Зат есімнің сөйлемдегі қызметі


Лексикалық мағына – объективтік заттар мен құбылыстардың адам санасында бейнеленуін, яғни сөздің ішкі мазмұны мен мағынасын білдіреді. Лексикалық мағына – тілдің лексикалық құрамына еніп, семантикалық шеңбері әбден анықталған мағынасы.
«Сөз таптары» деген лингвистикалық ұғым негізінде тілдің күнделікті өмірде атқаратын қызметіне байланысты, нақтылы сөздерді топтастыру үшін жасалған. Сондықтан кез-келген сөз табы тілдің тікелей функциясымен байланысты.
Функция деген ұғым екі түрлі аспектіге бөлінеді: мүмкіндік пен мақсатты. Екіншісі – тілдік материалдың белгілі бір мақсатқа, ойға (пікірге, ниетке) байланысты айтылатындығы. Ал мүмкіндік деген түрі – сол мақсатты тілдік единицалар арқылы қалай жүзеге асыра алатындығы.
Мағына дегеніміз – тұлғаның белгілік (знаковой) мазмұны, яғни тұлғаға тән жүйелі мазмұнның ішкі сипаты болып табылады.
О. Есперсен (ағылшын) функцияны «форма – функция – понятие» деген үш тағанның орталық түрі деп есептеледі.
Л.В. Щерба «стол, медведь» деген сөздерді септегенде, біз олардың зат есім болғандығына қарай емес, зат есім деп саналатындығымызға байланысты септейміз дейді. (Щерба, 1974).
Тілде бір сөз табына емес, бірнеше сөз табына қатысты лексикалық единицалар кездеседі. Сөз таптары да тарихи құбылыс. Мысалы, белгілі бір сөз табына біржола телінбеген, қызметі «жылжымалы» единицалар да кездесуі мүмкін. Оларға қазақ тіліндегі модаль сөздер мен түркі тілдеріндегі бейтарап сөздер жатады. Мысалы, керек, лазым, бар, жоқ т.б.
Қазақ тіліндегі сөз таптарының тұрақталып айқындалуы және олардың ұнасымды бір тәртіпке түсірілуіне Қ. Жұбанов, Н. Сауранбаев, А. Ысқақов т.б. ерекше үлес қосты.
Тілдің даму процесінде кейбір сөз таптары жаңадан қалыптасып жататын болса, кейбір сөздер өз табының жалпы грамматикалық мағынасынан қол үзіп, басқа сөз таптарына да қосыла алмайтындай, аралық сипатта жүретін жайттары да кездеседі. Мысалы, «бейтарап» немесе «модаль сөздердің» жайы осындай. Модаль сөздерді бір ізге түсіріп, жүйелейтін тұрақты бірыңғай белгі жоқ. Олардың шығу төркіні мен өзінше бір грамматикалық категория болып қалыптасу ерекшеліктері, морфологиялық және синтаксистік белгілері тұрақталмаған. Мұндай сөздердің сыр-сипаттары тек қана қазақ тілінде емес, жалпы түркітануда соңғы жылдары ғана қолға алына бастады.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Зат есімнің сөйлемдегі қызметі
Бастауыш, анықтауыш
Атау тұлғалы екі зат есім қатар айтылған жағдайда алдыңғысы
анықтауыш қызметін атқарады. Оның елтірі тымағы бар.
Қолдану ерекшелігіне қарай зат есім пысықтауыш болады. Жасымда ғылым
бар деп ескермедім.

Еліктеу сөздер
Еңк-ең, еңк-елең
аң ң
бұлт алаң былға
ың лаң
аң
торс алаң ең
ир
ың елең
жып ылың
ық

Ол жан-жаққа жалтаң қағып қарай берді.
Жалтаң қағып күрделі тіркес қалай? Деген сұраққа жауап беріп,
күрделі қимыл-сын пысықтауыш қызметінде жұмсалап тұр.
Еліктеуіш сөздер көмекші етістіктердіңтиянақты формаларымен тіркесіп
қолданылса, онда баяндауыш қызметін атқарады. М, селтең ете түсті.

Е. Мергенбаев. Қазақ тіліндегі сөзжасам жүйесі. А, Санат, 1994-127б
Лексикалық мағына – объективтік заттар мен құбылыстардың адам
санасында бейнеленуін, яғни сөздің ішкі мазмұны мен мағынасын білдіреді.
Лексикалық мағына – тілдің лексикалық құрамына еніп, семантикалық шеңбері
әбден анықталған мағынасы.
Сөз таптары деген лингвистикалық ұғым негізінде тілдің күнделікті
өмірде атқаратын қызметіне байланысты, нақтылы сөздерді топтастыру үшін
жасалған. Сондықтан кез-келген сөз табы тілдің тікелей функциясымен
байланысты.
Функция деген ұғым екі түрлі аспектіге бөлінеді: мүмкіндік пен
мақсатты. Екіншісі – тілдік материалдың белгілі бір мақсатқа, ойға
(пікірге, ниетке) байланысты айтылатындығы. Ал мүмкіндік деген түрі – сол
мақсатты тілдік единицалар арқылы қалай жүзеге асыра алатындығы.
Мағына дегеніміз – тұлғаның белгілік (знаковой) мазмұны, яғни
тұлғаға тән жүйелі мазмұнның ішкі сипаты болып табылады.
О. Есперсен (ағылшын) функцияны форма – функция – понятие деген үш
тағанның орталық түрі деп есептеледі.
Л.В. Щерба стол, медведь деген сөздерді септегенде, біз олардың
зат есім болғандығына қарай емес, зат есім деп саналатындығымызға
байланысты септейміз дейді. (Щерба, 1974).
Тілде бір сөз табына емес, бірнеше сөз табына қатысты лексикалық
единицалар кездеседі. Сөз таптары да тарихи құбылыс. Мысалы, белгілі бір
сөз табына біржола телінбеген, қызметі жылжымалы единицалар да кездесуі
мүмкін. Оларға қазақ тіліндегі модаль сөздер мен түркі тілдеріндегі
бейтарап сөздер жатады. Мысалы, керек, лазым, бар, жоқ т.б.
Қазақ тіліндегі сөз таптарының тұрақталып айқындалуы және олардың
ұнасымды бір тәртіпке түсірілуіне Қ. Жұбанов, Н. Сауранбаев, А. Ысқақов
т.б. ерекше үлес қосты.
Тілдің даму процесінде кейбір сөз таптары жаңадан қалыптасып жататын
болса, кейбір сөздер өз табының жалпы грамматикалық мағынасынан қол үзіп,
басқа сөз таптарына да қосыла алмайтындай, аралық сипатта жүретін жайттары
да кездеседі. Мысалы, бейтарап немесе модаль сөздердің жайы осындай.
Модаль ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Зат есімнің сөзжасамы және оның қызметі
Зат есімнің мағыналық топтары
Зат есімнің көптік категориясы
Зат есімнің грамматикалық категорияларын оқыту
Зат есімнің меншік категориясы
Зат есімнің мағыналық топтары жайлы
Түркологиялық еңбектерде зат есімнің зерттелуі
Зат есімнің денотаттық және сигнификаттық мағынасы
Зат есім мен сын есімнің жасалу тәсілдері
Оқшау сөздер және оның сөйлемдегі қызметі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

MasterCard Visa


WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь