Жарық пен заттың өзара әсерлесуі


Жарық дисперсиясы. Заттың жарық сындыру көрсеткішінің жарық толқыны ұзындығына тәуелділігі жарық дисперсиясы деп аталады, яғни

мұндағы – заттың сыну көрсеткіші, - жарықтың толқын ұзындығы.
Диспернсия құбылысы ақ жарық мөлдір призмадан өткенде жеті түрлі түске бөленеді. Жеті түрлі түсті спектр деп атайды. Бұл құбылысты 1672ж И.Ньютон эксперимент арқылы анықтады.
Монохроматты ақ жарық сыну көрсеткішімен бұрыш жасай призмаға түсті. Призманың сол жақ жіне оң жақ қабырғасынан екі ретті сынып, түскен сәуленің бағытымен бұрышқа бұрылады.
Сондықтан әр түрлі толқын ұзындықтардағы сәуле призма арқылы өткенде әр түрлі бұрыштарға бұрылады, яғни жарық сәуле призма арқылы өткенде спектрге бөлінеді. Бұдан көретініміз жарық дифракциялық тордан өткенде спектрге бөлінетіні сияқты, призмадан өткенде де спектрге бөлінетінін, яғни спектрлік анализ жасауға болады. Заттың құрамын оның сәуле шы,ару спектрі бойынша анықтау спектрлік анализ деп аталады.
Енді дифракциялық тор мен призма арқылы алынған спектрлердің айырмашылығын қарастырамыз:
1. а) дифракциялық тор түскен жарықты толқын ұзындығымен бөледі. Сондықтан бұрышты өлшеу арқылы толқын ұзындығын табуға болады .
б) призмада жарықтың спектрге бөлінуі сыну көрсеткіші арқылы жүреді, сондықтан толқын ұзындығын анықтау үшін сыну көрсеткішін білу керек.
2. а) дифракциялық торда бұрылу бұрышы толқын ұзындығына пропорционал, бұдан көретініміз қызыл толқын ұзындығы күлгін толқын ұзындығына қарағанда үлкенірек, сондықтан дифракциялық тордан өткенде қызыл толқын үлкенірек бұрылады.
б) призма сәулені спектрге сыну көрсеткіші арқылы бөледі, барлық мөлдір заттар үшін толқын ұзындығы өскен сайын бұрылу бұрышы біркелкі азаяды. Бұдан қызыл сәуленің сыну көрсеткіші күлгін сәулеге қарағанда аз екенін көруге болады, себебі аздау бұрылады. Яғни өскен сайын азаяды.

Пән: Физика
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Жарық пен заттың өзара әсерлесуі

Жарық дисперсиясы. Заттың жарық сындыру көрсеткішінің жарық толқыны
ұзындығына тәуелділігі жарық дисперсиясы деп аталады, яғни

мұндағы – заттың сыну көрсеткіші, - жарықтың толқын
ұзындығы.
Диспернсия құбылысы ақ жарық мөлдір призмадан өткенде жеті түрлі түске
бөленеді. Жеті түрлі түсті спектр деп атайды. Бұл құбылысты 1672ж И.Ньютон
эксперимент арқылы анықтады.
Монохроматты ақ жарық сыну көрсеткішімен бұрыш жасай
призмаға түсті. Призманың сол жақ жіне оң жақ қабырғасынан екі ретті сынып,
түскен сәуленің бағытымен бұрышқа бұрылады.

Суреттен мұндағы -бұрыштары кішкентай, бұдан бұлар
да кішкентай бұрыштар, сондықтан орнына оның мәндерін алуға болады.
Олай болса, жарықтың сыну заңы бойынша бұдан

бұрылу бұрышы

Яғни бұдан білетініміз бұрылу бұрышы байланысты, ал
толқын ұзындығының функциясы
Сондықтан әр түрлі толқын ұзындықтардағы сәуле призма арқылы өткенде
әр түрлі бұрыштарға бұрылады, яғни жарық сәуле призма арқылы өткенде
спектрге бөлінеді. Бұдан көретініміз жарық дифракциялық тордан өткенде
спектрге бөлінетіні сияқты, призмадан өткенде де спектрге бөлінетінін, яғни
спектрлік анализ жасауға болады. Заттың құрамын оның сәуле шы,ару спектрі
бойынша анықтау спектрлік анализ деп аталады.
Енді дифракциялық тор мен призма арқылы алынған спектрлердің
айырмашылығын қарастырамыз:
1. а) дифракциялық тор түскен жарықты толқын ұзындығымен бөледі. Сондықтан
бұрышты өлшеу арқылы толқын ұзындығын табуға болады .
б) призмада жарықтың спектрге бөлінуі сыну көрсеткіші арқылы жүреді,
сондықтан толқын ұзындығын анықтау үшін сыну көрсеткішін білу керек.
2. а) дифракциялық торда бұрылу бұрышы толқын ұзындығына пропорционал,
бұдан көретініміз қызыл толқын ұзындығы күлгін толқын ұзындығына қарағанда
үлкенірек, сондықтан дифракциялық тордан өткенде қызыл толқын үлкенірек
бұрылады.
б) призма сәулені спектрге сыну көрсеткіші арқылы бөледі,
барлық мөлдір заттар үшін толқын ұзындығы өскен сайын бұрылу бұрышы
біркелкі азаяды. Бұдан қызыл сәуленің сыну көрсеткіші күлгін сәулеге
қарағанда аз екенін көруге болады, себебі аздау бұрылады. Яғни өскен
сайын азаяды.
Спектрдің суретін түсіру үшін спектрограф деген прибор қолданылады.
Спектрографтың күрделі жарықты толқын ұзындығы арқылы жіктеу қабілетін
спектрографтың дисперсиясы деп атайды. Ол призманың бұрыштық дисперсиясына
байланысты. Призманың бұрыштық дисперсиясы сыну көрсеткішінің өзгерісінің
толқын ұзындығына байланысты өзгерісін анықтайды:

Жарық дисперсиясының графигі:

Егер жарықтың толқын ұзындықтары көбейгенде (тербеліс жиелігі
азайғанда) сыну көрсеткіші кемитін болса, ондай дисперсияны қалыпты
дисперсия деп атайды.
Ал жарықтың толқын ұзындығы кемігенде (тербеліс жиелігі артқанда) сыну
көрсеткішінің кемуі аномаль дисперсия деп аталады.
Жарық дегеніміз электромагниттік толқынның түрі. Олай болса жарық
әсерін толқын әсері деп қараcтырамыз. Сондықтан дисперсия құбылысын
электрондық теория тұрғысынан қарастырып түсіндіруге болады. Жарықтың сыну
көрсеткішінің сыртқы өріс жиілігіне байланыстылығын зерттеп
қарағанда мынадай байланыс алуға болады:

Бұл өрнектен график тұрғызып, оны былай қарастыруға болады:

1) сыну көрсеткіші 1-ден дейін өседі,
өскен сайын (қалыпты дисперсия)
2) сыну көрсеткіші - ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мемлекеттік басқару процесіндегі мемлекет пен қоғамның өзара әсерлесуі
Нейтрондардың затпен әсерлесуі
Жарық туралы
Жарық
Темперамент пен мінездің өзара байланысы
Мемлекет пен экономиканың өзара қатынасы
Сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекеті
Жарық сіңіру заңдары
Жарық поляризациясы
Жарық интерференциясы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь