Абай Құнанбаевтың өлеңдерін, қара сөздерін қазақ тілі сабағында пайдалану

Абай Құнанбаев – қазақ халқының ұлы ақыны, әдебиетінің негізін салушы ғана емес, сонымен қатар ұлы ойшылы. Оның поэтикалық шығармалары мен қара сөздері этикалық, эстетикалық, психологиялық, педагогикалық ой пікірлерге толы.
Ұлы ақынның шығармашылығын бүгінгі жастарға таныту – маңызды да жауапты мәселе. Орыс аудиториясында қазақ тіліне оқушылардың қызығушылығын, белсенділігін арттыру үшін Абай өлеңдерін, қара сөздерін жиі пайдаланамын. Әрине А. Құнанбаевтың бүкіл шығармашылығын танытып шығу мүмкін емес. Дегенмен, негізгі деген мәселелерді қамтуға болады. Ақынның өмірбаянын негізге ала отырып, құрмалас сөйлемнің түрлеріне бірнеше мысалдарды пайдаландым:

а) Абайдың әкесі өте қатал адам болса, шешесі Ұлжан қайырымды, мінезі жұмсақ, тілге бай адам болған.
ә) Әжесі Зере Абайға ертегілерді, аңыз әңгімелерді айтып, жақсы тәрбиелеп отырған.
б) Абай өмірінің бастауы асқар таудай әкесі Құнанбай болды және ағар бұлақ анасы Ұлжан болды.
Осы тәріздес сөйлемдерге оқушылар синтаксистік талдау жасай отырып, ата, бала, немере арасындағы тәрбие байланысын,сыйластық сияқты ақын бойындағы өнеге құдіретін танытамын. Әжесі Зере ел тарихын айтып, жақсы мен жаманды айыра білуге үйретті. Ақылды, ұстамды, ақындық қасиеті бар дана әйел Ұлжан баласын ел – жұртын сүюге, әділдікке үйреткен. «Отбасы», «Менің туған - туысқандарым» атты сабақтарда ақынның өмірінен осындай өнегелі тәрбие беретін жақтарын пайдаланамын.
Сабақтың білімдік мақсатына сай ақынның өлеңдері, қара сөздерінен үзінділер таңдап алып, оған фонетикалық, морфологиялық, синтаксистік талдау түрлерін жасатып отырамын. «Ғылым таппай мақтанба» өлеңін оқушыға мәнерлеп оқытып алып, өлеңнің мазмұнын ашу мақсатында сұрақтар қойдым:
а) Өлеңде ақын жастарға қандай өсиет айтады?
ә) Жастарға қандай бес асылды ұсынады?
б) Ақын адамның қандай бес дұшпаны бар екенін айтады?
в) Ақын білім – ғылымның кілті неде дейді?
Оқушылар қойылған сұрақтар төңірегінде жауап береді. Ал мен өз ойымды:
- Бұл өлең ақынның кейінгі ұрпаққа айтар өсиеті үлгісінде жазылған. Абай әрбір жігерлі жастың арманы ғылымды игеру болу керектігін, адамның ең қымбат кезеңінің – жастық шақтың оқуға, ғылымға жұмсалуын талап етеді деп айтып, қорытынды жасадым.
Содан кейін бес асыл істі ажыратуды, бес нәрседен: өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, мал шашапақ қылықтарынан сақтануларын міндет етіп қойдым да, білім – ғылымның кілті – еңбектене білуде деген қорытынды бердім.
Абай атап көрсеткен жағымсыз қасиеттер арамызда кездесе ме? – деген сұраққа оқушылар өз пікірлерін айтты. Осыдан кейін оқушыларға ойын – күлкі, бос жүрісті кейін қоя тұрып, алдымен ғылым жолында еңбек ет, ізден деп айта келіп, біліммен ғана мыңға басшылық жасап, ел басқаруға да мүмкін екенін әңгімеледім.
1. Абай тағылымы. Әдеби сын мақалалары мен зерттеулер жинағы. Алматы, Жазушы, 1986.
2. Абай. Жыл мезгілдері: Күз. Қыс. Өлеңдер. Алма-ата: Балауса,1992.
3. Дүйсебаев С., Жұмажанова Т., Мамырова Ә. Қазақ әдебиеті. Оқу орыс тілінде жүретін мектептерге арналған оқулық. А., Білім. 2006.
4. Құнантаева К., Халитова И. Абайдың қара сөздеріндегі педагогикалық ой-пікірлер// Ақиқат ,1994. №4. 70-73 бет.
5. Сүйіншәлиев Х. «Абайдың қара сөздері». Алматы. 1956.
        
        АБАЙ ҚҰНАНБАЕВТЫҢ ӨЛЕҢДЕРІН, ҚАРА СӨЗДЕРІН ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҒЫНДА
                                  ...                              А.А. ...    ... құрылыс колледжі , Баймагамбетов көшесі,1, тел.: 22-05 -23,
                          e-mail: str_col ...                                     Асыл ... ... Абайды оқы, ерінбе.
                                            Асыл ... ... ...                               тоқы ...            Абай ...... ... ұлы ақыны,  әдебиетінің  негізін
салушы ғана емес, сонымен қатар ұлы ойшылы. Оның поэтикалық шығармалары  мен
қара  сөздері  ...  ...   ...   педагогикалық   ой
пікірлерге толы.
           Ұлы ... ... ... ... ... –  маңызды  да
жауапты мәселе. Орыс аудиториясында қазақ тіліне оқушылардың  қызығушылығын,
белсенділігін ... үшін Абай ... қара ...  жиі  ...  А.  Құнанбаевтың  бүкіл  шығармашылығын  ...  шығу  ...  ... ...  ...  ...  ...  болады.  Ақынның  өмірбаянын
негізге  ала  отырып,  құрмалас  сөйлемнің  түрлеріне   ...   ...          а) ... ... өте қатал адам  болса,  шешесі  Ұлжан  қайырымды,
мінезі жұмсақ, тілге бай адам ...          ә) ... Зере ... ... аңыз  ...  ...  жақсы
тәрбиелеп отырған.
          б) Абай өмірінің бастауы асқар таудай әкесі  ...  ...  ... бұлақ анасы Ұлжан болды.
         Осы тәріздес сөйлемдерге оқушылар синтаксистік талдау жасай ...  ...  ...  арасындағы  тәрбие  байланысын,сыйластық  сияқты   ... ... ... танытамын. Әжесі Зере ел тарихын айтып, жақсы  мен
жаманды айыра білуге үйретті. ...  ...  ...  ...  бар  дана
әйел Ұлжан баласын ел – ... ... ... ...  «Отбасы»,  «Менің
туған - туысқандарым»  атты  сабақтарда  ақынның  өмірінен  осындай  өнегелі
тәрбие беретін ... ...          ... ... ... сай ақынның өлеңдері, қара  сөздерінен
үзінділер таңдап алып, оған фонетикалық, морфологиялық, синтаксистік  талдау
түрлерін ... ... ... таппай мақтанба» өлеңін  оқушыға  мәнерлеп
оқытып алып, өлеңнің мазмұнын ашу мақсатында сұрақтар ...             а)    ...    ақын    ...    ...    ...     айтады?

          ә) ... ... бес ... ұсынады?
          б) Ақын адамның қандай бес дұшпаны бар екенін ...          в) Ақын ...... ... неде ...          Оқушылар  ... ... ... жауап береді.  Ал  мен  өз
ойымды:
          -   Бұл  өлең  ...  ...  ...  ...  ...  ... Абай ... жігерлі жастың арманы ғылымды  игеру  болу  керектігін,
адамның ең қымбат кезеңінің – жастық шақтың оқуға, ғылымға  ...  ... деп ... ... ...          Содан кейін бес асыл істі ... бес ...  ...  ...  ...  мал  шашапақ  қылықтарынан  сақтануларын  міндет  ... да, ......  ......  білуде  деген  қорытынды
бердім.
          Абай атап ... ...  ...  ...  ...  ме?  ... сұраққа оқушылар өз пікірлерін айтты. Осыдан кейін оқушыларға  ойын  –
күлкі, бос жүрісті кейін қоя ... ... ... ...  ...  ет,  ... айта келіп, біліммен ғана мыңға басшылық жасап, ел басқаруға  да  ... ...          ... ...  ...  ...  ...  білім  жолында
ізденіске жетелейтін – жарыс сабақтары.  Сабақтың  мұндай  түрлері  оқушының
білімі мен ... ... ... және де бір тақырып  аясын  кеңейте
отырып, ... ... әдет – ... салт – ...  ... ...          «Жыл ... блогын қорытындылау мақсатымен  «Абайдың  табиғат
лирикасы»  деген  тақырыпта  екі  топтың  арасында  ...  ...   ...                              ... ...          ...  ...  Абай  ...  ...  ...  өлеңді
талдау машығын жетілдіру.
          Дамытушылық: Оқушылардың шығармашылықпен жұмыс істеуіне ықпал ... ... ... мәдениетін жетілдіру.
           ...  ...  ...  ...  ...   беру.
Табиғатқа қамқорлық жасауға тәрбиелеу.
          ... ...  ... сөз ... әдебиет, бейнелеу өнері
          Сабақтың әдіс – тәсілдері: сұрақ – ... ... ... ...          ... ... портреті, табиғат көріністері, үнтаспа.
                               ... ...           I. ... ...  Сәлемдесу.  Сабақтың  тақырыбы,  мақсатын
түсіндіру.
          II. Топ жетекшілерімен, ... ... ...          III. ... ...                              ... – Поэзия.
           ... ...      а) ... жатқа оқу.
                                          ә) ... ... ...  белгілері
суреттелді?
                                           б)  ...  ауыл  ...   ...           ... ...     а) ... ... оқу.
                                           ә)  Ақын  ...  қандай   бейнеде
суреттеген?
                                          б)  ...  ...  ... ...                            ... – Грамматика.
          Тапсырма: ... ... ... ... ... табу.
                            А) ... ... ... ...                             ә) Сұр бұлт ... суық қаптайды аспан.
                             Б) Алты ... ақ орда үй ...                             В) Кәрі ... қыс ... әлек ...                          ...... өнері.
          ... ... ... сай күз, қыс ... ... ... Абай ... шумақ, жолдар оқиды.
                            ......          ... ...  а) Алты ... үй деген қандай үй?
                                       ә)   Киіз   ...   ...   ...          ... тобына:  а) Құда деп кімді айтады?
                                      ә) ...  ...  ...  атауларын
білесіңдер?
                          .........          Тапсырма: Жыл ... ...  ...  ......      IY. Қорытындылау. Оқушыларды бағалау, мадақтау.
           ...  қара  ...  ...  ...  ...  ... ашу мақсатымен сабақта  жүргізген жұмыстарыма  тоқталамын.  Оқушылар
аудара ... ... он ... отыз ...  қара  ...  ... алдым:
          1.  Қайрат,  ақыл,  жүрек!  Осы  ...  бір  ...  ... адам сол. ... ала ... мен ... ...          2. Естіген нәрсені ұмытпасқа төрт түрлі себеп бар:
              ...... ... ... ... ...              ... – сол нәрсені естігенде  иә  көкірегінде,  ...  ...              ... – сол ... ішінен қайталап, ойланып, көңілге  бекіту
керек.
              Төртінші – ... ... ... болу ...          Ақынның ... ... ... ... ...  ...  түсіну  үшін
шағын сахналық көрініс көрсеттік.
          Абайдың он ... қара ... ерік – ...  адам  ... ... ерекшелігі туралы оқушылар өз пікірлерін дәлелдеуге  тырысты.

          Он  ...  ...  ...  ...  ...  қара  сөздеріндегі
мораль, тәрбие мәселелері сияқты  басты  тақырыптар  ...  ...  ...          Абай ән ... де мол шығарма  қалдырған  ақын.  «Айттым  ...  ...  ...  т.б.  ......  ...   ... шоқтығы биік туындылар. Адам  өмірінің  көктемін,  жастық  шақтың
албырт сезімін сазгер әуенмен жыр ... деп, ... ...          Сабақта Абайдың аудармашылығына  да  ...  ...  ... ...  еңбектерін  құныға  оқып,  олардың  ...  ...  ...  ...  ...  ...  айналдырғанын   айтып   өттім.
Крыловтың «Құмырсқа мен шегірткесі», Пушкиннің «Татьянаның  Онегинге  ...  мен  «  ...  ...  ...  »,  Лермонтовтың  «Утес»   т.б.
таныстыра, салыстыра оқытудың пайдасы ...  ...  ...  ...... ... тиімді жолдың бірі деп санаймын.
          Сабақтың тағы бір ......... ...  ...  -  өмір
құбылыстарын жинақтап көрсететін, қорытынды пікір айтылатын  ...  ... Абай ... ... да ...           ...  а)  ...  асылдар  қандай   тақырыпта   ... ...                        ... ... ...                        ... ... ...                        ... ... жалықпас,
                        ... ...                        Өнер алды – ... ...                        Өлең ... ... сөз ...                        ... ... ар ...                        ... қыл ... ...                        ... адам қойған соң,
                        ... ... ...                        Досы ... ...                        Досы ... ...                        Сен де бір ... ...                        ... тап та, бар ...  ...                             ә) ... екінші түрі асылдардың  бір  –  екі
сөзі, екі жай сөйлемнің ... ... не  ...  ...  ...  белгісін
қойып, мақал – мәтелдің орнын толықтыру.
                             б) ...... орыс ... баламасын
тауып айтқызу.
            Бүгінгі   күні   ...   ...    ...    ...  ...  қайта  ашып  жатқан   тұста   бізге   ұлы   ... ... көп. ...  Абай  мұрасын  жастарға  таныту,  оның
көркемдік ерекшеліктеріне ... ... ақын  ...  ...  ...  –
тәрбие жұмыстарын жүргізу міндетім деп санаймын.
          ... ... Абай ... оқушы зердесіне жеткізуде алуан
тәсілдер, тиімді жолдары бар. Мен орыс топтарында қазақ тілі ...  ... ... пайдаланатынымды ортаға салдым.


      ... ...      1. Абай ... ... сын мақалалары мен зерттеулер жинағы.  Алматы,
Жазушы, 1986.
      2. Абай. Жыл ... Күз. Қыс. ... ... ...      3. ... С., ... Т., Мамырова Ә. Қазақ әдебиеті.  Оқу  орыс
тілінде жүретін мектептерге арналған оқулық. А., Білім. 2006.
      4. ... К., ... И. ... қара ...  ... Ақиқат ,1994. №4. 70-73 бет.
      5. ... Х. ... қара ... ... 1956.  
        
      

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай шығармаларының тәрбиелік мәні30 бет
Оқушыларға А.Құнанбаевтың қара сөздері, өлеңдері арқылы патриоттық тәрбие беру /педагогикалық кеңес/8 бет
5-сынып. Қазақстан тарихынан сабақ жоспарлары142 бет
«Мемлекеттік тілде іс жүргізу» пәнінің дәрістері27 бет
Бастауыш – сынып оқушыларының психологиялық дамуына арналған сабақтар44 бет
Жануарлар физиологиясы пәні бойынша оқу-әдістемелік кешен120 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
Ағылшын тілі сабағында сурет көрнекілігін қолдану арқылы оқушының сөйлеу іскерлігін дамыту44 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Бастауыш сынып математикасын оқытуда оқушымен жеке дара жұмыс30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь