Жаппай сауатсыздықты жою және халыққа білім беру

Жоспар:

ІІ. Негізгі бөлім
1.Жаппай сауатсыздықты жою және халыққа білім
беру ісінің дамуы
1. Әдебиет пен өнер саласындагы жетістіктер

ІІІ. Қорытынды

Қазан революциясынен кейін тоталитарлық жүйенің үстемдігіне, оның қайшылықтарына қарамастан Қазақстанның мәдени дамуында кейбір ілгерілеушіліктің болғанын айту керек. Оны біз мәдени революция деп атап келдік. Бұл революция қилы.қилы жағдайлардыц барысында мүмкін болды. 1921 жылғы маусында болған Қазақстан партия ұйымының бірінші конференциясы Республикадан шыққан сауатты қызметкерлердің көбін мүмкіндігінше саяси.ағарту жұмысына жіберілсіп, ойткені "қазақ тілін білетін адамдар болмаса, бұл жұмыс бәрібір істелмей тұра береді" деп атап көрсетті. Сөйтіп, жергілікті ұлттардың өкілдерінен, жергілікті халықтың тілін, психологиясын білетін адамдардан мәдени.ағарту қызметкерлерін, басшы кадрларды даярлау ісіне маңыз берілді. Мемлекеттік және партиялық аппараттарды жергіліктендіру мәселесі қолға алынды. Мұның өзі ғасырлар бойы отарлық езгі мен кіріптарлықта болып келген, ұлттық мемлекеттілігінен айырылған қазақ еліне, оның аяқ асты болған ұлттық мүддесін қорғайтын, яғни жоғын жоқтап, қиюы қашқан шаруашылығы мен қамқоршысы жоқ мәдениетіпе сүйеніш, қорған бола алатын, мүлдем жаңа сападағы мемлекет қүру үшін, әрине, маңызды еді.
Бірақ аппаратты жергіліктепдіру мәселесі түбегейлі шешілген жоқ. Басқада коптегеи бастамалар сияқты ұран күйінде қалып қойды. Сол 30.жылдардың қарсаңында Қазақ Орталық Атқару Комитстінің 21 мүшесінің 12.і қазақ, ОАК пленумының 151 мүшесінің 81.і қазақ, 32 уездік атқару
Жаппай сауатсыздықты жою және халыққа білім
беру ісінің дамуы. Республика жоғары мектебінің
қалыптасуы.
Қазан революциясынен кейін тоталитарлық жүйенің үстемдігіне, оның қайшылықтарына қарамастан Қазақстанның мәдени дамуында кейбір ілгерілеушіліктің болғанын айту керек. Оны біз мәдени революция деп атап келдік. Бұл революция қилы-қилы жағдайлардыц барысында мүмкін болды. 1921 жылғы маусында болған Қазақстан партия ұйымының бірінші конференциясы Республикадан шыққан сауатты қызметкерлердің көбін мүмкіндігінше саяси-ағарту жұмысына жіберілсіп, ойткені "қазақ тілін білетін адамдар болмаса, бұл жұмыс бәрібір істелмей тұра береді" деп атап көрсетті. Сөйтіп, жергілікті ұлттардың өкілдерінен, жергілікті халықтың тілін, психологиясын білетін адамдардан мәдени-ағарту қызметкерлерін, басшы кадрларды даярлау ісіне маңыз берілді. Мемлекеттік және партиялық аппараттарды жергіліктендіру мәселесі қолға алынды. Мұның өзі ғасырлар бойы отарлық езгі мен кіріптарлықта болып келген, ұлттық мемлекеттілігінен айырылған қазақ еліне, оның аяқ асты болған ұлттық мүддесін қорғайтын, яғни жоғын жоқтап, қиюы қашқан шаруашылығы мен қамқоршысы жоқ мәдениетіпе сүйеніш, қорған бола алатын, мүлдем жаңа сападағы мемлекет қүру үшін, әрине, маңызды еді.
Бірақ аппаратты жергіліктепдіру мәселесі түбегейлі шешілген жоқ. Басқада коптегеи бастамалар сияқты ұран күйінде қалып қойды. Сол 30-жылдардың қарсаңында Қазақ Орталық Атқару Комитстінің 21 мүшесінің 12-і қазақ, ОАК пленумының 151 мүшесінің 81-і қазақ, 32 уездік атқару комитеттері төрағаларының 19-ы қазақ болып, қазақтар уездер мен губерниялардыц техникалық аппаратында 20 пайызын, өлкелік мекемелер қызметкерлерінің 13 пайызын құраса, олардың арасында шала сауаттылары аз болмаған.
Сонымен бірге осы пайызға ат айдаушы, күзетші, хат тасушы сияқты қызметкерлер де кірген.
Мәдени-ағарту жұмысының ошақтары - кітапханалардан, мұражайлардан, театрлардан, жұмысшы клубтардан, халық университеттерінен, көшпелі және жартылай көшпелі аудандардағы қызыл отаулар мен қызыл керуендерден тұрды. 1922 жылдың көктемінде республикада 77 облыстық және 90 аудандық клуб, 33 аудандық халық үйі, 221 оқу үйі жұмыс істеді. Көшпелі аудандарда қызыл отау, қызыл шайхана, қызыл керуендер құрылды. Олар көбінесе бұқараның бастамасы мен ұйымдастырылды.
Мәдени ошақтар жалпы жұртшылыққа қызмет етумен бірге қазақ әйелдерінің еңбек және тұрмыс жағдайын жақсартуға, олардың арасында ағарту жұмыстарын жүргізуге, сауаттарын ашуға назар аударды. Бұқараның көркемдік шығармашылығын өрістетіп, көркемөнерпаздықты дамытуға ат салысты.
Еңбекшілерді саяси және Мәдени жағынан ағарту ісінде кітапханалардың маңызы зор болды. Қазан революциясына дейін Қазақстанда жалпы қоры 98 мың кітабы бар 139 кітапхана болса, 1925 жылы олардың саны 300-ге жетті. 1929 жылы республикада 494 оқу үйі, 74 қызыл отау, 11 театр, 9 мұражай болды. Ауылдық жерде 1747 кітапхана жұмыс істеді. Бірақ бұл кітапхапалар мен оқу үйлері жөнді ғимараты жоқ, қарабайыр жағдайда өмір сүрді. Олардың жұмысын жүргізуші адамдардың сауаттары да, кәсіптік дәрежесі де төмен еді. Тіпті қалалардың өзідерінде мәдени ошақ-тарда істейтін адамдардың білім деңгейі көбінесе төмен болатын. Бірақ білімге, мәдениетке деген халықтың құштарлығы, ынта-ықыласы мәдениет ошақтарының карапайым формада болса да көбейе түсуіне жол ашты. Мысалы, 1925-1936 жылдары тек Алматы және Батыс Қазақстан облыстарында ғана колхоздардың қаржысымен 129 клуб, 210 оқу үйі салын-ды. 1939 жылы республикада 5309 клуб болды, олардың 4965-і ауылдар мен селоларда жұмыс істеді. Көпшілік кітапханаларыпың қоры 5 млн. данаға дерлік көбейді.
        
        Жоспар:
ІІ. Негізгі бөлім
1.Жаппай сауатсыздықты жою және халыққа білім
беру ісінің дамуы
1. ... пен өнер ... ... ... ... жою және ... білім
беру ісінің дамуы. Республика жоғары мектебінің
қалыптасуы.
Қазан революциясынен кейін тоталитарлық ... ... ... ... ... ... дамуында кейбір
ілгерілеушіліктің болғанын айту керек. Оны біз ... ... деп ... Бұл ... ... ... барысында мүмкін болды. 1921
жылғы маусында болған Қазақстан партия ... ... ... ... сауатты қызметкерлердің көбін мүмкіндігінше саяси-
ағарту жұмысына жіберілсіп, ойткені "қазақ тілін білетін адамдар ... ... ... ... тұра береді" деп атап көрсетті. Сөйтіп,
жергілікті ... ... ... ... ... психологиясын
білетін адамдардан мәдени-ағарту қызметкерлерін, басшы кадрларды ... ... ... Мемлекеттік және ... ... ... ... ... Мұның өзі ғасырлар бойы отарлық езгі
мен кіріптарлықта болып келген, ... ... ... ... оның аяқ асты болған ұлттық мүддесін қорғайтын, яғни жоғын жоқтап,
қиюы қашқан шаруашылығы мен қамқоршысы жоқ мәдениетіпе сүйеніш, ... ... ... жаңа ... мемлекет қүру үшін, әрине, маңызды еді.
Бірақ аппаратты жергіліктепдіру мәселесі түбегейлі шешілген жоқ.
Басқада коптегеи ... ... ұран ... ... қойды. Сол 30-
жылдардың қарсаңында Қазақ Орталық Атқару Комитстінің 21 ... ... ОАК ... 151 ... 81-і ... 32 ... ... төрағаларының 19-ы қазақ болып, қазақтар ... ... ... ... 20 ... өлкелік мекемелер
қызметкерлерінің 13 пайызын құраса, олардың арасында шала сауаттылары ... ... осы ... ат ... ... хат тасушы сияқты
қызметкерлер де кірген.
Мәдени-ағарту жұмысының ошақтары - ... ... ... ... халық университеттерінен, көшпелі және
жартылай көшпелі ... ... ... мен ... керуендерден тұрды.
1922 жылдың көктемінде республикада 77 облыстық және 90 ... ... ... ... үйі, 221 оқу үйі ... істеді. Көшпелі аудандарда қызыл
отау, қызыл шайхана, қызыл керуендер құрылды. Олар ... ... мен ... ... ... жұртшылыққа қызмет етумен бірге қазақ әйелдерінің
еңбек және тұрмыс ... ... ... ... ағарту жұмыстарын
жүргізуге, сауаттарын ашуға ... ... ... көркемдік
шығармашылығын өрістетіп, көркемөнерпаздықты дамытуға ат ... ... және ... жағынан ағарту ісінде кітапханалардың
маңызы зор болды. Қазан революциясына дейін Қазақстанда жалпы қоры 98 ... бар 139 ... ... 1925 жылы ... саны 300-ге ... 1929
жылы республикада 494 оқу үйі, 74 қызыл отау, 11 театр, 9 мұражай болды.
Ауылдық ... 1747 ... ... істеді. Бірақ бұл кітапхапалар мен оқу
үйлері жөнді ғимараты жоқ, қарабайыр жағдайда өмір сүрді. ... ... ... ... да, ... ... де төмен еді. Тіпті
қалалардың өзідерінде мәдени ошақ-тарда істейтін адамдардың білім деңгейі
көбінесе ... ... ... ... ... ... халықтың
құштарлығы, ынта-ықыласы мәдениет ошақтарының карапайым формада болса да
көбейе түсуіне жол ... ... ... жылдары тек Алматы және Батыс
Қазақстан облыстарында ғана колхоздардың қаржысымен 129 клуб, 210 оқу ... 1939 жылы ... 5309 клуб ... ... 4965-і ... селоларда жұмыс істеді. Көпшілік кітапханаларыпың қоры 5 млн. данаға
дерлік көбейді.
Республикада мерзімді баспасөз және кітап шығару ісі ... келе ... ... ... "Казахстанская правда және "Еңбекші ... ... ... шыға бастады. Кеңес өкіметінің алғашқы
жылдарында ... мен ... ... ... ... ... ... жаздырылып алынды және мәдени-ағарту
мекемелер ... ... және ... ... ... ... жұрт көп жиналатьш жерлерге ілінді, оларды дауыстап оқып беру ісі
ұйымдастырылды. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... осы газеттерде жалғастырды.
1925 жылы республикада не бары 31 газет, оның ішінде қазақ тілінде 13
газет шықты. Кейін ... ... осе ... 1930 жылы Қазақстанның ... өз ... шыға ... 1931 жылы республиканың "Еңбекші
қазақ" газетінің 900 қоғамдық ... ... 1926 жылы не бары 41 ... бірінші бесжылдық жылдарында 120 газет /оның ішінде қазақ тілінде 62
газет/ шығып ... ... ... жыл ... ... екінші бесжылдықта
жалпы саны 280-ге жетті. 30-жылдардың аяғына қарай ... ... ... данадан асатын 337 газет, олардың 193-і қазақ тілінде және таралымы 1
млн. ... жуық 38 ... ... ... ... ... ісі ... дамыды. Шығарылатын кітаптардың
таралым данасы өсті. 1925 жылы 443 мың дана таралыммен 96 кітап шықса, ... үш ... ... ... аса ... ал 1932 жылы ... 6 млн ... кітап шығарылды. Олардың ... ... ... саясатын
насихаттауға байланысты басылымдар көп болғанын айтқан жөн және ... ... жылы ... 4 ... ... жұмыс істеді.
Сауатсыздықпен күресте орасан зор жұмыс жүргізілді. 1919 жылы 26
желтоқсанда В. И. ... ... ... ... сауатсыздықты жою туралы Халық
Комиссарлар Кеңесінің заңына қол қойды. Бұл құжат бойынша 8 жастан 50 ... оқи, жаза ... ... еңбекші халық ана тілінде немесе қалауы
бойынша орыс тілінде сауатын ашуға міндетті болды. Кеңес үкіметінің ... ... ... АКСР ... Атқару Комитеті 1921 жылғы тамызда 16
жастан 50 ... ... ... бар ... кезі ашық ... ... ... жұмысқа тарту туралы қаулы алды.
1920-1921 жылдары Қазақстанда сауат ... ... 2412 оқу ... ... ... 72232 адам ... ... сауатты адамдардың аздығы,
қазақ тілінде оқу ... ... ... ... ... ... мен ... дамытудың қажеттерін өтей
алмауы бұл жұмысты кең өрістетуге мүмкіндік бермеді.
1920-1926 жылдарда республикада 245 мыңнан аса адам сауатын ... ... ... 11-де ... АКСР ... Атқару Комитеті сауатсыздықты
міндетті түрде жою туралы заң қабылдады. 1930 жылғы І-сәуірде ... ... 1285 оқу орны ... ... оларда 350 мың адам оқыды.
Олардың 248 мыңдайы қазақтар болды. ... АКСР ... ... ... және басқа да оқу құралдарын шығаруға және тұрақты ... ... ... 1,6 ... сом ... ... Мұның өзі онша көп қаржы
болмаса да, сауатсыздықпен күресте ... ... ... ... келе ... ... табы негізінен кешегі
шаруалар болғандықтан, олардың арасында да сауатсыздар көп еді. ... ... ... жою ... ... ... ... Қазақстандағы сауаттанғандардың пайызы 25,2 бол-са, 1939 жылы 83,6
пайызға жетті. Бұл ... ... ... ... ... 40 есе ... шала ... мен сауатсыздарға және олардың мұғалімдеріне
арналған "Төте оқу" атты ... ... ... ... ... ... беттер беріп отырды. ... ... 1940 жылы ... ... 20 ... ... халықтың түгелдей сауаттануын
қамтамасыз етуге мүмкіндік ... ... ... ... ... дамуы мүмкін емес екені аян.
Осыған орай 1921 ... ... ... ... ... ... ... жою үшін халықтың өзіне-өзі салық салуы туралы ... Бұл ... ... ... ... ... ... ұстау үшін
қаржы жинауға, отын ... ... ... ... Халық
шаруашылығын қалпына келтірудегі табыстардың ... ... ... жақсара түсті, мәдениет мекемелеріне халықтың жәрдемі
көбейді. Бірқатар жерлерде мұғалімнің ... ... ... есебінен, ал жарықты пайдалану, оқулықтар алу, ... ... ... және ... қоғамдарының қаржысы есебінен жүзеге асырылды.
1923/24 оқу жылында бастауыш және жеті жылдық мектептер 15 пайызға
өсті. 1924/25 оқу ... ... 2351 ... ... ... ... оның ... 747 қазақ мектебі, 25 мектеп-коммуна және 68 жеті
жылдық мектеп пен ... ... ... ... істеді.
1926 жылы мамыр айында "ҚАКСР-індегі бірыңғай еңбек мектебінің
жарғысы" ... Бұл ... ... ... бойынша Қазақстанда 1600
мектеп болды ... ... бар. ... ол мектептердің жайы туралы 1927
жылғы "Еңбекші қазақ" газетінің 14 ... ... ... жуық ... бар, бірақ олардың ішінде ғимараты бар мектептердің саны ... ... - деп ... Сол жылы ... айында болған өлкелік
төртінші партия ... ... ... ... ... ... кеп, ал ... ауылда ешқандай да мектеп жоқ. ... ауыл ... үйі ... онда бүл ... орындық жоқ, егер орындық
болса, онда оқулықтар жоқ..."- деп ... ... көп цифр ... ... мектептердің жайы 60-шы жылдардың орта шеніне дейін
оңалып кете ... айта ... ... Тағы бір айта ... жай, ... ... мен ауылдардағы мектептердің материалдық және басқа
жағдайларында үлкен айырмашылық болды. Мүстафа ... ... ... деген кітабында /Алматы, "Жалын", 1992/ былай деп ... ... ... ... ... 79 пайызын
құрайды, ал барлық еуропалықтарды /орыстарды, украиндарды, ... және ... коса ... бар болғаны 9,5 пайыз. Соған
қарамастан Сырдария губерниясының мектептерінде оқитын ... ... ... 6-ақ ... орыс ... пайыз... Басқаша айтқанда, кеңес
үкіметі қазақтардың ақшасыма орыс келімсектерінің баласын оқытады» /96-97-
беттер/. ... ... ... ... ... жерлерде де орын алды.
Ауылдық мектептерде оқу мерзімі қысқарақ болды, қазақ балаларының орыс
тілін үйрену үшін жеті ... ... ... жыл ... ... ... балалар 4 жыл оқыды. Жеті жылдық мектепте екі түрлі болды:
оның төрт жылдығы бірінші ... сай ... ал ... ... емес ... ... Екінші басқыш мектеп (тоғыз жылдық мектеп) үш түрлі оқытудан
тұрды, біріншісі мен екіншісі жеті жылдық ... сай ... ал ... орта білім берді. Бірінші басқыш мектептерге теңесетін жасы ... 14-17 ... ... 1-2 жыл, ары кетсе 3 жыл ішінде
бастауыш білім алды. Әдетте бұлар ... ... ... және ... көшпелі аудандар үшін интернаты бар мектептер,
мектеп-коммуналар ... ... ... ... ұстаздың, тәрбиешілердің
бақылауымен оқушылардың өздері басқарды. Кластағы сабақтарға қоса балалар
жаттығу шеберханаларында /ағаш шебері, етікшілік өнерін ... т. ... ... шаруашылықта жұмыс істеді, бос уақыттарында табиғатты тама-
шалап, спортпен айналысты, көркемөнерпаздар ұйірмелеріне қатысты. Әдетте,
мектеп-коммуналар сол ... ... ... үшін оқу ... ... ... тіліндегі алғашқы оқулықтар Қазан каласында
бастырылды. Орыс ... ... ... ... ... ... ... жасап, соңынан із салған ... ... ... елде ... ісін ... ... ... сіңірді. Ол жазған
мектеп оқулықтары 1927-1928 жылдарға дейін пайдаланылып келді. ... ... ... ... ... "Әліп-биімен" ашып, ана
тілін Байтұрсыновтың "Тіл құралы" арқылы оқып үйренді.
1933 жылдан ... ... ... 4 ... ... ... 7 ... орта мектеп 10 кластық болып қайта құрылды. Қоғамдық саяси пәндерді
оқытуға және оқушыларға жаңаша идеялық тәрбие ... ... мән ... ... ... республикада жалпы білім беретін мектептердің
саны есті. Халық ағарту қажеттеріне бөлінетін қаржы ... Егер 1929 ... ... ... 3 сом ... 1935 ж. 33 сом, ал 1938 жылы 90 ... босатылды. Міне осындай оң өзгерістердің нәтижесінде 1940-1941 оқу
жылында мекістер жалпы саны 7790, ал ... - 441 ... ... ... ... ... ... мұғалімдер саны екі еседен астам көбейіп, 14
мыңнан 31 мыңға жетті. Педа-гогтардың 10 ... ... 25 ... және 65 ... ... орта емес білімі болды.
1925 жылы республикада 14 педагогикалық техникум және ... ... ... ... ... ... орыс тілінде оқытатын ПИНО
(педогогикалық халық ағарту институты), Семейде, Алматыда, Ташкентте ... ... ... 1925 жылы ... қазақ халық ағарту
институты Қызылордаға көшірілді. Сол жылы халық ағарту институттарында 700-
дей студент, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... орта білім беретін оқу орындары ашылып, жұмыс істей бастады.
1923/24 оқу жылдарында Орынборда, Семейде, Оралда, Алматыда агрономдық
және мал ... ... ... ... жұмыс істеді. 1937 жылы орта білімді ... ... ... саны 27-ге ... ал 1940 жылы ... 118 ... ... беретін оқу орындары мен техникумдар жұмыс істеді.
1917 жылғы Қазан революциясына ... ... ... ... беретін
оқу орындары болмады. Оған республикада қажетті мөлшерде профессор-оқытушы
кадрлардың жоқтығы, экономика дамуының артта қалушылығы, мектептерде ... ... ... есуі өз ... тигізді. Сондықтан жоғары білімді
мамандар республикадан тыс жерлерде - Ташкентте, Мәскеуде, ... ... ... ірі ... даярланды. Тек 1927/28 оқу жылында Алматыда
қазақтың түңғыш жоғары оқу орны - Абай ... ... ... Алматы ұлттық пе-дагогикалық университеті) Ташкенттен көшірілген
ағарту институты негізінде ұйымдастырылды. 1929 жылы ... ... 1930 жылы ... институттары ашылды. 1931 жылы
Алматыда медицина институтының ... ... ... ... ... ... 1932 жылы ... Орынбордап көшірілген халық ағарту
институты негізінде құрылған педагогикалық институт ... ... ... ... шаруашылығы салаларының кеңінен дами түсуімен байланысты
инженерлік кадрлар дайындау мәселесі қиындай түсті. Осымен байланысты 1934
жылы ... ... ... ... ... ... ... негізінде Қазақ кең-металлургия институты (қазіргі Қ. ... ... ... ... ... құрылды. Сол жылы Қазақстан
жоғары оқу орындарының көш бастаушысы болып саналатын Қазақ ... ... ... ... ... ... ... ашылды. 1941 жылы рес-публикада жоғары оқу орындарының саны 20-
ға жетіп, оларда 10,4 мың студент оқыды.
Қазақстанда гылымның және ... ... ... ... ... ... ... АКСР-құрылғаннан кейш ғылым, өнер мәселелерінің бәрін және
архивтерді Ағарту халық ... ... ... ... ... Ол 1921 ... тамыз айында академиялық орталық болып қайта
құрылды. Оныц бастамасымен 1924 жылы ... ... ... ... ... ... жекеелген мәселелері, оның ішінде халық-
азаттық қозғалысының тарихы зерттеле ... 1926 жылы КСРО ... ... ... ресурстарын зерттеу жөніндегі
экспедиция құрылды. 1932 жылғы наурызда Алматыда КСРО Ғылым ... ... ... ... ғылымның дамуында маңызды кезең
болды.
Бүл түста ауыл шаруашылық ғылымын өркендету үшін ... ... ... ауыл ... экономика, электрлендіру, су
шаруашылығы, жеміс-жидек институттары йымдастырылды. 30-жылдардың екінші
жартысында Қазақстан ... одан әрі ... КСРО ... ... ... 1938 жылы КСРО Ғылым Академиясының Қазақ филиалы болып
қай-та құрылуы республикада ғылымды жаңа ... ... үшін ... жол ... Бұл жылдары өлкеде геологиялық ғылымы айрықша
жедел қарқьшмсп дамыды. Қазақтьщ кең-байтақ ... ... ... ... ... мол қоры ... Қарағанды көмір бассейнінің, Орал-
Ембі мұнайлы ауданының мүмкіндіктерін зерттеу ісі ... ... ... химиялық фосфаттың, калий тұздарының және рудалы
емес ... да ... ... кен ... ... ... жер
бетіндегі және жер астындағы су ... ... ... ... ... нәтижесінде Қазақстан көмір, түрлі түсті металл және
тағы басқа пайдалы қазбалар өндіруде Одақ ... ... ... ... ... ... тауып зерттеуде және оның ... ... ... тек ... ғана ... ... ... Кеңестер
Одағына белгілі, аса кернекті ғальшдар Қ. И. Сәтбаев, А. А. Гапеев, Н. Г.
Кассин, М. П. Русаков, И. М. ... және ... ... зор ... ... және ауыл ... ғылым ме-кемелерінің
жұмысы жандана ... 1940 жылы ... ауыл ... ... (ВАСХНИЛ) Қазақ филиалы құрылды.Ұлы Отан соғысы басталғанға
дейін Қазақстанда қоғамдық ғылымдардың дамуына барынша ... ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу
институты Қазақстан КП Орталық Комитеті ... ... ... ... ... ... ... қазақ ғалымы С. Асфендияровтың жетекшілігімен
"Қазақстан өткендегі ... ... мен ... ... екі
бөлімді деректі жинақ шығарылды. 1940 жылы белгілі тарихшы М. П. Вяткин
"Қазақ ССР тарихы-ның ... ... ... ... саласында
атақты ғалым А. Н. Бернштам Эквиус (Екі оғыз), Тараз, Қойлық қалаларыньщ
орнында қазба ... ... Тіл ... ... ... ... ... және сөздік корын зерттеуде айтарлықтай жұмыстар
атқарды.
Жалпы 1940 жылдың ... ... 110 ... мен ... жүмыс істеді. Оларда 1727 ғылыми қызметкер
еңбек етті.
Абай негізін қалаған демократиялық ... ... ... реализм
дәстүрлері негізіндегі даму жольша түсті. Кеңес өкіметінің ... ... ... ... Дөнентаев, Спандияр Көбеев, Шәкәрім
Құдайбердиев және т. б. ... ... ... ұлттық жазба
әдебиетін байытуға елеулі үлес қосты. Сондай-ақ халық ақындары Жамбыл
Жабаев, Нүрпейіс ... ... ... ... Әзірбаев және басқалар
қазақ даласындағы болып жатқан ... ... жаңа ... ... жырлаған туындылары халық арасында кеңінен белгілі бола
бастады. 20-шы жылдардың бірінші жартысында ... ... ... шығармашылық қадамдарын Б. Майлин, I. Жансүгіров, М. Әуезов, ... және т. б. ... ... ... ... С. ... жастарының марсельезасы" республикаға кеңінен тарады. 1927 жылы оның
"Тар жол, тайғақ кешу" роман-повесі жарық көрді. Сонымен қатар сол ... ... ... ... бірі ... ... ұлт-
азаттық күрес сарыны бағытында ... ... ... ... ... ... ... жариялады. Ал атақты романшы,
драматург, аудармашы Жүсіпбек Аймауытов "Қарт Қожа", "Ақбілек" ... ... ... пьесаларын реалистік тұрғыда жазып, еңбекші
халық ... 1916 ... ... ... Қазан революциясына
және азамат соғысына қатысқандардың тұтас бір галлереялық ... ... ... ... мен ... біраз өзгерістер,
елеулі оқиғалар болды. 1934 жылғы 12-18 маусымда Қазақстан жазушыларының I
съезі болып, онда ... ... ... нәр ... ... ... ... С. Сейфуллин, I. Жансүгіров, Б. ... М. ... ... С. ... ... саңлақтарымен бірге қазақ әдебиетінің қаулап
өсіп келе ... мол ... бар ... ... Ғ. Мүсірепов өзінің
драматургиялық шығырмаларымен ерекшеленді. Ол "Қозы Көрпеш - Баян ... сері - ... ... ... Тайыр Жароков, Асқар Тоқмағанбетов,
Әбділдә Тәжібаев, Ғали Орманов т.б. ... ... ... түсті. Қазақ әдебиеті көпүлттық болып дамып, респуиликадағы ... ... ... ... ұйғыр ақын-жазушыларының, соның ішінде И.
Шухов, П. Кузнецов, Д. Снегин т. б. шығармалары кең өріске бет алды. ... ... ... ... ... туғанына 90 жыл
толуын бүкіл ... ... атап ... 1936 жылы ... еңбекшілері Сәкен
Сейфуллиннің әдеби қызметінің 20 жылдығын мерекеледі. 30-шы жылдардың аяғы
40-шы жылдардың ... М. ... ... ұлы ... - ... жолының"
бірінші кітабьш жазуға кірісті, С. Мұқановтың "Жұмбақ ... ... ... не ... ... жарық көрді.
Алайда, осындай жетістіктерге қарамастан 1937 жылы сталиндік қанды
тырнақтың жазықсыз жандарды қудалау, ... жер ... ... ... ату, жою ... кең еріс алды. С. Ссйфуллин, I. Жансүгіров, ... М. ... Ж. ... ... ... ... тұлғалы ұлдары
"халық жауы" деген айып тағылып, қасіретті қудалаудың құрбаны болды.
1920-шы жылдардың басында қазақ ... ... ... ... Бұл
кезде Орьшборда, Алматыда, Ақмолада, Семейде және басқа қалаларда ең әуелі
әуесқой театр топтары құрылды. Олардың ішіндегі ең ... -1922 ... ... құрылған драмалық үйірме еді. Оның жұмысына кейін қазақ
онерінің белгілі қайраткерлері ... Ә. ... И. ... ... және т. б. ... ... ... 13 қаңтарда Қызылорда каласында қазактың түңғыш драма
театры ... М. ... ... ... ... ... ... сайын театрдың репертуары да молая ... Онда ... пен Л. ... ... ... бойынша койылған ... ... ... ... ... ... Абай ... аса талантты
әртіс Қалыбек Қуанышбаев кемеліне ... ... ... ... тек ... ғана ... сондай-ақ облыс және аудан
орталықтарында да дамыды: екі ... ... ... ... ... ... - ... Петропавлда - татар, Қызылордада - кәріс
театрлары құрылды.
1932 жылы республикада тұнғыш ... ... ал 1934 ... ... ... ... Сол жылы либереттосын М. ... ... ... ... қойылуы қазақ операсы-ның туғанын паш
етті. 1937 жылы қазақтың музыкалық театры ... және ... ... ... ... Қазақ драма театры да айтарлықтай табыстарға ... ... ... асыл ... жинауда орыстың тамаша музыка зерттеушісі әрі
композиторы А. В. ... аса зор ... ... Ол ... көптеген
аймақтарын аралап, қазақтың 2300 әні мен күйін жазып алды. 1925 жылы А. ... ... ... 1000 әні", ал 1931 жылы ... ... 500 ... күйі" атты кітаптарын шығарды. Бұл жылдары қазақтың ... мен ... тыс ... де ... бола ... 1925 жылы ... өткен
этнография өнерінің Бүкіл дүние жүзілік көрмесінде атақты әнші ... ... әсем де ... кең ... ... қазақтың тамаша әндерін
орындап, тыңдаушылар мен төрешілерді таң ... Оған ... ... ... ... 1927 жылы ... ... Майндағы-Франкфурт
қаласыпда өткен бүкіл дүниежүзілік музыка көрмесінде өз өнерін көрсетіп,
тағы да үлкен табысқа жетті.
1936 жылы ... ... ... ... ... ... мен ... он күндігі қазақ әдебиеті мен өнер жетістіктерінің тамаша айғағы
болды. Үкімет қазақ халқының әдебиет пен өнер қайраткерлерінің ... ... ... ... ... артистердің, мәдени құрылыс
қайраткерлерінің үлкен бір тобы - Ж. Жабаев, С. Сейфуллин, А. ... ... және ... ... ... ие ... К. ... КСРО
Халық артисі деген жоғары атақ алды, ал көп адамдарға Қазақ КСР-інің ... және ... ... артисі деген құрметті атақтар берілді.
1920-30-шы жылдарда қазақтың кәсіби бейнелеу өнері бой ... Оған ... орыс ... ... ... ... тиді.
Әсіресе, бұл өнер саласында суретші Н. Г. Хлудовтың (1850-1935) сіңірген
еңбегін ерекше атап көрсеткен жөн. Ол ... өзі ... 60 жыл ... ... дерлік қазақ халқының ... мен ... ... ... Ә. Қастеев және т. б. дарынды ... ... ... зор ... ... бейнелеу өнерін кеңінеи дамыту мақсаттарында 1926 жылы
Қызылордада Бүкілқазақстандық бірінші сурет ... ... ... ... ... да қалаларында ұйымдастырылды. Онда жаңадан өсіп ... ... ... Г. ... ... ... пен Құлахмет
Қожықовтардың, А. Шекбековтың туындылары ... ... ... дамуында 1933 жылы Қазақстан суретшілер одағының құрылуы және 1935
жылы Алматыда ашылған сурет көрмесінің үлкен маңызы болды. Бұл ... ... ғана ... ... ... ... ... бола бастаған Ә.
Қастеевтің қазақ еңбекшілерінің өткендегі өмірі мен жаңа кезеңдегі трмысын
бейнелейтін туындылары ... ... ... ... ... саласы -
графика неғұрлым тез дамыды. Қазақстаидағы сахпа онсрінің табыстары ... ... да ... Бұл ... бастаушылары және ең
танымал ... А. ... А. И. ... Қ. Қожықов, О.
Таңсықбаев т.б. болды. 1938 жылы ... ... ... ... алғаш түлектерін қабылдады. 1939 жылғы қаңтарда Қазақ-
станда түнғыш рет ... ... ... ... ... Оған 32 ... 200 ... туындылары қойылды. Ал 1940
жылғы маусымда Қазақстан суретшілерінің 1 съезі ... онда ... қол ... ... қорытылды.
Қазақстандағы көркем мәдениет дамуы көріністерінің бірі - ... ... ... еді. 1930 жылы ... ... "Түрксиб" деректі
кинокартинасының шетелдердің көптеген экрандарында көрсетілуі республика
өміріндегі үлкен ... ... ... ... ... ... "Жүт" ... "Қаратау сыры" (1933 ж) т. б. деректі ... ... 1934 ... ... ... ... студиясы құрылды.
Ол Қазақстан өмірінем киножурналдар мен документті-публицистикалық очерктер
шығарып тұрды. Республика ... кино ... ... 1938 жылы Ленфильм
шығарғаи дыбысты "Аманкелді" көркем фильмін экранға шығуымен байлапыстырып
қарауға болды. Өйткені оның ... Б. ... Вс. ... және ... - ... ... ... сіңірген қайраткері М. Ф. Гнесин мен А.
Жұбанов жазды. Рөлдердің бәрін дерлік қазақ ... - Е. ... ... К. ... Ш. ... Қ. ... т. б. ... жылдары "Чапаев", "Ленин Октябрьде", "Ленин 1918 жылда", "Он үш" және
басқа да фильмдер қазақ тіліне аударылып ... ... өзі ... ... ... одан әрі дамуына игі әсер етті.
Қорытып айтқанда, көптеген ... ... ... ... ХХғ. 20-шы және 30-шы ... ... бірсыныра ілгерлеушіліктер орын ... Егер ... ... ... ... қазақ зиялыларын қудаламағанда бұл табыстың
қомақтырақ болуы мүмкін еді. Сондай-ақ республика мәдениетінің одан ... ... ... жаю ... 1941 жылы ... Ұлы Отан ... да
кері әсерін тигізді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Кеңес өкіметінде саяси ағарту мен мектеп жүйесінің құрылуы5 бет
Адамзаттың табиғатты қорғау іс-әрекетінің болашағы. Әлемдегі халықтың төтенше жағдайлардан жаппай өлімге ұшырауына әкелетін жағдайлар15 бет
Азаматтық қорғаныс және жануарлардың жаппай қарулық зақымданудан қорғау60 бет
Банктік қызметтер нарығын кешенді зерттеу негізінде, отандық және шетел тәжірибесін талдай отырып, халыққа банктік қызмет көрсетуді жетілдіруге бағытталған әдістемелік және тәжірибелік ұсыныстары73 бет
Дәстүрлі медицинаның халыққа тигізер зардабы3 бет
Жаппай қызмет көрсету жүйелері19 бет
Жаппай қырып жою қаруларына түсінік13 бет
Жаппай ұжымдастыру мен күштеп отырықшыландыру тұсындағы қазақстан ауыл шаруашылығындағы салық пен қаржыландыру46 бет
Кедейлiкпен күрес. Жұмыссыздықпен күрес - кедейлiктi жоюдың негiзгі шарты6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь