Антропогендік ластанудың негізгі көздері

Жоспар:

Негізгі бөлім
1. Антропогендік ластанудың негізгі көздері.
1.1. Мұнай өндірісі.
1.2. Химия өнеркәсібі.
1.3. Жеңіл өнеркәсіп.
1.4. Қара металлургия.
1.5. Электр энергитика, энергетика өндірісі

2. Биосфера қабаттарының ластануы.
2.1. Атмосфера қабатының ластануы.
2.2. Гидросфера қабатының ластануы.
2.3. Литосфера қабатының өзгерістер.

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе

Биосфера- ғаламдық экожүйе.

Биосфера- жер бетінде кездесетін барлық тірі ағзалардың және заттардың жиынтығын ең ірісі болып табылады.Биосфера- заттар айналымын үзбей сүйемелдеп тұратын ғаламшардың ең үлкен экожүйесі, яғни тіршіліктің өніп-өсіп, көбеюіне мүмкіндік бар қабат.Оның шикарасы жербетіндегі 20-25 км. Деңгейден ( атмосфераның озон қабатына дейінгі бөлігі кіреді) 11 км. Мұхит тереңдігіне және жер астына 6 км тереңдікке дейін созылады.
1.Антропогендік ластанудың негізгі көздері.
Антропогендік фактор – адамның қызметі әрекетінен жаңа түрде туындайтын факторлар. Адамның шаруашылық іс-әрекеті салдарының қоршаған ортаның кейбір жерлерінің өзгерені соншалық. Табиғи құрауыштарының байланысы басқа болып, бұрынғы кешендермен салыстырғанда жаңа кешендер қалыптасады.
Антропогендік факторларға өнеркәсіп индустриясының барлық салалары, көлік, ауыл, орман шаруашылығы, энергетика, атом қаруын сынау, мұнай, газ және тау кен өндірісі салалары. Т.б. жатады.
Тек өндірістік кәсіпорындарының ғана қоршаған ортаға әсер етіп ластануын мынадай негізгі түрлерге бөлуге болады: шикізат материалдар, құрал-жабдықтар, отын, электр энергиясы, су, қалдықтар, өнімдер, атмосфераға таралатын( газ, бу, ауа тозаңы),энергетикалық шығарындылар, шу, инфрадыбыс, ультрадыбыс, жарық,электромагниттік өріс,лазерлі сәулелер,иондағыш шығарындылар т.б.Биосфераны ластайтын компоненттердің хим құрамы отынэнергетика ресурстарының тқріне, өндірісте кенданылатын шикізатқа оларды өндейтін технологияға байланысты келеді. Антропогендік факторлар әсерінің артуынан күрделі экологиялық проблемалар; парник эфектісі, қышқыл жаңбыр, ормансыздандыру, ядролық қыс, озон қабатының жұқаруы мен тесілуі, шөлейттену т. б.атмосфераға антропогендік жер тікелей немесе жанаша түрде болуы мүмкін.Жанаша әсер- биосфераның басқа компоненттерінде экологиялық тепе-теңдіктің бұзылу, салдарынан атмосфераның жағдайына ойқаптар, жыртылған егістік жерлер, ұйымдастырылған үлкен су қоймалары, өзгертілген өзен ағыстары, меикоративтік жұмыстар, пайдалы кен қазбаларының ашық әдіспен жаппай алынуы жатады.Жер бетінің қасиеті мен сипатамасының өзгеруі жер атмосфера энергиялық жүйесіндегі алмасу процестеріне,альбедо шамасына, атмосфераға өтетін шығындыққа әсерін тигізеді.Ал, тікелей әсерге мысал ретінде өндірістен шығатын тастанды заттектерді, күлді, металл оксидтері мен тұздарын, күкірттің газды қосылыстары, аммиакты, көмір сутектерін радиоактивті газдарды, шаңдарды, озонды суктекті қосылыстарды және тозаңды келтіруге болады.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. А.Ж. Ақбасова, Г.Ә. Саинова «Экология» Алматы 2003 «Бастау» баспасы 98-177беттер.
2. Қ.Ә. Әлімбетов, Г.С. Оспанова, А.Қ.Мейірбеков «Табиғатты тиімді пайдалану және оны қорғау негіздері» Алматы 2000 51-110 беттер
3. Федоров В.Д., Гильманов Т.Г. «Экология» Москва 1980ж. 31-37 беттер
4. А.К. Бродский « Жалпы экологияның қысқаша даму тарихы» Алматы 1998ж. 162-167беттер
5. Ә.Бейсенова, А. Самақова, Т. Есполов, Ж.Шілдебаев «Экология» Алматы «Ғылым» 2004 ж. 26-36 беттер, 108-114 беттер
6. Арпабеков «Өмір тіршілік қауіпсіздігі» Алматы, 2004 ж. 235-238 беттер.
        
        Жоспар:
Негізгі бөлім
1. Антропогендік ластанудың негізгі көздері.
1. Мұнай өндірісі.
2. Химия өнеркәсібі.
3. Жеңіл өнеркәсіп.
4. Қара металлургия.
5. ... ... ... ... ... қабаттарының ластануы.
1. Атмосфера қабатының ластануы.
2. Гидросфера қабатының ластануы.
3. Литосфера қабатының өзгерістер.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
Биосфера- ғаламдық ... жер ... ... ... тірі ... және
заттардың жиынтығын ең ірісі болып ... ... ... ... тұратын ғаламшардың ең үлкен экожүйесі, яғни тіршіліктің
өніп-өсіп, көбеюіне мүмкіндік бар қабат.Оның шикарасы ... ... ... ( ... озон қабатына дейінгі бөлігі кіреді) 11 км.
Мұхит ... және жер ... 6 км ... дейін созылады.
1.Антропогендік ластанудың негізгі көздері.
Антропогендік фактор – адамның қызметі әрекетінен жаңа ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаның кейбір
жерлерінің өзгерені соншалық. Табиғи құрауыштарының байланысы басқа болып,
бұрынғы кешендермен салыстырғанда жаңа кешендер ... ... ... индустриясының барлық салалары,
көлік, ауыл, орман шаруашылығы, энергетика, атом қаруын сынау, ... ... тау кен ... салалары. Т.б. жатады.
Тек өндірістік кәсіпорындарының ғана қоршаған ортаға әсер ... ... ... түрлерге бөлуге болады: шикізат материалдар,
құрал-жабдықтар, отын, электр энергиясы, су, ... ... ... газ, бу, ауа ... ... шу,
инфрадыбыс, ультрадыбыс, ... ... ... ... ластайтын компоненттердің хим
құрамы отынэнергетика ... ... ... ... ... өндейтін технологияға байланысты келеді. Антропогендік
факторлар әсерінің артуынан күрделі ... ... ... ... жаңбыр, ормансыздандыру, ядролық қыс, озон қабатының
жұқаруы мен тесілуі, ... т. ... ... жер тікелей
немесе жанаша түрде болуы мүмкін.Жанаша ... ... ... экологиялық тепе-теңдіктің ... ... ... ... ... егістік жерлер, ұйымдастырылған
үлкен су қоймалары, өзгертілген өзен ағыстары, меикоративтік ... кен ... ашық ... ... ... жатады.Жер бетінің
қасиеті мен сипатамасының өзгеруі жер атмосфера энергиялық ... ... ... ... өтетін шығындыққа әсерін
тигізеді.Ал, тікелей әсерге мысал ретінде өндірістен шығатын тастанды
заттектерді, ... ... ... мен тұздарын, күкірттің газды
қосылыстары, аммиакты, көмір сутектерін радиоактивті ... ... ... ... және тозаңды келтіруге болады.
1. Мұнай өндірісі.
Мұнай өндейтін зауыттар ауа мен су бассейндерін ... ... ... ... ... мұнайды күкірттен
тазарту мен катализаторларды регенерациялау прцестері, қыздырғыштар және
қазандықтар жатады. Сонымен қатар ... одан ... ... ыдыстардан, су мен мұнай сепараторларынан әр ... ... ... ... ... отырады.
Пайдасы мен бірге мұнай өндірісінің қоршаған ортаға тигізетін зиянды
әсері де аз емес. Қоршаған ... ... ... және ... ... ұңғымылар құрылысынан басталады. Бұл кездегі ластаушы
көздорге ... ... ... ... ... азот пен ... оксидтері, шаң, бұрғылау еретінділері және
т.б.Бұрғы мұнарасынан 800 м. ... ... ... және ... ... ( ... жиырмаға жуық химиялық реагенттіер
болады) ластанып, зардапшегетіні ғылыми түрде ... ... ... ... кәсіпорындары атмосфераны
көмірсутекпен(73%) күкіртті оксидпен( 18%), көміртек оксидімен (7,0 ... ... ( 2 %) ... Бұл ... көп ... ... ... ал олардан шыққан ақаба суларда көп мөлшерде мұнай өнімдері
, сульфат, хлорид, азот қосылыстары фенон, ауыр ... ... осы ... ... ... ... ластайтын
да осы заттар.Мұнайды алғанда табиғатқа әкелетін зардаптары мынадай:
- Апатты жағдайлардың болуын азайту мақсатында көптеген ... ... ... коррозиямен күресудің нәтежесі жолдарын
іздестіру, жөндеу жұмыстарын ... ... ... ... бөлініп, атмосфераның жер бетіндегі және жер
астындағы сулардың, топырақтың олармен ластануы.
- Мұнаймен қоса жер ... ... ... ... ... ... ... қалдықтарды көму.
- Мұнайдың төгілуі.
Негізінде негативті әсерді мұнай шығатын ... ... ... Осы ... ... ... компоненттерге
көмірсутектері (48%), көміртек оксиді ( 33%), қатты ... ( 20%) ... ... ... ... қосыла шығатын газ әлі ... ... ... жыл сайын оның ... 20% ... ... ... ... ортаның ластаумен қатар табиғи ресурс ... ... ... ... кәдеге асыру жолдарын іздестіру
қажет.
1.2. Химия өнеркәсібі.
Химия өнеркәсібінде алынатын өнімдер, қолданылатын технологиялар
және ... ... ... ... ... түрі де,
атмосфералық ауаны, су бассейндердін және топырақты ... ... ... ... және ... өте улы ... қатарына кіреді.
Газды, сұйық пен қатты түрде ... ... ... ... ... олар- көміртек, азот оксидтері, көмір ... ... ... ... тұздар тағы басқа.
Химия өндірісіне байланысты әлі айдағыдай шешімін таба алсай ... ... бірі ... өндірісінің қалдықтары фосфогипс пен
гашат мәселесі.Көп ... ... бұл ... айналынға қажетті
көптеген жер көлемін алып жатуымен қатар, біраз ... ... ... өнеркәсібінің Қазақстанда дамуына осы саламен металлургия
саласының бірігіп, яғни металлургия ... ... өнім ... ... ... шыкізат үшін пайдаланылуына байланысты. Мысалы,
Шығыс, Орталық және Оңтүстіктегі ... ... ... ... газдарынан күкірт қышқылы алынып, осы ... ... ... ... ... беріліп отырылады.
Экономистердің есебінше, тасталатын жанама металлургиялық ... ... ... өзіндік құны табиғи шикізаттан алынған күкірт
қышқылының өзіндік құны табиғи шикізаттан алынған ... екі есе ... Және « т ... ... ... 2,1 есе ... ... өнеркәсібіне зығыр, конопля, кендірді, жүн, жібек пен мақтаны
бірінші өңдеуден ... мата ... ... тері зауыттары
және халықтың мұқтажына қажетті тауарлар өндіретін фабрикалар жатады.
Бұл салада ... ... ... көздер электролиз ванналары,
шикізат тиеитін және түсіретін ... ... ... ... ... ... темір және де басқа металл
бұйымдардын тегістеп өңдейтін станоктар, ... және жүн ... аң және мал ... арналы өңдейтін аспаптар мен бояйтын
жабдықтар.
Жеңіл өнеркәсіптің ... ... ... ... ... ... ванадий оксидтері, бензин, этилоцетат, бутилацитат, ацетон, бензол,
толуан, аммиак,күкіртті сутек, басқа да әр түрлі қосылыстар мен қалдықтар.
Бұл сала ... ... ... су ... ... улы көп ... тоқыма фабрикалары мен комбинаттарынан және тері
илейтін процестерден шығады. Токыма өнеркәсібінен тасталатын ағымды суларда
қалқыған ... ... ... ... және азот ... ... заттар, темір,мырш, никель кездеседі.
Жеңіл өнеркәсібі басқа жоғарыда қарастырлыған өндірістерге ... аз ... және ... су ... де көп емес ... Қара металлургия.
Қара металлургияға темір және оның қорытпаларын ... ... Бұл ... бес ... ... тау, металлургия, ферросплав,
отқа төзімді және ... ... ... қара ... ... істеп жатқан темір ( Соколов – Сарыбай, ... ... ... ... ... ( Дон кен ... комбинат), марганец ( Жезді кен
басқармасы), рудаларын өңдіретін өндірісі, екі ... ( ... ... « ... ( ... ... « ... ( Алматы) өндірістік
қоғашын атауға болады.
Қара металлургия өндірісі атмосфералық ауаны, жер беті мен жер ... ... ... ... улы заттармен ластап отырады Барлық
өнеркәсіп өндірістерінің арасында қоршаған табиғи ортаны ... ... ... Негізгі ластаушы компоненттер көміртек оксиді ( 43-67%),
қатты заттар ( 15,5-16,0%), күкірт оксиді ( ... азот ... ... %), ... ( 3%-ке ... суды көп ... ... бірі яғни еліміздегі бүкіл өнеркәсіптің пайдаланатын суының
10-15 процент ін осы сала ... ... ... 75% ... ... ... қолданылады.
Ірі металлургиялық орталықтардан атмосфераға және ақаба сулармен
қоршаған ортаға тасталатын заттардың ... ... ... есе ... ... ... энергетика өндірісі
Энергетикалық ресурстар, энергетика өндірісі энергетикалық ресурстарға
барлық механикалық, химиялық және физикалық ... ... ... ... отын және уран ... көп ... ... елдердің жерінде болса, мұнай ресурстары мен ... ... келе ... Азия, Африка және Латын Америка елдерінде отын
түрлерін жер қойнауынан алған кезде жер беті келбетінің өзгеруі, топырақтың
құнарлы ... ... ... мен ... ... орын ... салқын судың көп мөлшерін жұмсайтын салаға джатады, судың 99
% ... мен жылу ... ... ... ... ... басқа да
әртүрлі агрегаттарды салқындатуға ... ... ... ... ... ... жылумен ластандыратын көзге жатады.
Қоршаған ортаны ластайтын негізгі фактор болып радиация көрсеткіші
саналады. Радиацияны қоршаған ортаға шығармау үшін ... ... ... көп ... қорғау жүйесімен қамсыдандырады. Ең қауіпті жағдай АЭС
апатқа ұшыраған сәтте орын ... ... ... ... ... радиация таралады. АЭС жұмыс істеген кезде орын ... ... ... ... ... ластануы ЖЭС сияқты АЭС-нан қоршаған
ортаға ... ... жылу бу ... ... ... ... болған жағдайда АЭС ортаны әртүрлі радионуклиедтермен ластайды.
Қазіргі кезде Халықаралық атом энергетика агенттіктерінің ... ... ... ... қуаттылығы 320 гВт энергия өндіретін істегі 426
реактор бар екен. Ең көп атом электростанциялары бар АҚШ (110), одан ... ... ... ... ... ... элементтерді сыртқа
шығарғанда оның радиациялық активтігі алғашқы шикізат күйіне қарағанда 10-
ның 4 ... есе көп ... яғни ... көзіне өте қауіпті жағдай
қалыптасуы мүмкін. Себебі олардың сөніп, табиғи қалпына ... 1000 ... ... қажет етеді. Сонымен қатар радиактивті қалдықтар
құрамында ... ... ... ал ... ... ыдырау
кезенінің уақыты миллиондаған жылдарға созылады.
Электрэнергиясын беретін ... тағы бір көзі ... ... салудан бастап, іске қосылып жұмыс істеген кезеңдердің
бәрінде де қоршаған ортаның ластануы орын алады. ГЭС плотинасының ... ... үшін ... су қоймасының өзі жанасып жатқан бірталай жерт
көлемінің судың астында қалуына себепкер болады.
Жалпы ... ... ... ... ... ... күннен күнге
өсе түсетіні сөзсіз. БҰҰ болжамы ... ... ... ... ... ... 2005 жылы 10 млрдқа дейін ... ... ... ... та екі есеге, яғни мұнай эквиваленті мен алғанда 20 млрд
тоннаға көтерілуі мүмкін. Қолданатын ... ... ... ... ... ... көмір қышқылының мөлшерін 60 %-ке ... Бұл ... ... проблемаларды тудырады, мысалы, көп
жерлердегі топырақтың қышқылдануына әкеп соғуы мүмкін.
1. Биосфера қабаттарының дамуы
Адам пайда ... ... ... ... бастаған шақтан осы кезеңге
дейінгі уақыт аралығында ... ... бес ... бөлуге болады. Бұл
сатылар: 1) адамзаттың биосфераға әсері әдеттегі биологиялық түр ... ... 2) ... ... ... ... өзгертпейтін,
бірақ өте қарқынды түрде аңшылық орын ... 3) ... ... ... экожүйе де өзгере бастаған; 4) жержді ... ... кесу ... ... зиян ... 5) ... барлық
экологиялық құрауыштары түгелімен әлемдік өзгерістерге ұшыраған. Соңғы саты
сыдан шамамен 300 жыл бұрын ... ... ... ... келе ... іс-әрекетінің әсерімен биосфераның қабаттарында болатын негізгі
өзгерістер:
- ... ... ... ... ... ... ... кесу т.б.)
- биосфераның құрамын, оны құрайтын ... ... ... ... жер шарының укйбір аудандарындағы және ғаламшар деңгейіндегі
энергиялық балансты өзгерту.
1. Атмосфера қабатының ластануы
Экологтардың ... ... ... ... ... ... саны
2000-ғға жуық. Барлық ластағыш заттек тек ... ... ... ... және газ ... ... бөлінеді. Газ тәрізді заттектер
атмосфераға шығаратын ластағыштардың шамамен 90% құрайды. ... ... ... жыл ... ... іс-әрекеті салдарынан атмосфераға
25,5 млрд т көміртек оксиді, 190 млн т күкірт ... 65 млн т ... 1,4 млн т ... ... ... ... ... ішінде канцерогенді ауру ... ... ... ... ең қауіптісі – радиоактивті заттар. Олар
жер бетіне жауын немесе қар арқылы ... ... ... ... ... қарқынды радиоактивті шөгінділер Қазақстан жерінде 1950 жылдардың
басы мен соңындағы және 1960 ... ... ... және жер ... ... ... ... соң байқалады. Соққы толқыны,
жарық апаты, жердің сілкінуі сияқты факторлардан басқа радиоактивті заттар
1,7 млн адам ... 304 мың ... ... ... тарады.
1986 жылдың 25 сәуірінде Чернобль АЭС-дағы апаттан кейін радиоактивті
шгінділердің көптеген жерлерде түскені анықталды. Бұл ... ... 50 т ... ядролық отын тасталып, ол 1 ... 11 ... ... ... тарады. Қарқынды радиоактивті шөгіндінің тиісті
уақытқа сай ... жер ... ... ... ... ... ... зардаптарын жоюға қатысқан 600 мың адам орташа және
күшті мөлшердегі сәулеленуге ұшырады, ал ... ... ... ... 6 млн ... ... кейінгі үш жыл ішінде тек Киев облысында кемтар
болып туған балалар саны 50 ... ... ... Чернобль экологиялық
апатының салдары өте күшті мутаген болып табылатын радиацияның тіпті ... онша ... емес ... ... ... ... ... ұрпақтарына
зардабын тигізуі мүмкін.
Атмосфералық ауаға ең қолайсыз әсерін ... ... ... Ол ... қалаларда бірінші орындағы ластаушы көзге жатады.
Бензин қозғалтқыштарымен қамтамасыз етілген көлік әрбір 15000 ... 4350 кг ... ... Бұл ... ... ортаға 3250 кг
көміртек диоксиді, 530 кг көміртек оксиді, 93 кг көмірсутектері, 27 кг ... ... ... жану ... ... ең ... бірі ... тетраэтилқорғасыннан Pb(C2H5)4 түзілген
пайдаланылған ... ... ... ... нәтижесінже пайда болатын әр түрлі заттармен ауаның
ластануы көптеген кәсіпорындар мен от ... ... бар ... ... ... ... ... Алматы қаласын алайық.
Қаланың маңайындағы таулардың басына шығып қарасақ, оның үсті тұтасқан қара
тұман немесе бұлт ... ... ... Бұл жағдай бұрын күздің ... ... ... еді. ... ... уақытта байқалып тұрады. Мұның
өзі әлі де болса алынып бітпеген ... ... ... ... және қала ... ... ... шыққан улы газдар,
сондай-ақ заводтар мен фабрикалардың мұржаларынан шыққан улы ... ... ... ... улы ... ... қалқып жүрген заттардың химиялық құрамын ... ... онда ... азот ... бар ... анықталған. Олар
ауадағы басқа да қосылыстармен ... ... өте ... ... ... ... қосылыстар адамның, жануарлардың, өсімдіктердің ... өте ... әсер ... Мұндай көріністер Қазақстанда
Қарағанды, Өскемен, Жезқазған және тағы басқа ... ... ауа ... ... ... ... кей ... көпшілік қалаларында таза ауаның тапшылығы байқалады.
Әсіресе, өнеркәсібі жақсы ... ... ... Шымкент, Қарағанды,
Алматы, Теміртау, Балқаш қалаларында оттегі тапшы. Осы ... ... ... ішінде түсті металлургия, химия мен цемент ... ... неше ... ... дамуының нәтижесінде заводтар, жылу
электростанциялары ... ... ... ұсақ ... орындары
шоғырланды. Нәтижесінде ауада түтін, шаң тозаңдардың мөлшері артты.
Жер бетінде жылдан-жылға ... саны өсіп келе ... ... ... мөлшері соншалықты тек адамдар үшін ғана емес, аса
қарқынмен дамып келе жатқан ... пен ... үшін де ... бір ... ... дем алуға жұмсайтын оттегінің мөлшерін ... мың ... жол ... жұмсайды екен.
Әрине, ластанған ауаның адам ... ... ... ... айтылғандармен шектелмейді. Белгілі бір ... ... ... ... тікелей атмосферада химиялық реакцияға
ұшырайды. Соның нәтижесінде өзінің қасиеттері жағынан бұрынғыдан анағұрлым
қауіпті жаға ... ... ... ... ... ... ... реакциялар «Түтінді тұмандардың» пайда болуына алып ... ... smoke – ... және fog – тұман деген сөздерінен шыққан)
Лондонда ең ... ... 1952 жылы 3-9 ... пайда болды. Бұл улы
тұман концентрациясы 5-110 мг/м3 күкірттің қос тотығы.
Біздің елімізде түтінді тұманның ... ... өте ... ... біздің елдің бірқатар қалаларында бұл зиянды құбылыстың пайда
болуына ... ... ... бар. ... ауа ... жоқ тау ... орналасқан Алматы, Новокузнецк, Кисловодск
қалаларында.
Теміртау қаласында ауаның құрамындағы фенол 2 есе төмендеген, ... ... ... айналасында 500-1000 м қашықтықта 12-46 есе
санитарлық мөлшерден артық кездеседі.
Шымкент қаласында ауаның ... ... ... ... ... 34-73 есеге дейін, күкіртті газ 4-6 есе ... ... ... Әрине, бұл құбылыс қорғасын заводынан 500-4500 м қашықтыққа жиі
таралуда.
Семей қаласында цемент заводының ... ... ... көбеюі
кейінгі жылдары санитарлық мөлшерден 3-4 есеге көп.
Алматы қаласында күйе 1,5 есе, ... қос ... ... 6 ... ... тиімді шегі бойынша күйе 14-20 есе, шаң 2-6 есе, азоттың қос
оксиді – 3,6 есе ... ... ... ... ... 2000 м қашықтық та
ауаның құрамындағы шекті белгіленген шамадан 7-16 есе, ... ... есе ... отыр.
Қорыта айтқанда, өндіріс орындарының ауаның құрамына жіберетін керексі
улы ... ... ... әлі де ... ... ... есе артық
жатыр.
Жоғарыда айтылған құылыстардың бәрі, сол өндіріс орындарында ... ... ... ... әлі де ... жолға қойылғандығын және
өндіріс қуатынының қарқындап дамуына ілесе алмай отырғандығын көрсетеді.
2.2. Гидросфера қабатының ластануы.
Жылына гидросфераның ... ... ... ... ... тоннаға жетіп отыр. Су обьектілерінің ішінде ең ... ... ... жатқызуға болады, себебі орта есеппен шардағы
ластағыштардың концентрациясы 400 мг/л жетіп отыр. Сонымен қатар, ... мен ... ... ең ... ... болып табылады. ЮНЕСКО
деректері бойынша (1991 ж) жыл ... ... ... 325 млн. т
темір,2,5 млн. т. қоғасын, 7 млн.т. фосфор ... ... ... ... да ... жыл бойы ... ... фаунасына және
адамдар денсаулығына қауіп туғызады. ... ... ... ... ол ... жағалау жазықтықта және ... да ... ... ... мұхит кеңстігінің шамамен
10% тиеді, бірақ онда балықтың 90% ұрық шашып, ... ... ... ... ... үлкен қауіпілік тұғызады.
Мысалы; тіршілік белгісінен ода толған Маңғыстау жеріндегі Қашқар ата ... көл деп ... ... ... бар 104 ... ... өндіріс қалдықтары ... ... көп ... ... ... себеп болған уран кенін өңдейтін химия кешені
құрамындағы күкірт ... ... ... ... ... Күннен-күнге көлдегі су деңгейі төмендеп, жағалау ашылып, осы
жағдайдың салдарынан құрғаған улы тозаңдар желмен ... ... ... ... ... елді мекендердің, саяжайлардың жер, әуе бассейндердін,
теңіз ... ... ... ... ... мен ... қатер тандіру қаупі күшеюде.Аймақта тыныс жолдары, тері ... т.б ... ... ... саны ... ... бөлшектер тұрақты суспензиялардың тізілуіне себебін
тигізіп, судың түрі мен мөлдірлеген төмендетіп, судағы өсімдіктерде ... ... ... ... ... ... шығатын жылы ақаба сулармен
де ластанады: су обьектілеріндегі температуралық режим ... ... ... ... орын ... әкеп соғады. Суаттарда су
температурасы көтерілген сайын ... ... ... төмендеп отырады,
суды ластайтын қоспалардың улылығы жоғарлайды, органзмдердің түрлік құрамы
ауыса да, мысалыбалдырлардың.
Өзен, көл, теңіз және ... ... ... ... ... ... өз- өздігінен тазалану қабілеті жетіспейтін
жағдайға жетті. Қазіргі кездің өзіңде кейбір елдерде тұщы судың ... ... ... оны ... ... ... мәселелері бүкіл
халықтық көкейкесті мәселеге айналып отыр.
Атмосфераның ластануымен салыстырғанда су ... ... ... ... оның ... ... гөрі сулы ... өздігінен тазалану, яғни
регенерация процесі өте болу жүреді, су ... ... ... да ... ... Оның ... ретінде Қазақстанның кейбір ірі су
ресурс көздерін – Арал мен Балқаш ... ... ... ... ... ... ... ауыр апат зардаптарының
салдарынан Арал теңізі жағалаудан 100 шақырымның ... ... ... ... ... теңіз табанында көлемі 2 млн ... ... атты ... ... ... Сол маңнан әр жыл сайын 75 млн тонна тұзды
дауыл көтеріп жетіп Қостанай, ... ... тағы ... жеріне таратуда. Арал теңізінің тұздары соңғы жылдары Түркияның
шай плантациясына елеулі зиян ... ... ... ... ... ... жеткенін жазып отыр. Енді оның зардабы
Сібірдің ну орманына, ... мен ... және ... да ... әсем
табиғатына зиянды әсерін тигізетіні туралы ғылыми болжамдар айтылуда.
Балқаш көліне келетін болсақ ол республика экономикасы мен ... зиян ... ... көлі ... тек 1 м ... мен ғана 23 мың ... органикалық затпен 5 мың тонна фтормен 60 тонна прополидпен, 3,4
тонна ... т.б. улы ... ... ... ... Балқаш
көліне металлургия комбинаты су шайындаларын, улы заттектердің қоспасын
жіберуде. Осылайша екіні аралды қолдан ... ... да ... ... ... және ... ... жер бетіне тікелей және жанама зор
ықпалын, әсерін тигізіп ... ... ... ... ... ... ... тоннна деңгейінде антропогендік заттектер, гидросфераға шамамен 15
млрд ... ... ... ... жерге түсетін техногенді
қалдықтардың мөлшері 90 млрд тонна. Кейбір ... ... ... ХХ ... 90-шы ... ... ... жинақталған қалдықтар
көлемі 4000 млрд тоннаға дейін көтерілген.
Топырақтың ластануына байланысты қазіргі уақытта құрлықтың ... ... ... алып ... Ғалымдардың арасында тараған
пікір бойынша дүниежүзіндегі ... ... шығу тегі ... ... шөлдің аумағы жылдан-жылға үнемі ұлғаюда, оның
көлемі қазіргі шақта 10 млн км2 – ден асып ... Бұл ... ... ... ... ... ... топырақтың ластануының
түрлері: физикалық, химиялық және биологиялық.
Физикалық ластану – радиактивті заттармен ... ... ... ашық ... ... жер ... активтілігі жоғары
сәуленетін сұйық және қатты қалдықтар алады.
Биологиялық ластану – ауру тудыратын және де ... ... ... ... ортада болуы. Мысалы, ластанбаған
топырақта дизентерия, сүзек және тағы ... да ауру ... ... бойы ... ... әлсіреген қоздырғыштар бірнеше ай мен
жылдарға дейін сақталып, едәуір ... ... ... көздерге өнеркәсіпті кәсіпорындардың шығарымдары,
көлік, ауылшаруашылығында қолданылатын шапжойғыштар мен ... ... жылу ... ... ... ... жағдайда тасталатын шығарындылар әскери өндірістік кешендері жатады.
Түсті металл кендерін алу, байыту және таза ... алу ... ... және ... топырақ көп ластанады. Ауыр металдардан
топырақтың ластануының ... ... ... ... ... металлургия
кәсіпорындарының маңындағы топырақта қорғасын мен ауыр металдардың ... 10-20 есе алып ... ... ... шаруашылығында улы химикаттар көп қолданылатын және өндірісі
дамыған аймақтарда улы заттектер ана ... ... ... ... Топырақ көптеген аурулардың (ботулизм, күйдіргі, дизентерия,
аскоридоз және т.б. ) қоздырғыштарын ... ... ... он ... ... өте ... ... қатарына мұнай және газ
скважиналарын бұрғылағанда, флотация кезінде, жуғыш ... ... ... ... ... ... т.б. ... кіреті,
өндірістерде кеңінен қолданылып келе жатқан беттік активті заттар құйылып
келеді. Олар ... ... ... орта ... ... ... ... теріс әсерін тигізеді. Кейбір беттік
активті заттардың ... ... ... ... ... ... ... Пестицидтер сияқты бұларды химиялық және биологиялық
тазалау әдістерімен ыдырату өте қиынға түседі.
Суда ерімейтін кейбір пестицидтер ... ... ... ... келеді, еру нәтижесінде бір түрден екінші түрге айналады. ... олар ... су ... ... ... тұщы су ... не
теңіздердің бетіне жиналады. Сонан соң оларды балықтар, ал ... жем ... ... ... ... жануарлар әлемінің өкілдері
уланады. Егерде су қоймалары ... ... ... және ... ластана берсе, басқа да суда сүзгіш құстар жойылады, ең
бастысы адамдар үшін өте ... ... ... ... ... өзі жаратқан ғажайып көріністердің бірі.
Бірақ адам баласының үстемдігі, ақыл-ойының біліктігі оның табиғаттың басқа
организмдерінен ... ... ... ... ... аң ... ... мен қабығын жамылып күнелткен алғашқы адамдардың өзі
де керек-жарақтарды атмосферадан алып отырған. Сана-сезім ғасырлар өткен
сайын үлкен ... даму ... өтіп ... ... сатысына
көтерліді. Адам өзінің ақыл-ойы арқылы көптеген жетістіктерге жетті. Яғни
неше түрлі ... ... ... және т.б. ... ... ... пайдалы және зиянды жақтарын жоғарыда айтып кеткен
едік. Биосфераны осындай ... ... ... қорғау –маңызды
шаралардың бірі. Адам ... ... ... ... ауа мен
өзендерді, көлдерді, жануарлар мен ... ... ... және ... осы заманғы алдыңғы қаталы мәселелерінің біріне айналып отыр.
Ұрпақтан ұрпаққа асыл мұра, тіршілігіміздің қайнар ... ... ... оған ... ... үшін болашақ ұрпақ алдында
жауапты екенімізді ешуақытта естен шығармағанымыз жөн.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. А.Ж. Ақбасова, Г.Ә. Саинова ... ... 2003 ... 98-177беттер.
2. Қ.Ә. Әлімбетов, Г.С. Оспанова, А.Қ.Мейірбеков «Табиғатты ... және оны ... ... ... 2000 51-110 беттер
3. Федоров В.Д., Гильманов Т.Г. «Экология» Москва 1980ж. 31-37
беттер
4. А.К. Бродский « ... ... ... даму ... Алматы
1998ж. 162-167беттер
5. Ә.Бейсенова, А. Самақова, Т. Есполов, Ж.Шілдебаев «Экология»
Алматы «Ғылым» 2004 ж. 26-36 ... 108-114 ... ... ... ... ... ... 2004 ж. 235-238
беттер.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Антропогендік әсерлер10 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет
Радиациялық қауіпсіздік40 бет
Жер ресурстарын тиімді пайдалану4 бет
Мұнайдың литосфераға экологиялық әсері7 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
«МULTIMEDIA LED» ЖШС--жалпы сипаттамасы. Кәсіпорынның қаржылық қамтамассыз ету қызметінің әдістері, қайнар көздері және формалары38 бет
Адамның шаруашылық әрекетінен табиғатта болған антропогендік өзгерістер14 бет
Азаматтық құқықтың қайнар көздері түсінігі мен түрлері27 бет
Алаш қозғалысының бастау көздері26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь