Каспий теңізін қорғау

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім
1.1 Каспий теңізінің су деңгейінің өзгеруі
1.2 Каспий теңізінің тіршілік көздері
1.3 Каспий экологиясына мұнай өндірудің қаупі қанша?
1.4 Каспий экожүйесі бақылауда

ІІІ. Қорытынды
Кіріспе
Каспий теңізі- Еуразия құрлығының орталығында, мұхиттардан алыста, оқшау жатқан тұйық су алабы. Дүние жүзіндегі ең ірі тұйық су айдыны, үлкендігіне қарап теңіз деп атайды. Ауданы 376 000 шаршы километр. Меридиан бағытында 1200 километрге созылған, орташа ені 300 километр. Жағалау сызығының ұзындығы 7000 км, оның Қазақстанға тиесілі ұзындығы 2340 км (солтүстік жағалауының басым бөлігі және шығыс жағалаудың солтүстік жартысы), қалғаны Ресей, Әзербайжан, Түрікменстан және Иран жерімен шектеседі. Беті мұхит деңгейінен 28м төменде жатыр. Ең терең жері 1025 м, орташа тереңдігі 180м. Ірі шығанақтары: Маңғыстау, Қазақ, Қарабұғазкөл, т.б. 50 тарта аралдар бар (ірілері: Құлалы, Шешен, Артем, т.б.)
Ірі түбектері Маңғыстау, Апшерон, Аграхан, Красноводск, Шелекен. Каспий теңізінде, өзен ағындары мен желге байланысты, судың циклонды араласуы байқалады. Су массасы батыс жағамен солтүстіктен оңтүстікке қарай қозғалады да, Апшерон түбегіне жеткенде екі тармаққа бөлінеді. Жел теңіз толқының туғызады, олардың биіктігі Апшерон шоңғалында 11 метрге жетеді.
Теңіздің қазақстандық бөлігі- солтүстік-шығыс жағалауы Атырау және Маңғыстау облыстарының аумағында. Солтүстік Каспий теңіздің басқа бөліктерінен өзінің алып жатқан географиялық орны, теңіз түбінің құрылымы, тұздылық және температуралық режимі, су теңгермесі және т.б. бойынша ерекшеленеді. Оңтүстік және орталық Каспийге қарағанда таяз солтүстік Каспий бөлігінің аумағы 80 мың шаршы километр. Оған келіп құятын өзендердің жылдық су ағымының жиынтығы- жалпы Каспийге құятын барлық өзен сулары ағымының 88%-ын құрайды. Теңіздің бұл бөлігі жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлеміне бай. Мұнда жануарлардың 2 мыңға жуық түрітіршілік етеді. Оның ішінде омыртқасыздар-1069, омыртқалылар-415, паразит жануарлар-325 түрі тіршілік етеді.
Каспий теңізінде өсімдіктердің 500 түрлері бар. Өсімдіктер арасында көк-жасыл және диатомды балдырлардың түрлері көп. Соңғы кезде қызыл және қоңыр балдырлар, майша-бақ, бұзаубас балық, дрейсен және жүрекше молюскілер өседі. Мұнда, Арктика теңіздерінен (Каспий итбалығы), Жерорта теңізі алқабынан қоныс аударған жануарлар мен балықтардың 15 түрі мекендейді.
Каспий теңізінің су деңгейінің өзгеруі.
Каспий теңізінде мұнай-газ өндіру және мұнай өңдеу кешендерінің дамуына байланысты Қазақстанның батыс өңірінде қалыптасқан табиғи, әлеуметтік, экономикалық жағдай. Каспий теңізі- әлемдегі шаруашылық маңызы зор ең ірі тұйық су алабы. Жыл бойына Каспий теңізінің деңгейі желқұма –желбөгет құбылыстарының нәтижесінде 0,5-1 метрге дейін ауытқып отырады. 1837-1990 ж. жүргізілген бақылау жұмыстарының нәтижесінде Каспий теңізінің су деңгейі мөлшерінің айтарлықтай өзгеруі 1930 және 1980-1990 ж. аралығына сәйкес келетіні анықтылған. 1929-1941 ж. су деңгейі 2 метрге төмендесе, 1977 ж. бұл көрсеткіш ең төм. абс. мөлшеріне (-29,01м) жетті. 1978-1995 ж. су деңгейі 2,35 метрге қайта көтеріліп, 1995 ж. бұл көрсеткіш-26,66м болды. (1сурет)

Каспий теңізінің су деңгейінің өзгеруі.
Су деңгейінің тұрақсыздығы- климаттың өзгеруінен теңіз суының молаюына байланысты болып отырған құбылыс. Жаз айларында, судың беткі қабатын күшті жел ығыстырып кетеді де, астыңғы қабаттан көтерілген суық су температураны 10-120 С-қа дейін төмендетеді. Қыс айларында судың орташа температурасы, солтүстігінде – «минус» 0,50 С, орталық бөлігінде +3-70С , оңтүстігінде +8-100 С. Солтүстігінде теңіз беті қарашадан наурызға дейін қатады, мұздың қалыңдығы 2 метрге жетеді, орталық бөлігінде қысы қатты жылдары ғана, таяз шығанақтары қатады.
Судың орташа тұздылығы 12,7%. Солтүстігінде Еділдің ағынына байланысты, су тұздылығының ауытқуы байқалады. Мұхиттармен салыстырғанда, Каспий теңізінде хлоридтер аз да калцийдің, магнийдің сульфаттары, карбонаттары көп. Судың конвекциялық қозғалысының нәтижесінде, қыс айларында, Солтүстік Каспий сулары вертикалды бағытта түгел араласады. Су балансының өзгеруіне байланысты Каспий теңізінің деңгейінің көп жылдық және ғасырлық ауытқулары болады.
Каспий теңізінің тіршілік көздері
Каспий теңізі ежелден құнды балық түрлеріне бай. Теңіз фаунасының негізін эндемик жануарлар (шаянтәрізділердің 60%-і, моллюскілердің 80%-і, балықтардың 50%-і) құрайды. Бекіре тұқымдас балықтардың дүниежүзіндегі өнімнің 82% және майшабақтар,
тұщы су балықтары (табан балық, көксерке, сазан т.б.) итбалықтары осы жерде ауланады.
Еділ бойында гидротехникалық құрылыстардың салынуына, теңізге өндірістен шыққан лас сулардың құйылуына және теңізден мұнай өндірілуіне байланысты, ауланатын балық мөлшері азаюда. Әсіресе бекіре тұқымдас балықтар мен майшабақтардың өнімі кеміп кетті. Қазірде Каспий теңізінің көптеген жерлерінде мұнай өндіріліп жатыр. Теңізден натрий сульфаты, мирабилит және эпсомит тұздары алынады.
Каспий теңізінің солтүстік бөлігі дүниежүзінде кездеспейтін аса сезімтал табиғи ортаның бірі болып саналады. Оның үстіне, бұл жағалауда сирек кездесетін- бекіре, итбалықтар, шоқыр, қара уылдырық сияқты аса құнды табиғи тіршілік көздері бар екендігі белгілі. Сондықтан бұл аймақ, ерекше қорғалатын табиғи қорық. Соңғы кезде балықтардың уылдырық шашатын жерлеріне жетуге кедергі келтіретін өзендерге салынған бөгеттер, судың радиациялық және химиялық жолмен ластануы және қаскөйліктің (браконьерлік) етек алуы бекіренің қорын азайтуда. Сондай-ақ, мұндағы қортпа, пілмайдың жылдан-жылға саны кеміп бара жатыр. Каспий миногасы, Еділ майшабағы, Каспий албырты, ақбалық, күтім- Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Жыл сайын 11 балық зауоты (Ресейдің, Әзербайжанның, Қазақстанның) Каспий теңізіне 75 млн. Балық шабақтарын жібереді. 1998 жылдан бері Атыраудағы 2 балық зауоты жылына 6 млн. Бекіре балығының шабағын дайындайды. Балықтар уылдырығын тұщы суға шашады, қор жинау үшін тұзды суға шығады. Мысалы: шортан, оңғақ, қызылқанат балық, алабұға теңіздің атырауына дейін өрістесе, қаракөз, табан, көксерке тұзды суда, ал бекіре тәрізділер судың өте тұзды жерінде тіршілік етуге бейімделген. Каспий теңізінде 2 тропиктік жүйе қалыптасқан (2 сурет). Солтүстік-шығыс Каспий аумағында құстардың 278 түрі мекендейді. Соның ішінде Қазақстанның және Ресейдің «Қызыл кітабында» енгізілген өте сирек кездесетін қалбағай, қарабай, сары құтан, бұйра бірқазан, т.б. бар. Ал Каспий итбалығытек қана Каспий теңізінде тіршілік ететін сүтқоректі. 1920жылы 1млн-нан астам ит балықтың 120мыңы ауланған болса, 1980 жылдың аяғында 360-450 мыңға дейін азайған итбалықтың 27 мыңы, 1990 жылы-13,8 мыңы, 1996 жылы-8 мыңы ауланған. 2000 жылы сәуір-тамыз айларында індеттен олардың 15 мыңы қырылды. Каспий итбалығының жаппай қырылуы- Каспийдің солтүстік бөлігіндегі гидрометеорология және экология жағдайлардың нашарлауынан теңіз жануарлары иммунитетінің төмендеуін көрсетеді. Каспий ойпатында өсімдіктің 88 тұқымдас, 371 туысқа бірігетін 945 түрі өседі. Соның ішінде 357 түрі жоғары сактыдағы өсімдіктерге жатады, 6 түрі- Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Ал теңіздің өзінде су өсімдіктерінің 728 түрі өседі. Теңіз өсімдіктері жамылғысының құрлық өсімдіктерінен көп айырмашылығы бар. Құрлықта, негізінен, гүлді өсімдіктер, ал суда балдырлар кездеседі. Солтүстік Каспийде негізінен қамыс, теңіз шөбі, шалаң, егеушөп, арамот, мүйізжапырақ өседі. Бұл өсімдіктер балықтардың уылдырығының су түбінде бекүі үшін қажет, сондай –ақ, су құстары мен кейбір балық түрлеріне керек болады.
Солтүстік Каспий жағалауының әсем табиғатына, оның экологиялық жағдайына атмосфераның, топырақ жамылғысының, судың ластануы үлкен қауіп төндіруде.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
«ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ЭНЦИКЛОПЕДИЯСЫ»
Баешов А.Т. «Экология және таза су проблемасы»
Қасымов А.Г «Каспийское море»
Шабанова Л.В «Каспийская экологическая программа»
География оқулығы
«Дүние» N 6, 2005
Еназарова Ұ.А, Темірбеков А.Т. «Түркі тілдес елдер географиясы»
ҚАЗАҚ СОВЕТ ЭНЦИКЛОПЕДИЯСЫ»
Крицкий С. К. «Колебания уровня Каспийского моря».
«Дүние» N 1-2, 2005
С. И Варущенко «Изменение режима Каспийского моря»
«Дүние» N 11, 2004
«Атамекен» N 24 ақпан 2005
«Дүние» N 9, 2003
        
        Қ.Р. ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТІРЛІГІ
РЕФЕРАТ
ТАҚЫРЫБЫ:
Каспий теңізін қорғау
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1.1 Каспий ... су ... ... Каспий теңізінің тіршілік көздері
1.3 Каспий экологиясына мұнай өндірудің қаупі қанша?
1.4 Каспий ... ... ... ... Еуразия құрлығының орталығында, мұхиттардан алыста, оқшау
жатқан тұйық су алабы. Дүние жүзіндегі ең ірі ... су ... ... ... деп ... Ауданы 376 000 шаршы километр. Меридиан бағытында
1200 километрге созылған, орташа ені 300 ... ... ... 7000 км, оның ... тиесілі ұзындығы 2340 км (солтүстік
жағалауының басым бөлігі және ... ... ... жартысы), қалғаны
Ресей, Әзербайжан, Түрікменстан және Иран ... ... Беті ... 28м ... жатыр. Ең терең жері 1025 м, орташа тереңдігі 180м.
Ірі ... ... ... ... т.б. 50 тарта аралдар бар
(ірілері: Құлалы, Шешен, Артем, т.б.)
Ірі ... ... ... ... ... ... теңізінде, өзен ағындары мен ... ... ... ... ... Су массасы батыс жағамен солтүстіктен оңтүстікке ... да, ... ... ... екі тармаққа бөлінеді. Жел теңіз
толқының туғызады, олардың ... ... ... 11 ... ... ... ... солтүстік-шығыс жағалауы Атырау және
Маңғыстау облыстарының аумағында. Солтүстік ... ... ... ... алып ... географиялық орны, теңіз түбінің құрылымы,
тұздылық және температуралық режимі, су теңгермесі және т.б. ... ... және ... ... қарағанда таяз солтүстік
Каспий бөлігінің аумағы 80 мың шаршы километр. Оған ... ... ... су ... жиынтығы- жалпы Каспийге құятын барлық өзен сулары
ағымының 88%-ын ... ... бұл ... ... ... мен
өсімдіктер әлеміне бай. Мұнда жануарлардың 2 мыңға жуық түрітіршілік ... ... ... омыртқалылар-415, паразит жануарлар-325
түрі тіршілік етеді.
Каспий теңізінде өсімдіктердің 500 түрлері бар. Өсімдіктер ... ... және ... ... ... көп. ... кезде қызыл және қоңыр
балдырлар, майша-бақ, бұзаубас балық, дрейсен және жүрекше ... ... ... ... ... ... ... теңізі
алқабынан қоныс аударған жануарлар мен балықтардың 15 түрі мекендейді.
Каспий теңізінің су деңгейінің өзгеруі.
Каспий теңізінде ... ... және ... ... кешендерінің
дамуына байланысты Қазақстанның батыс ... ... ... экономикалық жағдай. Каспий теңізі- әлемдегі шаруашылық маңызы
зор ең ірі ... су ... Жыл ... ... ... ... ... құбылыстарының нәтижесінде 0,5-1 метрге дейін ауытқып ... ж. ... ... жұмыстарының нәтижесінде Каспий теңізінің
су деңгейі мөлшерінің айтарлықтай өзгеруі 1930 және 1980-1990 ж. ... ... ... ... ж. су ... 2 метрге төмендесе,
1977 ж. бұл көрсеткіш ең төм. абс. ... ... ... 1978-1995 ж.
су деңгейі 2,35 метрге қайта көтеріліп, 1995 ж. бұл ... ... ... су ... ... деңгейінің тұрақсыздығы- климаттың өзгеруінен теңіз суының молаюына
байланысты болып отырған құбылыс. Жаз ... ... ... ... ... ... кетеді де, астыңғы қабаттан көтерілген суық су температураны
10-120 С-қа дейін төмендетеді. Қыс айларында судың орташа ...... 0,50 С, ... бөлігінде +3-70С , оңтүстігінде +8-
100 С. Солтүстігінде теңіз беті қарашадан наурызға дейін қатады, мұздың
қалыңдығы 2 метрге ... ... ... қысы ... ... ... таяз
шығанақтары қатады.
Судың орташа тұздылығы 12,7%. Солтүстігінде Еділдің ... су ... ... ... ... салыстырғанда,
Каспий теңізінде хлоридтер аз да калцийдің, ... ... көп. ... ... қозғалысының нәтижесінде, қыс
айларында, Солтүстік Каспий сулары вертикалды бағытта түгел араласады. ... ... ... Каспий теңізінің деңгейінің көп жылдық және
ғасырлық ауытқулары болады.
Каспий теңізінің ... ... ... ... ... балық түрлеріне бай. Теңіз фаунасының негізін
эндемик жануарлар (шаянтәрізділердің 60%-і, моллюскілердің 80%-і,
балықтардың 50%-і) құрайды. ... ... ... ... 82% және ... су ... (табан балық, көксерке, сазан т.б.) итбалықтары осы жерде
ауланады.
Еділ бойында гидротехникалық құрылыстардың ... ... ... лас ... құйылуына және теңізден мұнай өндірілуіне байланысты,
ауланатын балық мөлшері ... ... ... ... балықтар мен
майшабақтардың өнімі кеміп кетті. Қазірде Каспий ... ... ... ... ... ... натрий сульфаты, мирабилит және
эпсомит тұздары алынады.
Каспий теңізінің солтүстік бөлігі дүниежүзінде кездеспейтін аса сезімтал
табиғи ... бірі ... ... Оның ... бұл ... ... ... итбалықтар, шоқыр, қара уылдырық сияқты аса ... ... ... бар екендігі белгілі. Сондықтан бұл аймақ, ерекше
қорғалатын табиғи ... ... ... ... ... ... ... кедергі келтіретін өзендерге салынған бөгеттер, судың ... ... ... ... және ... (браконьерлік) етек алуы
бекіренің қорын азайтуда. Сондай-ақ, мұндағы қортпа, ... ... ... бара ... ... ... Еділ майшабағы, Каспий албырты,
ақбалық, ... ... ... ... ... Жыл ... ... зауоты (Ресейдің, Әзербайжанның, Қазақстанның) Каспий теңізіне 75
млн. Балық шабақтарын ... 1998 ... бері ... 2 ... ... 6 млн. ... ... шабағын дайындайды. Балықтар уылдырығын тұщы
суға шашады, қор жинау үшін тұзды суға шығады. ... ... ... ... алабұға теңіздің атырауына дейін өрістесе, қаракөз,
табан, көксерке тұзды суда, ал бекіре тәрізділер судың өте ... ... ... ... ... ... 2 ... жүйе қалыптасқан
(2 сурет). Солтүстік-шығыс Каспий аумағында құстардың 278 түрі мекендейді.
Соның ішінде Қазақстанның және Ресейдің «Қызыл ... ... ... ... ... ... сары ... бұйра бірқазан, т.б. бар.
Ал Каспий итбалығытек қана Каспий теңізінде тіршілік ететін сүтқоректі.
1920жылы 1млн-нан ... ит ... ... ... ... 1980 ... 360-450 ... дейін азайған итбалықтың 27 мыңы, 1990 жылы-13,8
мыңы, 1996 жылы-8 мыңы ауланған. 2000 жылы сәуір-тамыз ... ... 15 мыңы ... ... ... ... қырылуы- Каспийдің
солтүстік бөлігіндегі ... және ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Каспий
ойпатында өсімдіктің 88 тұқымдас, 371 туысқа бірігетін 945 түрі ... ... 357 түрі ... ... ... ... 6 түрі-
Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. Ал ... ... ... 728 түрі ... ... өсімдіктері жамылғысының құрлық
өсімдіктерінен көп айырмашылығы бар. ... ... ... ... суда ... ... ... Каспийде негізінен қамыс, теңіз
шөбі, шалаң, егеушөп, арамот, мүйізжапырақ ... Бұл ... ... су түбінде бекүі үшін қажет, ... –ақ, ... мен ... ... ... ... ... Каспий жағалауының әсем ... оның ... ... топырақ жамылғысының, судың ластануы үлкен қауіп
төндіруде.
Каспий экологиясына мұнай ... ... ... ... ... кең ... басталған бұрғылау жұмыстары
теңізге қауіп төндіре ме? ... ... әр ... болып жатқан
экологиялық апаттардың ащы сабағынан оң қорытынды ... ... де ... ... ... ... ... алпауыттардың Каспийғе
шабуылы күн санап күшейіп барады. Аралдан айырыла жаздап, ... ... ... мына табиғаттың торыққан шағында, енді қауіп кәрі Каспийге де
таялған сияқты. 2000 жылы осы ... он бір ... ... ит балықтар
қырылып, бүкіл әлемді дүр сілкіндірді. Соңғы жылдары бекіре балықтарын
аулау ... ... есе ... ... ... ... ұшырау
фактілері жиі орын алуда. Бағасы ... ... ... ... ... де ... ... Кейінгі жылдарда теңіз астында мұнай
іздеп бұрғылап жатқан ОКИОК бірнеше рет теңізді-күкірт қышқылы, ... және ... ... ... ... мұнай-газ өндіретін және және оны қайта өңдейтін
кәсіпорындар әсер етуде. Мысалы: 1998 ж ... ... ... ... мың тонна зиянды заттар(оның ішінде 132,8 мың тонна газ тәрізді
заттар 2,3 мың ... ... ... ) ... Бұл улы ... ... ескі ... ... 3,5 мың ... ... Мұнай кәсіпшілігінің ең басты экологиялық проблемасы- ілеспе
газды іске ... ... ... 800 млн3.газ ауада жанады. Мұнай кен
орындарында мұнай ... ... ... ... мен ... ... ... грунтқа төгілуі оларды ластайды. Солтүстік Каспий жағалауының мұнай
өнімдері қалдықтарымен ластанған ... 194 мың га ... алып ... ... ... 1 млн. тоннадан асады. Теңіз ... және ... ... ... байланысты теңіз суының
құрамында мұнай өнімдерінің қалдықтары, фенол, ... ... ... ... ауыр ... мөлшері рұқсат етілген шектен
бірнеше есе жоғары екені анықталған. ... ... ... ең ... мамыр- шілде айларында байқалады. Теңіз жағалауында мұнай
және ... ... улы ... ... планктондар мен теңіз суында
тіршілік ететін ... мен ... ... ... ... ... ... мұнай өнімдерімен ластануы бентостық тіршілік
ететін организмдер мен моллюскілерге, сондай-ақ, су құстары мен балықтарға
да зиянын ... ... 1900 ... ... ... ... ... 3 есеге, яғни 500-600 мың тоннадан 180 мың ... ... ... cуын ең ... ... ... бірі – ... ауыр
металдар (мыс, мырыш, барий т.б.). Судағы мыс пен мырыштың мөлшері 20 мкг/л
яғни рұқсат етілген шектен 2 есе ... , ал ... -50 ... яғни 5 ... ... ... аймағының ластануы онда тіршілік ... ғана ... ... ... ... ... қауіп
төндіруде.
Кейбір ғалымдар, Каспийдің астынан мұнай сорып алып, байлыққа ... ... ... емес ... ... та жүр. ... ... теңізден
бал татығын балығымен, қара, қызыл уылдырықтары, мұнайдан түсетін пайдадан
жүздеген есе көп. Осы байлықтарды ... ... ... ... ... қалып, халық бұл байлықтардың пайдасын көре алады. Белгілі жүйемен
ауланса, ... саны ... да ... ... ... алпауыттарына тек мұнай керек, ақша керек. Теңіздің ластанып
жатқанында олардың шаруасы да жоқ. ... ... ... ... үшін
төлемдік айып пұл төлеу мәселелері, олармен жасалған ... ... ... ... ... ... мемлекетімізде, ерекше қорғалатын
аймақтарда, қорықтарда пайдаланатын құжаттарда, зиянды ... ... ... концентрациялардың мәндері және нормалары жасақталмаған. Сондықтан
шетелдік мұнай компаниялары – теңізде құрлықта ... ... мен ... ... ... Олардың сандық мәндерінің
айырмашылықтарын салыстырсақ, өз ... ... ... ... ластауға жол беріп отырғандығымыз байқалады.
Кейінгі кезде Каспийдің итбалықтары қырылып, енді қызыл балықтарға
қауіп төніп келе ... ... ... орын ... теңіздің кіші інжу-
маржан аралдарынан- қорытпа, бекіре, севрюга тәрізді бекіре тұқымдас
балықтардың ғана ... ... ... ... деп ... ... ... денесі іркілдеген теңіз жәндігі –
медузаның көп ... ... ... мәліметтер бар. Бұл
жәндіктердің ойда жоқта қаптап кетуін ғалымдар ... ... ... ... ... асыл ... болып табылатын балықтарды құртуда.
Көпшілік ғалымдар бұл құбылысты, теңіздің мұнай ... және де ... ... ... ... ... байлық. Тек Каспий ... ... күні ... ... ... ... ... отыр. Егер осы балық
болмаса, осыншама халық қалай күн көрмек?
Каспий – ғажап теңіз. ... ... ... ... оның ... байлықтарын былай қойғанда бағалы балығының өзінен 500
миллиард доллар пайда табуға болады деген жорамалдар бар. ... ... ... ... ... не ... бар? ... адамдары жәнеғ
ақшасы мол адамдардың бұл проблеманы дұрыс түсінетін уақыты жеткен сияқты.
Лабораториялық зеттеулер бекіре ... ... ... ... ... ... Оның ... сырты былжырап жұқарған. Еділ
бойынан ауланған бекіренің етінде 1-5мг ауыр металдар- ... ... ... бар ... ... ... ... гербицит, пестицид сияқты
улы заттар да ... Ауру ... ... ... келмейді.
Бірден қара қоймалжын сұйыққа айналады.
Егер Каспийде үлкен экологиялық апат болса,халықаоралық сот теңізді
негізгі бүлдіруші ... ... ... ... ... ... дейін айып пұл салынады. Ал, ол айыптың мөлшері теңіздің Қазақстан
жақ бөлігіндегі тіршілік құнына байланысты. БҰҰ-ның есебі ... ол 5 ... ... ... Демек, бұл жыл сайын Қазақстанға сондай мөлшерде
айып салынады деген сөз. Ал, теңізднгі тіршілік қанша уақытта қалпына келуі
мүмкін? Оны ... өте қиын ... Егер 100 ... ... өз ... ... деп ... сол аралықтағы айып пұлын өтеуге-500 млрд доллар
қажет екен.
Каспий экожүйесі ... ... БҰҰ ... отырып, Каспий экологиялық
бағдарламасын (КЭП) ... оны іске ... Бұл ... ... ... ... ... және Каспий аймағының табиғи
ресурстарын тиімді басқаруды қамтамасыз ету. КЭП-тің негізгі бағыттары:
1.Теңіз деңгейінің өзгерісі жағдайында жергілікті тұрғындардың ... ... ... ... ... ету.
2.Каспий теңізі мен оның биоресурстарын ластанудан арылтып, қоршаған
орта жағдайын жақсарту.
3. Теңіздің экожүйесін ... ... ... және ... алуан түрлілігін сақтау.
4. Аймақта экологиалық қауіпсіздікті және қоршаган ортаның қалыпты
жағдайын сақтап, ондағы ... ... ... қамтамасыз ету.
КаспНИРХ ғылыми-зерттеу институтында «Мұнайгаз кеніштерін игеру
жағдайында Каспийдің ... ... ... деп ... ... конферендия болып өткен. ... ... ... ... ... мен ... ... шектеулі қоғамы.
Конференцияны өткізуге негіз болған ... ... ... ... ... Каспий теңізінің экологиялық қауіпсіздік стратегиясы болды.
Конференцияға Ресейдің Астрахань облысының өкілдері, ірі ... ... ... ... ... және ... ұйымдардың қызметкерлері қатысты. Конференцияда отыздан астам
баяндамалар тыңдалды, олардың бәрі Каспий теңізінің ... ... ... оның ... ... ... көмірсутекті
кеніштердегі запастарды өндірістік жолмен игерудің болашағы, ... ... ... ... әсерін бағалау жайлы болды.
Конференцияға қатысушылардың бәрі Каспий экожүйесінің қайталанбас
ерекшеліктерін, оның қазірге ... ... ... ... және ... әлемдік маңызын атап өтті. Конференцияның осы ... ... ... ... ... ... ... игеруді бастау себеп болды.
Каспий бойы мемлекеттер жетекшілері Каспий теңізіндегі ... ... ... ... келеді. Ол 2003 жылы Тегеранда қабылданған
«Каспий теңізіндегі биоортаны сақтаудың шекті ... ... ... ... ... дейін Каспий бойы елдерінде Каспий
теңізінде мұнай алуды дамытудың техникалық және технологиялық шешімдері
келісілген, теңіздегі ... ... ... ... ... мемлекетаралық саясат қалыптасқан жоқ.
Каспий теңізінің ерекшелігі мұнай-көмірсутекті шикізаттарды алудың ең
мұқият каралған нұсқаларын алуды талап етеді. Ол үшін ... ... ... ... ... нұсқалардың экономикалық және табиғат қорғау
талаптарына сәйкес тиімділігі есепке алынуы тиіс.
Қазіргі кезде тек қана ... ... ... ... ... қалдықтар тастауды болдырмайтын, оларды теңіз жағалауына көмуді
белгілеген жобаны ұсынды. Бұл ... ... да ААҚ ... ... ... ... ... көрілген екен.
Конференция қорытындысында Каспий бойы елдерінің үкіметтеріне, теңізде
іс-әрекеттер жасап жатқан ұлттық жөне трансұлттық мұнайгаз компанияларына
мынадай ұсыныстары бар ... ... ... ... ... биоортаны сақтаудың шекті конвенциясының ұсыныстарын
өмірге енгізуді ... оған ... ... ... ... ... теңізіндегі мұнай операцияларынын экологиялық
қауіпсіздігін қамтамасыз ететін нормативтік құқықтық құжаттарды ... ... ... ... ... ... ... бүкіл акваторийінде мұнайгаз өндіру кызметін стратегиялық
экологиялық бағалауды ... ... ... ... жасауда теңіздегі ... ... ... ... ... технологияларды пайдалану, мұнайдың
авариялық төгілуін жоюдың аумақтық жүйесін жасау;
теңіздегі экожүйенің барлық жақтарын ... ... ... ... ... жүйе ... кірісу; еңіз экожүйесінің
мұнайгаз ... ... ... ... ... ... акваторийде балық шаруашылығы кадастрын кұру;
- мұнай операцияларының ... ... ... (оның ішінде сейсмобарлауды, гидробионатты қоса алғанда)
орындалуына басты назар ... ... ... бес ... ... мен мамандарының
мұнайгаз алудан биотопқа, қоршаған ортаға және халықтың ... ... ... ... ... әзірлеуде бірлескен істерін
күшейту;
- Каспий теңізіндегі биоресурстарды сақтаумен ... ... ... ... ғылыми, табиғат қорғаушылық және өндірістік
үйымдардың ынталарын үйлестіру, оның ішінде ... ... қүру ... ... баса көңіл аудару;
- теңіздегі шаруашылық істерінің нәтижесінде болуы мүмкін ... (жер ... ... ... ... ... ... баса назар
аудару.
Конференция Каспийдің экожүйесін сақтау ... ... ... ... құру қажет деп санайды және 2007 жылы осы
проблемаларға арналған ... ... ... ... ... тіршіліктіңң дамуында, ауа мен судың орны ерекше. Бірақ
өкінішке орай, су мен ... ... және ... ... ... мардымды түрде жүргізілмеуде. Қолында билігі бар, қаражаты бар
адамдардың қомағайлығы артып, олар өздеріне керекті қара ... ... ... жүр. Ал ауа мен су ... да ... емес пе? Осы екі алтындай
қымбат зат, адам баласын ... да ... ... да ... Егер
енді табиғатты қорғамасақ, сөз жоқ ... соңы ... ... ... ... ХХІ ғасыр- экология дәуірі болады. Ең ... ауа ... ары ... ... ... бермей, ластанған суларды
тазартуымыз керек, осындай ... ... ... ... ... Алғашқы кездерде шетелдік мұнай компаниялары ... ... ... сондықтан мұндай қорықтарда жұмыс жасауға жинақты мол
тәжірибиелері бар екендігін айтқан. Халықтың наразылығына ... ... ... ... ... өте ... ... ортаға қол
салуына жол берді. Бұл, Каспий аумағының қоршаған ортасының экологиясының
нашарлап кетуіне соқтырды. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... жасыруға тырысады.
Қоршаған орта, бірімен-бірі араласып- ... ... әр ... ... ... ара ... өте ... өзара
байланыстары тығыз және әрқайсысының тек өзіне тән ... бар. ... ... әр түрлі немесе құрып кетсе, онда біртұтас ағза іспеттес
өмір сүріп жатқан жүйе, арқауы кеткен тоқыма бұйымдай тоз-тоз ... ... ... ... ... ... ... істеп тұрғанда, қоршаған
орта үшін олардың маңызы бірдей, демек олар ... ... ... ... ... оның атқаратын функциясын өзгелердің ... ... ... ... ... ... ... Оны алақанға салып аялау әрбір азаматтың абыройлы борышы.
Қолданылған ... ... ... ... А.Т. ... және таза су ... А.Г ... море»
Шабанова Л.В «Каспийская экологическая программа»
География оқулығы
«Дүние» N 6, 2005
Еназарова Ұ.А, Темірбеков А.Т. ... ... ... ... ... ... С. К. ... уровня Каспийского моря».
«Дүние» N 1-2, 2005
С. И Варущенко «Изменение режима Каспийского моря»
«Дүние» N 11, ... N 24 ... ... N 9, 2003

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
Қазақстанның экологиялық проблемалары жайлы9 бет
Әлеуметтік экологиялық мәселелер: халық санының өсуі,ресурстық дағдарыс, генофондтың өзгеруі, ортаның жалпы агрессивтілігінің өсуі, әсер етудің жаңа түрлері. Тұрақты өндіріс пен тұтыну. Өндіріс пен тұтынуды экологияландыру. Ресурсты сақтаушы және азқалдықты технологиялар. Экологиялық таза өнім. Экоинновациялар. Адам экологиясы. Ағзаның кіріс-шығыстық моделі18 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
«Қазақстанның экологиялық мәселелері»30 бет
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі туралы33 бет
Азияның көлдеріне физикалық – географиялық сипаттама21 бет
Арал теңізі туралы6 бет
Арал, Балқаш, Каспийдің экологиялық проблемалары8 бет
Аралды Каспий құрқарады4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь