Бәсекелік ортаны қалыптастыру және монополияны реттеу

Рыноктық экономиканың негізгі ерекшелігі болып еркін тандау: өндіруші үшін өңдірілетін өнімді таңдау еркі, тұтынушыға тауарды алуда, жұмысшыға жұмыс орнын таңдау еркі айтылады. Бірақ еркін таңдау экономикалық табысты өзінен-өзі қамтамасыз ете алмайды. Ал, оны бесекелестік күресте ғана жеңіп алады.
Бәсеке (лат.concurred - қақтығысу) - бұл рыноктық экономиканың қатысушыларының арасындағы тауарларды сатып алу және сату барысында, өңдірістегі ең жақсы жағдайлары үшін бақталастық.
Бәсеке - рыноктық қатынастардың негізгі категориясы, әр түрлі формада болады және әр түрлі жолдармен іске асырылады. Ол сала ішіндегі (біртектес тауарлар арасында) және сала аралық (әр түрлі салалар тауарлары арасында) бола алады. Ол бағалық және бағалық емес бола алады.
Бағалық бәсеке тауарлар мен қызметтерді бәсекелестің бағасына қарағанда төмен бағамен сатуға негізделген. Баға темендету шығынды азайту немесе пайданы азайту арқылы ғана мүмкін. Оны тек ірі фирмалар ғана істей алады.
Бағалық емес бәсеке техникалық артықшылықтардың арқасында жететін тауарлардың жоғарғы сапасымен және сеңімділігімен сатуға негізделген.
Рыноктық қатынастардың қатысушыларының өзара қалай бәсекелесуіне байланысты жетілген (еркін) және жетілмеген бәсеке рыногі деп бөлінеді.
Жеке фирмалардың өнім бағасына (базар нарқына) есер етуі неғұрлым аз болса, солғұрлым рынок бәсекелік деп саналады.
Жетілген бәсеке (еркін бәсеке рыногі) дегеніміз рынокта бір-біріне тәуелсіз көптеген сатушылар мен сатып алушылар қызмет ететін және тең мүмкіндіктері мен құқтары бар бәсекенің идеалды бейнесін айтады.
Жетілген бәсекені негізгі белгісі: әрбір фирманың үлесі жалпы өнімге шакқанда аз болғаңдықтан, ешқайсысының бөлшек бағаға әсері өте төмен болады. Ұсыныс бағалары төменгі шекте теңеледі.
Жетілген бәсеке толық түрде болмайды. Оған тек жуық шамада жақындауға болады. Еркін бәсеке деп XIX ғасырдың ортасында болған бәсекені шартты түрде айтуға болады.
XIX ғасырдың екінші жарты бастап ҒТП-ң әсерінен өндірісті шоғырландыру жүріп; рөл ірі және аса ірі кәсіпорындардың, яғни монополияның кұрылуына әкеп соқты.
Монополия (грек - moons - жалғаз, polio- сатамын) жеке -өндіруші тауар рыногsн бақылап және сол рынокта үстем орын алған кезде пайда болады.
Монополияның мақсаты - рынокта баға мен өндіріс көлемін бақылау арқылы мүмкін болатын жоғары табыс алу. Мақсатқа жету құралы болып орташадан жоғары пайданы қамтамасыз ететін монополиялық баға құрылуын
        
        Бәсекелік ортаны қалыптастыру  және монополияны реттеу
Рыноктық экономиканың негізгі ерекшелігі болып еркін тандау: өндіруші
үшін өңдірілетін өнімді таңдау еркі, тұтынушыға ... ... ... ... таңдау еркі айтылады. Бірақ еркін таңдау ... ... ... ете ... Ал, оны бесекелестік күресте ғана ... ... - ... - бұл ... экономиканың
қатысушыларының арасындағы тауарларды сатып алу және сату ... ең ... ... үшін бақталастық.
Бәсеке - рыноктық қатынастардың негізгі категориясы, әр түрлі формада
болады және әр түрлі жолдармен іске ... Ол сала ... ... ... және сала аралық (әр түрлі салалар ... ... ... Ол ... және ... емес бола ... бәсеке тауарлар мен қызметтерді ... ... ... ... ... ... Баға ... шығынды азайту
немесе пайданы азайту арқылы ғана мүмкін. Оны тек ірі ... ғана ... емес ... ... ... ... ... жоғарғы сапасымен және сеңімділігімен сатуға негізделген.
Рыноктық қатынастардың қатысушыларының өзара қалай бәсекелесуіне
байланысты жетілген (еркін) және ... ... ... деп ... ... өнім ... (базар нарқына) есер етуі неғұрлым аз
болса, солғұрлым рынок бәсекелік деп ... ... ... бәсеке рыногі) дегеніміз рынокта бір-біріне тәуелсіз
көптеген сатушылар мен сатып алушылар қызмет ететін және тең ... ... бар ... ... ... айтады.
Жетілген бәсекені негізгі белгісі: әрбір ... ... ... ... аз ... ... ... бағаға әсері өте ... ... ... ... ... теңеледі.
Жетілген бәсеке толық түрде болмайды. Оған тек жуық шамада жақындауға
болады. Еркін бәсеке деп XIX ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... екінші жарты бастап ҒТП-ң әсерінен ... ... рөл ірі және аса ірі ... ... ... әкеп ... ... - moons - жалғаз, polio- сатамын) жеке -өндіруші
тауар рыногsн бақылап және сол ... ... орын ... ... ... болады.
Монополияның мақсаты - рынокта баға мен өндіріс көлемін бақылау арқылы
мүмкін болатын жоғары табыс алу. ... жету ... ... ... ... қамтамасыз ететін монополиялық баға құрылуын ұсынады.
Монополия бірнеше компаниялардың ... ... ... және ... ... бар:
Картель - шығарылып отырған өнім мен өткізу рыногын болу ... ... ... - ... ... ... ... бірі.
Трест - монополияға енетін фирмалардың меншік, ... және ... ... ... ... - ... ... бір, бірақ жалпы технологиясы кіріккен әр
түрлі фирма, салалардың ұйымдық ... ... ... - басты фирманың қызмет әрісімен өндірістік және
технологиялық байланысы жоқ ірі ... ... ... ... Монополияның пайда болуы бәсекені жетілмеген (жетілмеген ... ... ... ... деп еркін бәсекенің шарттарының кем дегенде біреуі
орындалмайтын рынокты атайды.
Жетілмеген бәсеке үш типке бөлінеді: монополиялық ... ... ... ... ... рынокта сатушылар мен сатып алушылардың
саны бірнешеу болады. Бірақ жаңа ... ... ... - ... яғни өнімнің даярлығы оны басқа ... ... ... тұратын қасиетінің болуы. Ондай қасиеттер: өнімнің
жоғарғы сапасы, ... ... ... ... шарттар, дүкеннің жағымды
орынға орналасуы, жоғары деңгейдегі сервис және т.б. болып табылады.
Осындай артықшықтарға ие бола ... ... ... иесі ... бір ... ... ... және бағаға
есер ету мүмкіндігіне ие. ... ... ... сату ... ... ... монополист - фирмалар көп болады да, олардың ... ... ... ... ... ... - бұл ... бәсекенің
ерекше белгісін көрсетеді.
Олигополиялық бәсеке дегеніміз бірнеше фирма үстемдік ететін ... oligos ... polio - ... Оған ... ... әр ... ... тән, ал басты белгісі - баға ... ... ... Бұл ... ... ... ... осы рыноктағы мықты
фирманың бағасы сияқты қоюға ұмтылатынын білдіреді.
Олигополияға карама-қайшы құбылыс болып ... ... ... ... ... ... сатып алушылардың қызмет етуін ... ... ... ... ... алады.
Таза монополия рынокта ешқандайсыз бәсекелестерсіз бір ғана ... ... ... ... Оның ... ... өз бағасын өте кең
шектікте ауыстыра алады, максималды ... баға тек ... ... ... ... ... рынокта тек бір ғана сатып ... Ол ... деп ... ... ... ... ролі экономикада екі жақын. Оның, жақсы жағы монополиялық
компаниялардың өнімдері ... ... ... ал ірі ... ... ... мен ... үнемдеуте мумкіндік береді.
Жаман жағы монополия рынокта үстемдік етеді және монопольды ... ... ... ... ала отырып, өнімді шығаруды шектейді. Сонымен
қатар, ... жоқ ... ... техникалық прогресс есебінен
тиімділікті жоғарылату ынтасын жоғалтады.
Осыны ескере келе, мемлекет бәсекені қолдай отырып, монополизмге ... ... Біз үшін ... құрал болып антимонополиялық заңдар
қолданады, яғни бәсеке мен ... ... ... ... ... ... табылатын заңдар пакеті қабылданады.
Антимонополиялы заңдар 1880 ж. АҚШ-та қабылданған. Қазіргі аң-
тимонополиялық ... екі ... ... ... ... бақылау және
компаниялардың қосылуын бақылайды.
Қазақстанда 1996 ж. «Бәсеке және ... ... ... ... ... заң ... және антимонополиялық саясат бойынша
мемлекетгік комитет құрылды. Бірақ, заң әлі жетілмеген және ... ... ... ... ... экономикалық доктринада
және көпшілік әлем елдерінің ... ... ... ... ... дамып келе жатқан негізі ретінде
қарастырылады. Бәсекелестікті қорғау және ... ... ... салу ... ... ... ортасында тұрады және тиісті
құқықтық ресімдеу алады.
Ішкі, сондай-ақ жаhандық ... ... ... ... жеткізудің және еңбекті өнімдірудің маңызды факторы болып табылады. Бұл
жағдайларда нарықта сұранысқа ие, тауарлар (жұмыстар, қызметтер) өндіретін
компаниялар тиімді ... ... ... ... ... ортаны
қамтамсыз ету үшін мемлекет тарапынан ең төмен тосқауылдар ... ... ... және ... ... өткен сәттен бастап
Қазақстан Республикасының бәсекелестік саласындағы ... ... ... ... ... рөлдердің бірін атқарады, өйткені
мемлекеттік басқару жүйесі экономикалық және әлеуметтік нормалардың сапасын
талап ... және ... оның ... ... ... ... ... болады.
Қазақстанда тәуелсіздіктің алғашқы қадамдарынан-ақ адал бәсекелестікті
мемлекеттік қолдау және қорғау ... ... ... ... жатқызылды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы әркімнің кәсіпкерлік қызмет
еркіндігіне, өз ... кез ... ... ... ... үшін еркін
пайдалануға құқығы бары көзделген. Монополистік ... ... ... ... ... ... ... салынады.
Монополияға қарсы реттеу жүйесі экономиканың дамуы мен қайта құрылуымен
қатар жетілдіріледі. ... ... ... ... ... негіздері жақсарып, монополияға қарсы ... ... мен ... ... ... ... ... нарықтарында еркін бәсекелестікті
дамыту, елдің экономикасын ... ... оның ... ... ... ... органның рөлін күшейту, оның рөлі
мен өкілеттіктерін жұртшылыққа түсіндіру, сондай-ақ ... ... үшін ... және ашық ... құру ... уақытта, нарықтағы тиімді бәсекелестік салалардың көпшілігінде
өздігінен өзі дамымайды, мақсатты ... ... орай ... ... ... ... осы саладағы арнайы заңнаманы
әзірлеуді, институционалдық құрылымды және құқық ... ... ... ... ... мен экономикалық үдерістерді
монополияға ... ... ... ... ... басым
бағыттарының қатарына кірді. Егер, қоғам оның артықшылықтары мен ... ... ... құлағдар болса, бәсекелестікті қорғау мен
насихаттау мүмкін емес.
Соңғы ... ... ... ... және ірі ... ... қалыптастыру, сондай-ақ нарықтағы компаниялардың
келісілген іс-әрекеттері, ... ... және ... алу ... ... сипат ала бастады. Бұл бәсекелестік
күрестің ұлғаюына және осы ... ... ... ... ... ... ... қатысушылары үшін тең жағдай жасауға және ... ... ... қоғамдық сананы қалыптастыруға жәрдемдесетін
бәсекелестікті насихаттау және ... ... - ... ... ... ... арналған тең құқықтық мүмкіндіктерді қамтамасыз ету
болып табылатын ... ... ... ... ... мемлекет әлемдік экономикада толыққанды әріптес болу мақсатын
қоятын болса, онда бірінші кезекте, ұлттық өнімнің ... ... ... ... ... монополияға қарсы жүйесіз осы міндетті іс
жүзінде шешу мүмкін емес.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев ... ... ... ... ... бәсекеге барынша қабілетті елу елдің
қатарына кіру жөніндегі міндеттерді қойды. Нарықтық экономиканың негізгі
қозғалтқышы ... ... ... осы ... ... ... ... халықаралық бәсекелестік құқықтың талаптарына
жауап беруі тиіс ... ... ... ... ... ... ішкі ... дамыту үшін монополияға қарсы
заңнаманы және оны қолданудың ... ... ғана ... ... бірге
күшті монополиялық орган қажет.
Қазіргі уақытта, республикада ... ... ... ... нарықтарында
бәсекелестікті дамыту болып табылатын Қазақстан Республикасы Индустрия және
сауда министрлігінің құрылымындағы Бәсекелестікті қорғау ... ... ... ... ... алдын алу;
бәсекелестікке қарсы іс-қимылдарды бақылау;
тауар нарығында үстем (монополиялық) жағдайды теріс пайдалануға ... ... ... ... немесе төмен бағаларын белгілеуіне жол
бермеуін бақылау;
экономикалық шоғырлануды ... ... ... 2004 ... соңында Мемлекет басшысының
тапсырмасы бойынша табиғи монополиялардың ... ... ... тарифтік реттеу жөніндегі функциялардан бөліп алу нәтижесінде
құрылды. Республиканың монополияға қарсы органдарын алғаш құру ... ... ... ... ... ... монополияларды
тарифтік реттеуден тағы да институционалды тәуелсіз болып шықты, бұл
халықаралық ... ... ... ... қарсы органдардың
тарифтік реттеуден осылайша бөлінуі мен тәуелсіздігі ... ... ... тән. ... қоса шет ... ... ... негізгі фукцияларының бірі өзінің соңғы іс-әрекеттерімен
бәсекелестікті ... және ... ... ... жол бермеу мақсатында тарифтік және салалық реттеулер қызметі
үшін бақылау болып табылады.
Мәселен, 2006 жылғы 9 айда ... ... ... ... нарықтарының
36 талдауын жүргізді, нәтижесі бойынша экономикалық, ұйымдастырушылық және
әкімшілік шектеулер, нарықтық ... ... ... ... ... ... тиімді бәсекелестік салалардың көпшілігінде
өздігінен өзі дамымайды, мақсатты мемлекеттік саясатқа орай ... ... ... жүргізу осы саладағы арнайы заңнаманы
әзірлеуді, ... ... және ... қолдану тәжірибесін
жетілдіруді болжайды.
Бәсекелестікке жәрдемдесу саясаты мен экономикалық ... ... ... Қазақстанның экономикалық дамуының басым
бағыттарының қатарына кірді. Егер, ... оның ... мен ... туралы жеткіліксіз құлағдар болса, бәсекелестікті қорғау мен
насихаттау мүмкін емес.
Соңғы жылдары ... ... ... және ірі ... ... ... ... нарықтағы компаниялардың
келісілген іс-әрекеттері, жосықсыз бәсекелестік және ... алу ... ... сипат ала бастады. Бұл бәсекелестік
күрестің ұлғаюына және осы ... ... ... қатынастар
субъектілерінде болмауына негізделген.
Нарықтың барлық қатысушылары үшін тең ... ... және ... дамыту пайдасына қоғамдық сананы қалыптастыруға ... ... және ... ... - ... мақсаты нарықтың
барлық субъектілеріне арналған тең құқықтық мүмкіндіктерді қамтамасыз ету
болып табылатын монополияға қарсы саясаттың ... ... ... әлемдік экономикада толыққанды әріптес болу ... ... онда ... кезекте, ұлттық өнімнің бәсекелестік қабілетін
дамыту қажет. ... ... ... ... жүйесіз осы міндетті іс
жүзінде шешу мүмкін емес.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің ... ... ... ... ... барынша қабілетті елу елдің
қатарына кіру жөніндегі міндеттерді ... ... ... ... ... ... дамыту осы қызметтегі басымдықтардың
бірі ... ... ... ... ... талаптарына
жауап беруі тиіс монополияға қарсы заңнаманы ... ... ... ішкі ... ... үшін ... ... және оны қолданудың құралдарын күшейту ғана емес, сонымен бірге
күшті монополиялық орган қажет.
Қазіргі уақытта, республикада міндеті мыналар арқылы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Индустрия және
сауда министрлігінің құрылымындағы Бәсекелестікті қорғау ... ... ... ... бәсекелестіктің алдын алу;
бәсекелестікке қарсы іс-қимылдарды бақылау;
тауар нарығында ... ... ... ... пайдалануға жол
бермеуді бақылау;
монополистің монополиялық жоғары немесе төмен бағаларын белгілеуіне жол
бермеуін бақылау;
экономикалық шоғырлануды бақылау.
Монополияға қарсы ... 2004 ... ... Мемлекет басшысының
тапсырмасы бойынша табиғи монополиялардың бәсекелестікті ... ... ... ... жөніндегі функциялардан бөліп алу нәтижесінде
құрылды. Республиканың монополияға қарсы органдарын алғаш құру кезіндегі
сияқты ... ... ... ... ... ... ... тағы да институционалды тәуелсіз болып шықты, бұл
халықаралық ... ... ... ... қарсы органдардың
тарифтік реттеуден осылайша бөлінуі мен тәуелсіздігі әлемнің ... ... тән. ... қоса шет ... ... қарсы
органдарының негізгі фукцияларының бірі өзінің соңғы ... ... және ... ... ... жол ... ... тарифтік және салалық реттеулер қызметі
үшін бақылау болып табылады.
Мәселен, 2006 ... 9 айда ... ... ... ... ... талдауын жүргізді, нәтижесі бойынша экономикалық, ұйымдастырушылық және
әкімшілік шектеулер, нарықтық инфрақұрылымның дамымағандығы, экологиялық
шектеулер анықталды.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... мен іс-әрекеттер жасауға тыйым салу іс жүзінде ... ... ... қарсы заңнамасына енгізілген.
Салалық мемлекеттік органдар реттелетін салаларды дамыту мақсатында
өздері шығаратын ... ... ... ... ... дамушы салалардағы бәсекелестікті шектейтін жағдайлар орын алған.
Сонымен бірге, нарықтағы бәсекелестіктің жағдайларын бұрмалауға алып
келетін импорттық ... ... ... тарапынан шетелдік
бәсекелестіктен ұлттық өнеркәсіпті қорғаудың дәстүрлі және ... ... ... ... ... ... ... емес бәсекелестік шартын жасайтын мүдделі компанияларға мемлекеттік
органдардың көптеген рұқсаттарын берумен байланысты қорғаудың тарифтік ... ... ... - импортты сандық шектеу тарифтік қорғаудың
тәсілдерінің бірі ... ... ... ... ... ... рұқсат беретін лицензиялардың ... ... ... және
лицензияланбайтын импортқа тыйым салады. Қазіргі уақытта, Дүниежүзілік
Сауда ... ... әрі - ДСҰ) ... ... ... ... ... квоталарды қолдануға тыйым салады.
Мыналар импорттық квоталарды қолданудың теріс ... ... ... ... ... тапшылығының туындауы және сәйкесінше,
нарықтағы, әсіресе, ... ... сала бар ... дербес
қанағаттандыра алмайтын бағаның өсуі.
Соңғы жылдары демпингке қарсы және өтемақы шаралары сияқты ... ... емес ... кең ... ... ... сарапшылар
жүргізген экономикалық талдау нәтижелеріне сәйкес нақты қазіргі демпинг пен
субсидиялардың жағдайында экспорттаушы елдерде ғана емес, сонымен бірге ... ... елде де ... ... алып келеді.
Қазақстан Республикасындағы тамыр-таныстық ... ... ... ... ... ... және ... мемлекеттік органдар іске
асырады. Монополияға қарсы органның осы ... ... ... ... жоқ және ... да ол ... белгілі бір бөлігінің мүддесін
көрсетеді және ішкі және халықаралық нарықтардағы ... ... ... бұзатын мемлекеттік органдар әрекеттерінің басқа тобы
шетелдік бәсекемен тікелей байланысты емес ішкі әрекет болып табылады. Олар
бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... өңірлерді, өндірістерді қолдау, жекелеген
кәсіпорындар үшін жеңілдікті немесе ... ... ... жасау нысанында іске асырылуы мүмкін. Ішкі әрекеттер, сыртқы
әрекеттер сияқты жалпы және селекциялық сипатқа ие.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы монополиялардың іс әрекетін мемлекеттік реттеу68 бет
Қазақстан Республикасының көлік саласында табиғи монополия құрылымдарын мемлекеттік реттеу77 бет
Монополия24 бет
Монополия және монополиялық билік23 бет
Монополия мен табиғи монополия12 бет
Монополия табиғаты және монополияға қарсы саясаттың маңызы20 бет
Монополияның жалпы мәні мен түрлері19 бет
Монополияның мәнi, түсiнiгi және оның түрлерi15 бет
Монополияның экономикалық және әлеуметтік салдары22 бет
Нарықты монополиялаудың белгілері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь