Қазакстанның Ресейге қосылуы

Қазақстанның Ресейге қосылуының себептері. Кіші жүздің империя құрамына кіруі.
Қазақ халқының елдігі жолындағы тарихи күрес барысында, әсіресе, XVII ғасырдың екінші жартысынан бастап қазақ хандары өзінің үлкен коршісі Ресей мемлекетімен байланыс жасауға көңіл бөлді. Орыс мемлекетінің қазақ хандығымен сауда және елшілік байланыстары Қазан (1552 ж.) және Астрахань (1556 ж.) хандықтарының Ресейге қосылып, оның Жайық пен Еділ аралығындағы даланы алып жатқан Ноғай Ордасыма саяси үстемдігін орнатқаннан кейінгі жерде ұлғая түсті. Еділ бойындағы халықтардың орыс мемлекетінің құрамына кіруі, оның шекарасын Қазақстан жеріне жақындата түсті. Маңғыстау мен Үстірт арқылы өтетін құрлықтағы керуен жолдары, Каспий, сондай-ақ, Еділ мен Кама арқылы отетін су жолы Ресейдің Кавказ, Орта Азия және Қазақстанмен экономикалық байланысын күшейтуде зор рөл атқарды. Қазақстан өлкесі арқылы өтетін атақты Жібек жолы барған сайын халықаралық маңыз ала бастады. Бүл жол Шығыс және Батыс Еуропа елдерін Орталық Азиямен байланыстырды, сауда-саттықты, экономикалық қарым-қатынасты дамытуға мүмкіндік туғызды.
Орыс мемлекеті ең алдымеи қазақ даласы арқылы өтетін қатынас, сауда жолдарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Қазақ хандарымен байланысын нығайтуды көздеді. Сондай-ақ, Сібір хандығыпа, Орта Азия билеушілеріне кдрсы күресте және жоцғар феодалдары тарапынан күшсйс түскен қауіпке байланысты одақтас іздеген Қазақ хандығы Орыс мемлекетімен экономикалық, саяси-елшілік байланыс орнатуға мүдделі болды. 1583 жылы Қазақ хандығына Третьяк Чебуков бастаған орыс елшілігі жіберілді. Соның нәтижесінде орыстың атақты кәсіпкерлері Строгановтар өзіне Тобыл, Ертіс және Обь бойындағы жерлердің бекітіліп берілуіне қолдарын жеткізді. Сонымен қатар олар баж төлемей қазақтармен сауда
        
        Қазакстанның Ресейге қосылуы
Қазақстанның Ресейге қосылуының себептері. Кіші ... ... ... ... ... ... ... күрес барысында, әсіресе, XVII
ғасырдың екінші жартысынан бастап қазақ хандары өзінің үлкен коршісі ... ... ... ... бөлді. Орыс мемлекетінің қазақ
хандығымен сауда және елшілік байланыстары Қазан (1552 ж.) және ... ж.) ... ... ... оның ... пен Еділ аралығындағы
даланы алып жатқан Ноғай Ордасыма саяси үстемдігін ... ... ... ... Еділ бойындағы халықтардың орыс мемлекетінің құрамына
кіруі, оның шекарасын Қазақстан жеріне ... ... ... мен
Үстірт арқылы өтетін құрлықтағы керуен жолдары, Каспий, сондай-ақ, Еділ ... ... ... су жолы ... ... Орта Азия және Қазақстанмен
экономикалық байланысын күшейтуде зор рөл ... ... ... ... ... Жібек жолы барған сайын халықаралық маңыз ала ... ... ... және ... ... елдерін Орталық Азиямен байланыстырды, сауда-
саттықты, экономикалық қарым-қатынасты дамытуға мүмкіндік туғызды.
Орыс ... ең ... ... ... ... ... ... сауда
жолдарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Қазақ ... ... ... ... ... ... Орта Азия ... күресте және жоцғар феодалдары тарапынан ... ... ... ... ... ... хандығы Орыс мемлекетімен экономикалық,
саяси-елшілік байланыс орнатуға мүдделі болды. 1583 жылы ... ... ... ... орыс ... ... ... нәтижесінде орыстың
атақты кәсіпкерлері Строгановтар өзіне Тобыл, Ертіс және Обь ... ... ... ... ... ... қатар олар баж
төлемей қазақтармен сауда жүргізуге үрықсат алды. Бүл ... ... ... IV ... ... ханы ... ... алғашқы
саяси байланыстар Сібір ханы Көшімге қарсы ... ... мен ... ... ... ... байланыстардың
дамуы Тәуекел хан жіберген елшілікпен одан әрі ... 1594 ... ... ... ... жасау үшін Мәскеуге қазақ елшісі Қүлмүхамед
жіберілді. Тәуекел орыс патшасымен "достық пен ынтымақ" жасауға асықты.
Өйткені ... ханы ... ... ... ... ... арадағы
қатынас өте шиеленісіп түрған болатын. Елшіліктің алдына ... ... ... отырған ханның жиені Оразмүхамедті босату және ... ... ... алу еді. Орыс ... ... ханға жауабында оған
"отты қаруы бар кеп ... ... және ... ... ... ... уәде берді.
1595 жылы Тәуекел ханға жауап ... 2 ... ... Вельямин
Степановтың елшілігі жіберілді. Елшілік арқылы орыс патшасы: Тәуекел хан
және оның ханзада бауырларының бәрі ... қол ... ... ал патша
әрі үлы князь оларды барлық дүшпандарынан қорғауға, Бүхара мен Көшім ханға
қарсы түруына көмектеседі. ... ... ... адалдығын білдіру үшін
Тәуекел хан үлы Үсейінді жіберуді, ал сол үшін бауыры Оразмүхамед ... уәде ... ... ... хан Мәскеу патшасының талабы мен
қойған шарттары ... өте ауыр ... ... ... Орыс ... мен Қазақ хагдығындағы ішкі және ... ... ... ... ... біраз уақытқа
үзілді. Саяси байланыстар XVII ғасырдың аяғында, екі мемлекетте де билік
басына аса ... ... ... - ... хан мен I Петр ... ... Мүның өзі Ресейдің Батыс Сібірді игеру, ... ... ... ... ... ... ... Орта Азиямен сауданың күшеюіне
байланысты еді. 1687 жылы ... ... ... батыр бастаған қазақ
елшілігі жіберілді. Бүл елшіліктіц басты міндеті екі мемлекет ... ... ... ... ... Тобылға 1689 жылдың аяғы - ... ... ... ... ... ... батыр басқарды. Бүл екі
елшілікте нәтижесіз аяқталды. ... ... ... Тәуке хан Ресейге бес
елшілік жіберген, алайда оның берік саяси байланыстар ... ... ... бермеген. Өйткені Тобыл әкімшілігі тарапынан да, Қазақ
хандығы жағынап да жіберілген елшіліктерді екі жақта да ... ... орын ... ... өзі Қазақстан мен Ресей арасындағы
катынастардың шиеленісуіне әкеп соқтырды. Бүл XVII ... аяғы - ... ... ... ... жақындасуына себеп болдьт. Осығап
қарамастан Қазақ хандары солтүстіктегі озінің үлкен ... ... ... жақсартуды үнемі өз алдарына басты міндет етіп
қойды. Өйткені Ресей мен ... ... екі ... ... XVIII
ғасырдың басында жоңғар феодалдарьшың шапқыншылығына қарсы түру ... ... ... еді. Бүл ... қазақ хандығының Бүқар және ... да ... ... қала берді. Еділ өзенінің бойындағы
қалмақтар мен ... Кіші ... ... ... ... үнемі қауіп
туғызып отырды. Осьшдай күрделі мәселелерді шешу үшін Солтүстіктегі қуатты
корші Ресеймен мәмілеге келуді керек ... ... ... ... ... ... үшықтырьш, өзіне тәуелді болуын іске асыруға
бағытталған жымысқы саясат ... ... ... тең ... ... ... ... қазақ хандары үшін, оның ішінде елдің ... ... мен ... тынымсыз шабуылынан мазасы кстіп
отырған Кіші жүздің ханы Әбілхайыр үшін қазақ даласында тыныштық ... ... ... даласы Ресейді Шығыс мемлекеттермен жалғастыратын көпір іспетті
еді. Ол арқылы ... ... ... ... және одан кері ... пен сумен ең төте ежелп сауда жолдары өтетш. исы жолдармен Ресейден
Орта Азияға, Ауғанстанға, Персияға, Қытайға, Үндістанға және ... ... ... ... ... патшасы Бірінші Петр бұл елдермен ... және ... ... оны дамыту үшін алдымен Қазақстан және Орта Азия ... ... алу ... деп есептеді. Осы мақсатта қазақ жеріне ... ... ... бірі - подполковник Иван Дмитриевич
Бухгольцтің экспедициясы. Экспедиция үшін ... ... ... және ... ... ... ... Әскери-дипломатиялық сипаттағы
барлық дайындықтар біткеннен кейін, 1715 жылдың шілдесінде құрамында 2797
адамы бар И. Д. ... ... ... ... 1715 ... ... Ямышев көліне жетіп, сол жерде Ямышевск деп ... ... ... ... ... отряды Ом өзенінің сағасында 1716 жылы 20
мамырда Омбы бекінісінің негізін ... Бүл ... ... мақсаты оңтүстік-шығыс шекараңы, Ресей мемлекетінің
сыртқы ықпал ету аймағын кеңейту болып табылды.
И. Д. Бухгольцтің ... ... ... ... ... М. Гагарин Ертіс бойында жаңа бекіністер түрғызу үшін воевода
Павел Северский мен Василий Чередовты ... 1717 ... ... П.
Северскийдің отряды - Железинск, В. ... ... - ... салды. Чередов одан әрі жүріп жаңа бекініс - Семипалат(Семей)
бекінісін салатын жерді таңдап алды. Сөйтіп, 1718 жылы ... ... ... жылы И. М. ... экспедициясы Үлбі өзенінің Ертіске қүятын жерінде
Өскемен бекінісінің негізін қалады.
XVIII ғасырдың 20-шы жылдарында Бірінші Петр ... Орта Азия ... ... ... ... ... жасап түрды. Қара теңіз
бен Балтық теңізі арқылы Еуропаға ... ... ... Петр енді ... төте ... жолды іздестіре бастады және бүл жолдың қазақ даласы
арқылы өтетінін жақсы түсінді.
Ресеймен қарым-қатынасты ... ... бүл ... ... ... ... Орта және ¥лы жүз ... мен ру басшылары да бой үра
бастаған еді. ... ... ... ... ... ... қалмақтарының
және көршілес ирта Азия хандарының шапқыншылық әрекеттері қазақ елін әбден
тоздырып әлсіреткен болатын.
XVIII ғасырдың бас ... ... ... орыс ... жоңғар
қалмақтарына қарсы кемек сүрап елші жіберді. 1730 жылы 8 қыркүйекте Уфаға
Әбілқайырдың ... ... пен ... ... бастаған елшілігі
келді. Олар әйел патша Анна Иоанновнаға Кіші жүзді Рееей империясының
құрамына қосу ... ... ... "Біз ... хан, деп ... ... ... Орта жүз бен Кіші жүздің ... ... ... ... бас ... ... ... болсақ дейміз".
1731 жылы 19 ақпанда орыс патшасы Әбілқайыр ханға және ... ... ... Ресей қол астына ерікті түрде қабылданғаны туралы грамота
жіберді. Оны қазақтарға жеткізу үшім 1731 ... 30 ... Кіші ... ... ... бастаған елшілік келді. Олармен бірге Петроградқа ... ... де ... ... 1731 жылы 10-шы ... ... сұлтандары
мен ру басыларының жиналысында Кіші жүздің Ресей ... ... ... жөнінде шешім қабылданды. Осыдан кейін 1731 жылы 15 желтоқсанда
Тевкелевпен келіссөз ... Орта ... ханы ... ... империясының
құрамына кіретінін білдіріп ант беріп, ... ... ... ... ... тек 1734 жылдан кейін ғана жүзеге асырыла бастады.
Ресей патшасының Кіші жүзді қол ... ... ... ¥лы ... ... би, Төле би, Сатан батыр, Бөлек батыр патша әйел ... хат ... ¥лы ... де өз қол ... ... ... ... Бүл хатты Петроградқа Хангелді батыр жеткізді.
1734 жылы 10 тамызда Ресей ... ¥лы ... ... ... ... ... қол қойып, ¥лы жүз хандығына: "Сіздерді қол астымызға
Әбілқайырды алған шарттар бойынша аламыз", - деген қағаз ... ... ... ... ... ... өркендеуіне,
саяси, мәдени жағдайының жақсаруыиа игі ықпал жасайды деп үміт етсе, патша
өкіметі өзінің отаршылдық саясатын жүргізу үшін ... бар деп ... жылы 10 ... Анна ... ... Ор ... сағасынан
бекініс салу қажеттігі жөнінде хат жолдап, қала салатын жерге И. ... пен А. И. ... ... ... ... ... езендердің бойына бекініс қамалдар
салынып, олар біртіндеп ірі қалаларға айнала бастады. Сол ... ... ... 14 ... ... ... ... жағалауларынан да бірнеше қамал-
бекіністер бой көтерді. XVIII ғасырдың 50-ші ... ... ... ... ... ... Семей, Өскемен, Ямышев сияқты қамалдар
қалаларға айналды. Мұндай әскери бекіністер салу отарлау саясатын жүргізуге
кең ... ... ... ... ... қалалар мен бекіністердің маңында
қазақтардың көшіп-қонуына тыйым салынды. Ертіс, Тобыл, Есіл, Үй өзендерінің
бойындағы ... ... ... ... ... ығысқан Орта жүздің
қазақтары Бүқара мен Ташкент түбіне келіп қоныстануға мәжбүр болды.
1740 жылы ... ... ... генерал-лейтенант князь В.
А. Урусов Орынборға елшілік тапсырмамен ... 19 ... бен 1 ... ... Ералы сұлтандармен, Жәпібек, Бөкенбай және Есет ... ... Орта ... ханы ... және ... ... ... Оның барысында Кіші жүз бен Орта жүздің 399 екілі
Ресейге қарайтындығы жөніндегі шартқа қол қойды. Осы ... ... ... отарлау саясаты жаңа қарқын алды. 1740-1743 ... ... Кіші ... ... ... ... түйісетін маңда қазақтардың
қоныстарын тарылытқан, кептеген жаңа ... ... ... ... ... базаларын салуға қарсы болған ... ... ... ... қалды.
Бүл кезде кең-байтақ Орынбор өлкесін басқарып отырған И. И. Неплюев
Ресейдің Кіші жүздегі билігін күшейтуге бар күшін ... 1742 жылы ... ... хан ... рет ... ... жөнінде ант берді.
Неплюев Кіші жүздің бағындырылуын тездету мақсатында "Қосалқы жоспар"
озірлеп, ... ... ... оны ... 1744 ... 1 ... Осы жоспарға сәйкес барлық ағымдағы істер И. И. ... ... ... ... әлсірету үшін Неплюев қарақалпақтар мен
башқұрттарды Кіші жүз қазақтарына айдап ... ... ... ... 1744 жылы ... ... ... оның бірінші губернаторы
болып генерал И. И. ... ... ... ... ... ... ... Неплюев Әбілқайыр ханды саяси аренадан кетіру
үшін, небір жымысқа ... ... Ол ... ... ... адам ... ... жүргізді, орыстардың Кіші жүз жеріне
қоныс аударуына ... ... ... хан патша өкіметі мен Орынбор губернаторының түпкі мақсаты
бүкіл Қазақстанды ... ... ... ... ... ... мен ру ... әр түрлі әдістермен жоюды көздейтінін бірден
аңғарды. Олар Әбілқайыр ... ... ... ... ... ... тырысты. Ол үшін И. И. Неплюев ... ... Орта ... шонжары Барақ сұлтанды айдап салып, бүлардың арасындағы феодалдық
топтық қырқысты шиеленістіруге себепші болды. Бүл ... 1848 жылы ... ... және ... өзендерінің арасында болған ... ... ... тобының Әбілқайыр ханды өлтірумен аяқталды. Барақ сұлтан
Әбілқайыр ... ... ... ... ... мен ... ... даңғыл
жол салып береді деп есептеді. Алайда, ол ... ... ... ... ... ... қарсы қойьга алды. Қазыбек ... ... ... соты оны ... халық одан теріс
айналып кетті, сөйтіп көп үзамай Барақты саяси қарсыластары улап ... Кіші ... 1749 жылы хан ... ... баласы Нұралы сұлтан
сайланды. Ол алғашқы жылдардан бастап ақ патша ... ... ... ... екендігін корсетті.
Сонымен XVIII ғасырдың орта кезінде Ресейге Кіші ... ... ... ... тек аз ... ... Ал, ... және Орталық
Қазақстанның негізгі аймақтары ... ... тек XIX ... 20-40
жылдарымда ғана, патша өкіметінің әскери-саяси күш ... ... ... ... ... ... отарлау саясаты. Оріпа және ұлы
жүздердің Ресейге бірігуі.
Патша өкіметі Қазақстан жеріндегі отарлау шараларын ... ... Оның 1742 ... 19 ... жарлығы бойынша Жайық өзені жағасының
қамалдар маңында ... ... ... салынды, сонымен қатар
олардың Каспий теңізінің жағалауында көшіп-қонып ... ... ... ... 50-60 ... ... Тобыл, Есіл, Үй өзендері алқаптарындағы
Орта жүздің қазақтары да өздерінің мекендеген ... ... ... патша өкіметінің отарлау саясаты үш бағытта:
біріншіден, гарнизондар мен күшейтілген бекіністі ... ... ... салу және түрақты казак-орыс (Орынбор, Жайық, Батыс ... ... ... құру ... ... ... әкімшілік реформалар
жасау, сыртқы округтер мен приказдарды одан ары ... ... ... ... ... ... ... қазақ даласын өзіне
біржолата қосу, ал Орта Азия хандықтармен сауда-саттықты ... ... ... ... ... ... ... жергілікті барлық
билікті ресейлік әкімшіліктің қолына шоғырлапдыру ... ... ... ру ... ... наразылығын тудырды. Өйткені
оларды ... ... ... ... ... ... тырысты.
Патша өкіметі қазақ даласын түпкілікті билеу үшін әуелі әр түрлі
реформалар жүргізіп, қазақтың елдік-этникалық ... ... ... ... губернияларға, округтерге теліп, ұлтанды елді түтастықтан
айырды. Рас, олар ... ... ... ... асыра қойған жоқ. Бүқпантайлап,
торғай ұстаған мысықтай, ... ... үшін ... ... ... ... Патша өкіметі опы кезең-кезеңімен іске асырды.
Оның алғашқысы - 1731 ... 1822 ... ... ... ел ... ... ... яғни күшті мемлекеттіц әлсіз мемлекетке
формальды түрде болса да қамқорлық жасау саясатын жүргізу еді. Бүл ... ... ел ... ... ... ... сақтап, оның ішкі тірліпне
араласпай, түзақты алыстан күрып, сырт ... ... яғни ... ... ... бас шұлғып, бағынышты болған хандар арқылы басқарды. ... ... ... ... өз ... адамдарын қаптатып, ғылымды бет
перде етіп алға ұстап, соның тасасында ... ... ... салт-
дәстүрін, мінез-қүлқын жан-жақты зерттеп, қазақ халқының осал тұстарын
пайдалануға тырысты. Оны ... ... хан ... ... ... сұлтандар арасында ши жүгіртіп, оларды тақ таласына итермеледі.
Солардың ішінде ... ... ... ... бағаланып, бүлардаи патша
өкіметі ештемені де аяған жоқ. Патша отаршылары қазақ жүртшылығының арасына
алауыздық үрығын осылайша енгізе ... ... ... елінің басыма тәуелділік ноқтасын біржола
кигізуі 1822 ... 1867 ... ... созылды. Сөйтіп, патша ... ... ... ... ... Бүл ... ол ... күші
арқылы елдің ішкі тірлігіне араласып, жергілікті қазақ шаруаларын қонысынан
қуа бастады. Олардың ... ішкі ... ... ... ... әкеп ... осы ... кезеңінде патша өкіметінің тірек
пункттері ... ... ... ... ... ... ... үшін шекаралық белгілермен болді. ... ... ішкі ... ... ... Бастапқы кезде бүл бекіністер
Орал, Ертіс сияқты өзен-арналарына орналасты. Ал ... ... ... ... ... ... әскери қамалдар салу Қазақстанның
батыс, солтүстік-шығыс аймақтарын тегіс ... 1744 жылы ... ... жылы Петропавл қаласы салынды. Ресейдің Шығыс Қазақстан жеріндегі
экспансиясы бүрын-ғысынан неғүрлым күшейе ... 1752 ... ... ... ... жоғарғы ағысындағы Үлбі, Бүқтырма жене Нарым
бойындағы жерлердің Ресейге қосы-лғаны туралы ресми түрде ... ... ... ... ... ... ... бекіністер салына бастады.
Келесі 1761 жылы Өскеменнен Зайсаи ... ... ... ... ... ... 1764 жылы ... шебінің бір бөлігі
Өскеменнен Тигерец форпостына дейін көшірілді. Сөйтіп, ... ... ... қанаты XVIII ғасырдың 60-жылдары Ресей әскери
қамалдарының бірнеше шебінен түратын күшті бекіністі ауданға айналдырылды.
Салынып жатқан ... ... ... ету үшін ... ... ... ... күштер әкелінді. Бүдан басқа патша
өкіметінің ... ... және ... ... ... орыс ... қоныстандыруға белсене күш жүмсады. ... ... ... шығару жөнінде шаралар қолданылды. 1764
жылы ... ... 10 ... және орыс бекіністеріне 30
шақырымнан жақын жерде көшіп жүруіне тиым салынды. Патша өкіметінің ... ... ... ... ... қоныстарын тарылтты, Сібір
әкімшілігі мен қазақ сұлтандары арасында ... ... ... ... ... ... әрекеттерішң күшеюі, Цин империясы әскерлерінің
Қазақстан жеріне ... кіру ... 1771 жылы Орта ... ханы ... ... хан ... ... Абылайдың Ресей бодандығын сақтай
отырып, Қытай империясы екімет билігіп де қабылдауға мәжбүр ... ... екі ... ... ... ... ... мүдделеріне сай
келді. Екі ірі мемлекеттің Абылайды Орта жүз ханы деп ... ... ... ... түсті. Ол жоңғар басқыншылығына қарсы күресте үш
жүздің жасақтарын біріктіріп, қазақ халқының азаттық күресін ұйымдастырған
айбынды әскери ... ... ... аса ірі шайқастарда ерен ерлігін,
батырлығын көрсете білді. Ол ... бір ... ... ... күресте олардың еркіндігін сақтап қалуда үлкен сцбек сіцірді.
1781 жылы Абылай қайтыс болғаннан кейін, Орта жүздің ханы болып, оның
баласы Уәли ... Ол бір ... ... де, ... да бодан болатыны
жөнінде ант беріп, өз әкесінің саясатын жалғастыруға үмтылғанын көрсетті.
Дегенмен, оның түсында хандық ... ... ... ... ... ... өзі қазақ хандығының әлсіреуіне әсерін тигізді. Бүл
Ресейдің Орта жүз жеріне неғүрлым ... ... ... жағдай жасады.
XVIII ғасырдың аяғы - XIX ... ... ... ... ... барысында
патша өкіметі ең әуелі Қазақстан жеріндегі хандық билікті ... ... ... орыс ... басқарған уақытша кеңестің қолына көшті. ... қүру ... Кіші жүз бен Орта жүз ... ... ... жою ... көздеді. Цатша екіметі бүл мақсатты іске ... жүз ... ... ... 1815 жылы Орта жүз ... ... ... тырысып, екінші хан етіп Бөкейді тағайындады. Орта
жүздің хандары ... 1817 ... ... 1819 жылы ... ... соң, ... жаңа хан ... Орта жүзді бірнеше әкімшілікке бөліп, оларды
басқарып-бақылауға патша әкімдерін қойды.
1822 жылы орыстың белгілі ... ... М. М. ... ... қырғыздары" туралы жарғы, 1824 жылы "Орынбор қырғыздары
жөніндегі жарғы"- деген ... ... ... ... қазақ жерін басқару
тәртібі жөніпдсгі заң шығарды. Осы заң бойынша Орта жүз бен Кіші ... ... Кіші ... ... хан ... Айшуақов) хандық биліктің
орнына Ресейдегі сияқты әкімшілік-саяси басқару жүйесі қалыптасты. Ал Орта
жүзде "аға сұлтан" деген ... ... ... Орта жүз ... ... Омбы ... ішкі округтері деп саналды. Округтер
болыстарға, болыстар ауылдарға бөлінді. Болысқа бөлудің негізіне ... ... ... ... ... ... жаңа заңды іске асыру
барысында рушылдықтың іргесі сөгіліп, айтарлықтай езгерістерге үшырады.
Қазақтардың белгілі бір ... ... ... әкімшіліктің жеріне
ауысуы шектеліп, бүрыпғы көшіп-қонудың рулық тәртібі ... ... ... ... ... ... ... бүл
қызмет шын монісінде атадан балаға мирас болып қалдырылып отырды.
XIX ғасырдың басында Хиуа хаидығы Мервті басып ... ... ... ... жағасындағы түркмендсрдің бір бөлігіне, Үстірт пен Сырдария
қазақтарына жүргізіп түрды. Ал Оңтүстік Қазакстан қазақтарының бір ... ... ... Хиуа мен ... қол ... қазақ шаруалары бұл
елдердің феодалдарына ... ... ... рет ... ... бірге
еңбекші қырғыздар, өзбектер, қарақалпақтар және басқа да халықтар үзаққа
созылған ұлт-азаттық күресін ... ... ... 1821 ... көтеріліс
айрықша тегеурінді болды, оған Түркістан, Шымкент, Әулиеата маңындағы қазақ
шаруалары қатысты. Көтерілісті Тентектөре басқарды, оның ... ... жуық ... ... ... Сайрам қаласын басып алып,
оны өздерінің әскери-стратегиялық тірегіне айналдырды.
Бүл кезге дейін Хиуа мен Қоқан хандары өздерінің қол астына ... және ... ... олжа салу үшін жорықтар жасаса, енді ... ... мен ... ... ... қаратуды көздеді. Ал
оңтүстік қазақтары Қазақстанның басқа жүздерімен бірге ... ... ... ... ... 1818 жылы ¥лы жүз ... ... қол астына қабылдауын сүрап, патша өкіметімеиГкеліссөз жүргізді."1819
жылдың 18 ... ... ... ... ... ... 55462 ... адал болатьшы жөнінде ант берді. 1824 жылы I ... Үлы ... ... жүрген 14 сұлтанын (165 мың ер адамы бар) Ресейдің қол
астына қабылдауы туралы куәлікке қол қойды. 1830 жылы ... ... ... ... ... ... (25400 үй, 80481 ер адам) аит
қабылдады. 1845-1847 жылдары Үлы ... ... ... ... ... ... әлі де Қоқан хандығының қол астындағылардан басқалары)
Ресейге қарады. Сөйтіп, XIX ғасырдың ... ... ... ... ... 1847 жылы Орта жүз қазақтарының басым көпшілігі орыс ... де, ... ... ... ... ... ... қадам
басты.
Орта және ¥лы жүздердің косылған территорияларында Ақтау, Алатау,
Қапал, Сергиополь (Аягөз), Лепсі, ... ... ... ... ... Іле өзенінің арғы бстіітдегі (Заилийск) билігін
нығайтуға ... ... ... ... ... жылдарда Қарқаралы,
Көкшетау, Аягөз, Ақмола, Баянауыл, Аманқарағай округтерін қүру аяқталды.
¥лы ... ... ... ... үшін 1848 жылы Батыс-Сібір ... ... ... Орданың приставы лауазымы белгіленді. Жетісу
өлкесінде 1847 жыл мен 1867 жыл аралығында казакорыстар ... 14 ... ... Бүл Ресей империясы отарлаушы әкімшілігінің өкіметін
нығайтуға кемектесті.
Қазақстанды отарлаудың және Шу мен ... ... ... ықпалды таратудың басты тірегі Верный бекінісі болды. Осы ... ... Шу ... ... ... ... - Әулиеатаға,
Шымкент пен Ташкентке қарай әскери ... ... ... жылдары
полковник М. Черняевтің әскерлері қоқандтық бекіністер - ... ... және ... ал ... ... М. ... ... күшпен басып алды. Сөйтіп Шығыс-Сібір мен Сырдария
шептері қосылды. ¥лы жүзді ... ... ... ... Қазақстанды қосып
алу осылай аяқталды. Осымен байлапысты қазақ елі ... ... ... болінісіне ене бастады. Пошта, жол қатьшасының дамуы, сауданың,
экономикалық байланыстың ... іске ... елі ... мал ... елке еді. ... шаруашылық
айналымына енді-енді еніп келе жатты. XIX ғасырдың 30-60- шы жылдарында
Қазақстанда ... 29 мың ... егін ... Оның 14 мыңы ... ... ... ... баска аудандарында орналасты. Егіншілік халықтың
аралас шаруашылық жүргізуі есебінен дамыды. Жартылай ... өмір ... ... ... бір белігі көктем шыға жер ... ... ... ... қарайтын адам қалдырып, жайлауға көшетін, сонан соң егін
жинауға оралатын.
Егінші қазақтарды жатақтар деп ... ... ... ... ... ... олар жинаған өнімнің тең жартысына
дейін беріп, көлікті, күрделі қүрал-сайманды байлардаи, ... ... ... ... балық аулау, түз өндіру, аңшылык. ... ... Мал, аң ... қүс ... оңдеп сатуды жолға қойып, ұста-
зергерлік кәсіп ететін ... аз ... жоқ. ... ... ... сауда жолындағы қазақ шаруалары керуеншілерге көлік жалдап та пайда
түсірді.
189Қазақстанда табиғаттың мол қоры болды. XIX ғасырдың ортасына ... кен ... ... мыс, ... ... ... ... қолға
алынды. Кен балқытатын, өндіретін, өңдейтін кәсіпорындар салына бастады.
Қазақ жерінде тауар-ақша қатьшастары бірден-бірге дами ... ... ... ... зор ... тиді. Қазақстандағы Қызылжар, Семей,
Ақтебе, Көкшетау, Гурьев, Орал, сондай-ақ, көрші Ресей ... ... ... Орынбор, Ірбіт, Теменгі Новгород қалалары ірі сауда
орталықтарына айналды, оларда жазғы және күзгі ... ... ... ... орыс ... үшін мал, шикізат жеткізуші әрі өндіріс
өнімдерінің түтынушысы болды. Қазақтар жәрмеңкелер мен ... ... ... үсақ және ірі қара ... мен май, былғары, тері, елтірі, ешкі
түбітін, арқан жеткізді.
XVIII ғасырдың соңы - XIX ғасырдың басында Ресеймен ... ... ... тек бір жыл ... 1,5 ... ... ... қара мал және 100 мыңнан аса жылқы ... XIX ... ... ... ... жыл ... 150 мыңдай жылқы, 3 млн. қой-ешкі және
100 мың әгіз бен сиыр - барлығы 8 млн. ... ... ... мал түсіп
отырған.
Бүл кезде Қазақстан Ресей астығының негізгі түтынушысына айналды.
Барлық шекаралық сауда орындары ... ... жыл ... 400-500 мың ... ... Ресейден шүға, қағаз, қант, бояулар, жабайы андардың
қымбат терілері, өңделген былғары, темір, ... ... ине, ... ... ... алды. Сауда негізінен айырбас ретінде жүрді. Баға ... ... ... үш ... ... қүны 1 сом ... ... ... ... тауарларға тиісті баға қойылды.
Халықтың бай, кедей болып жіктелуінің ... ... ... ... қатынастарының барған сайын батыл енуі қоғамның әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... ... қауымдық-рулық қалдықтарының күйреуіне себебін тигізді.
Бүл өзгерістер бірдсн бола қалған жоқ. Елде тап тартыеынын. яғни кедей
шаруалар мен ауқатты ... ... ... ... ... қазақ
шаруаларының отаршылдық саясатқа қарсы күресі барысында іске ... ... ... саясаты қазақтың ел басқару ісіне қойған адамдарының
небір өрескелдіктерді істеуіне жоіі ашты. Олар алымсалықты көбейтіп, патша
әкімшілігінің, ... ... ... ... ... ... ... бет қаратпай бағынышты етіп ұстағысы келді. Ал, ... ... ... ... пайдаланып, біз де бір атаның үрпағымыз
деп зорлық-зомбылыққа ... ... ... пен ... ... келді.
Міне, осыдан келіп, қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысы ... бір ... ... ... ... ... Ресеймен бірігу
процесі негізінен аяқталды. Бірақ, оның кептеген өзіндік ерекшеліктері бар
еді. Ол ерекшелік өте күрделі әрі коп ... ор ... ... Атап ... ... ... ... алу әртүрлі сыртқы және ішкі
шиелініс жағдайында өтті. Кіші ... ... ... Орта ... кейбір
аудандары ресейлік бодандықты ез еріктерімен қабылдады. Ал Орта жүздің
үлкен бөлігі және ... ... ... аудандары тек патша
үкіметі әскери күштерінің көмегімен қосылды.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның Ресейге қосылуы және оның саяси-құқықтық салдары3 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуы туралы16 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуы. Протекторат кезеңі6 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуы: кіруі, жаулап алуы, отарлауы9 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуының аяқталуы және оның мәні15 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуының аяқталуы. Қазақстанның оңтүстігін басып алу7 бет
Қазақстанның Ресейге қосылуының күнгейі мен көлеңкесі23 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Егемен Қазақстанның саяси проблемалары3 бет
Қазақ жері туралы ерте кездегі географиялық мағлұматтар78 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь