Бастауыш класс оқушысының оқу іс - әрекетінің құрылысы


Жоспар

1. Оқу ситуацияларының ерекшеліктері

2. Оқу әрекеттерінің ерекшеліктері

3. Бақылау және бағалау әрекеттерінің ерекшеліктері

4. Оқу іс . әрекетінің қалыптасуы

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге


Тақырыбы: Бастауыш класс оқушысының оқу іс - әрекетінің құрылысы
Жоспар
1. Оқу ситуацияларының ерекшеліктері
2. Оқу әрекеттерінің ерекшеліктері
3. Бақылау және бағалау әрекеттерінің ерекшеліктері
4. Оқу іс - әрекетінің қалыптасуы
Бастауыш класс оқушысының оқу іс - әрекетінің құрылысы.
Оқу ситуацияларының ерекшеліктері. Оқу ситуациялары бір-қатар
ерекшеліктермен сипатталады. Біріншіден, мұнда оқушылар ұғымдардың
қасиеттерін бөліп алудың немесе нақтылы практикалық міндеттердің кейбір
кластарын шешудің жалпы тәсілдерін игереді. (Ұғымдардың қасиеттерін бөліп
алу нақтылы міндеттерді шешу жайлы ғана сөз болады.) Екіншіден, осы
тәсілдердің бейнелерін қайта жасау оқу жұмысының негізгі мақсаты ретінде
көрінеді. Нақтылы - практикалық міндеттердің тікелей өмірлік мазмұны болады
және олардың шешімі соншалықты өмірлік мәнді нәтижелерге жеткізеді. Мұндай
міндеттерге оқып жаздыратын жазу (жазу орфографиялық жағынан дұрыс болуын
талап етеді), математикалық текстік есептерге жауап іздеу (өндірістің
қандай да бір ситуацияларына сай келетін қажетті есептеулер), қағаздан ұсақ-
түйек жасау (елка ойыншықтары үшін қорапша керек) т. б. жатады. Осы сияқты
әр алуан міндеттерді қайсыбір саланың (грамматикалық, математикалық,
практикалық) әрбір жекелеген міндетін орындаудың ұзақ тәжірибесін жинақтау
жолымен шешіп үйренуге болады. Оның үстіне біртіндеп мұндай міндеттер
жағдайында бағдар алу тәсілдері туралы түсінік жинақтала бастайды. Алайда
ішкі оқу ситуацияларында нақтылы-практикалық міндеттерді шеше білу басқаша
игеріледі. Мұғалім алдымен бастауыш класс оқушысын сол кластағы барлық
нақтылы-практикалық міндеттерді шешудің ортақ тәсілін іздеу қажет болатын
жағдаймен бетпе-бет қояды. Одан кейін мұғалімнің басшылығымен балалар бұл
әдісті тауып, қалыптастырады. Оның жекелеген операцияларын қайта жасау және
осы әдісті қолдану жөніндегі шарттар жүйесін игеру — оқушылар жұмысының
келесі кезеңі. Соңынан тиісті нақтылы-практикалық міндеттерге кездесе
отырып, оларды шешудің игерілген жалпы әдісін бірден қолданып, оқу
ситуациясы жағдайында алдын ала қалыптасқан іскерлікті байқайды.
Шынында, оқып жаздыратын жазудан бұрын жұмыс жүргізіледі оның барысында
балалар сөздердің құрамын және олардағы әріптердің үйлесу заңдылықтарын
оқып үйренеді, дұрыс жазудың жалпы талаптарын қалыптастырды. Математикадан
текстік есептерді шығарудан бұрын шамалардың жалпы қасиеттері мен
байланыстарын, оларды тексте көрсету жолдарын және оларды математикалық
амалдармен бейнелеу тәсілдерін өтеді.
Осы жағдайлардың бәрінде балалар оқу ситуациялары жүйесінде жұмыс
істейді, олардың негізінде балалар, бір жағынан, берілген материалды үйрену
мотивін (сөздердің кұрамын немесе шамалардың байланысын не үшін оқып үйрену
керек), екінші жағынан, сол кластағы нақтылы міндеттерді шешудің ортақ
тәсілдерінің үлгісін алады. Ортақ тәсілдердің осы арнайы бөлінген үлгілерін
қайта жасау меңгерудін басқа түрлерінен оқу жұмысын өзгеше сипаттайды.
Мұндай жұмыс нақтылы-практикалық міндеттерді шешуден және ұғымдарды
практикалық қолданудан бұрын жүреді. Егер балалар міндеттерді шешу
процесінің өзінде осы тәсілдерді игерсе, онда мұндай игеру тек оқу іс-
әрекетінің формаларына ғана ие болып қоймай, басқа да заңдылықтар арқылы
етеді.
Оқу ситуацияларының мазмұны мен формасы педагогікалық психологияның
дидактикалық және жеке методиканың құралдарымен анықталады. Зерттеу
көрсетіп отыр онындай, көпшілік жағдайда сол кластың нақтылы-практикалы
міндеттерін шешудің тек жалпы тәсілін үлгі түрінде табу және беру өте қиын.
Ұстаздық етудің нақты тәжірибесінде балаларды кейде оқу ситуацияларымен
таныстырмапды. Оқушылар іс-әрекеттің жалпы тәсілдерін жекелеген нақтылы
міндеттерді уақыт шешудің кезінде стихиялы түрде аңғарады. Бұл жағдай да
көптеген және жайлап жойылатын қателіктер байқалады, игеру нәтижелері,
әдетте жеткілікті түрде қорытындылай бастап және жете түсінілмейді, сол
кластың басқа міндеттеріне қиындықпен ауыстырылады, көптеген жеке-дара
өзіндік түрлері болады. Егер іскерлік оқу ситуациясы үстінде қалыптасатын
болса, онда оқушылар және мұғалім оны алдын ала бөліп, кейбір кластың
міндеттерін шешудің жалпы тәсілін үлгі түрінде шешуге арнайы қалыптастырған
кезде бұл кемшіліктер орын алмапды. Сондықтан психологияның негізгі
талаптарының бастапқы оқытуды программаның көпшілік тақырыптары мен
бөлімдерін балаларды кейбір ұғымдардың қасиеттеріп бөліп алудың немесе
белгілі бір кластың міндеттерін шешудің жалпы тәсілдерін игеруге бірден
бағдарлайтын оқу ситуациялары негізінде ұйымдастыру.
Оқу әрекеттерінің ерекшеліктері. Оқу ситуацияларында балалар жұмысы
түрлі типті іс-әрекеттерден құралады. Олардың арасынан оқу әрекеттері
ерекше орын алады. Солар оқушылар міндеттерді шешудің жалпы
әдістерінің үлгілі және оларды қолдану шарттарын анықтаудың жалпы тәсілді
қайта жаңғыртып, игереді. Бұл әрекеттер пәндік те ақы шеңберінде де
орындалады.
Олардың құрамы бір текті сияқты. Кейбір оқу іс-әрекеттеріне кез
келген оқу материалдарын ішкі екіншілеріне берілген оқу материалының
көлемінде жұмыс іс үшіншілеріне жекелеген кейбір үлгілерді қайта жаңғырту
Мысалы, берілген үлгілерді бейнелеуге мүмкіндік беретіп іс-әрекет әрбір
пәннің кез келген материалын оқып үйренуге қолданылады. Оқып үйрену
объектісіне байланысты мұндай бейнелер графикалық (схемалар,
формулалар), заттық-кеңістігі (көлемді модельдер), сөздік-сипаттамалық және
т. б. болуы мүмкін. Материалды мағыналық жағынан қанта топтау, оның тірік
пункттерін айқындау, оның қисынды схемасын және жоспарын жасау — бұл
суреттеу сипатындағы материалдарды игеруге неғұрлым ұқсас оқу іс-
әрекеттері.
Ерекше оқу әрекеттері қайсыбір оқу пәнінің күрделі ұғымдарын игеруге
сай келеді.
Арнайы зерттеулерде белгіленгеніндей, сөздердің құрылымы морфемалардың
маңызы туралы грамматикалық ұғымдарды толық игеру үшін бастауыш класс
оқушылары бірқатар оқу жаттығуларын орындаулары тиіс: 1) бастапқы сөзді
өзгерту және оның әр вариантты формаларын немесе туыс сөздерді табу. 2)
бастапқы сөздің мағынасын салыстыру және морфемаларды бөліп көрсету, 3)
бастапқы сездің формаларын салыстыру және морфемаларын бөліп көрсету, 4)
берілген сөздің морфемаларының функционалды мағынасын белгілеу және т. б.
Грамматиканы
оқудың алғашқы кезеңдерінде езгерту және салыстыру әрекеттері ерекше
маңызды, бұлар балаларға сездің мағынасы мен формасының арасындағы
қатынасты анықтауға мүмкіндік береді. Осы оқу әрекеттерін меңгермей балалар
оны саналы түрде анықтай алмайды, ал одан кейін аталған қатынасты және оның
қасиетін кең талдай алмайды. Мектеп тәжірибесінде әр түрлі себептермен
балалар аталған іс-әрекеттерді нашар меңгеретін
жағдайлардың жиі кездесетіні белгілі. Нәтижесінде олардың сөздердің
морфологиясымен таныстығы грамматикаға дейінгі, үйреншікті деңгейде қалып
қояды. Бұл ана тілін үйренуді қиындататын басты себептердің бірі (Д. Н.
Богоявленскийдің, С. Ф. Жуйковтың және басқалардың зерттеулері).
Сан ұғымдарын игеруде бала бірқатар оқу әрекеттерін, ал олардың ішінен
мыналарды: 1) заттық әрекетті (өлшеу бірлігі етіп алынған бір шаманың
екіншісіне реттік қатынасын анықтау), 2) ауызша әрекетті (өлшем
шамаларын есептеп шығу),
3) ақыл-ой әрекетін (алынған нәтижені барлық есептелетін
объектілерге жатқызу) орындауы керек.
Сабақ беру процесінде мұғалім жалпы да, жеке де оқу әрекеттерінің
бәрінің жиынтығын анық білуі керек, оларды орындауда балалар белгілі бір
ұғымды немесе есептерді шешу жолдарын, оқу пәнінің белгілі бір тарауын
толық меңгереді. Бастауыш класс оқушыларында талап етілетін оқу
әрекеттерінің жүйесін арнайы және табанды түрде қалыптастыру қажет. Оларсыз
материалды игеру оқу ісінің шеңберінен тыс өтеді, ал бұл немқұрайды,
ұғымдардың таза ауызша сипаттамаларын немесе есептерді шешу жолдарын
жаттату жолымен жүреді деген сөз. Бастауыш класс оқушыларының оқу
материалын көрнекі ұғымға және тексті тура, сөзбе-сөз есте ұстауға сүйеніп
игеруге тырысатын жағдайларын жиі байқауға болады. Алғаш бұл қажетті оқу
әрекеттерін толық орындаудан гөрі оңай да тезірек болады (мысалы
материалдарды мағынасына карай қайта топтау, тірек пункттерін бөліп
көрсету). Бірақ мұғалім оқу ісінің ез шегінен шығып кететін стихиялы
талпынысты тоқтатуға және ерекше оқу ситуациялары ішінде балаларды
материалды шын мәнінде игеруге бастайтын іс-әрекеттерді жүйелі
қалыптастыруға міндетті. Басында бұл оқуды баяулатады. Бірақ жақсы
игерілген оқу әрекеттері негізінде ғана оқушылар алдағы уақытта әр түрлі
пәндердің көлемі жағынан айтарлықтай материалдарын дәл және толық жаңғырта
алады.
Бақылау әрекетінің ерекшеліктері. Оқу ситуацияларыпда толық жарамды
жұмыс әрекеттердің тағы да бір типі бақыл әрекетін орындауды талап етеді.
Бала өзінің оқу әрекеттерін және олардың нәтижелерін берілген үлгілермен
салыстырып бұл нәтижелердің сапасын орындалған оқу әрекетінің деңгейімен
және толықтығымен байланыстыруы қажет. Бақылаудың арқасында оқушы нашар
тіпті жаман үлгі мен өзінің оқу іс-әрекеттерінің кемшіліктері арасындағы
байланысты сапалы түрде орнатады. Бұл кемшіліктерді жою (жаңа іс-әрекеттер
немесе олардың операцияларын енгізу, оларды менлінше ұқыпты орындау т. б.
жолдармен) игеру нәтижелерін жақсартуға және оларды талап етілетін
нормаларға дейін жеткізуге мүмкіндік береді. Алғашында ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш класс оқушысының оқу іс-әрекетінің құрылысы7 бет
Бастауыш мектеп жасының психологиялық ерекшеліктері17 бет
Бастауыш сынып оқушыларының дамуындағы оқу-әрекетінің ролі17 бет
Кіші мектеп психикалық жасы5 бет
Танымдық қызығу ерекшеліктері7 бет
Тәрбие процесі туралы жалпы ұғым4 бет
"а.н. леонтьев, а.а.смирнов,п.и. зенченконың жұмысындағы ырықсыз және ырықты есте қалдырудың арақатынасы"4 бет
«ЗЕРЕК БАЛА» БАҒДАРЛАМАСЫ106 бет
«Оқушыларды туристік өлкетану іс-әрекеттері арқылы Қазақстандық патриотизмге тәрбиелеу»127 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь