқаның алқасы
ретінде Сырымбет, Зеренді, Иман, Айыртауларды айтады. ... ... ... ... ... мен ... әлемі де сұлулыққа нәр берген.
І.Жансүгіров поэмасының қаһарманы Ақан өмірінің трагедиялық беттері
ақындық баяндауда кеңінен ашылады. ... өз ... ... ... ... сері ... пері болсын, ұнайды өмірімен Ақан маған» деп
ашық айтады. Тентіреп, тау-таста жүру себебінің ғлеуметтік-қоғамдық сырын
ашады. ... ... өмір ... шағып, жау қанжары жүрегін жаралаған, ащы
тіл, асау мінез, өр ... иесі сұм ... кері ... ... жалғыздық
құрбаны азабын тартады. Ерге – тұсау, зорға – думан болған зар кезеңнің
құрбаны ақын, сері, әнші ... ... ... қара күш, ... сөз, ... ... қана емес, ең басты дерт патша өкіметінің ата ... ... ... ... тентіретіп жіберуі еді. Елдің шерін зарлы өлең, ащы әнге
қосқан Ақынның табынар тәңірісі – ... ... ... ... Бурабай көлі, аспанға шапшыған Оқжетпестің бауыры. Сұлулыққа ғашық
сері мөлдір көлге шомылып, орманға ұйықтап, өлең айтып, күй ... ... ... тұрмыс, улы өсегінен аулақ жүреді. Бір кезде төренің ... ... ат, ... саят ... ... саңлақ мініп, сұлу сүйген Ақан
мәнсіз, пәтуасыз дырдудан жалығады. Әсіресе ... ... ... ... аһ
ұрып қалған соң, көп ортасынан ... ... тағы ... ... ... бұл ... ақын ... суреттейді:
Жатталып Ақмарқаның аузында аты,
Телміріп таста отырып жазған хаты,
Жары да, жолдасы да тек біреу-ақ,
Онысы ... ... ... ... өткен өмірін еліне, ортасына қадірін ... ... ... Ол ... емес Ақан ... ... ... емес, ауыл торып, ел шулатқан.
Молда емес, мешіт салып, зекет алып,
Нәжісін дүниенің бойға жаққан…
Жүйрік ат, ... ... ... ... жан өз ... ащы емес ... да,
Қызықтап жігіт ойын, қыз күлкімен,
- деп тау мен тасты қорған етіп, ... құс, ... ат ... ... ... ... ... Ақанның көңіл-күйін «Шомылып
мөлдір көлге, орманда ұйықтап», ән – азан, әдемі сөз – ... ... ... ... ұлын, өз ерлерін ескермесе,
Ел тегі алсын қайдан кемеңгерді, - деп Ел мен Ер ... ... ... ... ... ескі дәстүрі бойынша дүниеден өткен аруақты
еске алу жәйі баяндалады. Сайын даланы, Ереймендіні мекен ... ... асы ... Ақын 94 жас ... ... ... жәйін
білмесе де, «малы мол, малайы көп» байлардың бірі болғанын кемел ой, ... ... ... ... ... ... ... мен тұрмысына
қанық ақын бұл бөлімде әлеуметтік-қоғамдық жәйлармен бірге ел суреттерін,
этнографиялық көріністерді реалистік ... ... Асқа ... ... жоқ. Ол ... ... ас болған соң осы шалы,
Ағылды алуан жүйрік қосылғалы.
Қаптасты құмырсқадай қырға қазақ,
Ас емес, шегірткенің жосылғаны.
Қараөткел келіп жатыр, Қарқаралы,
Кереку, ... ... ...... ... кеп құйып жатыр.
Арқаға аунап шөкті Қаратауы.
…Қазақты асқа келген Арқа күтті,
Су беріп, бал бұлақтан кілем жая.
Бұдан ... ... ... ... ... мал, тартылған табақ,
салқын қымыз бен ... ... ... үні ... байқалып жатса, енді бір
үйлерде ішкен-жегенін айтып, байлық-мансаптарын тұтқа ... ... ... әрекеттері сөз етіледі. «Ет асып, пышақ қайрап, малды
қырған» - кедейлермен бірге, «қымыз ... ... «тер ... ... битін сыққан» - озбыр тап өкілдері өзіндік мінез, орындарына сай
сомдалады. Автор адам ... мен ... ... ... де, ... күлкімен де өткір, нақты бейнелейді. Сондай-
ақ, құс мақтаған – ... мата ...... атты ... атан ... ... т.б. ... үлгіде суреттеледі. Бәйбіше – бауырсақ, келіншек –
сарымсақ, қыз – қауыншақ бейнесінде ... Тек қана Ас етін ... ғана ... Ереймендіде екі ай бойы етке бөгіп, қымызға тойып,
елірген топ балуан күресін тамашалайды. Ақын күрестегі түкті ... ... ... ... ... Жақып – көк бөрі, сексеуіл сипатында
суреттелінеді. Ал, ат ... ақын ... ... кең ... ... ... ... көпшілік: «Жүйрігі жануардың қай жағында?» деп
таңданыс білдіріп, бітіміне ... ... ... ақын ... мол ... қазақ өмірінің сан ғасырлық ... ... ... ... ... бабы мен ... Күреңбай тап басып
айтады:
…Жануар жүйрігі екен жылқы малдың,
Жері ұзақ, күші алдында ерен жүйрік.
Бітімі өзі айтып тұр жануардың…
Тәует бас, ... ... ... ... жал, ... ... қой жұтқыншақ.
Қоян жон, жазық жая жауырынды,
Құс топшы, қос шынтағы қалқыңқырақ.
…Екпіні үй соққандай ... ... ... ... ... жалғыз қазық жануарды,
Бұл әзір жеткізбей тұр жылқы малға.
Бұл тұлпар келіп тұрған әбден бабы,
Салбырап тұрғанына деме «жабы».
Маңдайы жарқырап тұр жануардың,
Ашылып тұр осы аста ... ... ... ... ... ... тұлпарларға да сипаттама
беріледі. Олар:
Жылқы малдың жүйрігі – ... ... ... ... шулатқан – Ақсұр,
Сырды сілтідей тыйған – Қызқара,
ұлытаудың - Құбайы,
Қаратаудың – Құмайы,
Қыршақтың – Ақбақайы,
Қырғыздың – Көктопайы,
Ақшатаудың – Аласы,
Көкшетаудың Құласы,
Есілдің – ............... т.б.
Бұдан басқа:
Алуан-алуан күліктің
Асқан-асқан жүйріктің,
Қосылып тұр отыз боз,
Жиырма жирен, қырық қара,
Кердің өзі екі жүз…
Тоқсан ... ... ... құла саны жоқ … ... да ... ... ... жер жаршылар аузынан төмендегіше естіледі:
«Көмбе қайда?» - десеңіз,
Көзді салып көрсеңіз:
өркеш-өркеш көрінген,
Орғылап су төгілген,
Балдырғаны ... ... ... ... баурында,
Жоламанның қасында,
Жыландының басында,
Көк жайдақтың шенінде,
Боз ойнақтың белінде,
Қайыңдының дөңінде,
Қарақусақ көлінде…
Елге, жұртқа, халқына, оның ... ... ғана ... ... ... ... өлмес байлық, әсем әуезді, сиқыр сырлы әндер сыйлаған
ғаламат өнер иесі, ... ... сері Ақан ... ... ... ... Батыраштың не сұмдық, қандай қастандық дайындап жатқанын
сезбейді. Қара ... ... күш, ... жауызбен ерегісіп, трагедиялық
қателікке ұрынған сері жағдайын Ілияс оқырманға ... ... ... Сағынайдың асындағы әртүрлі әлеуметтік топты (құлқынның құлы – бай-
мансаптар, адал еңбектің «көк өгіздері» - ... т.б.), ... тән ... дәстүр-өнегелер мен көп мөлшерлі ет-қымыздан өзге
Ақан сері өнерін («үш ... ... ... ... «Кер ... «Ой
ерке» т.б.) орындайды, Батырашпен арадағы көзқарас сырын, ... ... мен ... ... т.б. реалистікпен, өзіндік бояу, бедермен
беріледі. Ақын поэманың «Жалғыз қазық» тарауында құстай ұшып, ... ... ... тістесіп келе жатқан Құлагердің бала тізгінді
жіберсе-ақ өзге аттарды артқа тастап оза жөнелейін деп келе ... ... ... мерт болғанын қаны сорғалаған трагедиялық картина етіп
көрсетеді:
Ақ мылтық – ұшқыр боз ат бар астында,
Жау ... ... жар ... үсті ... біткен қарағанның
Әлгі тұр атты күтіп дәл астында
Мінгені – боз, ... қара ... ... бала ... ... ұшқан құстай
Ағызып жетті жаудың дәл үстіне.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іліяс Жансүгіровтың өмірі мен шығармашылығы13 бет
Қазақтың қайсар Үш Арысы54 бет
І. Жансүгіровтің шығармашылығы23 бет
Ілияс Жансүгіров шығармашылығы3 бет
Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығы7 бет
Ж.Аймауытов ; Ғ.Қарашев; Б.Күлеев ; С.Сейфуллин; І.Жансүгіров; Б.Майлин шығармашылықтары16 бет
Ж.аймауытов шығармашылығы. ғ.қарашев шығармашылығы. б.күлеев - лирик ақын. с.сейфуллин, і.жансүгіров, б.майлин шығармашылықтары26 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Беруші және қабылдаушы оптикалық модульдер10 бет
Шешендік өнер және шешен таланты4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь