Қазақ мемлекетінің әлеуметтік - экономикалық дамуы (XVI ғасырдың аяғы-ХVІІ ғасыр)

Жоспар:

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім
1.Қазақ мемлекетінің әлеуметтік.экономикалық дамуы (XVI ғасырдың аяғы.ХVІІ ғасыр)
2. Шаруашылықтың дәстүрлі саласы. Қолөнер

ІІІ. Қорытынды
Қазақ мемлекетінің әлеуметтік-экономикалық дамуы (XVI ғасырдың аяғы-ХVІІ ғасыр)
XV—XVII ғасырларда қазақтарда шаруашылықтың дәстүрлі саласы — экстенсивті көшпелі және жартылай кешпелі мал шаруашылығы басым болды. Мал түрлерінен қой, жылқы, түйе өсірілді. Көшіп-қонудың бұрынғы тәртібі сақталдыы көшпелі ауылдар жазда Солтүстік далалы аудандарды, қыраттарды, тау баурайындағы жайылымдарды жайлады, қыста өзен алқаптарына, көл жағалауларына қыстады. Оңтүстік Қазақстан мен Жетісуда суармалы егіншілік дамыды, жер суарудың арықтық және науалық жүйесі пайдаланылды) Егіншілік аймақтар Қазақстанның басқа да аудандарында, көбіне қыстау мандарында сақталды.(Ёгіншілік пен көшіп-қонуға малы жоқ кедей жатақтар айналысты. Негізгі дақылдар — тары, бидай, арпа, жүгері болды. ХVІ-ХVІІ ғасырларда Оңтүстік Қазақстаңда негізінен Сырдария бойында Сығанақ, Ясы (Түркістан), Сауран, Отырар, Сайрам, Аркук, Өзкент, Атқорған, Созақ сияқты ежелгі калалар мен қатар Қаратау баурайларында Күлтөбе, Ран, Тастөбе, Тасқорған, Көктөбе қалалары төрізді ондаған отырықшы қоныстар пайда бодды. Бұлар егіншілік өлкелердің орталықтарына айналды. Қалаларда көзе, ұста, ағаш өңдеу, тоқыма өндірістер, теріден, жүннен бұйымдар жасау, құрылыс ісі дамыды. Көшпелі малшылардың үй кәсіпшілігі негізінен мал өнімдерін өндеуге негізделді. Оның ішіңде киім-кешек тігіп, киіз басатын, кілем тоқып, теріден ыдыс-аяқ, ертүрман өбзелдерін жасайтын көсіпшіліктер болды. Қазақтардың шаруашылығы негізінен натуалды шаруашылық болып қала берді, сауда айырбас түрінде жүргізілді. Көшпелілер малды, етті, жүнді, теріні, киіз бұйымдарын бидайға, ұнға, мақта-маталарға, қаланың қолөнершілері жасаған бүұымдарға айырбастады. Оңтүстік қалаларда сауда істерінде Ясы мен Отырарда, Орта Азия қалаларында шығарьшған ақшалар қолданылды. Қазақстан территориясы керуен жолдарының маңызды торабына айналды Бірақ XVII ғасырда феодалдық қырқыс пен жоңғар шапқыншылығының өршуіне байланысты Қазақстанның оңтүстігіндегі қалалар омірі мен сауда қатынастары қайтадан құлдырап төмендеді. Қазақ қоғамына патриархалдық феодалдық қатынастар басым болды. Патриархалдық қатынас сарқыншақтары халық шаруашылығы мен әлеуметгік омірдің Барлық салаларынан байқалды. Жерге феодалдық мешііік феодалдардың жайылымдық жерлерге қожалық етуінеп көрінді. Жер қауым меншігі болғанымен феодалдар жайылымдардың оты мол, шұрайлыларын оздері алып отырды. Жеке меншіктің объектісі мен феодалдық қанаудың құралы мал болды. Деректерге қарағанда, ірі феодалдардың бірнеше мың малы болған. Хандықтағы барлық жердің бас билеушісі хан саналды. Егіншілік аудандарда жер қатынастаоының феодалдықта діни және меншік түрлері сақталды.Қазақ қоғамында негізінде екі тап: феодалдар табы (хандар, сұлтандар, байлар, билер т. б.) және феодалдарға тәуелді шаруалар табы (көшпенділер, жартылай көшпелі малшы-шаруалар мен егіншілер) болды)Еңбекші бұқара өндірген үстеме өнімді феодал-шонжарлардың сан түрлі алым-салық (малшылардан алынатын сыбаға, зекет, соғым, егіншілер мен қол өнершілерден алынатын ұшыр, тағар, бадж және харадж) салу жолымен иемденуі арқылы жүргізілді. Салықтардан басқа үстеме жұмыстар істеуге, борышын еңбекпен өтеуге (сауын, қоналғы, жамылғы, мердігер т. б.) тиісті бодды. Феодалдық право тәртібі жүйесінде адат (әдет) нормаларымен мұсылмандық право (шариғат) нормалары да қолданылды. XVII ғасырдың аяғында Тәуке хан түсында жасалған "Жеті жарғы" завдар жинағы феодалдық топтардың өздеріне тәуелді халықты қанау правосын нығайта түсті,
Қорыта келгенде мал шаруашылығының өнімі қазақтың негізгі азықтық қорегі әрі киімі, үй жиһазы болды. Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу қазақтары суармалы және тәлімі егін-шілікпен шұғылданды. Өзге аймақтардың кейбір жерінде қыстау маңы өңделді. Негізгі дақыл тары, кей жерлерде аздаған бидай, арпа егілді. Көшпелі малшьшар арасыңда қолөнер кесібі, әсіресе, мал өнімі жақсы өңцелді (Кілем, Ши, Бөрік, Сәукеле, Киіз үй, т.б.)- Соғыс қару-жарақтары да жасалды. XV—XVII ғасырларда Сығанақ, Ясы (Түркістан), Сауран, Отырар, Сайрам, Аркук, Өзкент, Аққорған, Сүткент және бірқатар қалалар мен қыстақтар — Иенкент, Сүри, Қарашоқы, Қарнақ, Қарасаман, Аюкөк, Өзкент, Қарақұрым сияқты белгілі елді мекендер болды. Қалаларда көзе, ағаш өндейтін, тері илейтін, киім тоқитын көсіпорындар болды. Ясы мен Отырарда теңге соғылды. Көшпеңділер сауда-сатғықты жақсы білді. Олар малын, оның өнімін затқа, астыққа айырбастады. Қазақстан жері арқылы керуен жолдары өтіп, Орта Азия мен Шығыс Түркістанмен, Орыс мемлекетімен, Сібірмен сауда қатынастары орнады.
ХVІ-ХVII ғасырларда қазақ қоғамының экономикалық және әлеуметтік құрамында феодалдық қатынастар үстем болды. Бұл қатынастарға тән ерекшеліктердің бірі қоғам
        
        Жоспар:
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1.Қазақ мемлекетінің әлеуметтік-экономикалық дамуы (XVI ғасырдың аяғы-
ХVІІ ғасыр)
2. Шаруашылықтың дәстүрлі саласы. Қолөнер
ІІІ. Қорытынды
Қазақ мемлекетінің ... ... (XVI ... ... ... ғасырларда қазақтарда шаруашылықтың ... ... ... ... және жартылай кешпелі мал шаруашылығы басым болды. ... қой, ... түйе ... ... бұрынғы тәртібі
сақталдыы көшпелі ауылдар жазда Солтүстік далалы аудандарды, қыраттарды,
тау баурайындағы ... ... ... өзен ... ... ... Оңтүстік Қазақстан мен Жетісуда суармалы егіншілік
дамыды, жер ... ... және ... ... ... ... ... басқа да аудандарында, көбіне қыстау мандарында
сақталды.(Ёгіншілік пен көшіп-қонуға малы жоқ ... ... ... ...... ... арпа, жүгері болды. ХVІ-ХVІІ ... ... ... Сырдария бойында Сығанақ, Ясы (Түркістан),
Сауран, ... ... ... ... ... ... сияқты ежелгі
калалар мен қатар Қаратау баурайларында Күлтөбе, Ран, ... ... ... төрізді ондаған отырықшы қоныстар пайда бодды. Бұлар
егіншілік өлкелердің орталықтарына ... ... ... ... ... тоқыма өндірістер, теріден, жүннен бұйымдар жасау, құрылыс ісі
дамыды. Көшпелі малшылардың үй кәсіпшілігі ... мал ... ... Оның ... ... ... киіз басатын, кілем тоқып,
теріден ыдыс-аяқ, ... ... ... ... ... ... ... натуалды шаруашылық болып қала берді,
сауда айырбас түрінде жүргізілді. ... ... ... ... теріні,
киіз бұйымдарын бидайға, ұнға, мақта-маталарға, қаланың ... ... ... Оңтүстік қалаларда сауда істерінде Ясы мен
Отырарда, Орта Азия қалаларында шығарьшған ақшалар қолданылды. ... ... ... ... ... ... Бірақ XVII ғасырда
феодалдық қырқыс пен жоңғар шапқыншылығының өршуіне байланысты Қазақстанның
оңтүстігіндегі қалалар омірі мен ... ... ... ... ... ... ... феодалдық қатынастар басым болды.
Патриархалдық қатынас сарқыншақтары ... ... мен ... ... салаларынан байқалды. Жерге феодалдық мешііік феодалдардың
жайылымдық жерлерге ... ... ... Жер ... ... ... жайылымдардың оты мол, шұрайлыларын оздері алып ... ... ... мен ... қанаудың құралы мал болды. Деректерге
қарағанда, ірі феодалдардың бірнеше мың малы ... ... ... бас ... хан ... ... аудандарда жер қатынастаоының
феодалдықта діни және меншік түрлері сақталды.Қазақ қоғамында негізінде екі
тап: феодалдар табы ... ... ... ... т. б.) ... ... ... табы (көшпенділер, жартылай көшпелі ... мен ... ... бұқара өндірген үстеме өнімді феодал-
шонжарлардың сан түрлі алым-салық ... ... ... ... ... мен қол ... алынатын ұшыр, тағар, бадж және
харадж) салу ... ... ... ... ... ... ... істеуге, борышын еңбекпен ... ... ... ... т. б.) ... ... Феодалдық право тәртібі жүйесінде адат (әдет)
нормаларымен мұсылмандық ... ... ... да ... ... ... ... хан түсында жасалған "Жеті жарғы" завдар жинағы
феодалдық топтардың өздеріне тәуелді халықты ... ... ... түсті,
Қорыта келгенде мал шаруашылығының өнімі қазақтың негізгі ... әрі ... үй ... ... Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу қазақтары
суармалы және тәлімі егін-шілікпен ... Өзге ... ... ... маңы ... ... ... тары, кей жерлерде аздаған
бидай, арпа ... ... ... арасыңда қолөнер кесібі, әсіресе, мал
өнімі жақсы өңцелді (Кілем, Ши, ... ... Киіз үй, т.б.)- ... қару-
жарақтары да жасалды. XV—XVII ғасырларда Сығанақ, Ясы (Түркістан), Сауран,
Отырар, Сайрам, Аркук, Өзкент, Аққорған, Сүткент және бірқатар ... ...... ... ... ... ... Аюкөк, Өзкент,
Қарақұрым сияқты белгілі елді мекендер болды. Қалаларда ... ... тері ... киім тоқитын көсіпорындар болды. Ясы мен Отырарда
теңге соғылды. Көшпеңділер сауда-сатғықты жақсы ... Олар ... ... ... ... айырбастады. Қазақстан жері арқылы керуен ... Орта Азия мен ... ... Орыс ... ... ... ... ғасырларда қазақ қоғамының экономикалық және әлеуметтік
құрамында феодалдық қатынастар ... ... Бұл ... ... бірі ... ... қатынастарда елеулі рөл атқарған қауымдық
рулық формаларды және ... ... қалу еді. ... ... ... ... жеке ... негізінде дамыды (икта, мылық, вакф ... Ал ... ... ... ... феодалдық жеке меншік көшіп-қоныс,
жайылымдықка байланысты еді. Олар бұл жерлерге ... ... ... ... алып отырды. Барлық жердің қожасы хан саналды. Ол
жерді ұлысқа, сұлтандарға, ірі феодалдарға бөліп ... ... ... ... ... ... тап ... сұлтандар, бай, би, кейбір батырлар,
діни ағзамдар) және феодалға бағынышты шаруалар ... ...... мен ... ... қанау көптеген алым-салық
малшыдан
— зекет, соғым сыбаға диқаншы мен қолөнер кәсіпшісінен
... ... ... ... жинады. Хандық бірнеше
ұлысқа бөліңді, оның билігін Шынғыс тұқымынан тараған сұлтан ... ... бір ... ... хан азаматтық, әкімшілік, әскери істерді
басқарды.,
Мемлекет ... ... әдет ... және феодалдық мұсылмандық
шариғат правосымен басқарылды. Тәуке ханның "Жеті жарғы" деп аталған зандар
жинағы әдет-ғұрып правосы ... ... еді, онда ... ... ... ... толық және айқын бейнелеңді. Бұл зандарда
феодалдық меншікті ... және ... ... ... реттеуге басты
назар аударылған. XV-XVII ғасырларда қазақ халқының өзіндік материалдық,
рухани мәдениеті ... ... ... ... мен ... ... ғ.)
Қазақ хандығы XV ғасырдың 60-жылдарының ортасы мен 70-жылдардың
басында (Мұхаммед ... ... ... ... ... ж.) Батыс
Жетісуда құрылды. Оның негізін қалаушьшар Керей хан мен Жәнібек хан ... ... ... ... ... бағыт-бағдары және
дипломатиялық қатынасы белгілі бір дәуірдегі ішкі, әсіресе ... ... ... ... хан мен ... ханның одақтық қатынас орнаткдн тұнғыш мемлекеті
Монғолстан болды. Бұл достық одақ 1456 жылы құрылып, XVI ... ... ... ... 1468 жьшы ... хан ... соң Шығыс Дешті-
Қышпақты билеу үшін Өзбек ханның мұрагерлерімен ... ... ... әулетімен билікке таласып жүрген Жошы әулетінен шыққан Ахмет
ханмен, Махмұд ханмен, Ибақ ханмен т. б. ... ... ... ... ең ... ... Дешті Қыпшақ
мемлекеттерінің ежелгі экономикалық және саяси орталығы ... ... ... ... Отырар, Ясы (Түркістар) және басқа қалалардағы
өз билігін ... күш ... . Ал ... ... ... Әбілқайыр ханның немересі Мұхаммед ... хан да ... ... ... және одан ... Орта Азиядағы Темір әулетінің
қол астындағы жерлерді ... алу үшін ... ... осы қалаларына
арқа сүйемек болды.
Дешті-Қыпшақтағы және Түркістан қалалары үшін ұзаққа созылған ... ... ... ... бойындағы бірқатар қалалардың қазақ хандарының
қол астына көшуімен және Шайбани әулетінің Орта ... ... ... әулетімен уақытша бітім жасалды.
Қазақ хандығы Қасым хан ... ... ж.) ... ... ... өз иелігін едөуір ұлғайтты, Жетісудағы қазақ руларын қазақ
хандығына қосып ... ... хан Орыс ... де ... байланыс
орнатты. Қасым ханнан кейін қазақ хандықтары әлсіреп, сыртқы ... ... ... ... ... ... ж.) ... бойындағы қалалар
үшін Шайбани әулетімен жүргізген соғысы сәтсіз ... ... ... ... да жеңіліп қалып, моғолдармен одақты ... ... ... ... өз ... ... ... тырысқан моғолдың
феодалдық билеушілері бұған қарсы шықты. Ақыры XVI ғасырдың 30-жылдарында
қазақ хандары мен ... ... ... ... ... ... ... ханы Әбд-ар-Рашид хан (1533 жылы таққа отырды) Шығыс
Түркістанда жайылымдық жердің жетіспеуіне ... ... ... ... үшін өзбектермен — Шайбани әулетімен одақтасып, Жетісу
мен ... ... ... тырысты. Қазақтар қырғыздармен одақ құрып,
Жетісу және Тянь-Шапьдағы оз иеліктерінің тәуелсіздігін ... ... ... ... ... ... ... сыртқы саяси жағдайы
бұрынғыдан да қиындай түсті. Әбд-ар-Рашид хаимсн үзаққа созылған соғыс,
ойраттардың (қалмақтардың) ... ... ... қысымы, Ноғай ұлысы
мен Сібір ... ... ... Орыс мемлекетінің 1552 жылы қазан,
1557 жылы Астрахань хандықтарын басып алғаннан кейін ... ... ...... бәрі ... ханы Хақназарды (1538—1580 жылдары билік
құрған) өзбек ханы Абдолла II мен "анттасқан ... ... ... ... ... ... Шығай (1580—1582 жылдары билік ... ... ... билік құрған) Абдолла ІІ-ге Ташкент билеушісі Баба
сұлтанның билігін басуға көмектесе отырып, Сырдария ... ... ... ... ... ... XVI ... ақырында Ресеймен
экономикалық және дипломатиялық байланысты нығайту қазақ хаңдықтарының бұл
кездегі жағдайын біршама жақсартудың маңызды факторы ... хан 1583 жылы ... ... ... бұзып, Бұхараға
қарсы Ресеймен ... одақ ... ... жасады. 1594—1595 жылдары
Құлмұхаммед және Вельямин Степанов басқарған елшіліктер алмасылды. ... ... мен ... ... соғыста Тәуекелге көмек көрсетуі, сауда
қатынасын ұлғайту ... ... ... ... Тәуекел хан Сырдария
бойындағы қалалар үшін ұзаққа созылған күресті ... ... ... Есім ... ... ... билік құрған) 1598 жылғы Бұхарамен
жасасқан бітім шарты бойынша Түркістан мен ... ... ... берілді.
Қазақ хандығының XVII ғасырдағы сыртқы саясаты үш ... ... ... қазақ билеушілерін Ташкент пен Түркістаннан ығыстыруға
тырысқан әрекетіне ... ... 2/ Орыс ... ... ... да ... түсу; 3/ Жоңғар хандығының шапқыншылығына қарсы
тәуелсіздік үшін күрес. Ал ... ... ... ... қысымы күшейді. Жоңғарлардың шабуыл жасау қаупі күшейе
түсуіне ... ... ... Қытаймен қарым-қатынасы бірінші
кезектегі мәселеге айналды.
Қорыта ... ... ... ... ... ... ... қазақ хандары арасында елшілік алмасылды. XVI ғасырдың ақырында
Түркістан ауданында күрес ... ... ... Орта ... ... шығу жолындағы күрес саясатын жалғастырады. 1598 ... ... ... ... ... орта ... ... бірге Ташкент тс қачак, хандығына қарады. Қазақ ... ... ... нығайтпады. XVII ғасырдың басынан бастап
феодалдық қақтығыстар ... XVII ... ... ... ішкі саяси
жағдайы феодалдық тартыстардың күшеюімен сипатталады. Тәуекел хан Бұхараны
қоршауға алған кезде қаза тапқаннан кейін ... ... Есім ... ... ... ал ... Хақназардың немере інісі Тұрсын
Мұхаммед өзін хан жариялады. Үш жүздің әрқайсысында (Ұлы жүз, Орта ... жүз) ... ... хан ... болды. Қазақ хандығының сыртқы
саясаты, әсіресе, Оңтүстік, Оңтүстік-Шығыс шекарасындағы жағдай шиеленісті
Аштарханның ханы ... т.б. ... пен ... әулетін қайтарып алуға
тырысты. Ойраттардың қазақ жеріне жорығы жиіледі. 1635 жылы ... ... ... жағалауы мен Жетісуға қатер туғызды. 80-жылдары
Оңтүстік Қазақстанның қалаларына шабуыл жасап, Сайрамды қиратты. Тәуке хан
(1680-1715) ... ... ... ... нығаюы, қазақтардың
қарақалпақ, қырғыздармен одақтасуы жоңғар феодалдарының шабуылын біраз
уақыт кідіртті. ... хан ... ... көтеруге және оған үш ... ... ... ... ... Жеті ... ... атаумен
әдетгегі праволар нормасының жинағы құрастырыдды, мұнда феодалдық право
тәртібі мен мемлекет ... ... ... ... Тәуке
Ресей мемлекетімен қарым-қатынасты нығайту бағытын жалғастырды. Хақназар
хан ... ... (1582(6) - 1598), ... ... тұсында ішкі
саяси жағдайларға байланысты территориясы бірде тартылып, бірде кеңіп
отырса да, ... ... ... ... ... халқының мәдениеті (XV ... ... ... ... ... ... ... және феодалдық болып, 2 бағытта
дамыды. XVI-XVII ғасырларда ... ... және ... ... ерекшеліктері мен белгілері тұрғын үйлер түрінде, оның
жиһаз, бұйымдарыпда, киімі мен ас-су, әдет-ғұрып, дәстүрінде, қолөнері ... ... ... Ол ... ... ... ... тауып отырды. Сығанақ пен Саурапдағы, Жент пен
Отырардағы архитектуралық ғимараттар комплексі, ... ... ... ... Есім мен ... Ұлытаудағы Қазанғаптың
мавзолейлері, Маңғыстаудағы, ... ... ... ... ... ерекшелігнен, архитектуралық құрылысының келістілігімен
коз тартады. Үй кәсіпшілігі мен іскерлік өнер ...... ... ... киіз ... оның шебер жасалған жиһаздары
мен бұйымдары (кілем, алаша, кесте, сырмақ, ыдыс-аяқ), әйелдердің сәнді
киімдері мен ... ... ... ... ... ... айғағы. ХV-ХVІІ ғасырларда қазақтардың ауыз әдебиеті кеңінен
дамыды. Халықтан шыққан дарынды ... ... ... жыраулар
"Қобыланды батыр", "Ер Тарғын", "Қамбар батыр" т.б. Осы сияқты қаһармаңдық
дастандарды "Қозы Көрпеш-Баян ... "Қыз ... ... ... поэмалар мен тұрмыс-салттық өлең ертегілерді шығарып, ұрпақтан
ұрпаққа таратты. Қазақтың ауыз әдебиеті өкілдерінің есімдері: Шалкиіз ... ... ... жырау (XVI ғасыр), Жиенбет (XVII ғасыр) аңыз ... ... ... ... ... ... тақырыптарға
ертегілерге арнап күйлер шығарды. Қазақ тілінің ... ... ... Жалайыридің қазақ тілінде жазған "Жәми-ат тауарих" атты
шығармасы XVII ғасырдың маңызды тарихи-жылнамалық прозалық ... ... ... ... ... ... атты шығармасында Қазақ
хандығының ... ... ... рет деректер берілді.
Сахарадағы рухани өмірдің өзіндік ерекшеліктері көп еді. Кең даладағы
көшпенді тірлік, тұрмыстық-қоғамдық өзгешелік сөз ... соңы ... ... болғанды. "Өнер алды қызыл тіл", ал тіл ...... деп ... ... ... ... жетекші орынға шыққан поэзия
әлденеше ғасыр бойы ... ... жай ғана ... емес, ең басты
жанры қызметін атқарады. - әлбетте, қазақ әдебиетінің ортақ арнадан оңаша
жол тартқан ... ... ... ... өре, ... ... заңды болса керек. Қазақ атымен алатын дербес ... ... оз ... ... Дешті-Қыпшаққа даңқы кеткен Асан Қайғы, Қодан
тайшы, Қазтуған жыраулар мұрасын біз жаңаның басы ғана ... ... деп те ... тиіспіз. Бұлардың біздің ... ... ... ... бүліншілік, қазақтар көтеріле көшіп,
тәуелсіз ту көтерген қилы ... ... ... ... ... өз кезіндегі елеулі тарихи оқиғаларға берген бағасы да
танылғандай. Елге ... ... ... ... ... ... ... ұмтылар бағыт-бағдарын, идеялық тұғыры мен көркемдік
биігін де айқындап кетті.
Кейінгі ұрпақ әулие танып, аңыз ... ... ал ... ... ... ... Асан Қайғы өз заманының үлкен
ойшылы еді. Ол кептеген нақыл ... ... ... ... Керей, Жәнібек хандардың ақылшы биі болған Асан қазақ
руларының орда көтеруін жақтайды, қазақтар Шу, ... ... ... ... ... берік, ағайын ұжымы күшті болуын үндейді. ... ... ... үкіметті нығайту, елдің қорғаныс қабылетін арттыру
қажетін ... ... ... ... ... ... ... ойлауға шақырады. Феодалдық қоғамдағы әдет-ғұрып, мінез-күлық
мәселелерін кетереді. Өзінің ақындық күшін ... ... бір ... ... етіп ұйыстыру жолына арнайды. Біздің заманымызға жеткен
толғауларынан Асанның қилы кезең табиғатын жыға ... ... ... ... пайда болған хандықтардың бәрінің құрып ... ... ... ... ... тудырушылардың бірі — ірі эпик, ерлік жырларын ... ... әрі ... ... ... ... өз артына өмір туралы, ата
мекен, туған ел жайлы және ... ... сан ... ... ... мол мұра ... ... дені сақталмаған.
Қазтуғанның біздің дәуірімізге жеткен жырлары табиғат аясындағы көшпендінің
болмыс, тіршілік, өзін қоршаған орта ... ... ... Жырау
қиялының байлығы, суреттеу тәсілдерінің ... мен ... ... қазақ поэзиясының биік өресін, өзіндік сипатын танытады.
Қазтуғанның ... ... ... ... ... тіркестерге бай, әр
рухты толғаулары туған әдебиетіміздің ... ... ... ... ... ... ... жыраулар жетекші роль атқарды.
Жырау шығармалары әдетте нақыл, қанатты сөздерден құралған ... ... ... ... ... ... ... жайында
түйгендерін, мораль, этика хақындағы ойларын баяндайды, елеулі қоғамдық
мәселелер көтереді. Сол ... ... ... ... ... ... ... оның мән-мағынасы жөніндегі түсініктерін де білдіруі
мүмкін. Жаугершілік ... ... ... отырған, кейде, тіпті,
батыр, қолбасы да болған жыраулар әскери тұрмысқа қатысты сан ... ... ... ... ... ... ... поэзиясыиың ішкі
мазмұнына орайлас.
Жыраулар поэзиясыиың дамып, ... ... пен ... ... әсер ... Жорық жыршысы болған Доспамбет жырау (1523
ж. елген) шығармаларынан ортағасырлық ... ... ер ... кейпі көрінеді, оның асқақ рухы, берік дәті, омірлік мүраты танылады.
Ойлы да сырлы Доспамбет толғаулары тақырыбы, мазмүны ғана ... ... ... алғанда да соны сыпатта.
-ІСөне дәуірдегі қазақ әдебиетінің ең ... ...... ... ... 1465—1560). Өзінің үзақ өмірінде Дешті-Қыпшақтың терт
бүрышын түгел шарлаған, заманының бірінші ... ... ... ... ... ... өмірін күрес үстінде өткізеді. Өз ... ... да ... ... ... танбайды.
Жырау туындылары коңіл пернесін дөп басар ... ... ... ... аз ... көп ... сыйғызған нақтылығымен, сұлу сазды
көркемдігі, асау серпімді қуатымен ерекшеленеді. Жыраудың ғасырлар көгінен
өтіп, біздің дәуірге жеткен шағын ... ... ... коне ... — тұз тұрғынының дүние танымы, ... ... ... ... ... ... айқын аңғарылады. Жырау
дүниеде мәңгі, тұрақты ештеңе жоқ деп ... Әлем бір ... ... ... адам да ... басынан талай қилы кезендерді еткермек. Басы
жұмыр пенденің бәрі өз жолын өліммен аяқтамақ. ... ... ... ... заңы деп ... діндар сопылыққа ұрынбайды. Шалкиіз
ислам дінінің ... ... ... де, ... ... ... тұтқан
сияқты, алла атынан гөрі ... ... ... ден ... ... ... ... қасиеті оның ата тегінде, қоғамдағы орнында
емес, жеке басының жақсылы, жаманды сипатында. Досқа адал, ... ... ... ... ... елге ... тиер жігіт қана азамат аталуға
тиіс. Адам үшін ең қымбат нәрсе — Отаны. ... ... ... рухқа,
асқақ романтикаға толы жырлар да озекті орын алады. Жорықшы жырау ғана
емес, батыр ... де ... ... бұл ... ... ... ұрыс күндерінде туғанға ұқсайды. ... ... ... қанды ұрысқа тайсалмай кіруге шақырады, ерлікке үндейді.
Шалкиіздің бұл ... ... ... ... ... ... ... айқын сыпаттайды. Шалкиіз қазақ поэзиясын ... өлең ... ... да ... байытты. Жырау мұрасынан
көрініс тапқан олеңнің дыбыстық құрылымына ерекше мән беру, әдепкі ... ... ішкі ... да ден қою, кейде басқы ұйқасты ғана ... ... биік ... — қатар түзеп қу ұшар,— Алға сап сіз оқ ата
көрмеңіз,— Қандыауыздан сыйлы жебе сайламай...", өлең тармақтарының ... ... ... де ... ... ... жаңа сипат алып, үлкен
жүк арқалауы сияқты қасиетгер қазақ ... ... жаңа ... ... ... ... белгілене бастағанымен, Шалкиіз және Доспамбет
өнернамалары арқылы ... ... ... ... өлең ... кене ... және батырлар жырында үш ғасырдан астам уақыт кеңінен
қолданылды.
Қазақ халқы ... ... толы күн ... XVII ғасырдан біздің
заманымызға Жиембет, Марғасқа жыраулардың аттары ... ... де ... XVII ... ... ... Есім хан ... болған тарихи
оқиғаларға тікелей қатысты. Жорық жыршысы Марғасқа жырау Есім ханның бір
орталыққа ұйысқан ... ... ... құру туралы идеяларының ұраншысы
қызметін атқарса, ел билеуші ірі шонжарлар әулетінен шыққан ... ... ... ... ... ... ... де сөз онерін жете
меңгерген арқалы жыраулар еді. Марғасқа мен Жиембеттің ... ... ... ғана ... XVII ... ... ... сын-сыпаты,
даму бағдары ежелгі арна, байырғы дәстүр ауқымында болғандығын танытады.
Біздің заманымыздағы түрколог ғалымдар ескіден жеткен ... ... ... ... ... ... тиесілі екендігін
дәл басып айта алмайды. Бұл мүмкін де емес. Сондықтан орта ... коне ... ... ... ... ... кырғыз, ноғай,
қарақалпақ, түрікмен, т.б. туыстас халықтардың бөріне ортақ әдеби мұра,
солардың бәрінің де әдебиетінің басы ... ... ... орта шенінен бастап қазақ атымен аталатын мәдениет оркен
жаяды. Көне, ортақ арнадан ... ... ... ... ... тарихы қазіргі Қазақстан жерін жайлаған тайпалар ... ... ... нәр ... ... ... ... тың тақырыптар игеру,
соны соқпақ-сораптар қалыптастыру нәтижесінде кемелденді.
Мұсылманшылықтың күш алуына байланысты бұл кезенде көне түркі ... ... еді. Оның ... араб ... ... Шығыс тарихшыларының
айтуынша, қазақтар өздерінің балаларын мектеп, медреселерде ... ... ... ... өз ... үшін білімдар адамдар шығады.
Жазба әдебиет нұсқасы деп танылуға лайық шежіре жинақтары, ... ... ... Бұл ... ... ... көпшілігі жоғалған.
Біздің заманымызға жеткен тарихи прозалық шығарманың үлгісі — ... ... ... жинағы") атты еңбегі (1602).
Шежіре түркі тайпаларының көне тарихына шолу ... ... ... ... ... ... тоқталады, сақарадағы саяси-
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жұрттармен ара
қатынасы, қазақ хандарының генеологиясы туралы қүнды деректер береді. Автор
өз ... ... ... орта ... әдеби түркі тілінде
жазғанымен, қазақ тілінің байлығын, оралымды, бейнелі ... ... ... халқының мақал-мәтелдері, нақыл, ғақылия сөздері көптеп
келтіріледі. ... ... сөз ... жазылған тұстарынан орта
ғасырларда қазақ ... ... ... ... ... қалыптасқандығы
аңғарылады.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тәуекел хан тұсындағы қазақ хандығы50 бет
Америка Құрама Штаттары9 бет
XIX-XX ғасырдағы Германия5 бет
Ордабасы кездесу және оның маңызы17 бет
Түркістан қаласының әлеуметтік-саяси тарихының мәселелері20 бет
ХVІІІ гасырдағы орыс өнері8 бет
ХVІІІ ғасырдағы қазақ-орыс қарым-қатынастары29 бет
ХVІІІ ғасырлардағы қазақ далаларында қолданған ресми іс қағаздар тілі9 бет
Хіх ғасырдағы қазақ ағартушылары және рухани мәдениет5 бет
Қазақ мемлекетінің құрылымы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь