Отбасы ұғымы


1. Отбасы ұғымы, отбасы құрылымы.
2. Отбасы түрлері және оның қызметтері.
Қорытынды
Негізгі әдебиеттер:
Отбасы - белгілі бір әлеуметтік нормалар, санкциялар, мінез-құлық, ерлі-зайыптылар, ата-аналар мен балалар арасындағы қарым-қатынастарды реттеушілікпен сипатталатын әлеуметтік институт болып табылады.
Сонымен қатар отбасы - некеге немесе қаны бір туыстыққа негізделген, ал оның мүшелері тұрмыстың ортақтығымен, өзара жауапкершілікпен және өзара көмек көрсетумен байланысқан шағын топ. Неке отбасындағы қатынастарды қалыптастырушы болып саналады.
Некенің маңызды принциптері бар. Олардың қатарына жар таңдау еркіндігі, сұйіспеншілік , өзара сыйластық жатады. Ал оның негiзгi белгiлерi:
а) некелiк немесе оның барлық мүшелерiнiң қандық туыстық байланысы;
б) бiр жердегi бiрге өмiр сүруi;
в) ортақ отбасылық бюджет (қазына).
Бұл жерде заңдық жақтары мiндеттi емес. Басқа да белгiлерi нақты емес: бiрге өмiр сүру қашанға дейiн созылады бiр апта әйтпесе бiрнеше жыл; бұкiл отбасы бюджетiнiң қанша бөлiгiне әрбiр мүше кiредi т.б. Мұндай белгiлер объективтiлеу боп көрiнер едi.
Ұлгiлi отбасы-адамның бақытының маңызды, жақсы бiр бөлiгi. Қоғам сондай мықты, жақсы отбасыға назар аударады. Отбасының құрылуы, некеге тұруы заңмен реттелсе де жетекшi рол атқаратын мораль (адамгершiлiк). Мынаны атап айту керек, некенiң көптеген жақтары оған отыратын адамдардың арымен бақыланады. Ойланып, ақылменен отырған неке-сәттi, жақсы болады, ал ойланбай отырған неке-елiктiргiш болады.
Неке-бұл тарихи келiсiлген, қоғамдық рұқсат етiлген және реттелген әйел мен еркек арасындағы қатынастар, олардың құқығын бiр-бiрiне мiндетiн, балаларына, өз ұрпақтарына, ата-аналарына қатынастарын орнатады. Басқаша айтсақ, неке-ол отбасының дәстұрлi құрылу құралы, оны қоғамдық бақылау қоғамның өзiн өзi сақтауы мен дамуының бiрден бiр қаруы, жолы.
Адамгершiлiкпен некеге тұру реттелiп отырса, айырылысу яғни ажырасу да адамгершiлiкпен жұргiзiледi. Егер ерлi-зайыптылар арасындағы сыйластық, достық, татулық, сұйiспеншiлiк жойылса, отбасы емес, онда некенiң бұзылуы адамгершiлiк боп есептеледi.

Отбасы көптеген қоғамдық ғылымдардың: әлеуметтанудың, құқықтанудың, этнографияның психологияның, демографияның зерттеу обьектісі болып саналады.
Отбасы әлеуметтануы екі бағытта дамып келеді. Оның бірінші бағыты бойынша отбасының тарихы зерттеледі, екінші бағыт әлеуметтік институт ретіндегі қазіргі отбасының қалпын және шағын әлеуметтік топ ретіндегі жағдайын зерттейді .
Әлеуметтану отбасының функцияларына, отбасы саласындағы келеңсіз құбылыстарға (ажырасу санының артуы, жалғыз бастылардың санының өсуі) талдау жасауға да үлкен көңіл аударады.
Отбасының локалдануы - бұл тек туыстық қарым-қатынастармен шектеліп қалмай туыстардың бірлесе өмір сүретіндігін де мойындайды, сондықтан олардың тұрмысында ортақ элементтердің болуы, отбасы мүшелерінің экономикалық өзара көмек көрсетуі ұнемі ұшырасып тұрады.
Отбасының құрылымы - бұл оның негізгі элементтерінің тұтастығын қамтамасыз ету тәсілі болып саналады.
2. Отбасындағы билікті бөлу, яғни билікке, лидерлікке ие болу және ондағы міндеттерді бөлу сипатына қарай отбасының екі типі сақталған. Оның біріншісі —дәстүрлі немесе авторитарлық отбасы. Дәстүрлі отбасында мынандай сипаттар тән:
• Ер адам негізгі мәселелер бойынша шешім қабылдаушы болып саналады, оның қожайындығы басым;
• әйелдің ер адамға экономикалық жағынан тәуелділігі;
• отбасындағы міндеттерді бөліп, ер адамның және әйелдің міндеттерінің бекітілуі.
1. Әбсаттаров Р. М. Дәкенов. Әлеуметтану. Оқулық. Алматы. 2004., 2007ж.
2.Әлемдік әлеуметтану антлогиясы. Алматы. Қазақстан. 10 томдық. 2006ж.
3.Икенов А.И. Әлеуметтану негіздері. Алматы. Экономика. 2004ж.
4.Қарабаев Ш. Әлеуметтану негіздері. Алматы. 2008ж.
5.Ғабдуллина Қ. Құқық әлеуметтануы. Алматы. 2005ж.
6.Рахметов К.Ж., Болатова А.Н. Социология. Алматы. 2005ж.
7.Оданова Р.К. Жалпы әлеуметтану. Лекциялар курсы. Шымкент. 2004ж.
8.Айбеков Б.Ө., Абенов К.К. Әлеуметтану. Оқу құралы. Шымкент. 2003ж.
9.Смелзер Н. Социология. М., 1994. Гл. 9.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Жоспары.
1. Отбасы ұғымы, отбасы құрылымы.
2. Отбасы түрлері және оның қызметтері.
Қорытынды
Негізгі әдебиеттер:

Отбасы әлеуметтануы.

Отбасы - белгілі бір әлеуметтік нормалар, санкциялар, мінез-құлық,
ерлі-зайыптылар, ата-аналар мен балалар арасындағы қарым-қатынастарды
реттеушілікпен сипатталатын әлеуметтік институт болып табылады.
Сонымен қатар отбасы - некеге немесе қаны бір туыстыққа
негізделген, ал оның мүшелері тұрмыстың ортақтығымен, өзара
жауапкершілікпен және өзара көмек көрсетумен байланысқан шағын
топ. Неке отбасындағы қатынастарды қалыптастырушы болып саналады.
Некенің маңызды принциптері бар. Олардың қатарына жар таңдау
еркіндігі, сұйіспеншілік , өзара сыйластық жатады. Ал оның негiзгi
белгiлерi:
а) некелiк немесе оның барлық мүшелерiнiң қандық туыстық байланысы;
б) бiр жердегi бiрге өмiр сүруi;
в) ортақ отбасылық бюджет (қазына).
Бұл жерде заңдық жақтары мiндеттi емес. Басқа да белгiлерi нақты емес:
бiрге өмiр сүру қашанға дейiн созылады бiр апта әйтпесе бiрнеше жыл; бұкiл
отбасы бюджетiнiң қанша бөлiгiне әрбiр мүше кiредi т.б. Мұндай белгiлер
объективтiлеу боп көрiнер едi.
Ұлгiлi отбасы-адамның бақытының маңызды, жақсы бiр бөлiгi. Қоғам
сондай мықты, жақсы отбасыға назар аударады. Отбасының құрылуы, некеге
тұруы заңмен реттелсе де жетекшi рол атқаратын мораль (адамгершiлiк).
Мынаны атап айту керек, некенiң көптеген жақтары оған отыратын адамдардың
арымен бақыланады. Ойланып, ақылменен отырған неке-сәттi, жақсы болады, ал
ойланбай отырған неке-елiктiргiш болады.
Неке-бұл тарихи келiсiлген, қоғамдық рұқсат етiлген және реттелген
әйел мен еркек арасындағы қатынастар, олардың құқығын бiр-бiрiне мiндетiн,
балаларына, өз ұрпақтарына, ата-аналарына қатынастарын орнатады. Басқаша
айтсақ, неке-ол отбасының дәстұрлi құрылу құралы, оны қоғамдық бақылау
қоғамның өзiн өзi сақтауы мен дамуының бiрден бiр қаруы, жолы.
Адамгершiлiкпен некеге тұру реттелiп отырса, айырылысу яғни ажырасу да
адамгершiлiкпен жұргiзiледi. Егер ерлi-зайыптылар арасындағы сыйластық,
достық, татулық, сұйiспеншiлiк жойылса, отбасы емес, онда некенiң бұзылуы
адамгершiлiк боп есептеледi.

Отбасы көптеген қоғамдық ғылымдардың: әлеуметтанудың, құқықтанудың,
этнографияның психологияның, демографияның зерттеу обьектісі болып
саналады.
Отбасы әлеуметтануы екі бағытта дамып келеді. Оның бірінші бағыты
бойынша отбасының тарихы зерттеледі, екінші бағыт әлеуметтік институт
ретіндегі қазіргі отбасының қалпын және шағын әлеуметтік топ ретіндегі
жағдайын зерттейді .
Әлеуметтану отбасының функцияларына, отбасы саласындағы
келеңсіз құбылыстарға (ажырасу санының артуы, жалғыз бастылардың
санының өсуі) талдау жасауға да үлкен көңіл аударады.
Отбасының локалдануы - бұл тек туыстық қарым-қатынастармен
шектеліп қалмай туыстардың бірлесе өмір сүретіндігін де мойындайды,
сондықтан олардың тұрмысында ортақ элементтердің болуы, отбасы
мүшелерінің экономикалық өзара көмек көрсетуі ұнемі ұшырасып тұрады.
Отбасының құрылымы - бұл оның негізгі элементтерінің тұтастығын
қамтамасыз ету тәсілі болып саналады.
2. Отбасындағы билікті бөлу, яғни билікке, лидерлікке ие болу және
ондағы міндеттерді бөлу сипатына қарай отбасының екі типі сақталған. Оның
біріншісі —дәстүрлі немесе авторитарлық отбасы. Дәстүрлі отбасында мынандай
сипаттар тән:
• Ер адам негізгі мәселелер бойынша шешім қабылдаушы болып
саналады, оның қожайындығы басым;
• әйелдің ер адамға экономикалық жағынан тәуелділігі;
• отбасындағы міндеттерді бөліп, ер адамның және әйелдің міндеттерінің
бекітілуі.
Отбасындағы билікті бөлуге орай қалыптасқан отбасының екінші түрі -
згалитарлық немесе демократиялық отбасы. Бұл отбасында:
• ұй шаруасына қатысты міндеттердің отбасы мүшелері арасында тең, әділ
бөлінуі;
• ерлі - зайыптылардың тұрмыстық мәселелер бойынша бірлесіп шешім
қабылдауы;
• демалыстарын бірге өткізуі, балалар тәрбиесіне бірдей қатысуы тән.
Ерлі-зайыптылардың немесе олардың ата-аналарының, туыстарының алатын
орнына қарай отбасылар гемогенді және гетерогенді болады, Гемогенді
отбасында ерлі-зайыптылар бірдей әлеуметтік жіктен шыққандар болса, ал
гетерогенді отбасында олар әртүрлі әлеуметтік топтардан,
касталарлдан, таптардан тарайтындар. Отбасы мен некені әлеуметтік және
демографиялық белгілерінің ерекшеліктеріне қарап гомогамдық отбасы және
гетерогамдық отбасы деп бөлу әдісі де қолданылады. Гомогамдық отбасы
мүшелерінің ұлты, жас мөлшері, кәсібі, білімі біртектес болса, ал
гетерогамдық отбасында бұл көрсеткіштер керісінше әр түрлі болып келеді.
Отбасы кеңістік-аумақтық, яғни тұрған мекег-жайына қарап патрилокалды және
матрилокалды болып бөлінеді. Патрилокалды отбасында жас жұбайлар кұйеуінің
әкесінің ұйінде тұрады, матрилокалды отбасында келіншек пен кұйеу жігіт
әйелдің ата-анасының ұйінбірге мекендейді. Жас жұбайлар ата-аналарынан
мұлдем бөлек тұратын болса, онда оны неолокалды отбасы дейді .
Әрбір қоғам некеге отырар жастарға таңдау берерде отау тігушілердің
өздеріне қандас шағын топқа жатпайтын, бөтен жердегі адамға ұйленуіне ғана
рұқсат етеді, бұл құбылысты экзогамия деп атайды.
Некеге отырар кезде тек өз тобының ішінен ғана жұбай тандауды талап
ететіндер де бар, мұндай мәдени үлгі эндогамия деп аталады. Экзогамиялық
және эндогамиялық некелермен қатар некенің моногамия және полигамия
деген түрлері де бар. Моногамияда бір ер адам бір ғана әйелмен
некеде тұрады. Полигамияда бір жұбайлардың бірінің, яғни бір
әйелдің бірнеше ер адамдармен немесе бір ер адамның бірнеше әйелмен
некеде болуы.

Отбасының қызметi функциясы (мiндетi)-оның белсендiлiгiн көрсету
құралы. Барлық қоғамда отбасы өз мiндетiн орындайды: халық санын ұдайы
өсiру, бұған физикалық (бала туу) және адамның отбасыда рухани-
адамгершiлiктi ұдайы өндiру; Шаруашылық–тұрмыстық. Отбасының шаруашылық-
тұрмыстық мiндетi жеке қосалқы шаруашылығымен, бау-бақшасымен, отбасы
мүшелерiнiң өз-өзiне қызмет етуiмен, тұрғын жайдағы санитарлық-гигиеналық
тазалық, отбасы бюджетiн сақтаумен көрсетiледi; Тәрбие. Отбасының
әлеуметтiк тәрбиелiк мiндетi ата-аналардың балаларға рухани – адамгершiлiк,
саяси, әдептi тәрбие берумен айқындалады; Бос уақытты пайдалану мен
ұйымдастыру. Оның мақсаты - отбасы мүшелерiнiң таланттарын, мұмкiндiктерiн
жемiстi ету, рухани байлықтарын белсендi демалуға пайдалану.
Халықты ұдайы өсiруде биологиялық аспектi мен бiрге баланы оқыту мен
тәрбиелеуде отбасыны ешқандай да қоғамдық мекемемен ауыстыруға болмайды.
Бала тек қана отбасыда ең бiрiншi нәтижелi өзiн қалыптастырады. Қазiргi
жағдайда қоғам, әлеуметтiк институттар (мектеп, лицей, жоғарғы оқу орны
т.б.) беретiн тәрбиенi қандай отбасы бере алады. Бiрақ балаға отбасы берген
адамгершiлiк-психологиялық тәрбие оның бойында ұзақ сақталады, мұмкiн өмiр
бойы сақталар. Бала отбасыда өмiрдiң әлiппесiн танып бiледi.
Отбасының тиiмдi және экономикалық iс-әрекетi қоғам өмiрiмен тығыз
байланысты, сондықтан да мемлекет немқұрайлы қарап отырмайды. Егер ұзақ
уақыт бала тәрбиесiне мемлекет онша қатысты болмаса, қазiр ол мемлекеттiк
және отбасылық iс боп саналады. Отбасы балаға адамдар арасында өмiр сүруге
үйретедi, оған белгiлi саяси-идеялық көзқарастарды, әлемдi танушылықты,
адамгершiлiк нормалар мен ережелердi егедi. Бала отбасыда адамгершiлiк
нормаларымен танысады, үйренедi. Осында балада мiнез-құлық қалыптасады,
жеке адамгершiлiк-психологиялық жақтары қалыптасады.
Тәрбие-ұлы iс: онда адам тағдыры шешiледi.
Тәрбие кұнделiктi отбасы мүшелерiмен, туысқандармен басқа да отбасы
мүшелерi араласатын адамдармен баланың қатынасуы, араласуымен iске
асырылады. Бала мектепте, техникум, лицейде, жоғарғы оқу орнында, өндiрiсте
еңбекте болса да отбасының тәрбиелiк мiндетi жойылмайды, тәрбиелiк әсер
жасөспiрiмдiк кезде, ержеткенде де тоқталмайды. Жақсы ортада өнегелi
отбасыда өскен бала өз iс әрекетiнде қоғамдық немесе өз коллективiнiң
мүшелерiнiң пiкiрлерiн басшылыққа алып қана қоймады, өз туыстарының,
жақындарының пiкiрлерi маңыздырақ болады. Туылған кезде бойымызда жоқ,
бiрақ бiзге өмiрде керек нәрселердiң бәрi тәрбиемен берiледi. Барлық жеке
адам өздерiн қоғамдық пайдалы еңбекпен қалыптастырады.
Әр жылы еңбек еткен адам кезектi еңбек демалысына шығады, сәтi
келгендерi еңбек демалысына шығады, сәтi келгендерi демалыс ұйлерiнде,
санаторийлерде демалады, тынығады. Сонда да болса ең жақсы демалып
тынығатын, физикалық кұш жинайтын, моральдық, психологиялық жәрдем алатын
жерiмiз отбасы, отбасы боп табылады. Бiрақ отбасыда қатынастар әр тұрлi
қалыптасады: Ұнамды, жағымды және жағымсыз, терiс, бұлар адамға әр тұрлi
әсер етедi. Мiне, осы жерде отбасының коммуникативтi функциясы-адамдарды
қатынасуда, бiрiгуде қанағаттанарлық қажеттiлiгi маңызды роль атқарады.
Социологтар неке мен отбасының рухани-адамгершiлiк негiзi махаббат пен
парыздық, жауапкершiлiк пен мiндеттiң бiрлiгi деп атап көрсетедi.
Махаббат дегенiмiз не? Махаббат адамның кұрделi, сырлас қатынастарының
бiрi, әйел мен еркектiң табиғи және әлеуметтiк байланысының бiрлiгi, яғни
табиғи – биологиялық қажеттiлiгi мен адамгершiлiк-әдеп, физикалық және
психологиялық қатынастары.
Отбасылық қатынастардың ерекшелiгi адамгершiлiк нормаларының,
принциптерiнiң ерекшелiгiн анықтайды. Бiрiншi орында ата-ана махаббат,
достық пен өзара қамқорлық, ерлi-зайыптылық, ата-аналық, қыздың, ұлдың
парызы және өзара қамқорлығы, еркектiк және әйелдiк абырой, бiр-бiрiнiң
мақтанышы, ерлi-зайыптылық тазалық, берiлгендiк, өзара сыйластық, рухани
және идеялық бiрлiк т.б. алады. Ерлi-зайыптылардың арасындағы әйел мен
еркектiң өз аттарына сай болуы.
Әйелге тән қандай қасиеттер? Әйелдiк қасиеттерге мейiрiмдiлiк,
жұмсақтық, сезiмнiң әсемдiгi мен нәзiктiгi, аналық қамқорлығы, балаға ғана
емес үлкендерге де, оқығандығы-тәрбиелiлiгi, берiлгендiгi, ұнемi ерiн
моральдық жағынан демеп отыруға дайын болуы, ерiнiң бойына өзiне деген
сенiмiн арттыру, өзiнiң және ерiнiң қасиетiне мәпелеп қарау.
Қандай қасиеттер ерлерге тән? Ерлерге тән қасиеттер деп мыналар болып
танылады: оқығандығы-тәрбиелiлiгi, әйелге (қызына, қарындас-аналарына)
көмекке әрдайым дайын болуы, оларға физикалық және моральдық жағынан
кеңпейiлмен көмек көрсету, жинақылық, салауаттылық, тұрақтылық, парасатты
ой, өзiне сенiмдiлiк, мақсатқа ұмтылушылық т.б.
Өмiрге оптимистiк көзқарасы, кездескен қиындықтармен тапқыр да жiгерлi
кресе бiлу, сергектiк, жарқын, әзiл тұсiнетiн, физикалық, рухани кұшке ие,
сезiмтал және жақындарына ынталы назар сап отыру, отбасысына, балаларына
қамқор болу осылардың – бәрi ерлерге тән қасиеттер. Еркек нәзiк, ақылды
сезiнуге, ойлауға, бейiм болған сайын өзiне әйелдердi көбiрек тарта тұседi.
Ерлердiң ұй шаруасында әйелге көмектесуiн оның қасиетiн төмендеткенi деп
тұсiнедi, бұл дұрыс емес.
Отбасы - ұш махаббаттың: ерлi-зайыптылардың, ата-ананың, баланың
махаббаттарының қорытпасы. Ол парыздан, берiлгендiктен, мақсат-мұдделердiң
бiрлiгiнен ажырамайды.
Қазiргi кезде отбасыны әлеуметтiк-таптық белгiсiне – жұмысшы отбасыны,
ауыл-шаруашылық қызметкерлерiнiң (фермер, кооператор, арендатор) отбасысы;
екiншiден, қалалық, ауылдық (орналасу тұрiне қарай); ұшiншiден бiр ұлтты,
ұлтаралық (ұлттық белгiсiне), төртiншiден, өмiр сүру кезеңiнде (жас отбасы,
бала кұтiп ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Отбасы және неке ұғымы
Неке және отбасы ұғымы
Неке және отбасы ұғымы туралы
Отбасы ұғымы, ата-ана құқығынан айыру жолдары
Отбасы құқығы: ұғымы, негіздері мен принциптері
Неке және отбасы ұғымы. Эстетикалық тәрбие
Отбасы
Отбасы құқығы, ұғымы негіздері мен принциптері жайлы ақпарат
Отбасы құқығы. Ұғымы, негіздері мен принциптері туралы ақпарат
Отбасы тәрбиесі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь