Бухгалтерлік есептің міндеті

Жоспар

I Кіріспе
Бухгалтерлік есептің міндеті

II Негізгі бөлім
а) Бухгалтерлік баланс туралы түсінік және оның кұрлымы
ә) Бухгалтерлік баланстың түрлері
б) Шаруашылық операцияларына сәйкес баланс баптарының өзгеріске ұшырауы
БУХГАЛТЕРЛІК БАЛАНС

Бухгалтерлік баланс туралы түсінік және оның кұрлымы

Бухгалтерлік есептің негізгі және басты міндетінің, атқаратын қызметі мен функциясының бірі - пайдаланушыларға кәсіпорынның мүлкі және қаржылық жағдайы туралы ақпараттық мәліметтерді дер кезінде, яғни уақтылы жеткізіп беріп отыру. Осындай ақпараттық мәліметгің негізгі қайнар көзі болып - бухгалтерлік баланс табылады. «БАЛАНС» сөзі француз тілінен алынған. Бұл сөз қазақ тіліне аударылғанда «таразы» немесе «тепе-тең» деген мағынаны білдіреді. Сырт көзбен қарағанда кәсіпорынның бух-галтерлік балансы актив және пассив деп аталатын екі бөлімді кестеге ұқсас болып табылады. Оның сол жағында, яғни активінде кәсіпорынның қаржылары, заттай және ақшалай түрдегі мүліктері мен шығындары көрсетілсе (орналастырылған болса), оңжағында, яғни пассив бөлімінде осы ұйымның қорлану көздері қарастырылады. Бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес бухгалтерлік баланстың актив бөлімінде кәсіпорынның өзіне тиесілі, яғни қолда бар мүліктері қарастырылады. ұйым осыларды пайдалану арқылы ғана алдағы уақытта табыс таба алатындықтан бүл мүліктерді кәсіпорынның әлуетті табыстары ретінде таниды. Ал баланстың пассиві -деп аталатын бөлімінде кәсіпорынның қорлану көздері туралы ақпаратты мәліметтер жазылады. Ұйымның қорлану көздері меншікті капитал және тартылған (сырттан немесе басқа жақтан алынған, қарастырылған) капитал деп екіге бөлінеді. Мұндағы тартылған капитал дегеніміз кәсіпорынның міндетте-мелері, яғни осы үйымның басқа занды және жеке тұлғаларға қандай да бір операциялар нәтижесіне сәйкес берешек борыштары болып табылады. Кредиторлардың қатарына осы кәсіпорыннан алашағы бар заңды немесе жеке түлғаларды жатқызуға болады. Егер кәсіпорын өз кредиторларының алдындағы қарызын уақтылы төлей алмаған жағдайда, олар ұйымнан активтерін сату арқылы қарызын қайтаруды талап ете алады. Кәсіпорынның меншікті капиталы инвесторлардың мүдделілігін танытады және ол активтің жиынтық сомасынан міндеттемелерді шегеріп тастағандағы қалдық сомаға тең болады. Инвестордың кредитордан айырмашылығы - кредитор өз алашағын алу үшін жанталасатын (тырысатын) болса, ал инвестор жоғарыда аталған активтің жиынтық сомасынан міндеттемелерді шегеріп тастағандағы қалдық сомаға, яғни меншікті капиталға ие және де кәсіпорынның қожайыны болып табылады. Осы айтылғандарды қорытындылай отырып, ұйымның барлық активтері инвесторлар мен кредиторлардың меншігі екендігін аңғаруға болады. Сондықтан бухгалтерлік баланстағы мына теңдіктің әрдайым тең болатындығы сөзсіз.
актив = меншікті капитал + міндеттеме
Бұл тендікті кейбір шет елдерде келесі түрде көрсетеді:
актив - міндеттеме = меншікті капитал
Әдетте кәсіпорынның бухгалтерлік балансы есеп беретін уақытқа қарай негізделіп, айдың, тоқсанның, жылдың басына жасалады. Баланстың актив бөлімі үзақ мерзімді активтер және агымдагы активтер деп аталатын екі тараудан түрады. Ұзақ мерзімді активтердің қатарына кәсіпорынның материалдық емес активтері, негізгі қүралдары, ұзақ мерзімді қаржы салымы (инвестициялары), ұзақ мерзімді дебиторлық борыштары жатқызылады. Ал ағымдағы активтер тарауында үйымның материалдық құндылықтары, тауарлары, дайын өнімдері, аяқталмаған өндірісі, қысқа мерзімді дебиторлық борыштары, қысқа мерзімді қаржы салымы, алдағы кезең шығындары, ақша қаражаттары және басқа да ағымдағы активтері қарастырылады. Бухгалтерлік баланстың пассив бөлімі үш тараудан тұрады. Оның бірі меншікті капитал деп аталып, онда кәсіпорынның жарғылық қоры, резервтік қоры, бөлінбеген пайдасы немесе жабылмаған зияны көрсетіледі. Пассив бөлімінің екінші және үшінші тараулары тиісінше үзақмерзімді және қысқа мерзімді міндеттемелер деп аталады. ¥зақ мерзімд іміндеттемелер қатарына кәсіпорынның үзақ уақытқа алған несиелері мен қарыздары жатқызылса, қысқа мерзімді міндеттемелер тарауында үйымның алдағы кезендерінің табыстары, бюджетке қарызы, бюджеттен тыс мекемелерге қарызы, жабдықтаушы-мердігерлерге қарызы, жүмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақы бойынша қарызы, зейнетақы қорларына қарызы және басқа да кредиторлық борыштары көрсетіледі. Жоғарыда айтқандарымыз түсініктірек болу үшін үлгі ретінде «ӨТЕГЕН» фирмасының 2006 жылғы 1 қаңтарға жасалған бухгалтерлік балансын қарастырайық.
        
        Жоспар
I Кіріспе
Бухгалтерлік есептің міндеті
II Негізгі бөлім
а) Бухгалтерлік баланс туралы түсінік және оның ... ... ... ... Шаруашылық операцияларына сәйкес ... ... ... БАЛАНС
Бухгалтерлік баланс туралы түсінік және оның кұрлымы
Бухгалтерлік есептің негізгі және басты міндетінің, ... ... ... бірі - ... ... ... және қаржылық
жағдайы туралы ақпараттық мәліметтерді дер кезінде, яғни уақтылы жеткізіп
беріп отыру. Осындай ақпараттық мәліметгің ... ... көзі ... ... ... ... «БАЛАНС» сөзі француз тілінен алынған. Бұл
сөз қазақ тіліне аударылғанда «таразы» ... ... ... ... Сырт ... ... ... бух-галтерлік балансы актив
және пассив деп ... екі ... ... ... болып табылады. Оның сол
жағында, яғни активінде ... ... ... және ... ... мен шығындары көрсетілсе (орналастырылған болса), оңжағында, яғни
пассив бөлімінде осы ұйымның қорлану ... ... ... стандартына сәйкес бухгалтерлік баланстың актив бөлімінде кәсіпорынның
өзіне ... яғни ... бар ... ... ұйым ... ... ғана алдағы уақытта табыс таба алатындықтан бүл мүліктерді
кәсіпорынның әлуетті табыстары ретінде таниды. Ал ... ... ... бөлімінде кәсіпорынның қорлану көздері туралы ақпаратты мәліметтер
жазылады. Ұйымның қорлану көздері меншікті капитал және тартылған (сырттан
немесе ... ... ... ... ... деп ... бөлінеді.
Мұндағы тартылған капитал дегеніміз кәсіпорынның міндетте-мелері, яғни осы
үйымның басқа занды және жеке ... ... да бір ... ... ... ... ... табылады. Кредиторлардың қатарына
осы кәсіпорыннан алашағы бар заңды немесе жеке ... ... ... ... өз ... алдындағы қарызын уақтылы төлей алмаған
жағдайда, олар ұйымнан активтерін сату арқылы қарызын ... ... ... ... меншікті капиталы инвесторлардың мүдделілігін танытады
және ол активтің жиынтық ... ... ... ... сомаға тең болады. Инвестордың кредитордан айырмашылығы - ... ... алу үшін ... (тырысатын) болса, ал инвестор жоғарыда
аталған активтің жиынтық сомасынан ... ... ... ... яғни ... ... ие және де ... қожайыны
болып табылады. Осы айтылғандарды қорытындылай ... ... ... ... мен ... ... ... аңғаруға болады.
Сондықтан бухгалтерлік баланстағы мына теңдіктің ... тең ... = ... ... + ... тендікті кейбір шет елдерде келесі түрде көрсетеді:
актив - міндеттеме = меншікті капитал
Әдетте кәсіпорынның бухгалтерлік ... есеп ... ... ... ... тоқсанның, жылдың басына жасалады. Баланстың актив
бөлімі үзақ ... ... және ... ... деп ... екі
тараудан түрады. Ұзақ мерзімді активтердің қатарына ... емес ... ... ... ұзақ ... ... ... ұзақ мерзімді дебиторлық борыштары жатқызылады. Ал
ағымдағы активтер тарауында үйымның ... ... ... ... аяқталмаған өндірісі, қысқа мерзімді дебиторлық борыштары,
қысқа мерзімді қаржы салымы, алдағы кезең шығындары, ақша ... ... да ... ... ... ... баланстың пассив
бөлімі үш тараудан тұрады. Оның бірі меншікті ... деп ... ... ... ... резервтік қоры, бөлінбеген пайдасы немесе
жабылмаған ... ... ... ... екінші және үшінші тараулары
тиісінше үзақмерзімді және қысқа мерзімді міндеттемелер деп аталады. ¥зақ
мерзімд ... ... ... үзақ ... алған несиелері
мен қарыздары жатқызылса, қысқа мерзімді міндеттемелер тарауында ... ... ... ... ... бюджеттен тыс мекемелерге
қарызы, жабдықтаушы-мердігерлерге ... ... мен ... ... ... ... қорларына қарызы және басқа да
кредиторлық борыштары ... ... ... ... ... үлгі ... «ӨТЕГЕН» фирмасының 2006 жылғы 1 қаңтарға жасалған
бухгалтерлік балансын қарастырайық.
«ӨТЕГЕН» ... 2006 ... 1 ... ... ... ... мың ... |Сомасы |Пассивтері ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... | ... ... | ... | | | ... емес |2000,0 ... қор |50000,0 ... | | | ... ... |27000,0 ... кор |5500,0 |
|¥зақ мерзімді қаржы|3000,0 ... ... |3500,0 ... ... ... зиян | ... ... |4500,0 ... |59000,0 ... ... | | | ... |36500.0 | | ... ... | ... мерзімді | |
| | ... | ... қор |3500,0 ... ... ... |9000,0 ... ... |7000 |¥зақ мерзімдІ қарыз |2000,0 ... |2500,0 ... |11000,0 ... ... ... ... | |
| | ... | ... ... |6500,0 ... есеп ... |
|дебиторлық борыштар| | | ... ... |5000,0 ... тыс |15000 ... ... | ... есеп | ... | ... | ... ... |1000,0 ... ... |
|шығындары | ... | ... ... |1500,0 |Жұмысшылармен еңбекақы|2000,0 |
| | ... есеп ... | ... ... |9500,0 ... |13000,0 ... |46500,0 ... |93000,0 ... |83000,0 | | ... ... ... ... ... бухгалтерлік балансынан
көретініміз - бұл ұйымның активтері мен пассивтері 83000,0 мың ... ... ... орынның меншікті капиталы - 59000,0 мың ... ... - 24000,0 мың ... ... Жоғарыда берілген теңдіктің
орнына (формулаға) осы сандарды орналастыратын болсақ мына түрде болады.
актив = ... ... + ... ... = 59000000,0 + 24000000,0
Біз бұл мысалымызда, яғни жоғарыда берілген бухгалтерлік баланста Қазақстан
Республикасының заңдарына сай жасалған ... ... ... Батыс елдерінде баланстағы тараулардың, баптардың орындары ауысып та
келтірілуі ... ... ... ағымдағы активтер баланстың актив бөлімінің басында
орналастырылатын ... оның ... ... ... ... Сонымен қатар кейбір баланста активтер мен міндеттемелер
баланстың сол жағында көрсетіліп ... оң ... тек ... ... ... ... Баланстың мұндай түріне мына
теңдік негізделген:
актив - міндеттеме = меншікті капитал
83000000,0 - ... = ... ... ... баланста ұйым ... ... ... Жоғарыдағы мысалымызға сәйкес баланстың бұл түрін құрастыратын
болсақ, баланс кестесінің екі жағы да 59000,0 мың теңгеге тең болады.
Бухгалтерлік баланстың түрлері
Бухгалтерлік ... ... ... ... ... және ... ... әр түрлі болып келеді. Кәсіпорынның жаңадан құрылған
уақытында ... ... ... ... баланс деп аталады.
Кіріспе баланста ұйымның қызметін ... ... ... ... Бұл ... ... ... кәсіпорын иелерінің, яғни
құрылтайшыларының, акционерлерінің осы ... ... құру ... ... ... заттай салымдарынан тұрады. Сондықтан көп
жағдайда кіріспе баланста кәсіпорынның меншікгі капиталы мен ... ... ... = ... ... теңдік егер кәсіпорын құрылуы барысында ешқандай жеке немесе ... ... ... яғни ... ... ... тура ... бухгалтерлік балансы ілгеріде айтылғандай белгілі бір уақытқа, яғни
айдың, тоқсанның немесе жылдың ... ... ... сәйкес
кәсіпорынның өз қызметі барысында әрбір ... есеп ... ... тоқсанның немесе жылдың басына) құрастырылған ... ... ... болып есептеледі.
Кәсіпорынның жойылу балансы осы ұйым өз ... ... ... ... ... Осы ... ... балансының өзі әр түрге
бөлінеді. Жойылу балансын еліміздегі бухгалтерлік есеп және ... ... көп ... ... ... ... ғалым Әбдіғали
Әбдіманапов өзінің ... есеп ... және ... ... екі ... ... және оның бірі ... жабылуына байланысты, ал
екіншісі ұйымның жабылғандығын қорытындылау үшін құрастырылады деп жазған
болатын. Сонымен ... ... ... Л.А. Крятова мен Х.Х. Әргашев
өздерінің «Бухгалтерлік есеп ... және ... атты ... ... үш кезеңнен түрады және оның біріншісі кәсіпорынның жабылуы
алдында, екіншісі жабылуы ... ал ... осы ... ... ... ... деп атап өткен. Жалпы, бұл ... ... ... ... айтқаны дұрыс, ал екіншісінікі қате деп
қарауға болмайды. Бұдан шығатын қорытынды жоғарыда аты аталған ... ... да ... ... ... болады. Себебі кәсіпорынның жойылу
балансының саны, яғни оның жасалыну кезеңдері ұйымның таратылуына кететін
уақытпен тікелей ... Егер ... ... яғни ... ұзақ
уақытқа созылатын болса, жойылу баланстарының саны да соған ... ... ... арта ... ... операцияларына сәйкес баланс баптарының өзгеріске ұшырауы
Кез келген кәсіпорынның ... - ... табу ... ... Ал пайда
табу үшін кәсіпорында күнделікті ... ... ... ... ... Осы ... ... мен атқарылатын
қызметтердің, яғни операциялардың орындалуы ... ... ... ... әсер ... ... айтатын болсақ, ұйымдағы
әрбір орындалатын операцияға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... баланстың актив және пассив
баптарының теңдігі әрдайым ... ... ... ... әрбір
орындалған операциядан кейін жаңадан баланс жасалмайтындығы белгілі және ол
мүмкін емес. Себебі ... бір ... ... бірнеше жүздеген
операциялардын орындалуы мүмкін. ... ... ... ... күн ... ... ... жасап тұру үлкен ... көп ... ... Сонымен қатар балансты күнделікті немесе әрбір орындалған
операциядан кейін жасап отыру тиімсіз және қажет те ... Міне осы ... ... ... ... бір уақытқа, яғни есеп беретін
кезеңге қарай (ай сайын, тоқсан сайын, жыл сайын) жасалып ... ... ... ... ... ... баптарының сомасына
әсер етуіне қарай төрт түрге бөледі.
Бірінші түріне жатқызылатын ... ... ... ... қана ... ... әсер ... Бүл жағдайда актив бөліміндегі бір бап
қандай да бір сомаға азайса, екінші бір бап тура сол ... ... ... ... ... ... мен ... жиынтық сомасы ешқандай өзгермейді.
Мысалы, кәсіпорьшның банктегі есеп айырысу ... ... ... ушін ... 500 (бес жүз) мың ... алынды.
Бұл жағдайда есеп айырысу шоты бабындағы сома 500 (бес жүз) мың ... ... деп ... ... сомасы 500 (бес жуз) мың теңгеге ... ... мен ... ... ... өзгермейді.
Екінші түріне жатқызылатын шаруашылық операциялары бухгалтерлік баланстың
тек қана пассив бөліміне әсер етеді. Актив бөлімінде ... ... ... ... ... бір бап ... да бір сомаға азайып, екінші бал
тура сондай сомаға ... Ал ... ... ... мен ... сомасы
ешқандай өзгеріске ұшырамайды.
Мысалы, ұйым өзінің жабдықтаушы-мердігерлердің алдындағы 700 (жеті жүз) мың
теңге қарызын банк мекемесінен ... ... ... ... ... уақытта кәсіпорынның бухгалтерлік ... ... есеп ... деп ... ... сома 700 ... жүз) мың
теңгеге азайып, ал банк несиесі бабындағы сома 700 (жеті жүз) мың ... Ал ... ... мен ... ... ... өзгермейді.
Үшінші түріне жатқызылатын операциялардың жоғарыда аталған екі ... бұл ... ... ... ... мен ... бірдей
сомаға артады. Яғни бұл ... ... ... баланстың актив
бөліміндегі бір баптың сомасы қандай да сомаға көбейсе, пассив бөліміндегі
баптың да сомасы осындай ... ... ... ... 200 (екі жүз) мың ... ... ... уақытта ұйымның бухгалтерлік балансындағы жабдықтаушы-мердігерлермен
есеп айырысу деп ... ... сома және ... деп ... сома бір уақытта 200 (екі жүз) мың теңгеге көбейеді. ... ... ... сәйкес жабдықтаушыларға қарызы да
көбейеді. Сонымен қатар 200 (екі жүз) мың теңгеге баланстың сомасы да ... ... ... әсер ... ... ... ... үшінші түріне жатқызылатын операцияларға ұксас болып келеді. Бұл
уақытта да ... ... және ... ... баптары бір уақытта бірдей
сомаға өзгереді. Айырмашылығы - үшінші түрге жататын операциялар барысында
баланстың ... ... ... және ... бөлімдері) белгілі бір сомаға
кебейсе (артса), төртінші ... ... ... ... ... ... бөлімдері, сондай-ақ баланстың жиынтық сомасы қандай да бір ... ... есеп ... ... бюджетке қосылған құнға салынатын
салық үшін 250 (екі жүз елу) мың ... ... ... есеп ... ... ақшалар және бюджетпен есеп
айырысу ... ... ... салық үшін қарыз) деп аталатын ... бір ... 250 (екі жүз елу) мың ... ... ... ... ... да 250 (екі жүз елу) мың теңгеге кемиді.
Міне осы жоғарыда ... ... ... отырғанымыздай
кәсіпорындағы орындалған кез келген операцияларды осы төрт түрдің біріне
жатқыза аламыз.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік баланс3 бет
Бухгалтерлік есеп жайлы8 бет
Бухгалтерлік есеп және оның әдістемелік негіздері23 бет
Бухгалтерлік есеп нысандары81 бет
Бухгалтерлік есеп туралы жалпы мағлұмат10 бет
Бухгалтерлік есеп қағидалары19 бет
Оқу әдістемелік кешені «Құрылыстағы бухгалтерлік есеп» пәнінен197 бет
Шаруашылық субъектінің экономикалық сипаттамасы62 бет
Өңдірістің бухгалтерлік есеп негіздері және ерекшеліктері10 бет
Міндеттемелер есебі және банктегі бухгалтерлік есеп34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь