Асқорыту жолында қоректік заттардың сіңірілуі


Сіңіру деп әр турлі заттардың Жасушалар қабаты мен Жасушааралық саңлаулар аркылы қан мен лимфаға өтуін қамтамасыз ететін физиологиялық процесті айтады, Сіңіру процесі дененің барлық ұлпаларында орын алады, дегенмен оны атқаруға құрылысы мен қызметіне байланысты ас қорыту жолының эпителийі жақсы бейімделген.

Сіңіру процесін қамтамасыз етуде Жасуша мембранасы мен Жасушааралық заттар маңызды рөл атқарады. Қазіргі кездегі деректерге сәйкес қоректік заттарды сіңіру процесі үш түрлі жолмен атқарылады. Су, аммиак, түрлі дәрілер, бөгде заттар физика заңдылықтары (осмос, сүзілу (филыпрация), диффузия) негізінде сіңіріледі. Бұл құбылысқа Жасуша мембранасыңда мөлшері 4 ангстрем шамасында майда жасушалардың болуы мумкіндік береді. Қоректік заттардың біраз бөлігі пиноцитоз құбылысы нәтижесінде сіңіріледі. Бұл жағдайда оларды жеке Жасушалар қарбып алып, одан әрі ішкі ортаға өткізеді. Пиноцитоз құбылысы әсіресе жаңа туған жас организмде кең орын алады. Осының нәтижесінде уыз құрамындағы жоғары молекулалы глобулиндер ішектің кілегейлі қабығынан еш өзгеріссіз табиғи күйінде өтеді. Ішектің кілегейлі қабығынан жұмыртқа мен сут кұрамындағы белоктар да өзгеріссіз өтеді.

Қоректік заттар негізінен иондық, концентрациялық градиентке карсы бағытта сіңіріледі. Демек, бұл Жасуша мембранасының белсенді қызметінің арқасында, арнаулы тасымалдағыш заттардың қатысуымен атқарылатын ырықсыз сіңіру жолы. Сіңіру кезіқце қоректік заттар молекуласы бірнеше мембраналық тосқауылдан өтеді. Олар – энтероциттің ішек қуысына қараған апикальдық мембранасы, Жасушаның цитоплазмалық торының микротүтіктері, осы Жасушаның капиллярға қараған негіздік (базальдық) мембранасы және капиллярдың базальдық мембранасы. Бұл механизмге сәйкес алдымен қоректік заттар молекуласы энтероцит беткейінде арнаулы тасымалдаушы белокпен байланысады. Майлардың ыдырау өнімдері мембрана липидтерімен қосылады. Осыдан пайда болған қосылыстар кешені АТФ-пен жаңданып (активтеніп), мембрананың ішкі беткейіне ығысады да, онда арнаулы ферменттер әрекетіне ұшырап субстрат молекуласы тасымалдаушыдан ажырайды. Субстрат молекуласы цитоплазманың микротүтіктері арқылы Жасушаның базальдық мембранасына қарай жынжып, одан өтеді де, қан немесе лимфаға сіңіріледі. Ал, босанған тасымалдаушы Жасушаның апикальдық мембранасының беткейіне кері оралады да, баяндалған құбылыс қайталанады.

Академик А.М.Уголев энтероциттщ апикальдық мембранасында бір-бірімен жанаса орналасқан ас қорыту ферменті мен тасымалдаушыдан құралған фермент-тасыналдаушы кешені болатыны жайлы болжам айтқан. Бұл теорияға сәйкес ыдырау өнімдері кеңістікте ша-шырамай бірден ферменттерден тасымалдаушыға беріледі. Сол себепті мембраналық ас қорыту барысында түзілген мономерлер ішекке дайын күйінде қүйылған мономерлерден шапшаң сіңеді. Мұндай ырықсыз тасымалдау жолымен табиғи субстраттар - амин қышқылдары, моносахаридтер, пурин және пиримидин негіздері сіңіріледі.

Пән: Валеология
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Асқорыту жолында қоректік заттардың сіңірілуі

Сіңіру деп әр турлі заттардың Жасушалар қабаты мен Жасушааралық саңлаулар
аркылы қан мен лимфаға өтуін қамтамасыз ететін физиологиялық процесті
айтады, Сіңіру процесі дененің барлық ұлпаларында орын алады, дегенмен оны
атқаруға құрылысы мен қызметіне байланысты ас қорыту жолының эпителийі
жақсы бейімделген.

Сіңіру процесін қамтамасыз етуде Жасуша мембранасы мен Жасушааралық заттар
маңызды рөл атқарады. Қазіргі кездегі деректерге сәйкес қоректік заттарды
сіңіру процесі үш түрлі жолмен атқарылады. Су, аммиак, түрлі дәрілер, бөгде
заттар физика заңдылықтары (осмос, сүзілу (филыпрация), диффузия) негізінде
сіңіріледі. Бұл құбылысқа Жасуша мембранасыңда мөлшері 4 ангстрем шамасында
майда жасушалардың болуы мумкіндік береді. Қоректік заттардың біраз бөлігі
пиноцитоз құбылысы нәтижесінде сіңіріледі. Бұл жағдайда оларды жеке
Жасушалар қарбып алып, одан әрі ішкі ортаға өткізеді. Пиноцитоз құбылысы
әсіресе жаңа туған жас организмде кең орын алады. Осының нәтижесінде уыз
құрамындағы жоғары молекулалы глобулиндер ішектің кілегейлі қабығынан еш
өзгеріссіз табиғи күйінде өтеді. Ішектің кілегейлі қабығынан жұмыртқа мен
сут кұрамындағы белоктар да өзгеріссіз өтеді.

Қоректік заттар негізінен иондық, концентрациялық градиентке карсы бағытта
сіңіріледі. Демек, бұл Жасуша мембранасының белсенді қызметінің арқасында,
арнаулы тасымалдағыш заттардың қатысуымен атқарылатын ырықсыз сіңіру жолы.
Сіңіру кезіқце қоректік заттар молекуласы бірнеше мембраналық тосқауылдан
өтеді. Олар – энтероциттің ішек қуысына қараған апикальдық мембранасы,
Жасушаның цитоплазмалық торының микротүтіктері, осы Жасушаның капиллярға
қараған негіздік (базальдық) мембранасы және капиллярдың базальдық
мембранасы. Бұл механизмге сәйкес алдымен қоректік заттар молекуласы
энтероцит беткейінде арнаулы тасымалдаушы белокпен байланысады. Майлардың
ыдырау өнімдері мембрана липидтерімен қосылады. Осыдан пайда болған
қосылыстар кешені АТФ-пен жаңданып (активтеніп), мембрананың ішкі беткейіне
ығысады да, онда арнаулы ферменттер әрекетіне ұшырап субстрат молекуласы
тасымалдаушыдан ажырайды. Субстрат молекуласы цитоплазманың микротүтіктері
арқылы Жасушаның базальдық мембранасына қарай жынжып, одан өтеді де, қан
немесе лимфаға сіңіріледі. Ал, босанған тасымалдаушы Жасушаның апикальдық
мембранасының беткейіне кері оралады да, баяндалған құбылыс қайталанады.

Академик А.М.Уголев энтероциттщ апикальдық мембранасында бір-бірімен жанаса
орналасқан ас қорыту ферменті мен тасымалдаушыдан құралған фермент-
тасыналдаушы кешені болатыны жайлы болжам айтқан. Бұл теорияға сәйкес
ыдырау өнімдері кеңістікте ша-шырамай бірден ферменттерден тасымалдаушыға
беріледі. Сол себепті мембраналық ас қорыту барысында түзілген мономерлер
ішекке дайын күйінде қүйылған мономерлерден шапшаң сіңеді. Мұндай ырықсыз
тасымалдау жолымен табиғи субстраттар - амин қышқылдары, моносахаридтер,
пурин және пиримидин негіздері сіңіріледі.

Ас қорыту жолының түрлі бөлімінің сіңіру қабілеті әр түрлі. Ауыз қуысында
сіңіру процесі айтарлықтай жүрмейді, мүнда тек кейбір дәрілер ғана сіңеді.
Қарында да сіңіру процесі онша қарқынды болмайды. Бұл жерде негізінен су,
кейбір минералды заттар, глюкоза, спирт сіңеді. Қоректік заттардың ыдырау
өнімдері күйіс малының алдыңғы қарнында қарқынды сіңіріледі. Алдыңғы
карынның кілегейлі қабығы қан тамырларымен жақсы жабдықталған және оның
беткейіндегі бүрлер, үялар, қартпалар сіңіру беткейінің ауданын әл- деқайда
үлғайтады. Мес қарында ҮМҚ, аммиак, несепнәр, калий, хлор, фосфор иондары
жақсы сіңіріледі. Қатпаршақта су мен ҮМҚ қарқынды сорылады. Қатпаршаққа
өткен ҮМҚ-ның 70 пайызы осы бөлімде сіңіріледі.

Сіңіру процесі ұлтабар ұшында да (жіңішке ішекте) онша қарқынды жүрмейді.
Қоректік заттар негізінең аш және мықын ішекте сіңіріледі. Оған ішектің
кілегейлі қабығының құрылым ерекшеліктері мен ащы ішекте денеге жеңіл
сіңетін ыдырау өнімдерінің түзілуі мүмкіндік береді. Ішек бүрлері пішіні
жағынан адамның саусағына ұқсас, оның биіктегі 0,2-1 мм шамасында.
Кілегейлі қабықтың 1 мм2-де 20-40, ал 1 см2-де - 2500-ге дейін бүр болады.
Адамда ішек бүрлерінің жалпы саны 4 млн. жетеді. Әр бүрдің беткейі бір
қабат цилиңдрлі эпителиймен көмкеріледі де, оның ортаңғы жағында лимфа
тамырлары (синус) орналасады. Эпителий мен синус аралығында майда қан
тамырлары, нерв және бірыңғай салалы ет талшықтары орналасады. Ас қорыту
кезінде бүрлер оқтын-оқтын жиырыльгп, босаңсып отырады да, лимфа синусы мен
тамырларда жинақталған заттарды сығып шығарып отырады. Бүрлердің қимылын
мейснер өрімі мен вилликинин гормоны реттейді. Ішектің кілегей қабығындағы
қыртыстар мен бүрлер оның сіңіру беткейін 20-25 есе үлкейтеді. Ішек
бүрлерінің жалпы ауданы адамда 40 м2, сиырда - 17 м2, жылқы-да — 12 м2,
итте - 0,52 м2-ге жетеді.

Ішектің әр бөлімінде қоректік заттардың сіңірілу қарқыны әр түрлі болады.
Белоктар мен нуклепротеидтер аш ішек пен мықын ішекте қорытылып,
сіңіріледі; көмірсулар, минералды заттар, дәрмеңдәрілер ұлтабар ұшы мен аш
ішектің алдыңғы бөлімдеріңде, майлар аш ішектің ортаңғы бөліктерінде
қорытылын, сіндріледі. Өт қышқылының тұздары мен натрий иондары мықын
ішекге сіңіріледі.

Азотты заттардың ыдырау өнімдері ішектен негізінен амин қышқылдары, кей
жағдайда майда молекулалы полипептидтер түрінде қанға сіңіріледі. Амин
қышқылдарының сіңу жылдамдығы әр түрлі болады. Оның себебі тасымалдаушының
бір түрі әр текті амин қышқылдарының тасымалдануын қамтамасыз етеді, осыдан
жеке амин қышқылдары арасыңда бәсекелестік байқалады.

Көмірсулардың ыңырау өнімдері ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қанның қоректік заттардың қалыптылығын реттеуші қызметтік жүйе
Асқорыту
Қоректік орталар
Майлардың қорытылуы мен сіңірілуі
Асқорыту жүйесінің жастық ерекшелігі
Асқорыту ағзаларының аурулары
Асқорыту жүйесінің аурулары. Себептері. Емі
Қоректік орта топтары
Асқорыту жүйесінің филогенезі
Қоректік орта
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь