Бухгалтерлік есептің міндеті


Жоспар

I Кіріспе
Бухгалтерлік есептің міндеті

II Негізгі бөлім
а) Бухгалтерлік баланс туралы түсінік және оның кұрлымы
ә) Бухгалтерлік баланстың түрлері
б) Шаруашылық операцияларына сәйкес баланс баптарының өзгеріске ұшырауы
БУХГАЛТЕРЛІК БАЛАНС

Бухгалтерлік баланс туралы түсінік және оның кұрлымы

Бухгалтерлік есептің негізгі және басты міндетінің, атқаратын қызметі мен функциясының бірі - пайдаланушыларға кәсіпорынның мүлкі және қаржылық жағдайы туралы ақпараттық мәліметтерді дер кезінде, яғни уақтылы жеткізіп беріп отыру. Осындай ақпараттық мәліметгің негізгі қайнар көзі болып - бухгалтерлік баланс табылады. «БАЛАНС» сөзі француз тілінен алынған. Бұл сөз қазақ тіліне аударылғанда «таразы» немесе «тепе-тең» деген мағынаны білдіреді. Сырт көзбен қарағанда кәсіпорынның бух-галтерлік балансы актив және пассив деп аталатын екі бөлімді кестеге ұқсас болып табылады. Оның сол жағында, яғни активінде кәсіпорынның қаржылары, заттай және ақшалай түрдегі мүліктері мен шығындары көрсетілсе (орналастырылған болса), оңжағында, яғни пассив бөлімінде осы ұйымның қорлану көздері қарастырылады. Бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес бухгалтерлік баланстың актив бөлімінде кәсіпорынның өзіне тиесілі, яғни қолда бар мүліктері қарастырылады. ұйым осыларды пайдалану арқылы ғана алдағы уақытта табыс таба алатындықтан бүл мүліктерді кәсіпорынның әлуетті табыстары ретінде таниды. Ал баланстың пассиві -деп аталатын бөлімінде кәсіпорынның қорлану көздері туралы ақпаратты мәліметтер жазылады. Ұйымның қорлану көздері меншікті капитал және тартылған (сырттан немесе басқа жақтан алынған, қарастырылған) капитал деп екіге бөлінеді. Мұндағы тартылған капитал дегеніміз кәсіпорынның міндетте-мелері, яғни осы үйымның басқа занды және жеке тұлғаларға қандай да бір операциялар нәтижесіне сәйкес берешек борыштары болып табылады. Кредиторлардың қатарына осы кәсіпорыннан алашағы бар заңды немесе жеке түлғаларды жатқызуға болады. Егер кәсіпорын өз кредиторларының алдындағы қарызын уақтылы төлей алмаған жағдайда, олар ұйымнан активтерін сату арқылы қарызын қайтаруды талап ете алады. Кәсіпорынның меншікті капиталы инвесторлардың мүдделілігін танытады және ол активтің жиынтық сомасынан міндеттемелерді шегеріп тастағандағы қалдық сомаға тең болады. Инвестордың кредитордан айырмашылығы - кредитор өз алашағын алу үшін жанталасатын (тырысатын) болса, ал инвестор жоғарыда аталған активтің жиынтық сомасынан міндеттемелерді шегеріп тастағандағы қалдық сомаға, яғни меншікті капиталға ие және де кәсіпорынның қожайыны болып табылады. Осы айтылғандарды қорытындылай отырып, ұйымның барлық активтері инвесторлар мен кредиторлардың меншігі екендігін аңғаруға болады. Сондықтан бухгалтерлік баланстағы мына теңдіктің әрдайым тең болатындығы сөзсіз.
актив = меншікті капитал + міндеттеме
Бұл тендікті кейбір шет елдерде келесі түрде көрсетеді:
актив - міндеттеме = меншікті капитал
Әдетте кәсіпорынның бухгалтерлік балансы есеп беретін уақытқа қарай негізделіп, айдың, тоқсанның, жылдың басына жасалады. Баланстың актив бөлімі үзақ мерзімді активтер және агымдагы активтер деп аталатын екі тараудан түрады. Ұзақ мерзімді активтердің қатарына кәсіпорынның материалдық емес активтері, негізгі қүралдары, ұзақ мерзімді қаржы салымы (инвестициялары), ұзақ мерзімді дебиторлық борыштары жатқызылады. Ал ағымдағы активтер тарауында үйымның материалдық құндылықтары, тауарлары, дайын өнімдері, аяқталмаған өндірісі, қысқа мерзімді дебиторлық борыштары, қысқа мерзімді қаржы салымы, алдағы кезең шығындары, ақша қаражаттары және басқа да ағымдағы активтері қарастырылады. Бухгалтерлік баланстың пассив бөлімі үш тараудан тұрады. Оның бірі меншікті капитал деп аталып, онда кәсіпорынның жарғылық қоры, резервтік қоры, бөлінбеген пайдасы немесе жабылмаған зияны көрсетіледі. Пассив бөлімінің екінші және үшінші тараулары тиісінше үзақмерзімді және қысқа мерзімді міндеттемелер деп аталады. ¥зақ мерзімд іміндеттемелер қатарына кәсіпорынның үзақ уақытқа алған несиелері мен қарыздары жатқызылса, қысқа мерзімді міндеттемелер тарауында үйымның алдағы кезендерінің табыстары, бюджетке қарызы, бюджеттен тыс мекемелерге қарызы, жабдықтаушы-мердігерлерге қарызы, жүмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақы бойынша қарызы, зейнетақы қорларына қарызы және басқа да кредиторлық борыштары көрсетіледі. Жоғарыда айтқандарымыз түсініктірек болу үшін үлгі ретінде «ӨТЕГЕН» фирмасының 2006 жылғы 1 қаңтарға жасалған бухгалтерлік балансын қарастырайық.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Жоспар

I Кіріспе
Бухгалтерлік есептің міндеті

II Негізгі бөлім
а) Бухгалтерлік баланс туралы түсінік және оның кұрлымы
ә) Бухгалтерлік баланстың түрлері
б) Шаруашылық операцияларына сәйкес баланс баптарының
өзгеріске ұшырауы

БУХГАЛТЕРЛІК БАЛАНС

Бухгалтерлік баланс туралы түсінік және оның кұрлымы

Бухгалтерлік есептің негізгі және басты міндетінің, атқаратын қызметі мен
функциясының бірі - пайдаланушыларға кәсіпорынның мүлкі және қаржылық
жағдайы туралы ақпараттық мәліметтерді дер кезінде, яғни уақтылы жеткізіп
беріп отыру. Осындай ақпараттық мәліметгің негізгі қайнар көзі болып -
бухгалтерлік баланс табылады. БАЛАНС сөзі француз тілінен алынған. Бұл
сөз қазақ тіліне аударылғанда таразы немесе тепе-тең деген мағынаны
білдіреді. Сырт көзбен қарағанда кәсіпорынның бух-галтерлік балансы актив
және пассив деп аталатын екі бөлімді кестеге ұқсас болып табылады. Оның сол
жағында, яғни активінде кәсіпорынның қаржылары, заттай және ақшалай түрдегі
мүліктері мен шығындары көрсетілсе (орналастырылған болса), оңжағында, яғни
пассив бөлімінде осы ұйымның қорлану көздері қарастырылады. Бухгалтерлік
есеп стандартына сәйкес бухгалтерлік баланстың актив бөлімінде кәсіпорынның
өзіне тиесілі, яғни қолда бар мүліктері қарастырылады. ұйым осыларды
пайдалану арқылы ғана алдағы уақытта табыс таба алатындықтан бүл мүліктерді
кәсіпорынның әлуетті табыстары ретінде таниды. Ал баланстың пассиві -деп
аталатын бөлімінде кәсіпорынның қорлану көздері туралы ақпаратты мәліметтер
жазылады. Ұйымның қорлану көздері меншікті капитал және тартылған (сырттан
немесе басқа жақтан алынған, қарастырылған) капитал деп екіге бөлінеді.
Мұндағы тартылған капитал дегеніміз кәсіпорынның міндетте-мелері, яғни осы
үйымның басқа занды және жеке тұлғаларға қандай да бір операциялар
нәтижесіне сәйкес берешек борыштары болып табылады. Кредиторлардың қатарына
осы кәсіпорыннан алашағы бар заңды немесе жеке түлғаларды жатқызуға болады.
Егер кәсіпорын өз кредиторларының алдындағы қарызын уақтылы төлей алмаған
жағдайда, олар ұйымнан активтерін сату арқылы қарызын қайтаруды талап ете
алады. Кәсіпорынның меншікті капиталы инвесторлардың мүдделілігін танытады
және ол активтің жиынтық сомасынан міндеттемелерді шегеріп тастағандағы
қалдық сомаға тең болады. Инвестордың кредитордан айырмашылығы - кредитор
өз алашағын алу үшін жанталасатын (тырысатын) болса, ал инвестор жоғарыда
аталған активтің жиынтық сомасынан міндеттемелерді шегеріп тастағандағы
қалдық сомаға, яғни меншікті капиталға ие және де кәсіпорынның қожайыны
болып табылады. Осы айтылғандарды қорытындылай отырып, ұйымның барлық
активтері инвесторлар мен кредиторлардың меншігі екендігін аңғаруға болады.
Сондықтан бухгалтерлік баланстағы мына теңдіктің әрдайым тең болатындығы
сөзсіз.
актив = меншікті капитал + міндеттеме
Бұл тендікті кейбір шет елдерде келесі түрде көрсетеді:
актив - міндеттеме = меншікті капитал
Әдетте кәсіпорынның бухгалтерлік балансы есеп беретін уақытқа қарай
негізделіп, айдың, тоқсанның, жылдың басына жасалады. Баланстың актив
бөлімі үзақ мерзімді активтер және агымдагы активтер деп аталатын екі
тараудан түрады. Ұзақ мерзімді активтердің қатарына кәсіпорынның
материалдық емес активтері, негізгі қүралдары, ұзақ мерзімді қаржы салымы
(инвестициялары), ұзақ мерзімді дебиторлық борыштары жатқызылады. Ал
ағымдағы активтер тарауында үйымның материалдық құндылықтары, тауарлары,
дайын өнімдері, аяқталмаған өндірісі, қысқа мерзімді дебиторлық борыштары,
қысқа мерзімді қаржы салымы, алдағы кезең шығындары, ақша қаражаттары және
басқа да ағымдағы активтері қарастырылады. Бухгалтерлік баланстың пассив
бөлімі үш тараудан тұрады. Оның бірі меншікті капитал деп аталып, онда
кәсіпорынның жарғылық қоры, резервтік қоры, бөлінбеген пайдасы немесе
жабылмаған зияны көрсетіледі. Пассив бөлімінің екінші және үшінші тараулары
тиісінше үзақмерзімді және қысқа мерзімді міндеттемелер деп аталады. ¥зақ
мерзімд іміндеттемелер қатарына кәсіпорынның үзақ уақытқа алған несиелері
мен қарыздары жатқызылса, қысқа мерзімді міндеттемелер тарауында үйымның
алдағы кезендерінің табыстары, бюджетке қарызы, бюджеттен тыс мекемелерге
қарызы, жабдықтаушы-мердігерлерге қарызы, жүмысшылар мен қызметкерлерге
еңбекақы бойынша қарызы, зейнетақы қорларына қарызы және басқа да
кредиторлық борыштары көрсетіледі. Жоғарыда айтқандарымыз түсініктірек болу
үшін үлгі ретінде ӨТЕГЕН фирмасының 2006 жылғы 1 қаңтарға жасалған
бухгалтерлік балансын қарастырайық.

ӨТЕГЕН фирмасынын 2006 жылдың 1 қаңтарына БУХГАЛТЕРЛІК БАЛАНСЫ (өлшем
бірлігі мың тенге)
Активтері Сомасы Пассивтері Сомасы
1 2 3 4
¥зақ мерзімді Меншікті капитал:
активтер:
Материалдық емес 2000,0 Жарғылық қор 50000,0
активтер
Негізгі құралдар 27000,0 Резервтік кор 5500,0
¥зақ мерзімді қаржы3000,0 Бөлінбеген пайда 3500,0
салымы (инвестиция) немесе зиян
Үзақ мерзімді 4500,0 Жиыны 59000,0
дебиторлық борыш
Жиыны 36500.0
Ағымдагы активтер: ¥зак мерзімді
міндеттемелер:
Материалдық қор 3500,0 ¥зақ мерзімді несие 9000,0
Дайын өнімдер 7000 ¥зақ мерзімдІ қарыз 2000,0
Тауарлар 2500,0 Жиыны 11000,0
Аяқталмаған өндіріс10000,0 Қысқа мерзімді
міндеттемелер:
Қысқа мерзімді 6500,0 Бюджетпен есеп айырысу2500,0
дебиторлық борыштар
Қысқа мерзімді 5000,0 Бюджеттен тыс 15000
каржы салымы төлемдермен есеп
(инвестиция) айырысу
Алдағы уақыт 1000,0 Жабдықтаушылармен есеп7000,0
шығындары айырысу
Берілген аванс 1500,0 Жұмысшылармен еңбекақы2000,0
бойынша есеп айырысу
Ақша қаражаттары 9500,0 Жиыны 13000,0
Жиыны 46500,0 Барлығы 93000,0
Барлығы 83000,0

Осы жоғарыда келтірілген ӨТЕГЕН фирмасының бухгалтерлік балансынан
көретініміз - бұл ұйымның активтері мен пассивтері 83000,0 мың теңгеге
тең. Мұндағы кәсіп орынның меншікті капиталы - 59000,0 мың теңгені, ал
міндеттемелері - 24000,0 мың теңгені Құрайды. Жоғарыда берілген теңдіктің
орнына (формулаға) осы сандарды орналастыратын болсақ мына түрде болады.
актив = меншікті капитал + міндеттеме 83000000,0 = 59000000,0 + 24000000,0
Біз бұл мысалымызда, яғни жоғарыда берілген бухгалтерлік баланста Қазақстан
Республикасының заңдарына сай жасалған баланстың үлгісін қарастырдық.
Кейбір Батыс елдерінде баланстағы тараулардың, баптардың орындары ауысып та
келтірілуі мүмкін.
Мысалы, кейбір елдерде ағымдағы активтер баланстың актив бөлімінің басында
орналастырылатын болса, оның баптары өтімділіктеріне қарай кезекпен
құрастырылады. Сонымен қатар кейбір баланста активтер мен міндеттемелер
баланстың сол жағында көрсетіліп (орналастырылып), оң жағында тек қана
кәсіпорынның меншікті капиталы көрсетіледі. Баланстың мұндай түріне мына
теңдік негізделген:
актив - міндеттеме = меншікті капитал
83000000,0 - 24000000,0 = 59000000,0
Бұл теңдік бухгалтерлік баланста ұйым иесінің меншігін көрсетуге
негізделген. Жоғарыдағы мысалымызға сәйкес баланстың бұл түрін құрастыратын
болсақ, баланс кестесінің екі жағы да 59000,0 мың теңгеге тең болады.

Бухгалтерлік баланстың түрлері

Бухгалтерлік баланс өзінің жасалу уақытына (мерзіміне) және қолданылу
барысына қарай әр ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бухгалтерлік есеп міндеті
Бухгалтерлік есептің әдіс-тәсілдері
Бухгалтерлік есептің қағидалары
Бухгалтерлік есептің пайда болуы
Бухгалтерлік есептің ұымдастырылуы
Бухгалтерлік есептің концепциясы
Бухгалтерлік есептің концептуалды негіздері
Бухгалтерлік есептің әдістері
Бухгалтерлік есептің шоттары
Бухгалтерлік есептің әдістемелік негізі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь