Асқорытудың маңызы және оның дамуы


Ас қорыту деп сыртқы ортадан организм қабылдаған қоректік заттардың күрделі қосылыстарын денеге жеңіл сіңетін қарапайым қосылыстарға айналуын қамтамасыз ететін физиологиялық процестер жиынтығын айтады.

Адам мен жануарлар ас қорыту жүйесі ауыз қуысынан басталып, тік ішекпен бітеді де, ұзына бойынша бірнеше рет кеңейіп-тарылып отырады. Ішкі жағынан ас қорыту жолы кілегей қабықпен қапталып, онда ас қорыту бездерінің өзектері ашылады. Әр без құрамы белгілі бір шекте өзтеріп отырады, өзіндік қасиеттері бар сөл бөлелд. Бұл сөлдердің құрамында ас қорыту процесін шапшаңдататын ерекше биологиялық катализаторлар - ферменттер болады.

Ас қорыту жүйесі шартты түрде алдыңғы, ортаңғы және соңғы бөлімдерге бөлінеді. Алдыңғы бөлімге ауыз қуысы мен оның косалқы мүшелері, жұтқыншақ, өңеш; ортаңғы бөлімге - карын мен ащы ішек, ал соңғы бөлікке - тоқ ішек жатады. Ас корыту жүйесіне сонымен қатар сілекей бездері, ұйқы безі, бауыр да қосылады.

Ас қорыту жүйесі мүшелері бірнеше күрделі қызмет атқарады. Олар секрециялау (сөл бөлу), қимылдау (моторлық), сіңіру, бөлу (экскрециялау) және инкрециялау (биологиялық белсенді заттар - тормондар бөлу) қызметтері.

Секрециялау қызметі ас қорыту жолына түрлі сөлдер бөлетін бездердің жұмысына байланысты. Мысалы, сілекей бездері - сілекей, қарын бездері - қарын сөлі мен шырыш, ұйқы безі - ұйқы безі сөлін, бауыр - өт, ішек бездері (Либеркюн және Бруннер бездері) -ішек сөлін бөледі. Ас қорыту сөлдері организм қабылдаған қоректі бөктіріп, құрамындағы ферменттердің, қышқылдардың, сілтілердің әсерімен оларды қорытады, ыдыратады.

Ас қорыту жолының қимылдау қызметі қарын мен ішек қабырғаларындағы етті қабаттың әрекетіне байланысты. Бұл еттердін, жиырылып босаңсуы қабылданған қоректің шайқалып, ас қорыту сөлдерімен жақсы араласуына, ас қорыту жолымен жылжуына мүмкіңдік береді.

Ас қорыту жолының сіңіру қызметі оның кілегей қабығының құрылымдық және қызмет ерекшеліктеріне байланысты. Кілегей қабық ерекше биологаялық мембрана қызметін атқарын, ішек-қарын қуысынан қан мен лимфаға судың, минералды тұздар дың, дәрмеңдәрілердің және белоктардың, көмірсулардың, майлардың ыдырау өнімдерінің өтуін реттеп отырады.

Ас қорыту мүшелері организмге қажетсіз кейбір заттарды бөлу (экскрециялау) процесіне де қатысады. Олар қан құрамынан өз қуысына зат алмасу кезінде түзілген қажетсіз өнімдерді өткізіп, денеден бөліп шығаруға жәрдемдеседі. Ішек-қарын қуысына зат алмасу өнімдері түрлі сөлдер құрамында немесе транссудация (жалқаяқтау) процесі нәтижесіңде бөлінеді.

Ас қорыту мүшелеріне инкрециялау қызметі де тән. Ішек-қарын жолының кілегейлі қабығындағы арнаулы эндокриңдікторідалар түрлі биологиялық белсенді полипептидтер (гастрин, секретин, виллики-нин т.б.) бөледі. Олар осы жүйенің қимылдау, секреіщялау және басқа да қызметтерін реттеуге қатысады.
www.temakosan.net

Пән: Медицина
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Асқорытудың маңызы және оның дамуы

Ас қорыту деп сыртқы ортадан организм қабылдаған қоректік заттардың күрделі
қосылыстарын денеге жеңіл сіңетін қарапайым қосылыстарға айналуын
қамтамасыз ететін физиологиялық процестер жиынтығын айтады.

Адам мен жануарлар ас қорыту жүйесі ауыз қуысынан басталып, тік ішекпен
бітеді де, ұзына бойынша бірнеше рет кеңейіп-тарылып отырады. Ішкі жағынан
ас қорыту жолы кілегей қабықпен қапталып, онда ас қорыту бездерінің
өзектері ашылады. Әр без құрамы белгілі бір шекте өзтеріп отырады, өзіндік
қасиеттері бар сөл бөлелд. Бұл сөлдердің құрамында ас қорыту процесін
шапшаңдататын ерекше биологиялық катализаторлар - ферменттер болады.

Ас қорыту жүйесі шартты түрде алдыңғы, ортаңғы және соңғы бөлімдерге
бөлінеді. Алдыңғы бөлімге ауыз қуысы мен оның косалқы мүшелері, жұтқыншақ,
өңеш; ортаңғы бөлімге - карын мен ащы ішек, ал соңғы бөлікке - тоқ ішек
жатады. Ас корыту жүйесіне сонымен қатар сілекей бездері, ұйқы безі, бауыр
да қосылады.

Ас қорыту жүйесі мүшелері бірнеше күрделі қызмет атқарады. Олар секрециялау
(сөл бөлу), қимылдау (моторлық), сіңіру, бөлу (экскрециялау) және
инкрециялау (биологиялық белсенді заттар - тормондар бөлу) қызметтері.

Секрециялау қызметі ас қорыту жолына түрлі сөлдер бөлетін бездердің
жұмысына байланысты. Мысалы, сілекей бездері - сілекей, қарын бездері -
қарын сөлі мен шырыш, ұйқы безі - ұйқы безі сөлін, бауыр - өт, ішек
бездері (Либеркюн және Бруннер бездері) -ішек сөлін бөледі. Ас қорыту
сөлдері организм қабылдаған қоректі бөктіріп, құрамындағы ферменттердің,
қышқылдардың, сілтілердің әсерімен оларды қорытады, ыдыратады.

Ас қорыту жолының қимылдау қызметі қарын мен ішек қабырғаларындағы етті
қабаттың әрекетіне байланысты. Бұл еттердін, жиырылып босаңсуы қабылданған
қоректің шайқалып, ас қорыту сөлдерімен жақсы араласуына, ас қорыту жолымен
жылжуына мүмкіңдік береді.

Ас қорыту жолының сіңіру қызметі оның кілегей қабығының құрылымдық және
қызмет ерекшеліктеріне байланысты. Кілегей қабық ерекше биологаялық
мембрана қызметін атқарын, ішек-қарын қуысынан қан мен лимфаға судың,
минералды тұздар дың, дәрмеңдәрілердің және белоктардың, көмірсулардың,
майлардың ыдырау өнімдерінің өтуін реттеп отырады.

Ас қорыту мүшелері организмге қажетсіз кейбір заттарды бөлу (экскрециялау)
процесіне де қатысады. Олар қан құрамынан өз қуысына зат алмасу кезінде
түзілген қажетсіз өнімдерді өткізіп, денеден бөліп шығаруға жәрдемдеседі.
Ішек-қарын қуысына зат алмасу өнімдері түрлі сөлдер құрамында немесе
транссудация (жалқаяқтау) процесі нәтижесіңде бөлінеді.

Ас қорыту мүшелеріне инкрециялау қызметі де тән. Ішек-қарын жолының
кілегейлі қабығындағы арнаулы эндокриңдікторідалар түрлі биологиялық
белсенді полипептидтер (гастрин, секретин, виллики-нин т.б.) бөледі. Олар
осы жүйенің қимылдау, секреіщялау және басқа да қызметтерін реттеуге
қатысады.

Бір Жасушалы қарапайым жәндіктерде арнаулы ас қорыту аппараты болмайды.
Қоректі қабылдау, оны ыдырату және сіңіру Жасуша цитоплазмасы арқылы жүзеге
асырылады, демек, ас қорыту цитоплазма ішінде жүреді.

Көп Жасушалы организмдерде әр түрлі қызмет атқаруға бейімделген арнаулы
Жасушалар пайда болады. Ішек қуыстыларда, мысалы гидрада, ас корыту
ағзалары болмайды. Оның ауыз тесігі арқылы дене ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ұйқы және оның маңызы
Жарнама және оның маңызы
Қабілеттілік және оның дамуы
Интернет желісі және оның маңызы
Химия тілі және оның маңызы
Ақша айналысы және оның дамуы
Кәсіпорындардың маңызы және оның формалары
Тұтыну несиесі және оның дамуы
Ақшаның айналысы және оның дамуы
Ордабасы кездесу және оның маңызы
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь