Мың бір бояу іздеген адам - Шота Уәлиханов


Осы бір аққұба өңді, өткір жанарлы, орта бойлы жанға жүздескен сайын әр адам өзіне бір шапағат алатындай сезімде болады. Бұл адам жеті өнерді тел емген, сан-салалы шығармашылықтың шыңына өзіндік қайталанбас қолтаңбасымен, айшығымен шыққан суреткер. “Ғаламат сурет салам” деп, мың бір бояуды ғұмыр бойы іздеумен келе жатқан Шота ағамыз!

Әр заманда данагөй қазақтың өз нарқоспақ мықтылары болған.

Екінші мыңжылдықтың түу басында “Шығыстың Аристотелі” атанған энциклопедист ғалым Әл-Фараби, ортағасырлық алғашқы тарихшымыз Мұхаммед Хайдар Дулати, ХІХ ғасырда Абай, Ыбырай, Шоқан, ХХ ғасырдың басында Алаш арыстары Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Мағжан Жұмабаев, Міржақып Дулатов, Сәкен Сейфуллин ірі тұлғалық болмыс-бітімімен көрінсе, халқымыздың тарих қойнауынан тамыр тартқан әдебиет, мәдениет пен өнер биігін Мұхтар Әуезов, Ғабит Мүсірепов, Ғабиден Мұстафин, Сәбит Мұқанов бастап, біртуар композиторлар Мұқан Төлебаев, Ахмет Жұбанов, сәулетшілер Төлеу Бәсенов, Малбағар Меңдіқұлов сын­ды зиялылар шырқау көкке көтерді.

Осы сындарлы санатта өзінің лайықты орнын алатын ірі тұлғаның бірі –сәулет өнерінің саңылағы Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлиханов.

Шота Уәлиханов – Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген сәулетшісі, Ш.Уәлиханов атындағы Мемлекеттік, тәуелсіз “Тарлан” сыйлықтарының лауреаты, Шығыс елдері сәулет өнерінің халықаралық академиясының академигі, профессор, Сәулетшілер, КСРО Жазушылар одағының мүшесі.

1956 жылы Мәскеудің архитектуралық институтын бітірген Шота Уәлиханов бүгінде білімді де, білікті, дарабоз сәулетші. Ол – Қазақстанның тұңғыш сәулетшілері Бәсенов, Меңдіқұловтардың ізін басып, тез түлеп өскен бірегей буынның өкілі.

Сәулет өнерінде оның жеке және авторлармен бірлесіп сомдаған көрнекті еңбектері көп-ақ. Соның ішіндегі ең бірегейлері – Ж.Мәлібеков екеуі жасаған Елтаңба, Алматы қаласының Республика алаңындағы Тәуелсіздік монументі, Семейдегі “Ажалдан да құдіретті” Атом сынағы құрбандары монументі, Космонавти­каға арналған монумент, Алматыдағы Шоқан Уәлиханов ескерткіші, Д.Қонаев мүсіні, Қазақстан Компартиясы ОК ғимараты (қазіргі Алматы қаласы әкімдігінің ғимараты), “Қазақжержобалаубасинституты” ғимараты, “Қазақазаматтықауыл­құрылыс” ғимараты, Алматыдағы 25 мың орындық Орталық стадион, әмбебап дүкен, Астанадағы Кенесары Қасымов ескерткіші, Алматыдағы Тоқаш Бокин ескерткіші, Қостанайдағы Ахмет Байтұрсынов ескерткіші, Алматыдағы Әліби Жангелдин ескерткіші, Көкшетаудағы Т.Бигельдинов ескерткіші, “Еуразия” монументі, “1932 жылғы ашаршылық құрбандары” монументі, “Отан-Ана” монументі, Аңырақай шайқасының панорамалық залы, халықтар достығы монументі, ХХ ғасыр және екінші мыңжылдық адамына арналған монумент және басқалар.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге


Мың бір бояу іздеген
Осы бір аққұба өңді, өткір жанарлы, орта бойлы жанға жүздескен сайын
әр адам өзіне бір шапағат алатындай сезімде болады. Бұл адам жеті өнерді
тел емген, сан-салалы шығармашылықтың шыңына өзіндік қайталанбас
қолтаңбасымен, айшығымен шыққан суреткер. “Ғаламат сурет салам” деп, мың
бір бояуды ғұмыр бойы іздеумен келе жатқан Шота ағамыз!
Әр заманда данагөй қазақтың өз нарқоспақ мықтылары болған.
Екінші мыңжылдықтың түу басында “Шығыстың Аристотелі” атанған
энциклопедист ғалым Әл-Фараби, ортағасырлық алғашқы тарихшымыз Мұхаммед
Хайдар Дулати, ХІХ ғасырда Абай, Ыбырай, Шоқан, ХХ ғасырдың басында Алаш
арыстары Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Мағжан Жұмабаев, Міржақып
Дулатов, Сәкен Сейфуллин ірі тұлғалық болмыс-бітімімен көрінсе, халқымыздың
тарих қойнауынан тамыр тартқан әдебиет, мәдениет пен өнер биігін Мұхтар
Әуезов, Ғабит Мүсірепов, Ғабиден Мұстафин, Сәбит Мұқанов бастап, біртуар
композиторлар Мұқан Төлебаев, Ахмет Жұбанов, сәулетшілер Төлеу Бәсенов,
Малбағар Меңдіқұлов сын­ды зиялылар шырқау көкке көтерді.
Осы сындарлы санатта өзінің лайықты орнын алатын ірі тұлғаның бірі
–сәулет өнерінің саңылағы Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлиханов.
Шота Уәлиханов – Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген сәулетшісі,
Ш.Уәлиханов атындағы Мемлекеттік, тәуелсіз “Тарлан” сыйлықтарының лауреаты,
Шығыс елдері сәулет өнерінің халықаралық академиясының академигі,
профессор, Сәулетшілер, КСРО Жазушылар одағының мүшесі.
1956 жылы Мәскеудің архитектуралық институтын бітірген Шота Уәлиханов
бүгінде білімді де, білікті, дарабоз сәулетші. Ол – Қазақстанның тұңғыш
сәулетшілері Бәсенов, Меңдіқұловтардың ізін басып, тез түлеп өскен бірегей
буынның өкілі.
Сәулет өнерінде оның жеке және авторлармен бірлесіп сомдаған көрнекті
еңбектері көп-ақ. Соның ішіндегі ең бірегейлері – Ж.Мәлібеков екеуі жасаған
Елтаңба, Алматы қаласының Республика алаңындағы Тәуелсіздік монументі,
Семейдегі “Ажалдан да құдіретті” Атом сынағы құрбандары монументі,
Космонавти­каға арналған монумент, Алматыдағы Шоқан Уәлиханов ескерткіші,
Д.Қонаев мүсіні, Қазақстан Компартиясы ОК ғимараты (қазіргі Алматы қаласы
әкімдігінің ғимараты), “Қазақжержобалаубасинституты” ғимараты,
“Қазақазаматтықауыл­құрылыс” ғимараты, Алматыдағы 25 мың орындық Орталық
стадион, әмбебап дүкен, Астанадағы Кенесары Қасымов ескерткіші, Алматыдағы
Тоқаш Бокин ескерткіші, Қостанайдағы Ахмет Байтұрсынов ескерткіші,
Алматыдағы Әліби Жангелдин ескерткіші, Көкшетаудағы Т.Бигельдинов
ескерткіші, “Еуразия” монументі, “1932 жылғы ашаршылық құрбандары”
монументі, “Отан-Ана” монументі, Аңырақай шайқасының панорамалық залы,
халықтар достығы монументі, ХХ ғасыр және екінші мыңжылдық адамына арналған
монумент және басқалар.
Шота Ыдырысұлы бүгінгі тәуелсіз Қазақстанның мемлекеттік Елтаңбасының
авторы. Тұңғыш Президент Н.Ә. Назарбаевтың қолы қойылған куәлікте осылай
жазылған. Елтаңбада тәуелсіздік рәміздері - шапақ шашқан күн, бірлік
бейнесі – шаңырақ, дала пырағы – қанатты қос арғымақ аса жоғары пафоспен
бейнеленген.
Еш адамның ойында жоқ кезде, Тәуелсіздік монументін орнату жайлы
алғаш айтқан адам тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев, – деп
әр кезде сүйсіне еске алады Шөкең, — 1993 жылы Мемлекет басшысы Египетке
ресми сапармен барғанда, делегация құрамында мен де болған едім. Луксор
қаласындағы зәулім ғимараттың қарсы бетіндегі асқақтап тұрған биік тас-
діңгекті (обелиск) көріп, Президентіміз маған:
— Шөке, осындай бір елдік ескерткішті Тәуелсіздігіміздің белгісі
ретінде Алматыда салмаймыз ба?! Ойланыңызшы, - деген еді. Іле еліміз
Тәуелсіздігінің бесігі – Алма­тыда өз қолтаңбаммен еңселі ескерткіш –
Тәуелсіздік монументі де тұрғызылды.
“Мың өліп, мың тірілген” қазақ ғұмыры хақында ғасырлар тереңінен сыр
шертетін осынау монумент туралы таяуда Қазақстан Журналистика академиясының
“Алтын самұрық” сыйлығын алған белгілі жазушы Герольд Бельгер былай деп ой
түйген еді: “Бұл сүйір дулығалы сымбатты алтын батыр, бағынып, керілген
қанатты барыс үстіндегі тік бойлы жас жауынгер... өршіл де өжет, бейбіт те
ержүрек рухы Ұлы Дала үстінде қашанда оның әртүрлі халықтарының және
әртүрлі тілді тайпаларының жүрегін тербетіп, жан-дүниесін сілкінтіп, шарқ
ұрып ұшып келе жатқандай.”
Сынтастың түбінде, тұғырда нышандық бейнелерден тұратын мүсіндер тобы
орналасқан, олар: ақыл-ой иесі – Абыз, Жер-Ана және тайға мінген – ұл мен
қыз. Бұлар дүниенің төрт бұрышын бейнелеп тұрғандай. Қазақ шартарапты
“дүниенің төрт бұрышы” дейді, ол түгел болса, жақсылық және береке табады.
“Төртеу түгел болса, төбедегі келеді” деуі де содан.
Монументтің артқы жағында жартылай шеңберленіп он рельефтік-мүсіндік
қабырғалар орналасқан. Ол еліміздің даңқты тарихын бейнелейді. Мұнда он
саны (қабырғалардың саны) бекер таңдалмаған. Пифагордың қағидасы бойынша,
бұл барлық арифметикалық және геометриялық пропорцияларды сәйкестендіреді
және бір мезгілде жадының күші мен қуатын бейнелейді.
Расында да осынау Тәуелсіздік монументін “сәулеттік поэзия”, “таспен
жазылған симфония” десе де жарасады.
Шөкеңмен бірқатар туындыларды бірлесіп орындаған тұстарымыз да бар.
Соның ішінде төмендегі үш туындыға тоқтала кетсек, артық болмас.
Қостанай қаласында бірлесіп тұрғызған Алаштың арысы Ахмет Байтұрсынов
ескерткішін (бірлескен жобамызға қатысқандардың бірі - мүсінші Төлеген
Досмағамбетов) – ұлт ұстазына жасалған бір тағзым деген орынды.
Атом сынағының құрбандарына арналған “Ажалдан да құдіретті” монументін
2001 жылы Семей қаласының “Полковничий” аралындағы саябаққа тұрғыздық.
Мону­менттің биіктігі 25 метр, ені 10 метр, қалыңдығы 2 метр. Еңселі
ескерткіштің орта тұсында ойылып, атом бомбасының “саңырауқұлағы”, азалы
жарылыстан сәбиін қорғаған Ана бейнесі (ақ мәрмәрдан орнатылған) композиция
көрініс тапқан.
Және бірі – Астана қаласындағы Кенесары ханға орнатылған еңселі
ескерткіш десем, мен ескерткіштің техникалық бөлігін инженер ретінде
орындаған едім.
Кенесеры ханның ескерткіші Астанадағы Есіл өзені жағалаулығын
көріктендіріп тұр. Салт аттының биіктігі алты метр. Мүсінші Н.Далбаев
сомдаған ханның тұлғасы да еңселі. Оң қолын бүйіріне таянған, сол қолымен
тізгінді берік ұстап тұр. Ескерткіштің бес метрлік тұғыртасы ықшам, өзен
жағалауымен тамаша үйлесіп, үндеседі.
Шөкеңнің әрбір сәулеттік туындысына, пафостық әуен, абыздық философия
тән. Шөкең кейде өткен өмір жолына бір сәт көз шола қарағанында, өзінің
жанына қымбат осы бір сарғайған хатты – Сәбеңнің (Сәбит Мұқановтың) әкесі
Ыдырыстың атына жазған тәбәрік жауапхатын аялай алға тартады...
“Қадырлы Ыдырыс ағай!
Хатыңызды алғаныма біраз уақыт болғанмен, жауабын кешігіп қайтарып
отырмын. Кешіріңіз!
Сізді менің көрмегеніме 27 жыл өтті ғой деймін — 1921 жылы көргем,
содан бері жолыққан жоқпын. Бірақ кескін-кейпіңіз көз алдымда. Әрине, сіз
одан өзгерген боларсыз...
Сізге кешігіп хат жазуыма да осы сұраудың жауабын ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ер Шотан (1705-1786)2 бет
XX ғасыр басындағы қазақ поэзиясындағы «Мың бір түн»желілері51 бет
Алкидті лак-бояу материалдарының сипаттамалары және қасиеттері17 бет
Алты ғасыр іздеген баласағұн18 бет
Бояу10 бет
Бояу және бояуды пигменттермен басу14 бет
Бояудың маңызы және бояғыштар6 бет
Дауыс және оның өзіндік бояуы6 бет
Жабаев Жамбыл/ Мұхамбет-Салық Бабажанов/Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы22 бет
Жылдық өнімділігі 45 мың м2 фасадты керамикалық плиталар өндіретін заводтың технологиялық шешімдері46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь