Жамбылдың тәрбие тағылымы (1846-1945)

Жамбылдың тұңғыш кітабы 1944 жылы ''Песни и поэмы'' деген атпен орыс тілінде әуелі Алматыда, соңынан Мәскеуде шықты. Толық жинағы қазақ тілінде Сәбит Мұқановтың бас мақаласымен 1946 жылы шықты. Кітаптың беташарында бірсыпыра фактылармен, қазақтың тоқсан-нан асқан қарт ақыны бас-аяғы бір-екі жылдың ішінде одақ көлеміне қалай әйгілі болғаны айтылғанды.
1936 жылы Мәскеуде қазақ өнері мен әдебиетінің он күндігі болғанда Жамбыл мен Сәкен Сейфуллин екеуі Еңбек Қызыл ту орденін алды.
Жамбыл бүкіл Жетісу өңіріне аты шыққан дарқан ақын болды. Қазақтың қараңғылық халі қырық бөлініп қаналған мешеулік жағдайы, оның өрісін бұдан әрі жібермеді. Соның өзінде, ізсіз ұшарсыз өшіп қалмай, жер бетіне жарып шығып, жұрт көзіне жоталы дарын иесі екенін таныта алуы, кейін осы қалып дәрежеде Мұхтар Әуезовтың ''Абай жолы'' романына елеулі бір ақындық образына негіз салуы - Жамбылдың көптің бірі емес, ілеуде бір ұшырасатын ерен талант екенінің айғағы.
Баспа жүзінде қазақ оқушысы Жамбыл есімін ең алғаш 1923 жылы Шамғали Сарыбаевтың ''Қазақтың революцияға дейінгі ақын-жыраулары'' атты мақаласында таныды. Бұдан кейін Жамбыл есімі он екі жыл бойы баспа жүзінде көрінбей кетті.
Бірақ Жамбыл жырынан тиылған емес, ешкім ерен көңіл бөлмесе де қарт ақын өз төңірегіне революция заманы, жаңалықтарына әрдайым үн қосып, халқының күрес жолын, бақыт жолын жырлап отырды. Алайда, сондағы жырларының көпішілігін ешкім жазып алмағандықтан ізсіз-түзсіз жоғалып кеткен. Тек 1927 жылы Жетісу жері Түркістаннан бөлініп Қазақстанға қосылғанда шығарған ''Қазақстан тойына'', 1927 жылғы жер бөліс науқанына арналған ''Заман ағымы'', 1928 ''өркенің өссін еңбекшім'' деген бірен-саран жырлары ғана сақталған. Бұл осы екі-үш жырының өзін бүгін оқып тыңдасақ қарт жырау сол жылдары қазақ жеріндегі жер бөлінісін, оның еңбекке байланыстылығын, барлық байлық жер қойнауында деп, егіншілікпен айналысқан бау-бақша-мен гүлденген Жетісу жерін жырлайды, халықты, қалың жұртшылықты сол жылдардағы еңбекшілердің бірігуін еңбек етуге шақырады.
Еңбекшіге арналған бұл өлең жырының өзінде еңбек-шілерді бірлесіп еңбек етуге, жастарды еңбекке, білімге, тәрбиеге нұқсаған қаншама өсиет өнеге жатыр. Сол жылдары одан кейінірек те жазылған ''Тарих тағылымы-тәрбие'' атты өлеңінде мынадай жыр шумақтары тәрбиенің өмірдегі орнын, сол дәуірдегі және бүгінгі жастарымызды тәрбиенің, еңбектің құдіретіне тағылым етуге шақырады.
Барлық адам өмірі,
Еңбектен келіп жаралған.
Тіршілік, тыныс, рахат,
Еңбекпенен табылған, немесе ендібір жерінде өлеңнің: Қуаныш, шаттық қызығы, Табиғат - байлық рызығы. Жер, су, шалғын, бәйшешек
Еңбекпен өсіп танылған, - деп жырау бір ғана еңбектің, маңызы мен мазмұнын қаншама жырға қосады. Осының өзі ақынның алғашқы жыр бастауы еңбек пен еңбек тәрбиесі туралы үлкен тағылым болса керек.
Отызыншы жылдардың соңы, қырқыншы жылдардың басындағы ақын өмірінің шырқау биігі деп аталатын кезеңі басталып, жыр маржанын төгіп, халық даналығын, халықтың дәстүрін, әдет-ғұрпын дәріптеп, өсиетті-ұлағатты жырларын жазып, жастарға батасын бергендей болады. Оған мынадай өлең шумақтарын келтіруге боады:
Жастарым жайнап жаңғырған,
Еңбекпенен танылған.
Көз жіберсек өткенге,
Еңбексіз қолың жеткен бе?
Теңсіздік басы байлылық,
Құр сенделдік, қаңғыдық.
Ерінбей адал еңбек ет,
Рахатын тап жаныңның.
Еліңнің аяулы ұлы бол,
Біл бабаңның қадірін, - деп еңбектің мазмұнын аша отырып, еңбектің түбі өнбек және рахат деген ой түйеді ақын.
        
        Жамбылдың тәрбие тағылымы (1846-1945)
    Жамбылдың тұңғыш кітабы 1944 жылы ''Песни и ... ... ... ... ... ... соңынан Мәскеуде шықты. Толық жинағы қазақ тілінде
Сәбит Мұқановтың бас мақаласымен 1946 жылы шықты. ... ... ... ... ... ... қарт ... бас-аяғы бір-
екі жылдың ішінде одақ көлеміне қалай әйгілі болғаны айтылғанды.
     1936 жылы Мәскеуде ... ...  мен  ...  он  ...  болғанда
Жамбыл мен Сәкен Сейфуллин екеуі Еңбек Қызыл ту ... ...    ... ... Жетісу өңіріне аты  шыққан  дарқан  ақын  болды.  Қазақтың
қараңғылық халі қырық бөлініп қаналған мешеулік жағдайы, оның  ...  ... ... ... ... ... ұшарсыз өшіп  қалмай,  жер  бетіне  жарып
шығып, жұрт көзіне жоталы дарын иесі екенін таныта  ...  ...  осы  ...  ...  Әуезовтың  ''Абай  жолы''  романына  елеулі  бір   ... ... ... - ... ... бірі  ...  ...  бір  ұшырасатын
ерен талант екенінің айғағы.
     Баспа жүзінде қазақ оқушысы ... ... ең ...  1923  жылы  ...   ...   ...   ...    ақын-жыраулары''    атты
мақаласында таныды. Бұдан ... ... ... он екі жыл бойы  ...  ... ...     ... Жамбыл жырынан тиылған емес, ешкім ерен  көңіл  бөлмесе  де  ...  өз  ...  ...  ...  ...  ...  үн  қосып,
халқының күрес жолын, бақыт жолын жырлап отырды. Алайда, сондағы  жырларының
көпішілігін ешкім жазып алмағандықтан ... ... ... Тек  ...  ...  жері  Түркістаннан  бөлініп  Қазақстанға  қосылғанда  шығарған
''Қазақстан тойына'',  1927  жылғы  жер  ...  ...  ...  ... 1928 ... ...  еңбекшім''  деген  бірен-саран  жырлары  ғана
сақталған. Бұл осы екі-үш жырының өзін бүгін оқып тыңдасақ  қарт  ...  ... ... ... жер ... оның ... байланыстылығын,  барлық
байлық жер қойнауында деп, егіншілікпен айналысқан  бау-бақша-мен  ...  ...  ...   ...   ...   жұртшылықты   сол   жылдардағы
еңбекшілердің бірігуін еңбек етуге шақырады.
       ... ... бұл өлең ... ... еңбек-шілерді бірлесіп
еңбек етуге, жастарды еңбекке, білімге, тәрбиеге нұқсаған қаншама өсиет
өнеге ... Сол ... одан ... те ... ... тағылымы-
тәрбие'' атты өлеңінде мынадай жыр шумақтары тәрбиенің өмірдегі орнын, сол
дәуірдегі және бүгінгі жастарымызды тәрбиенің, ... ... ... ...      ... адам ...      Еңбектен келіп жаралған.
      Тіршілік, тыныс, рахат,
      ... ... ... ... ... ... Қуаныш, шаттық
      қызығы, Табиғат - байлық рызығы. Жер, су, шалғын, бәйшешек
      ... өсіп ... - деп ... бір  ғана  ...  ...  мен
мазмұнын қаншама жырға қосады. Осының өзі ақынның алғашқы жыр бастауы  еңбек
пен еңбек тәрбиесі ... ... ... болса керек.
      Отызыншы жылдардың соңы, қырқыншы ...  ...  ақын  ... ...  деп  ...  ...  басталып,  жыр  маржанын  төгіп,  халық
даналығын,  халықтың  дәстүрін,   ...   ...   ...  ...  ...  батасын  бергендей  болады.  Оған  мынадай  өлең
шумақтарын келтіруге ...      ... ... ...      ... ...      Көз жіберсек өткенге,
      ... ... ... бе?
      Теңсіздік басы байлылық,
      Құр ... ...      ... адал ... ет,
      Рахатын тап жаныңның.
      Еліңнің аяулы ұлы бол,
      Біл ... ... - деп ...  ...  аша  ...  ... ... және рахат деген ой түйеді ақын.
      Жамбылдың  ...  ...  ...  ...  күші  ... ...  сенген  ақын,  тәрбие  тағылымын,  үлгісін  ...  ... ете ... Қарт ... Жамбыл бұл жерде  өлеңдерін  педагог,  мұғалім,
оқушыларға тура арнап жазбағаны белгілі. Алайда,  ол  сол  өзі  өмір  ...   ...   ...   ...   жаңа   ...  ...  ...  тарихи  дамуын,  дәуірге,  белгілі  бір  кезеңге
байланысты оқу-ағарту процесінің ...  ...  ...  қосты.  Бүгінгі
педагогикалық  тұрғысынан  қарап,  ақын  ...  ...   ...   ... ... дене ... патриоттық,  идеялық-саяси  тәрбиені,
еңбек тәрбиесінің құрамдас ...  ...  ...  көп  ...  еңбекті,
еңбек тәрбиесінен бастап тәрбиенің барлық түрін, еңбек тәрбиесінің  құрамдас
бөлігі ретінде қарастырады. Мұның  ішінде  тәрбиенің  ...  ... ... ... ... пен ... ...  өлең-
дерінің өзекті проблемалар ретінде қаралады, соны ...  ...  Мұны  ... ... көре ...      Еңбекпен туған елімнің
      ... ... ...      ... ...      Туғызып ақыл ...      ... ... ...      ... ақылым
      Пайда тигіз халқыма
      Лапылда, жырым ...      ... ... жалында
      Еңбектің тігіп ордасын,
      Оқы-оқы, өнер қу ... ...      ... ұлы дүбірде,
      Бұл да бір сын ақынға
      ... ...      ... ... ...      Ақын ... оқу, ... білімге, келешекке  меңзейді,  жасөспірімді
алдағы өнер асуына, ... ... де ...  өмір  ...  ...      Жамбыл 1930 жылдардың соңында жазған ''Абай жастар жыршысы'', ''Абайды
еске алу'', ''Абай ізімен'' атты ... ... ... ...  ... жастарды оқу, өнер, білімге шақырады, оларды баулиды, тәрбиелейді.
      ... ... ... ... ... ... ... мен қатар
кең тынысты, ұзақ этикалық туындылар шығарады. Айтыстың әр шумағында тіпті
әрбір ... ... сол ... еңбекші бұқараның мүддесін көздейді.
Теңсіздікті, бостандықты, ерлікті, әйел теңдігін жырға қосады. Мұны
Құлмамбет, Сарбас, Досмағамбет ... ... тап ... ... ... ... биік ... Мысалы:
      Шат ... ... , ...      ... сол, правом бұл, заңды мұңым,
      ... ... ...      ... ме, жер ... ... Жамбыл өзінің айтыстағы ақындық биігін тәрбие тағылымы ретінде
жырлайды, оны жастарға өнеге ретінде қалдырады. Тағы да ақынның мына бір
айтыс ... ... ... кәрі ... ... ... ... жыр қыламын. Соғайын сезімменен, ''Сұлу Сарай''.
      Жастарым отыратын ''Тұрақ'' болсын, - деп ақын ... ... ... ... ... ... іздейді. Жамбыл адам бойындағы  адамгершілікті,
ақыл-дылықты,   батылдықты    жырлай    ...    ...    ...  орынсыз  байлықты  әшкерлейді,  сынап-шенейді.   ... ... айт, ... ... ... қалған татулықты айт,
Қарынбайдай сараңдар толып жатыр,
Айта алмасаң жайыңа, үйіңе қайт.
     Жамбылдың ... ... ... айтыста, дастан, поэма, жеке
      өлеңдер жазудағы ақындық дәстүрінде болсын, әйел образы, әйел ...                                                         ... ... ... жырлаудағы ақындық межесі, оның  поэзиясының  шырқау  биігі  болып
табылады.  Мұның  әр  жолында  ...  ...  ...  адамгершілік   этно-
эстетикалық ақылға құрылған үн бар.
      ... ... ... ... асып құрған саян.
      Ақтоқты, Сара, Күләш, Жібек, Баян, Теңдік іздеп, әлемге болған аян.
      ... қызы әр ... жыр мен ...      ... ... ... алдына жан, - деп қазақ қыздарының сонау  теңсіз
қоғамындағы тағдырын, олардың болмысын, адамгершілігін ...  қиын  ... ... ... ... ... мен ... мәртебесін  Жамбыл  өз
жырында жоғары биікке көтере білді. Тарих тағылымын, тәрбиенің тіпті  өзінің
басындағы үлгісін, өткен ... ...  жас  ...  ...  үлгі  ... Оны ... ...      Таусылмастай тағылым күнім ...      ... ... өзіңе жырым қонсын.
      Тәрбие даналығы басымдағы,
      Ұрпаққа, болашаққа үлгі болсын, - ... ... ... тағылымдары, өлеңдерінің өмір-шеңдігі, өнерпаздың бейнесі
жазған өлеңдерінің санымен ғана анықталып қоймайды, поэзиядағы әлі күнге
дейін ешкім асып түсе алмаған сапасымен, әсіресе, өнерпаздық ... ... ... ... әр ... сол
сияқты ақындық ерекшелігінің жан тебірентерлік күшімен, үлкен ұлағатты
тәрбиелік тағылымы-мен анықталады. Мұны ... ... ... ... ... ... мына бір өлеңінен көруге болады. Шарықта, шаттан,
шабыттан, Жеңімпаз батыр халқымыз! Жығылды туы дұшпанның Біз ... ... ... Құтты болсын жеңісің! Жайраттың фашист жендетін Жеңіп тұріп
түстің сен
      ... ... ... - деп жырлағанды.
      Жамбылдың басына ... ... Ұлы Отан ...  ...  ...  ... ... қайғымен тұстас келгені белгілі.  Бұл  оның  баласы  Алғатайдың
соғыста қаза табуы еді. Баласы ... ...  жыры  күні  ...  ... ... ... табылса, тағылым ретінде  арнаулы  орын  алды.  Онда
ақын:
      ... ...      ... сені ... ба?
      Қаратауды айналсам
      ... ... ба?
      ... кезсем мен
      Сарғайып босқа қалам ба?
      ... жүзе ...      ... суық ...      Естісем нетті - ''өлгенде''
      Мұң-зар қайғы-қасірет
      ... еш ... - деп ... ... бұл от басы ... ... әке ... әке құшағы-ның айқара ашылуын, арман еткен
баласын жоқтауының ... ... ... ... еді.
      ... ... ... болған. Қарт жырау күнделікті айнала ортаны,
көзімен  көріп  құлағымен  естігенін  өлең-жырларының  ...  ете   ... ... ... бірінде Мұхтар Әуезов пен Ақжан Машанов  Жамбылдың
үйіне, көңілін сұрауға барады. Дәл сол  ...  ...  кім  ...  мәселе
әдебиетшілер мен ғалымдардың, қазақ  зиялыларының  арасында  үлкен  әңгімеге
айналып жүрген кез ...      М. ... - Жәке сіз ...  ...  ...  ...  ...  не
білесіз - дейді. Сырқаттанып жатқан Жамбыл басын  көтеріп,  неге  ... Мен ...  ...  ...  -  деп  мына  бір  өлең  ...  айта
жөнелді. Ол:
      Әл-Фараби бабамның,
      Даналығын тапқаным.
      ... ... ... ... Басыма оқып жастандым. Абай
      ... жыр ... Алға ... ...      ... ... мен Хайдардың (Дулати) Даналығын саралап, Арқауы
      еттім дастанның Ғұламалар ізімен,
      ... алға ... -  деп  әрі  ...  ...  ...  қисайып  жата
кеткен.  (Академик  Мұқаметжан  Қаратаев   естелігінен).   Міне,   ... оның ... ... көне ...  ...  ...  ... білгендігі.
      Педагогикалық ... ... ... ... оның тәрбиелік
тағылымдары ХХ ғасырдың басындағы, одан кейінгі кезеңдердегі халықтық
педагогиканың негізін қалаудың айқын ... ... ... ... ... және ... қоғамда ұлт мәдени тілімізге, оның оқу-ағарту
ісіне өзінің өлең жырлары арқылы қосқан үлесі, ... ... ... ... адамгершілік рухта тәрбиелеп еңбекке баулудың
үлгісі болмақ.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жабаев Жамбыл (1846-1945)5 бет
Жамбыл Жабаев (1846-22.6 1945, Алматы) - қазақ халық '' поэзиясының алыбы6 бет
XIX ғасыр әдебиеті4 бет
1915-1945 жылдар аралығындағы Корей халқының Жапон отарына қарсы ұлт азаттық қозғалыстары38 бет
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы5 бет
1941-1945 жылдардағы ұлы отан соғысы жайлы15 бет
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезеңіндегі Қазақстан тарихының тарихнамасы (1941-2010 жылдар)30 бет
1945 -1980 жылдардағы ксро6 бет
1945-1980 ж.ж. Жапонияның экономикалық дамуы23 бет
1945-1980 жылдардағы КСРО45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь