Балабақшаларда ұлттық ойындарды пайдалану

Ж О С П А Р Ы

І. Кіріспе

Балалар фольклорын дамытушы негізгі бір сала . ойын.

ІІ. Негізгі бөлім

1. Ойын . балалардың ойлау қабілетін арттыратын іс. әрекет.

2. Ұлттық мұраның бай қазынасы . халықтық ұлттық ойындар.

ІІІ. Қорытынды.

Ойын . баланың білім.білік дағдысын қалыптастыратын
тәрбие құралы.
Балабақша балалары болашақ иесі болғандықтан дүниежүзілік мәдениетті танитын, өзінің төл мәдениетін білетін, сыйлайтын, рухани дүниесі бай, саналы ойлайтын деңгейі жоғары білікті болуы міндетті. Ата-бабаларымыздың ғасырлар бойы жинақтаған тәжірибесін, мәдениетін жасөспірімдер бойында саналы сіңіріп, қоршаған ортадағы қарым-қатынасын, мінез-құлқын, өмірге деген көзқарасын, бағытын дұрыс қалыптастыру тәрбиеге байланысты.
Мектепке дейінгі мекемелерде адамгершілік тәрбиесі тәрбиелеу және білім беру үрдісінде әр түрлі іс-әрекеттер арқылы жүзеге асырылады. Олармен ойынның әр түрін ұйымдастыра отырып, бір-біріне деген қайырымдылық, мейірімділік, жанашырлық, достық, жолдастық сезімдерді тәрбиелеуге болады. Ал балаларды қоршаған ортамен таныстыру, тіл дамыту, табиғатпен таныстыру, бейнелеу өнері сабақтарында өлі-тірі табиғатқа деген сүйіспеншілік, үлкендердің еңбегіне қызығу мен сыйластық сияқты адамгершілік сапалары қалыптастырылады.
Қазақ ауыз әдебиетіндегі, әсіресе, балалар фольклорын дамытушы негізгі бір сала – балалар ойыны. Ойын – балалар өмірінің нәрі, яғни оның рухани жетілуі мен табиғи өсуінің қажетті алғы шарты және халықтың салтын үйренуде, табиғат құбылысын тануда олардың көру, есту, сезу қабілеттерін, зейінділік пен тапқырлықтарын дамытады. «Адам өркениетке бейім болуы үшін балалық шақты бастан кешуі міндетті, егер ойын мен қызыққа толы балалық шақ болмаса, ол мәңгілік жабайы болып қалған болар еді» деп К.Чуковский бала денесінің дамуы мен ой-дүниесінің өркен жаюы ойынға тікелей тәуелді екендігін атап көрсеткен.
Қазақ халқының жылдар бойы атадан балаға жалғасып, қалыптасқан ұлттық дәстүрі, әдет-ғұрпы, тәрбие мектебі бар. Баршамызға белгілі, ойын арқылы баланың дене құрылысы жетіліп, өзі жасаған қимылына сенімі артады. Баланың бойында ойлау, тапқырлық, ұйымдастырушылық, шыдамдылық, белсенділік қасиеттер қалыптасады. Ойын дегеніміз – жаттығу, ол арқылы бала өмірге әзірленеді.
Ойын – мектеп жасына дейінгі балалардың негізгі іс-әрекеті. Сұлтанмахмұт Торайғыров «Балалықтың қанына ойын азық» деп бекер айтпаған. Өйткені, ойын үстінде баланың бір затқа бейімділігі, мүмкіндігі және қызығуы анық байқалады. Ойын мазмұны мен түріне қарай: мазмұнды-бейнелі, қимыл-қозғалыс, дидактикалық, құрылыс, кейіптендіру ойындары болып бөлінеді. Мазмұнды-бейнелі ойында балалар ойын мазмұнын түсінікті етіп жеткізуге тырысады, оған қажетті құрал-жабдықтарды табуға талпынады, оларды дайындау үшін еңбектенеді, ал еңбек ұжымдық іс-әрекетке біріктіреді және шығармашылық іс-әрекетке бағдарлайды, балалардың өзара қарым-қатынасын реттеп, олардың бойында адамгершілік сапаларды қалыптастырады. Бала алған рөлдеріне сай кейіпкердің киімін киіп, қимылын, дауыс ырғағын мәнерлі жеткізуге тырысады, көркемдік сабақтардан (ән-саз, бейнелеу өнері сабақтары) алған білімдерін пайдаланады, қуыршақты ұйықтату үшін бесік жырын айтып әлдилейді, бейнелеу өнері сабақтарында жасаған ыдыс, үй жиһаздарын, қағаздан құрастырған заттарды ойын құралы ретінде пайдаланады. Мазмұнды-бейнелі ойынның ерекшелігі: оны балалардың өздері жасауында, ал ойын қызметі айқын өнерпаздық және шығармашылық сипатта болады. Бұл ойындар қысқа да, ұзақ та болуы мүмкін.
Құрылыс ойынында бала сызық бойына әдемі үй құрылысын жасап, оның бояуларының бір-бірімен келісімді болуын қадағалайды. Құрылыс материалдарын пішіні, түсі бойынша симметриялы орналастырып, оларды көлемі (кең, тар), биіктігі (биік, аласа) бойынша салыстырады. Ойын барысында шығармашылық танытып, жаңа мазмұн ойластырып, белсенділік көрсетеді. Өзінің және жолдастарының тұрғызған құрылыстарының сапасына баға береді. Дидактикалық ойын барысында есту, көру, сезіну, қабылдау сияқты үрдістері дамып, балалар музыкалық ойыншықтар мен әр түрлі саздық аспаптардың дыбыс шығару ерекшелігін ажыратуға, заттарды пішініне, түсіне, көлеміне қарай іріктеуге, әр түрлі қимылдарды орындауға үйренеді. Ауызша ойналатын дидактикалық ойындарда сұрақ, өтініш, келісімді білдіретін дауыс ырғақтарына еліктеу қабілеттері жетіледі. Ертегі немесе әңгіменің мазмұны бойынша бөлек-бөлек суреттерді пайдаланғанда оларды белгілі бір тәртіппен жинау үшін байқағыштық пен тапқырлық көрсетеді. Қимыл-қозғалыс ойынында балалар санамақтар, өлеңдер, тақпақтар қолданады. Бұндай ойындарда балалардың ептілігі, қимылдың әдемілігі дамып қалыптасады, кеңістікті, уақытты бағдарлауға үйренеді, батылдық, тапқырлық, қайраттылық, достық, жолдастық көмек, тәртіптілік, ойын ережесіне бағына білу сияқты адамгершілік сапалар тәрбиеленеді. Бала өмір құбылыстарына, адамдарға, жануарларға деген ынтасын, қоғамдық мәні бар іс-әрекетке деген құштарлығын ойын арқылы қанағаттандыратындықтан, ойынның қай түрі болсын балалардың адамгершілік тәрбиесінің дамуында маңызды рөл атқарады.
Баланың өмірге қадам басардағы алғашқы қимыл-әрекеті – ойын, сондықтан да оның мәні ерекше. Қазақ халқының ұлы ойшылы Абай Құнанбаев: «Ойын ойнап, ән салмай, өсер бала бола ма?» деп айтқандай баланың өмірінде ойын ерекше орын алады. Жас баланың өмірді тануы, еңбекке қатынасы, психологиялық ерекшеліктері осы ойын үстінде қалыптасады. Ойынды зерттеу мәселесімен тек психологтар мен педагогтар ғана емес, философтар, тарихшылар, этнографтар және өнер қайраткерлері мен бала тәрбиесін зерттейтін ғалымдар да шұғылданды. Көптеген балалар жазушылары бала ойынының психологиялық мәнін және ойынға тән ерекшеліктерді көркем бейнелер арқылы суреттегені де мәлім.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР




1. «Казахские детские игры» кітабы авторы: Молдагаринов Аскар
Алма-Ата «Жалын» 1987 г.


2. «Қазақстан мектебі» журналы № 9-10 2005 ж.


3. «Қазақтың ұлттық ойындары» кітабы авторы: Базарбек Төтенаев
Алматы «Қайнар» баспасы 1994 ж.


4. «Шынашақ» кітабы. Құрастырушылар – М. Әлімбаев, Қ. Баянбаев.
Алматы «Балауса» 1992 ж.
        
        БАЛАБАҚШАЛАРДА
ҰЛТТЫҚ ОЙЫНДАРДЫ ПАЙДАЛАНУ
Ж О С П А Р Ы
І. Кіріспе
Балалар фольклорын дамытушы негізгі бір сала – ... ... ... Ойын – ... ... ... ... іс- әрекет.
2. Ұлттық мұраның бай қазынасы – халықтық ұлттық ойындар.
ІІІ. ...... ... ... ... ... балалары болашақ иесі болғандықтан дүниежүзілік мәдениетті
танитын, өзінің төл мәдениетін білетін, сыйлайтын, ... ... ... ... ... ... ... болуы міндетті. Ата-бабаларымыздың
ғасырлар бойы жинақтаған тәжірибесін, мәдениетін жасөспірімдер ... ... ... ... ... ... ... көзқарасын, бағытын дұрыс қалыптастыру тәрбиеге байланысты.
Мектепке дейінгі мекемелерде адамгершілік тәрбиесі тәрбиелеу және
білім беру ... әр ... ... ... ... ... Олармен
ойынның әр түрін ұйымдастыра отырып, бір-біріне деген ... ... ... ... сезімдерді тәрбиелеуге болады.
Ал балаларды қоршаған ортамен таныстыру, тіл ... ... ... ... ... ... ... деген сүйіспеншілік,
үлкендердің еңбегіне қызығу мен ... ... ... ... ауыз ... ... балалар фольклорын дамытушы негізгі
бір сала – балалар ойыны. Ойын – балалар өмірінің нәрі, яғни оның ... мен ... ... ... алғы ... және халықтың салтын
үйренуде, табиғат ... ... ... ... ... сезу қабілеттерін,
зейінділік пен тапқырлықтарын дамытады. «Адам өркениетке бейім болуы үшін
балалық шақты бастан кешуі міндетті, егер ойын мен ... толы ... ... ол ... жабайы болып қалған болар еді» деп К.Чуковский бала
денесінің ... мен ... ... жаюы ... тікелей тәуелді
екендігін атап көрсеткен.
Қазақ халқының жылдар бойы атадан балаға жалғасып, қалыптасқан ұлттық
дәстүрі, әдет-ғұрпы, тәрбие ... бар. ... ... ойын ... дене ... ... өзі жасаған қимылына сенімі артады. Баланың
бойында ойлау, тапқырлық, ұйымдастырушылық, ... ... ... Ойын ...... ол ... бала өмірге
әзірленеді.
Ойын – мектеп жасына дейінгі балалардың ... ... ... ... ... ойын ... деп бекер айтпаған.
Өйткені, ойын үстінде ... бір ... ... ... ... анық ... Ойын ... мен түріне қарай: мазмұнды-бейнелі,
қимыл-қозғалыс, дидактикалық, құрылыс, ... ... ... ... ... ... ойын ... түсінікті етіп
жеткізуге тырысады, оған қажетті құрал-жабдықтарды табуға талпынады, оларды
дайындау үшін еңбектенеді, ал еңбек ұжымдық ... ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынасын
реттеп, олардың бойында адамгершілік сапаларды қалыптастырады. Бала алған
рөлдеріне сай ... ... ... қимылын, дауыс ырғағын мәнерлі
жеткізуге тырысады, көркемдік сабақтардан (ән-саз, ... ... ... ... ... қуыршақты ұйықтату үшін бесік
жырын айтып әлдилейді, ... ... ... ... ыдыс, үй
жиһаздарын, қағаздан құрастырған заттарды ойын құралы ретінде пайдаланады.
Мазмұнды-бейнелі ойынның ерекшелігі: оны ... ... ... ... ... ... ... және шығармашылық сипатта болады. Бұл ойындар
қысқа да, ұзақ та ... ... ... бала ... ... ... үй құрылысын жасап, оның
бояуларының бір-бірімен келісімді болуын қадағалайды. Құрылыс материалдарын
пішіні, түсі бойынша симметриялы орналастырып, ... ... (кең, ... ... ... ... ... Ойын барысында шығармашылық
танытып, жаңа мазмұн ... ... ... ... ... ... ... сапасына баға береді. Дидактикалық
ойын барысында ... ... ... ... сияқты үрдістері дамып, балалар
музыкалық ойыншықтар мен әр түрлі саздық аспаптардың ... ... ... ... ... ... көлеміне қарай іріктеуге,
әр түрлі қимылдарды ... ... ... ... ... ... өтініш, келісімді білдіретін дауыс ... ... ... ... ... ... ... бойынша бөлек-бөлек
суреттерді пайдаланғанда ... ... бір ... ... ... пен ... ... Қимыл-қозғалыс ойынында балалар
санамақтар, өлеңдер, тақпақтар қолданады. ... ... ... қимылдың әдемілігі дамып қалыптасады, ... ... ... ... ... ... достық, жолдастық
көмек, тәртіптілік, ойын ережесіне бағына білу сияқты адамгершілік сапалар
тәрбиеленеді. Бала өмір ... ... ... ... ... мәні бар ... деген құштарлығын ойын ... ... қай түрі ... ... адамгершілік
тәрбиесінің дамуында маңызды рөл атқарады.
Баланың өмірге қадам басардағы алғашқы қимыл-әрекеті – ойын, сондықтан
да оның мәні ... ... ... ұлы ойшылы Абай Құнанбаев: «Ойын ойнап,
ән салмай, өсер бала бола ма?» деп ... ... ... ойын ... алады. Жас баланың өмірді тануы, еңбекке ... ... осы ойын ... ... ... ... ... тек
психологтар мен педагогтар ғана емес, философтар, тарихшылар, этнографтар
және өнер қайраткерлері мен бала ... ... ... ... Көптеген балалар жазушылары бала ойынының психологиялық ... ... тән ... ... ... ... суреттегені де мәлім.
Адам іс-әрекетінің ерекше бір түрі – ойынның ... ... ... өз ... өнер және ойын ... іс-әрекеттің алғашқы қадамы
деп түсіндіреді. Ойында шындықтың көрінісі, оның ... ... ... ... ... тән нәрсе өмірдің әртүрлі құбылыстары мен үлкендердің
түрлі іс-әрекеттеріне ... ... ... ... ... ... бар, ал сол мақсатқа жету жолындағы іс-әрекеттер бала үшін
қызықты. Балаларға ақыл-ой, ... дене ... және ... берудің маңызды тетігі ойында жатыр. Ойын барысында балалар өзін
еркін сезінеді, ізденімпаздық, ... ... ... ... ойлау, қиялдау, зейін қою, ерік арқылы түрлі психикалық түйсік
пен сезім әлеміне сүңгиді.
Сондықтан да ... бала ... ... мән ... ... үстінде қалыптасатын балалық шақтың түйсігі мен әсері адамның көңіліне
өмірбақи өшпестей із қалдырады. Бала ойын ... өзін ... ... ... ... ... ... бейнелесе, күні ертең сол
арман қиялын өмірде жүзеге асыруға мүмкіндік алады. ... ... ... әрекет ертеңгі шындық ақиқатқа айналатын кезі аз емес.
Ойын мектеп жасына дейінгі баланың жеке басының дамуына игі ... ... ... ... бірі деуге болады. Бала ойын арқылы өзінің
күш-жігерін жаттықтырады, ... орта мен ... ... ... ... дағдысына үйрене бастайды. Былайша айтқанда болашақ
қайраткердің ... ... ... ... ... бастап өрбиді.
Ойын мен еңбектің бір-біріне ұқсас сипаттары көп, ... ... ... ойын - жақсы жұмыс сияқты да, жаман ойын- жаман
жұмыс сияқты» деп ... ... ... ... ... ... ... Өйткені, әрбір жас кезінде ойын тиісті дәрежеде ақыл мен қажыр-
қайрат жұмсауды керек ... ... пен ... ... ... ойын ... табылмайды. Жақсы ойын да жақсы жұмыс та көңілді
қуанышқа ... ... ... ... осы ... ойын мен жұмыстың
ұқсастығы байқалады. Баланың ойыныңда да белгілі ... ... ... ... ... ... негізгі айырмашылығы тек
мынада: баланың ойыны нақты ... ... ... көздемейді, ал
жұмыс ондай игілікті ... ... жолы ... айқын.
Баланың қуанышы мен реніші ойыңда айқын ... Ойын ... ... ... ... олар ... эмоциялық әсері
ұшқындайды, белсенділігі артады, ерлік қасиеті, қиял елестері дамиды, мұның
бәрі баланың шығарымпаздық ... мен ... ... ... бала бейне өмірдің өзіндегідей қуаныш, реніш сезіміне
бөленеді. Бірақ бала одан ойын ... ... ... ... ... ... «сөйтейік, бүйтіп көрейік» деуі, олардың «ойынды
ойын» деп түсінуінде жатыр.
Осыдан келіп ойын туралы мынандай т ұ ж ы р ы м ж а с а л а д ы ... ойын - ... ... ... ... ... сөздік қорды
байытады, өмірді танытып, сезімді кеңейтеді т ә р б и е л е й д ... е р і к ж ә н е м і н е з ... ... адамгершілік
сапаны жетілдіреді.
б) ұ ж ы м д ы қ с е з і м ... өсе ... э с т е т и к а л ы қ т ә р б и е б е р у - ... түсіндіру құралына айналады.
г) е ң б е к т ә р б и е с і н б е р у ... ... ... д е н е к ү ш і н і ң ж е т і л у і н е к ө м е к т е с е ... - ойын ... ... жарасымды тәрбиелеудің психологиялық және
физиологиялық негіздері болып табылады.
Халық жасаған мұралар сан алуан. Аға ұрпақ өз білгенін, өз ... ... ... мирас етіп, іс-әрекет үстінде көзін қанықтыра
беруден бастаған. Солардың бірі – ұлт ... ... сәби ... ... дәуірінің куәсі ретінде, адам баласының фантазиялық ой-
жүйесінің заңды жалғасы ретінде оны үйретудің тәжірибеде пайдаланудың ... ... ... ... тек ойын деп ... халықтың асыл қазынасы, бір жүйеге
келтірілген тамаша тәрбие құралы деп қараған ... Бұл ... ... үшін заманымыздың заңғар жазушысы, ұлы ойшылдарымыздың бірі Мұхтар
Омарханұлы Әуезовтің мына бір пікірін еске ала ... ... өмір ... ұзақ ... өздері қызықтаған алуан өнері бар
ғой. Ойын деген менің түсінуімше, ... ... ... көзін қуантып,
көңілін шаттандыру ғана емес, ойынның өзінше бір ... ... ұлт ... ... ... ... бір жүйеге келтіріліп
өрнектелген ой мен ... ... ... түсінуге жетелейтін
адамгершілік үлгі-өнегенің желісі бар. Жас бала ойынға ... ... өсе келе ... ... ... ... кезеңді үйретуші,
жаттықтырушы, ұлғая келе көруші жанкүйер ретінде қатынасады. Кейінгі кезде
ұлт ойындарына ... ... ... көбі ұмыт ... ... жоғалуға
жуық.
Ұлт ойындарын жанұя тәрбиесінен бастап, балабақшада ... ... ... ... ... ... ... мұраның бай қазынасының бірі – халықтың ұлттық ... ... көп ... құбылыс, ол тек ойындық сала ... мәні ... ... ... рухани өресі кең өсіп – ... ... ... ... негізгі құралдардың
бірі. Ұлы педагог В.Сухомлинский «Ойынсыз, ... ... ... ... ... ... ... болмайды» дейді,
демек, шәкірттің ақыл-ойы, парасаты ұлттық салт-сананы сіңіру арқылы байи
түспек. ... ... ... «Қазақ балаларының ойындары» деген
еңбегінде адамның жас ерекшелігін үш топқа ... ... ... жеті ... дейінгі бала, жеті жастан он бес жасқа дейінгі балалар,
он бес пен жиырма жас ... ... ... ... қазақтың
ұлттық ойындарын үш топқа бөліп қарастырып, бірінші ... сол ... ... ... ... ... теке, қуырмаш, алақан соқпақ, ақ
серек-көк серек» т.б. ойындарын, ал одан кейінгі ... ... ... сиқырлы қоржын, бәйге, көкпар, асық, хан талапай, теңге алу, қыз
қуу, ... ... ... ... т.б. ... жатқызуға болады.
Мұндай ойындар баланы тез ойлауға, ... ... жаңа ... ... ықпал етеді, сөз тіркесіне, ұйқастыруға дағдыландырады.
Мысалы, «Соқыр теке» ойыны («Ақ сандық, көк ... ... ... ... ... ... шеңбердің ішінде ойналады. Жүргізуші «Тентек
текені» ортаға шығарып, көзін таңа бастағанда, ол былай деп әндетеді:
Қараңғыда ... ... ... ... ... ... жоқ,
Бір қыз ұстап беріңдер!..
Көзі байланған «Соқыр текені» айнала қоршап тұрғандар мазақтап:
Соқыр, соқыр, соқырақ,
Тотияйын салайын,
Оң көзіңе топырақ,
Ал, ... көр, ... ... келе ... ... айтып болысымен әр жаққа қашады, ал «Соқыр теке» олардың бірін
ұстауға тырысады. Ұстаған баласы оның ... ... ... ойын ... Ұлт ...... бізге жеткен, өткен мен бүгінгіні
байланыстыратын баға жетпес байлығымыз, асыл ... ... ... оқу-тәрбие үрдісінде пайдаланудың заманымызға сай ұрпақ
тәрбиелеуге ... ... зор ... сөзсіз. Ұлттық ойындардың адамға
тигізетін пайдасын халық ертеден-ақ ... ... ... ... ... ... біріккен дәуірлері ұлт ойындарының едәуір
дамыған кезеңі болды. Көшпелі өмір кешіп, мал ... ... ... ... театры да, өнері де, көңіл көтерер қызығы да осы ... ... ... ... – зор ... деп ... айтылмаған. Бұл
арқылы халық даналығы тіршіліктің негізгі көзі осы ... ... ... ... ... жас кезінен бастап қалыптасуы керек. Демек,
кезінде ойындарды көп ойнап, жүгіріп, далада, таза ... жүру – ... ... та ... өсуінің көзі. Онымен бірге бүлдіршіндер ойын
ойнаған кезде көпшіл, ... ... ... болуға, халқына адал қызмет
етуге бағыт ... ... ... көне заманнан бергі негізгі кәсібі ... ... мал ... мал басын көбейтуі өндіріс процесінің
негізгі мақсаты, сондықтан да ... бар ... ... ... ... ... төрт түлік (қой, сиыр, жылқы, түйе) мал ... ... ... ... мал ... ... ... халқының этнографиялық даму
ерекшеліктері, той-думан, қуанышы мен реніші де осы ... ... да жан ... ... ... ... сұрауы,
қазақтың тіршілігінің тірегі, көзі малға деген көзқарасының ерекше ... ... ... ... ... ауыз ... мақұлықтар
дүниесінің өкілі деп ұқпай, адамның өмір сүруінің негізгі ... мен ... ... ... ... ... құрылыстың негізінде төрт түліктің қасиеті тек
қазақ ауыз әдебиетінде ғана жырланып қоймай, барлық ... пен ... ... ұлт ... ... да ... болды, келе-келе негізгі
бас кейіпкерлері осы төрт түліктен тұратын «ақбайпақ», «көк ... ... ... ... т.б. сияқты ұлт ойындары да дами бастады.
Бұл ойындардың барлығы дерлік ... ... төрт ... аса ... дәріптеп, қадірмен тұтып, жануарлардың бойында адам
баласының қасиеттері бар, ... ... бәрі ... ... барып шыққан ойындар болды. Ондай қасиеттерді бірі осы ойындардың
көпшілігінде дерлік төрт түліктің қай-қайсысы ... ... ... ... қимайтындығын аңғартады. Сондай ... ... ... ... ... ... күйзеледі. Ақырында ботасын көріп,
жаны жай тауып, ботасымен әңгімелесе келіп өзін тыққан ... ... ... ... ... деп, содан ботаның айтуы бойынша інгеннің
бұйрығымен ойнаушылар жазасын ... ... ... ... ... себебі сол, халықтың саяси
әлеуметтік және экономикалық ... даму ... осы төрт ... жеке ... ... ... өмірден мұқтаждық көрмеді.
Сондықтан да төрт түлік қазақ халқының ауыз ... ... мен ұлт ... ... ... жырынан» бастап ұлт ойындарының барлығы халық тәрбиесінің көзі.
Қай дәуірдің ... ... ... ... ... ... өмірге
аттандырады. Халық жырлары ата-ананың балаға қойған бірінші сенімі, тілек-
талабы. Мұның бәрі ... ... ... бойларын сергіте жүріп
айтылады да, өміріне рухани азық болатын өнегелі де ілтипатты сөздерді жас
кезінен ... құя ... Ал ... ... ... осы ... ... сөздерін күнделікті тіршілікте тәжірибе жүзінде іске асырудың құралы
болды. Айталық, ойын үстінде осы ... ... ... ... осы негізде оның бойында адамдық қасиеттер қалыптаса бастайды.
Демек, ойын әр түрлі ... ... ... ғана ... ... рухани азығы – үлкеннің барлық қасиетін, яғни баланың жан-
жүйесіне әсер ... ... ... ... ... ... бірі – «Ұшты-ұшты». Бұл ойынға ересек балалар мен
кішкентай балалар да қатысса қызықтырақ болады.
Ойын ережесі : Бір бала ... ... ... дөңгелете, өзіне
қаратып бір ... ... ... ... ... ... тәртібін
түсіндіреді. Сөйтіп ойынды бастайды. Ойын жүргізуші «Ұшты-ұшты бөдене ұшты»
деп қолын ... Сол ... ... тыңдап отырады да ұшатын затқа
олар да қолдарын көтереді. ... ... ұшты ... көтерсе, ойын
жүргізушімен бірге қолдарын көтерген ... ... ... Ал ... ... ... көтермей қойса онда да жаза тартады. Сондықтан
ойын жүргізушінің әр айтқан сөзіне өте сақ ... ... болу ... ... зат пен ұшпайтын затты ұйқастырып айтып ойыншыларды ылғи
да жаңылдырып отыруға тырысады. Тіпті көпшілікке таныс емес ... ... та, ... ... атын ... та ... ... Мысалы,
ұшты-ұшты кекілік ұшты, ізінше кекілік ұшты, қарға ұшты – сырға ұшты,
көбелек ұшты – ... ... ... ... уық ... ... ... қанжыға
ұшты деп жалғаса береді.
Алданған ойыншылардың ... өлең ... би ... ... ... ... Алданушылар көбейген сайын ойын қыза ... ойын ... мен ... ... бірін-бірі аңдаушылық та
күшейе түседі.
Бала ойындарының мазмұны байып, түрі өзгеріп ... ... ... ... ... ... үшін халық ауыз әдебиетінің
жанрларын – ертегі, жаңылтпаш, жұмбақтар, санамақтарды айтып үйреткен.
Мысалы, ... ... ... ... бұл ... ... ... тең бөлінген мал жайы,
Ойнау үшін тақтасы бар арнайы.
Онда бар он сегіз ұя – кіші ... ...... ... іші ... жүз ... екі – ... құмалақ
Сексен бірден екі ойыншы тұр қамап.
Әрқайсының сегіз ұя – ойы ... ... дәл ... қойы ... ... – екі ... ... ұяға қой есеппен.
Бір-бірінің ұясына айдайды
Қой – құмалақ санын жіті аңдайды.
Ұяда қай жұп ... қой – ... ... қазанға кеп құламақ.
Солай талай қой қазанға түседі
Есепке оны екі қойшы тізеді.
Кімде-кімнің қазаны тез толады,
Сол ойыншы ұтып шыққан ... ... ... осындай бабалардың ойыны.
Халық мұғалімі Байтоғайұлы Малқай бала өміріндегі ойынды және ермекті
«ол - баланың еңбегі»,- дейді, демек бұл жай ... ... бала ... ... ... да бала ... – ойын. Ендеше, ойын ... ... ... ... ... ... әр ... жазғы,
күзгі, қысқы істелетін кәсібі сияқты. ... түрі бар. Сол ... да ... ... бала кезінде істейтін істері бар. Ол іс – ... ... ... да ... ... негізгі ойындары асық,
құмалақ (түйенің, қойдың), бес тас, доп міне мұның бәрі осы ... ... ... Өмір мен ... ... ... түп ... осы асық, доп, құмалақ, ләңгі, қуыршақ, мәшине, үй ... ... ... ... халықтың бұл дана сөзін тура мағынасында түсінуге
болмайды.
Ойын баланың көңілін өсіріп, бойын ... қана ... оның ... ... таным-түсінігіне де әсер етеді. Балалар ойын арқылы тез
тіл табысып жақсы ұғысады, бірінен-бірі ептілікті ... Оның ... ... ... ... ... ... Халқымыз ойындарға тек
балаларды алдандыру, ойнату әдісі деп ... жас ... ... ... ... - ... қалыптасу құралы деп ... ... ... ... ... ... ... асық
ойындары. Қазақтың көне жыр- дастандарында ... ... ... ... орын ... ... көрінеді. Мәселен «Қобыланды»,
«Алпамыс», «Ер Тарғын» ... ... ... елін ... ... ... бөленген ер жігіттердің ең алдымен ұлттық
ойындарда сайысқа ... одан ... көп кісі ... ойын-сауықтарда
өздерінің мергендік, палуандық, шабандоздық шеберліктерін көрсеткендері
айтылады. «Домбырамен күй шерту», ... ... ... ... ойыны», «Балалар ойыны», «Ақсүйек», «Тоғызқұмалық», «Жұмбақ ... ... өте ерте ... пайда болған. Мұның өзі ... ... ... ... ... бойы өмір ... айқын
көрсетеді. Балалардың жиі ойнайтын ... ... ... ... ... шапшаңдыққа баулиды. Баланың ақыл-ойын
дамытатын тәжірибелік маңызы зор тағы бір ойынның түрі – «Он бір ... Оның ... ... есеп ... қою ... ... ойлау
қабілетін дамытады. Бөбектерді тәрбиелеуде де ұлттық ойындардың берері ... ... ... т.б. ... ... ... өнеріне негіз
салады деп есептелген. Балалар негізінен ойын үстінде бір-бірімен тез ... ... ... ... ... ... ... Бес саусақ
бірдей емес дегендей, әр отбасынан шыққан балалардың ... ... ... ... ... жиі ... Ол ... негізгі мақсаты тапқырлыққа, шапшаңдыққа, ептілікке баулу,
қиялына қанат беріп,ойын ұштау, өз ... ... ... ... ... ... ... Бұған қоса кез-келген ойынның аяғында жеңу бар
да, жеңілу бар. Жеңгендер әрі қарай өз биігінде қалуға тырысса, жеңілгендер
айып ... Ол ... ... ... ән ... би билеу түрінде болады.
Бұдан қай ойынның да түпкі нысанасы - ... ... ... ... ... себу, өлең, тақпақ айтуға төселдіру екенін аңғару ... ... ... түрі ... ... балаға, ұрпақтан- ұрпаққа
ауысып отырады. ... ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтауға негізделеді. Тапқыр да алғыр,
шымыр да епті, қайратты да қажырлы бала ... ... ... ... ... өзі бала үшін ... тәлімнің қайнар көзі болып табылады.
Балаларға ... ... ... оған ... әр ... ... отыруды ата-аналар, тәрбиешілер бір сәт те естен ... ... жас ... бүлдіршіндер ойнай да, күле де, ойлай да білсін!
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. «Казахские ... ... ... ... ... ... «Жалын» 1987 г.
2. «Қазақстан мектебі» журналы № 9-10 2005 ж.
3. «Қазақтың ұлттық ... ... ... ... ... «Қайнар» баспасы 1994 ж.
4. «Шынашақ» кітабы. Құрастырушылар – М. Әлімбаев, Қ. Баянбаев.
Алматы «Балауса» 1992 ... ... ... ... ... ... дамыту
Бүлдіршіндердің ойлау қабілетін ойын арқылы дамыту
Мазмұнды-бейнелі
Құрылыс
Дидактикалық
Әдістері
Кейіптендіру
Қимыл-қозғалыс
Мазмұны
Халықтық педагогика
Нәтижесі
Танымы мол шығармашылық тұлға
Т
Ұ
Ж
Ы
Р
Ы
М
Ерік және мінез қасиеттерін бекітеді, адамгершілік ... ... ... ... өсе түседі
Эстетикалық тәрбие беру құралына айналады
Еңбек тәрбиесін беру мақсаттарын шешуге мүмкіндік береді
Дене күшінің жетілуіне көмектеседі
Тапқырлық
Шыдамдылық
Ұйымдастырушылық
О й ы ... ... ... ... ұстартады, сөздік қорды байытады,
өмірді танытып, сезімді кеңейтеді, тәрбиелейді

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балаларға үй жануарларымен, жабайы аңдарды таныстыру4 бет
Қазіргі қазақ жарнамаларының тілдік ерекшеліктері5 бет
«Қазақстан» ұлттық телеарнасындағы ойын-сауық бағдарламалары41 бет
Балабақшадағы аралас топ балаларын ұлттық ойын арқылы адамгершілікке тәрбиелеу80 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Бастауыш оқыту процесінде ұлттық ойындарды қолданудың педагогикалық негіздері95 бет
Бастауыш сыныпта дене тәрбиесі сабақтарында ұлттық ойындардың тәрбиелік мәні13 бет
Дене тәрбиесі жүйесіндегі қазақтың ұлттық ойындарының орны10 бет
Дене тәрбиесінде ұлттық ойындарды пайдаланудың педагогикалық негіздері73 бет
Жас ұрпақтың дүниеге көзқарасын қалыптастырудағы ұлттық ойындардың, өнердің және ертегілердің мәні7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь