Қазақстан азаматтық қарсыластық жылдарында

Жалпыұлттық дағдарыстың пісіп-жетілуі. ХХ ғасырдың бас кезінде Ресей азиялық Шығысты отарлауды жедел қарқынмен жүргізе бастады. 1907-1912 жылдардың өзiнде ғана елдiң еуропалық бөлiгiнен 2 млн. 400 мың адам әкелiп қоныстандырылды. Отарлау Қазақстанда да кең көлемде жүзеге асырылды. Патша өкiметi 1916 жылға карай қазақтарды 40 млн. га шұрайлы жерiнен айырып, қоныстану қорын құрды. Қазақтар шөл дала мен тауларға тықсырылды. Оларға бөлiнген жердi жобалау үшiн тағайындалған жоғары шендi чиновниктердiң бiреуi өзiнiң «су да, жер де көрмегенiн», өйткенi ондағы бүкiл жер таулардың құз-жартастары екенiн баяндаған. Сонау Столыпин реформасының бас кезiнде-ақ, «Санкт-Петербургские ведомости» газетi былай деп жазуға мәжбүр болды:
«Егер мемлекет мүдделерi қырғыздарды құрбан етудi талап етсе, бұған карсы шығудың керегi жоқ..., бiрақ екiншi жағынан, бiр қолымызбен жасай отырып, бiздiң екiншi қолымызбен күйретiп жатқанымызға көздi жұма қарамай, кайта ашық мойындауымыз керек».
1917 жылға қарай Қазақстанда қоныстану учаскелерiне, ормандағы саяжайларға, қазақ әскерлерiне, помещиктiк имениелерге, монастырьлық учаскелерге, қалалар мен темiр жолдар үшiн бөлiнген өңiрлерге ең жақсы егiстiк жерлер мен жайылымдардың 45147765 десятинасы тартып алынды.
ХIХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басында, Хиуа мен Бұхараны қоспағанда, бұрынғы Түркiстан шегiнде 941 қоныстанушылар поселкелерi пайда болды. Түркiстанда әрбiр келiмсекке орыс поселкелерiнде З,17 десятина, ал байырғы халықтың әрбiр жанына (қазаққа, өзбекке, қырызға және
        
        РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Қазақстан азаматтық
қарсыластық жылдарында
Жалпыұлттық дағдарыстың пісіп-жетілуі. ХХ ... бас ... ... Шығысты отарлауды жедел қарқынмен жүргізе ... ... ... ғана ... ... бөлiгiнен 2 млн. 400 мың
адам әкелiп қоныстандырылды. Отарлау Қазақстанда да кең көлемде ... ... ... 1916 ... ... қазақтарды 40 млн. га шұрайлы
жерiнен айырып, қоныстану ... ... ... шөл дала мен ... Оларға бөлiнген жердi жобалау үшiн тағайындалған жоғары ... ... ... «су да, жер де ... ... ... жер ... құз-жартастары екенiн баяндаған. Сонау ... бас ... ... ведомости» газетi былай
деп жазуға мәжбүр болды:
«Егер мемлекет мүдделерi қырғыздарды құрбан етудi талап етсе, ... ... ... ... ... ... жағынан, бiр қолымызбен жасай
отырып, бiздiң екiншi қолымызбен күйретiп жатқанымызға көздi жұма ... ашық ... ... ... ... ... ... учаскелерiне, ормандағы
саяжайларға, қазақ әскерлерiне, ... ... ... ... мен ... жолдар үшiн бөлiнген өңiрлерге ең жақсы
егiстiк жерлер мен жайылымдардың 45147765 десятинасы ... ... ... аяғы мен ХХ ғасырдың басында, Хиуа мен ... ... ... ... 941 ... поселкелерi пайда
болды. Түркiстанда әрбiр келiмсекке орыс поселкелерiнде З,17 ... ... ... әрбiр жанына (қазаққа, өзбекке, қырызға және басқаларға)
0,21 десятина өнделетiн жер тидi. ... көп ... ... ... ... ... губерниясында барлық қоныстанушылар
шаруашылықтарының 98 %-ына дейiнi жылдама еңбектi пайдаланды. Қазақтардың
жерін ... ... алу ... мен ... ... ... ... түстi «1899 жылдан кейiн қазақтар ... ... ... жанжалдар (қақтығыстар) даладағы өмiрдiң
сипатты белгiсiне» ... деп Т. ... өте ... ... едi.
Ресей Ғылым академиясының академигi П.В. Волобуев
Т. Рысқұловтан кейiн 65 жыл өткен соң былай деп жазды:
«Қоныстандыру ... ... ... ... мүлде өзгеше
укладының өкiлi болған және жерге олардан әсте де кем мұқтаж болмай ... ... ... ... Қазақстанның, Сiбiрдiң) байырғы халқымен
қақтығыстарға ұрындырды. Демек, аграрлық шиеленiс елдің ... ... ... ... ... дүниежүзiлiк соғыс жылдарында бұрынғысынан
да жеделдете жүргiзiлiп, ауқымды сипат ... ... ... ... көп
мөлшерде арзан бағамен мал сатып алынды. Патша армиясы үшiн киiз үй ... ... ... 1916 жылдың өзiнде ғана шайқасып ... ... 40899244 пұт ... 38 мың ... ... киiз, 3 ... ... мақта майы, 229 мың пұт сабын, 300 мың пұт ет, 473928 ... 70 мың ... 12797 түйе ... ... ... ... «ерiктi түрде» жұмысқа тарту жүргiзiлдi.
1916 жылы патша ... ... ... үшiн ... жер ... ... «Қазақ ұлтының өмiр сүруiнiң өзi проблемаға айналды», — ... А. ... ... 1913 ... ... елде өнеркәсiптiң қожырауын, ауыл шаруашылығының құлдырауын,
тасымал дағдарысын, ашаршылық туғызды. Жергiлiктi чиновниктердiң алымы күрт
көбейiп, ... ... ... 1917 ... ... ... 2 ... өлiдей айырылды. Елде терең экономикалық, әлеуметтiк және саяси
дағдарыс пiсiп-жетiлдi. Ресейде қалаларда- пролетарлардың революциялық,
деревняда-шаруалардың аграрлық, армияда соғысқа карсы қозғалыс күшейдi.
Ұлттық шет ... ... ... ... ... ... Қазақ
даласында да дағдарыс пiсiп-жетiлдi, ол жалпы ресейлiк ... ... ... ... қарсы ұлт-азаттық қозғалыстық бiр бөлiгi
едi.
Соғыс ауыртпалықтары Қазақстанда жұмысшы және шаруалар қозғалысының
өрiстеуiне түрткi болды. 1915 ... ... ... ... ... ... және Орынбор-Ташкент темiр жолының ... ... ... мен ... ... ... мен ... наразылығы күшейiп, соғысқа, қымбатшылыққа және жақындап келе
жатқан ашаршылыққа қарсы шықты. 1916 жылғы ... ... ... ... ... Ақбұлак поселкесiнiң (Орынбор облысы) және ... ... ... ... әйелдерi мен село кедейлерiнiң толқуына
қатысушылар жергiлiктi ... ... ... ... ... сайын неғұрлым табанды және бұқаралық сипат ала ... ... ... ... оның жалпыұлттық сипаты.
Жалпыұлттық бой көрсетуге «соғысып ... ... ... қорғаныс
құрылыстары мен әскери қатынастар орнату жөнiндегi жұмыстар үшiн» Орта Азия
мен Қазақстанның және ... да ... ... ... ... 1916 ... 25 ... патша жарлығы себеп болды. ... ... ... отаршылдық, жердi жаппай тартып алу, патша
өкiметiнiң ... ... ... ... көп ... ... ... iндеттер әкелген империалистiк соғыс еді. Қара жұмысқа 19
жастан 43 ... ... ... ... барлық халық алынуға тиiс едi. Сол
аркылы патша үкiметi көптеген орыс ... ... ... ... және арзан жұмыс күшi ретiнде
«реквизицияға бұратаналармен» ауыстырып, ... ... ... ... да тыл жұмыстарынан босатқысы келдi. Түркiстан мен Дала өлкесiнен 500
мыңнан астам жiгiт алу ... ... ... ... орасан зор аймақтың - Қазақстан мен
Түркiстанның халқы стихиялы түрде бiр ... ... ... Жергiлiктi
патша әкiмшiлiгiнiң анықтамасы бойынша, далада «бiреуi ... ... ... ... орындауға келiсетiн екi партия кұрылды». Ат
төбелiндей азғантай ... ... ... ... - ... ауыл старшындары патша жарлығын жақтап шықты.
Ұлт-азаттық қозғалыстың ауқымды әлеуметтiк негiзi болды. Оның негiзгi
қозғаушы күшi - ... ... ... ... ... ... ... құралды.
Жалпыұлттық идеяға ұласқан ұлттық тәуелсiздiк идеясы қазақ шаруалары
мен жұмысшыларының түрлi топтарын, ... келе ... орыс және ... ... ... ... буржуазиясын, даланың феодалдық
қатынастарды ... ... ... ... ақсүйектерiн
бiрiктiрдi. Олардың бәрi азаттық қозғалысына белсене араласты, бұл орайда
олар ... ... ... ... ... ... ... Тұтас
ауылдар, болыстар, уездер көтерiлiс жасаған, өздерiмен бiрге барлық мүлiк
пен малды алып, дала қойнауына тереңдеп кеткен ... ... да ... ... болды. Басқа - дүнген, ұйғыр, өзбек, қырғыздар ... ... ... ... көзқарасы қайшылықты болды. Оның бетке шығар бөлiгi
- қазақ қоғамының ауқатты топтарынан шыққандар, отаршылдық ... ... ... ... деп ... жiгiттердi патша жарлығына
мойынсұнуга үгiттедi, бүлiк шығарған халықты тыныштандыруға бағытталған
ұсыныстар ... ... ... окоп ... адам алуды
мүмкiндiгiнше жақсы дайындау мақсатымен отаршыл әкiмшiлiкпен ... ... ... зиялылардың батыл бөлiгi негiзiнен алғанда,
халыктың төменгi топтарынан шыққандар (Т. ... Т. ... Ә. ... ... С. ... Б. ... ... және басқа да көптеген адамдар) көтерiлiсшiлерге қосылды.
Сонымен ... ХХ ... ... ... қарсы идеологтар деп
саналған қазақ революцияшыл демократиялық ... ... ... А. ... М. ... және ... қазақтардың
метрополияға қарсы ұлт-азаттық күресi шырқау шегiне ... ... ... ... жазалау жүргiзiлуi мумкiн екендiгiн тусiнiп, адам алуды
кейiнге қалдыруды ... ... көбi iс ... ... ... ... ... жарақтандырылған армияға қарсылық көрсете алмайды деп
санады. ... қан ... ... — деп ... 1916 ... ... ... хатында. Сонымен, алаш зиялыларының
басшылары отаршыл империямен парасатты ымыраласу ... ... аман ... оның ... ... сақктау идеясын алдынғы
қатарга ұсынды. ... ... ... ... ... ... мен Орта Азияның жүз мындаған тұрғындарының қаза табуы бұл
қауiптенудiң көпшiлiгi орынды болғанын ... ... ... ... ұстарлары — бұрын жоңғарларға, ресейлiк
отаршылдық режимiне қарсы азаттық күресiнің дәстүрлерiн ұстанып ... ... мен ... ... өздерiн ықпалды саяси күш ретiнде
көрсеттi. Мұсылман дiнбасыларының да ... ... ... жоқ. ... ... ... ... бiрi Балтабай былай деп
еске алған: «Дін басылары «ешбір жағдайда ... ... деп ... ... “фатва” (түсiндiрме) бередi. Патша ... ... ... ал майданға бармау керек. Қаза тапқан мұсылмандар «шейіт»(ақ
өлiм) болады, «шариғатта» осылай делiнедi».
Азаттық қозғалысының ... әр ... ... ... шешу жөнiндегi белгiлi бiр көзқарастары iс жузiнде сынақтан
өттi.
Патша өкiметi «бөлiп ал да, ... бер» ... ... ... 1916 ... 23 тамызда генерал-губернатор Куропаткиннiң ... ... ... ... «1. ... ... және ауылдың) лауазымды адамдары. 2. Жергiлiктi бұратаналардан
шыққан төменгi ... ... 3. ... молдалар мен мүдәрiстер.
4. Ұсақ ... ... ... мен ... ... жекеше жоғары және орта оқу орындарындағы оқушылар. 6. Үкiмет
мекемелерiнде жоғары лауазым ... ... ... ұлт ... 7.
Дворян және ата-бабасынан кұрметтi азаматтар құқығын, сондай-ақ жеке басы
құрметтi азамат ... ... ... ... ұлт
өкiлдерi».
Патша өкiметi әр алуан айла-шарғылар қолданып, жергiлiктi әкiмшiлiктi,
байлар мен ... ... ... ... ... алып шеттеттi, олар тыл жұмыстарына адамдар алуды жүргiзуiне
көмектестi. ... ... қара ... босатылып, кедейлер бұған
ашықтан-ашық ашу-ыза бiлдiрдi. ... ... уезi ... ... шаруалары ашу-ызамен былай деп жазган: «Кедейлердің ауру балалары
жұмысқа ... деп ... ал бай ... денi сап-сау және тепсе темiр
үзетiн болса да, олар әскери алқалардың төрағасы мен ... көп ... ... ... ... ... құрылып жатты. Олар қара жұмысқа
алынған жастардың тiзiмiн тартып алып, жойып ... ... ... ... ... және ... тiлхаттарын, жер сату жөнiндегi
құжаттарды құртып жiбердi, болыс басқармаларын, ... ... ... патша отрядтарымен қақтығыстары үдей түстi.
Қазақтың еңбекшi бұқарасы «өз ... ... қиян ... ... ... топтарға бiрiгiп, жинала бастады...бұйрыққа ... ... ... өз ... ... ... деп ...
делiнген Торғай губернаторының хабарында. «Бiздi жерiмiзден айырды, ауыр
салықтар салып, дәулетiмiздi тартып ... ендi ... ... ... адам бермеймiз немесе бәрiмiздiң сүйегiмiз ... ... ... ... ... бәрiн қырамыз»; «Патша келсе, оны
да өлтiремiз», — деп көп адам жиналған жиналыстар мен жиындарда көтерiлiске
шыққан ... өз ... ... ... 1916 ... шiлдедегi жағдай туралы кейбiр мәліметтер мынадай:
«8 шiлде. Орал уезi. Болыс өлтiрiлдi.
12 шiлде. Қостанай уезiнiң ... ... ... ... бойынша жасалған тiзiмдер қолға түсiрiлiп, ... ... ... ... ... Зайсан уезi. Қытайға жаппай көшуге әрекет жасалып, болыс
өлтiрiлдi.
16 шiлде. Верный уезiнiң Құрам болысы. ... ... ... болысты
өлтiрдi.
18 шiлде. Дала өлкесi. Бурабай алкабында пристав Иванюшкин өлтiрiлдi.
27 шiлде. Томск губерниясы. ... уезi. ... ... ... ... ... жасады.
28 шiлде. Қостанай уезiнiң Домбар болысы. Жiгiттер полиция надзирателi
Гладунға ... ... ... Қостанай уезi. Қылышпен, сойылмен және ... 2000 ... ... ... ... ... отрядын 30 шақырымға дейiн қуалады».
1916 жылғы ... ... ... Орта ... Сiбiр ... бiр бөлiгiн қамтыды. Ол стихиялы түрде ... және ... ... ... ... жоқ. Оған ... кенiштерiнiң, мұнай
кәсiпшiлiктерiнiң, Ертiс пароходствосының, Омбы, Орынбор, Ташкент ... ... ... қатысты. Олардың ауылмен және ... ... ... ... ... сипат бердi.
Көтерiлiске шыққан халық бiрiншi кезекте отарлауға дейiнгi мемлекеттiк
басқару жүйелерiн қалпына келтiрдi. Жер-жерде даладағы дәстүрлi ақсүйектер
өкiлдерiнен хан ... ... ... ... ... ... дала
ақсүйектерiнің 9 өкiлi хан көтерiлдi. Ақмола облысының Ерексай және ... хан және 4 қазы ... ... болысында — Нұрлан
Қияшев, Қарашақ болысында Оспан Шоңов хан деп жарияланды. Верный уезiнiң
Жайылмыс ... ханы ... ... ... ... ... ... қалпына келтiрiлiп, әкiм — ел бегi, сот алқасы — ... ...... ... ... колбасшысы сардарбек
құрылды.
Көтерiлiске шыққан халық күш бiрiктiру қажет екенiн түсiндi. Мәселен,
Верный уезiнiң көтерiлiсшiлерi Наманган және ... ... ... ... ... ... орнатты. М.А. Фольбаумның
мойындауынша, көтерiлiсшiлерде ұйымның барлық белгiлерi: тулары, ... мен ... ... ... ... ... ұйғырлармен, Ыстықкөл қырғыздарымен және ... ... ... ... ... ... ... соғыс өртi Орта Азияны шарпыды. Іс
жүзiнде Орталык Азия ... ... ... қарсы соғыс жариялады.
Қозғалыстың сипаты, жеңілу себептері және тарихи ... ... ... ... ... империализмге қарсы сипатта болды.
Ол шығысты қамтыған революциялық дағдарыстың маңызды элементтерiнің ... ... ... ... қозғалысы патша шақыруына қарсы жiгiттердiң
стихиялы түрде бой көрсетулерiн, жазалаушыларға ... ұрыс ... ... ... ... ... ... аштық бүлiктерiн қосып ала отырып, отар Шығыстың империяға
қарсы ұлт-азаттық соғысына ... ... ... қарсы ұрыс
қимылдарының ауқымы, серпiнi мен ... ... ол ... ... ... ұлт-азаттық соғысынан асып түстi.
Қазақтардың ата қоныстарына Ресей мұжықтарын қоныстандыру ... ... ... ... алған сайын көптеген орыс-украин
поселкелерi мен қазақ ... ... ... ... ... қарсы айқын аңғарылған сипат алды. Атап ... ... ... болды, онда қоныстанушылардың 94 селосы көтерiлiсшiлердiң
шабуылына ... ... ... ... ... мен
украиндардан 1905 адам өлiп, 684 адам жараланды. Жазалау отрядтары не бары
171 адамын жоғалтты. Отаршылдық психологиямен уланып, ... ... ... ... айдап салған патша чиновниктерi, қоныстанушы
шаруалар, ... ... ... ... Олар ... жасақтарға,
жазалау отрядтарына, қазақ ауылдары мен ... ... ... ... ... IV ... думаның кадет және эсер фракциясы
көтерiлiсшiлердi жақтап, орыс демократиясының ар-намысын қорғады.
IV ... Дума 1916 ... 1-З ... ... ... ... тұншықтырылып басылғаннан кейiн
Түркiстанға барған ... ... ... ... ... ... өткiр сөз сөйлеп, патша үкiметiн және ... Дала ... ... ... қатты сынға алды.
Патша үкiметiнiң саясатын Ресей социал-демократиясы да айыптады.
Қостанай социал-демократиялық ұйымын құрушылардың бiрi, ... ... ... туралы сөз” деген прокламация шығарды. ... ... ... көтерiлiсшiлердi батылдыққа шақырды: «Қаруды
тастамандар! Оны көбiрек құя берiңдер! Бiр адым да ... ... ... ... алыс ... күш ... ... орыс
жұмысшыларынан көмек келетiнiн есте сактаңдар».
Халық-азаттық соғысының жеңiлiс табуының ең ... ... ... аймақ ауқымында ұйымшылдықтың жеткiлiктi болмауы едi. Патша
үкiметi қалыптасқан жағдайды бағалап, халық қозғалысына қарсы ... ... Оның ... күш те ... жағында болды. Ол қоныстандыру қозғалысы
жеделдете жүргiзiлiп жатқан ... ... ... ... ... қазақ, қырғыз шаруалары, дүнген, ұйғыр, ... ... ... ... ... Саны аз ... ... оқиғалардың
барысына әлi де азды-көптi елеулi ықпал жасай алмады.Қозғалыстың ... және ... ... ... ... ... қазақтарды ру
аралық тартыстарын шебер пайдалана бiлдi.
Ұлттық демократиялық зиялылар ... ... ... ... ... ... шақырды, екiншiлерi патша үкiметiмен келiссөз
жүргiздi. Даланың бетке ... ... ... ... ... қозғалыс басына келгеннен кейiн дәйектiлiк, батылдың көрсетпедi.
Бiрқатар жағдайларда кейбiр бай ... ... ... ... ... отырды.
Халық-азаттық қозғалысы Қазақ халқының революциялық таптық сана-
сезiмiнiң өскенiн ... оған ... ... ... ... ... күрес мектебiнен өттi. Ол ... ... ... ... үлкен әсер еттi. Отаршылдың
езгiнiң ұзак ... ... олар ... ... ... ... ... белсендi саяси қызметке құлшынып, өзiн Ресей ... ... ... ... ... алатын күш деп сезiндi.
Халық қозғалысы барысында өкiмет құрылымы, қарулы күштер, басқару
аппараты құрылып, ауқымдылығы мен ... ... және ... ... ол ... ... отаршылдық құлдықтың бүкiл кезеңі
iшiндегi азаттық күресiнiң шырқау шыңы болды. 1916 ... ... ... кеңестiк әдебиетiнiң классиктерi Ж. ... М. ... ... ... ... жол, ... ... С. ... ... ... мейлiнше толық ашып көрсеттi.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауған дағдарысының сабақтары 5 бет
Ақша ағымдарын бағалау6 бет
Жасөспірімдердің қылмыстық әрекеті мен мотивациясы3 бет
Релевантты ақша ағындарының жіктелуі4 бет
Қазақстан азаматтық қарама-қарсылық жылдырында4 бет
Азаматтық қорғаныс жүйесінің құрылымы мен ролі6 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Бауыржан Момышұлы соғыс жылдарында4 бет
Кеңес өкіметінің көші-қон саясаты11 бет
Түрксіб - Ұлы Отан соғысы жылдарында4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь