Мың бір бояу іздеген адам - Шота Уәлиханов

Осы бір аққұба өңді, өткір жанарлы, орта бойлы жанға жүздескен сайын әр адам өзіне бір шапағат алатындай сезімде болады. Бұл адам жеті өнерді тел емген, сан-салалы шығармашылықтың шыңына өзіндік қайталанбас қолтаңбасымен, айшығымен шыққан суреткер. “Ғаламат сурет салам” деп, мың бір бояуды ғұмыр бойы іздеумен келе жатқан Шота ағамыз!

Әр заманда данагөй қазақтың өз нарқоспақ мықтылары болған.

Екінші мыңжылдықтың түу басында “Шығыстың Аристотелі” атанған энциклопедист ғалым Әл-Фараби, ортағасырлық алғашқы тарихшымыз Мұхаммед Хайдар Дулати, ХІХ ғасырда Абай, Ыбырай, Шоқан, ХХ ғасырдың басында Алаш арыстары Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Мағжан Жұмабаев, Міржақып Дулатов, Сәкен Сейфуллин ірі тұлғалық болмыс-бітімімен көрінсе, халқымыздың тарих қойнауынан тамыр тартқан әдебиет, мәдениет пен өнер биігін Мұхтар Әуезов, Ғабит Мүсірепов, Ғабиден Мұстафин, Сәбит Мұқанов бастап, біртуар композиторлар Мұқан Төлебаев, Ахмет Жұбанов, сәулетшілер Төлеу Бәсенов, Малбағар Меңдіқұлов сын­ды зиялылар шырқау көкке көтерді.

Осы сындарлы санатта өзінің лайықты орнын алатын ірі тұлғаның бірі –сәулет өнерінің саңылағы Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлиханов.

Шота Уәлиханов – Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген сәулетшісі, Ш.Уәлиханов атындағы Мемлекеттік, тәуелсіз “Тарлан” сыйлықтарының лауреаты, Шығыс елдері сәулет өнерінің халықаралық академиясының академигі, профессор, Сәулетшілер, КСРО Жазушылар одағының мүшесі.

1956 жылы Мәскеудің архитектуралық институтын бітірген Шота Уәлиханов бүгінде білімді де, білікті, дарабоз сәулетші. Ол – Қазақстанның тұңғыш сәулетшілері Бәсенов, Меңдіқұловтардың ізін басып, тез түлеп өскен бірегей буынның өкілі.

Сәулет өнерінде оның жеке және авторлармен бірлесіп сомдаған көрнекті еңбектері көп-ақ. Соның ішіндегі ең бірегейлері – Ж.Мәлібеков екеуі жасаған Елтаңба, Алматы қаласының Республика алаңындағы Тәуелсіздік монументі, Семейдегі “Ажалдан да құдіретті” Атом сынағы құрбандары монументі, Космонавти­каға арналған монумент, Алматыдағы Шоқан Уәлиханов ескерткіші, Д.Қонаев мүсіні, Қазақстан Компартиясы ОК ғимараты (қазіргі Алматы қаласы әкімдігінің ғимараты), “Қазақжержобалаубасинституты” ғимараты, “Қазақазаматтықауыл­құрылыс” ғимараты, Алматыдағы 25 мың орындық Орталық стадион, әмбебап дүкен, Астанадағы Кенесары Қасымов ескерткіші, Алматыдағы Тоқаш Бокин ескерткіші, Қостанайдағы Ахмет Байтұрсынов ескерткіші, Алматыдағы Әліби Жангелдин ескерткіші, Көкшетаудағы Т.Бигельдинов ескерткіші, “Еуразия” монументі, “1932 жылғы ашаршылық құрбандары” монументі, “Отан-Ана” монументі, Аңырақай шайқасының панорамалық залы, халықтар достығы монументі, ХХ ғасыр және екінші мыңжылдық адамына арналған монумент және басқалар.
        
        Мың бір бояу іздеген


       Осы бір ... ... ... ... орта ... ... жүздескен  сайын
әр адам өзіне бір шапағат алатындай сезімде болады.  Бұл  адам  жеті  ...   ...   ...   ...   шыңына   өзіндік   ... ... ... ... “Ғаламат  сурет  салам”  деп,  мың
бір бояуды ғұмыр бойы іздеумен келе ... Шота ...      Әр ... ... ... өз ... ... болған.


      Екінші  мыңжылдықтың  түу  басында   “Шығыстың   Аристотелі”   ... ...  ...  ...  алғашқы  тарихшымыз  Мұхаммед
Хайдар Дулати, ХІХ ... ... ... ...  ХХ  ғасырдың  басында  Алаш
арыстары ... ... ...  Байтұрсынов,  Мағжан  Жұмабаев,  Міржақып
Дулатов, Сәкен Сейфуллин ірі тұлғалық болмыс-бітімімен көрінсе,  халқымыздың
тарих қойнауынан ... ... ...  ...  пен  өнер  ...  ... Ғабит Мүсірепов, Ғабиден Мұстафин,  Сәбит  Мұқанов  бастап,  біртуар
композиторлар Мұқан Төлебаев,  ...  ...  ...  ...  ... Меңдіқұлов сын­ды зиялылар шырқау көкке көтерді.


      Осы ... ... ... ... орнын  алатын  ірі  тұлғаның  бірі
–сәулет өнерінің саңылағы Шот-Аман ... ...      Шота ...... ... ... ...  сәулетшісі,
Ш.Уәлиханов атындағы Мемлекеттік, тәуелсіз “Тарлан” сыйлықтарының  лауреаты,
Шығыс  елдері   ...   ...   ...   ...   ... ... КСРО ... одағының мүшесі.


      1956 жылы Мәскеудің архитектуралық институтын ... Шота  ... ... де, білікті, дарабоз  сәулетші.  Ол  –  Қазақстанның  ... ... ... ізін ... тез ...  өскен  бірегей
буынның өкілі.


      Сәулет өнерінде оның жеке және авторлармен бірлесіп сомдаған  ... ... ... ... ең ...... ...  жасаған
Елтаңба,  Алматы  қаласының  Республика  алаңындағы  Тәуелсіздік  монументі,
Семейдегі  “Ажалдан  да  ...  Атом   ...   ...   ... ... монумент, Алматыдағы  Шоқан  Уәлиханов  ... ... ... ... ОК ...  ...  Алматы  қаласы
әкімдігінің     ғимараты),      ...      ... ... ...  25  мың  ...  Орталық
стадион, әмбебап дүкен, Астанадағы Кенесары Қасымов  ескерткіші,  Алматыдағы
Тоқаш  Бокин  ...   ...   ...   ...   ескерткіші,
Алматыдағы   Әліби   Жангелдин   ...   ...    ...  ...  ...   “1932   жылғы   ашаршылық   құрбандары”
монументі,  “Отан-Ана”  ...  ...  ...  ...  ... ... монументі, ХХ ғасыр және екінші мыңжылдық адамына  арналған
монумент және ...      Шота ... ... тәуелсіз Қазақстанның мемлекеттік  Елтаңбасының
авторы. Тұңғыш Президент Н.Ә. Назарбаевтың  қолы  қойылған  куәлікте  осылай
жазылған.  Елтаңбада  ...  ...  -  ...  ...  күн,  ...... дала ... – қанатты қос  арғымақ  аса  жоғары  пафоспен
бейнеленген.


       Еш адамның ойында жоқ  ...  ...  ...  орнату  жайлы
алғаш айтқан адам тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы  ...... ... ... еске алады Шөкең, — 1993  жылы  Мемлекет  басшысы  Египетке
ресми сапармен барғанда, делегация құрамында  мен  де  ...  ...  ... ... ... қарсы  бетіндегі  асқақтап  тұрған  биік  тас-
діңгекті (обелиск) көріп, Президентіміз ......  ...  бір  елдік  ескерткішті  Тәуелсіздігіміздің  ... ...  ...  ба?!  ...  -  ...  еді.  Іле  еліміз
Тәуелсіздігінің бесігі  –  Алма­тыда  өз  қолтаңбаммен  еңселі  ...  ... ... де тұрғызылды.


      “Мың өліп, мың тірілген” қазақ ғұмыры хақында ...  ...  ... ... ... туралы таяуда Қазақстан Журналистика  академиясының
“Алтын самұрық” сыйлығын алған белгілі жазушы Герольд Бельгер былай  деп  ой
түйген еді: ... ... ...  ...  алтын  батыр,  бағынып,  керілген
қанатты барыс үстіндегі тік бойлы жас жауынгер... өршіл де өжет,  бейбіт  ... рухы  Ұлы  Дала  ...  ...  оның  ...  ...  ... тілді тайпаларының жүрегін тербетіп,  жан-дүниесін  сілкінтіп,  ... ұшып келе ...      ... ... ... нышандық бейнелерден тұратын мүсіндер  тобы
орналасқан, олар: ақыл-ой иесі – Абыз, Жер-Ана және тайға мінген  –  ұл  ... ...  ...  төрт  бұрышын  бейнелеп  тұрғандай.  Қазақ  шартарапты
“дүниенің төрт ... ... ол ... ... ... және  ...  табады.
“Төртеу түгел болса, төбедегі келеді” деуі де содан.


      ... ... ... ... ...  он  рельефтік-мүсіндік
қабырғалар орналасқан. Ол еліміздің  даңқты  ...  ...  ...  он
саны (қабырғалардың саны) бекер таңдалмаған.  Пифагордың  қағидасы  бойынша,
бұл барлық арифметикалық және  геометриялық  пропорцияларды  ... бір ... ... күші мен ... бейнелейді.


      Расында да ... ... ... ...  поэзия”,  “таспен
жазылған симфония” десе де жарасады.


      Шөкеңмен бірқатар ... ... ...  ...  да  ... ішінде төмендегі үш туындыға тоқтала кетсек, артық болмас.


      Қостанай қаласында бірлесіп тұрғызған Алаштың ... ...  ... ...  ...  ...  бірі  -  ...  Төлеген
Досмағамбетов) – ұлт ұстазына жасалған бір тағзым деген орынды.


      Атом ... ... ... ... да ... ... жылы  ...  қаласының  “Полковничий”  аралындағы  саябаққа  тұрғыздық.
Мону­менттің биіктігі 25  ...  ені  10  ...  ...  2  ...  Еңселі
ескерткіштің орта тұсында ойылып,  атом  бомбасының  “саңырауқұлағы”,  азалы
жарылыстан сәбиін қорғаған Ана бейнесі (ақ ... ...  ... ...      Және бірі  –  ...  ...  ...  ханға  орнатылған  еңселі
ескерткіш  десем,  мен  ...  ...  ...  ...   ... ...      Кенесеры  ханның  ескерткіші  Астанадағы   Есіл   ...   ... тұр.  Салт  ...  ...  алты  метр.  Мүсінші  ... ... ... да ... Оң ... бүйіріне  таянған,  сол  қолымен
тізгінді берік ұстап тұр. Ескерткіштің бес  ...  ...  ...  өзен
жағалауымен тамаша үйлесіп, үндеседі.


      Шөкеңнің әрбір сәулеттік туындысына, пафостық әуен, абыздық  философия
тән. Шөкең ... ... өмір ... бір  сәт  көз  шола  ...  ... ... осы бір сарғайған хатты – Сәбеңнің  (Сәбит  Мұқановтың)  ... ... ... тәбәрік жауапхатын аялай алға тартады...


      “Қадырлы Ыдырыс ...      ... ... ... ...  болғанмен,  жауабын  кешігіп  ... ...      ... ... ... 27 жыл өтті ғой ...  —  1921  жылы  көргем,
содан бері жолыққан жоқпын. Бірақ кескін-кейпіңіз көз  алдымда.  ...  ... ... ...      Сізге кешігіп хат жазуыма да осы сұраудың жауабын іздеу  ...  ... ... “Алматы жаққа барсам, баламды оқытсам” депсіз.  Мұнда  келетін
болсаңыз,  сізге  қызмет  керек  қой,  ол,  —  ...  ...  ... шешу  үшін  ...  керек  болды,  ол  кісі  ...  үйде  ... ... ... ... ем, ... ... біледі екен:  “қарт
кісі үйренген орнынан қозғалғаны қиын ғой” деп, бұдан  орын  берем  ... бала ... ... ... ...  ...  биыл  ...  ендігі
жылы осындағы №18 қазақ мектебінің интернатына  алдырайық”  дейді.  Қайсысын
мақұлдайсыз — өзіңіз ... де.
      ... ... ... адал ... ... өлмек емес қой...
      ... ... ... ... ... бірі ... Бірақ,  ол  туралы
әлі үлкен еңбек жаза алған жоқпын. Жазылған  біраз  мақалаларымды,  Москвада
орыс тілінде ... ... атты ...  ...  зор  ...  ... демеймін. Бірақ, олармен тынып отырған мен жоқ. Ойым —  үлкен  романда.
Оған біраз  материалдарым  бар  да,  ...  ...  ...  ...  ... туып  өскен  жерлерін  аралауым  керек,  2)  Омбы  архивында  біраз
отыруым керек, 3) ...  ...  ...  ...  Осы  ...  ... ... жаз аттанам ба деп ем, қол тимеді. Ойым сізді де көру,  кеңесу
еді. Енді ... ... ... жазға жиналам...
      ...Осында ... да ... ... бұл  ...  ...  ... Нәтижесін хабарландырармын.
      Жалпы, хатпенен хабарласып тұрайық, ағай!
      Інілік сәлеммен – ... ...      ... ...      ...  ...  халқымыздың  маңдайына  біткен  Мұхтар  Әуезов,   Сәбит
Мұқанов, ...  ...  ...  ...  ...  соңынан  еріп,  олардың
алақандарының жылуын сезінген ұрпақтың өкілі. Біз бұған жоғарыдағы  Сәбеңнің
хатынан көз ...      ... бір ... ... ... оқи жүріп, сәулет өнері жайындағы
көне жәдігер кітаптарды алып оқуға қол жеткіздім,  астананың  мәдени  өмірін
тамашаладым, ... ... ... ...  Мен  ...  бірден
бір   мамандандырылған   жоғары   оқу    ...    ...    ... ... алдым...”, – деп жазады.  “...Шалғай  түкпірден  келген
ауыл баласының қала балаларымен бірге оқуы ... ...  жоқ.  ...  қуып
жету үшін көп шұғылдануыма, күн режимін ... ... тура ... Мен  ... күн көруші едім, маған көмек, қол ұшын  беретін  ешкім  болмады.
Ал “үштік” бағасы  білімнің  жолын  ...  ...  мені  ...  ... ...      Алексеевск студенттер қалашығынан  ...  бір  ...  бойы  ... ... ... бос ... үшін Шекспирдің  драмаларынан,  Пушкиннен
жыр жолдарын ауызша жаттап жүрдім. Бірде Гамлетке де ...  кете  ...      ...  ...  ...  ...  иесі   Шөкең   өзінің   ... ... бір сәт жыр ... ...  ...  жеңілдетеді.  Тіпті
абыз  Шөкеңнің  бет-бейнесін,  бүкіл  болмыс-бітімін  бір  ғана  осы  ... ғана тап ... ... ...      Жаны ақпа ақын Шөкең әзірлеген “Жүрегім боп соғады  Жердің  ...  ... ... ... атты өлеңінде өзінің жырдағы қолтаңбасы туралы:


      Өлеңім менің ... ...      ... сия ...      ... ... салам” – деп,
      Мың бір бояу ... –  деп ...      Ал енді  бір  ...  ...  ...  ...  биік  мақсат
жөнінде:


      Шота болып оянсам,
      ... боп ... ...       ... ... ...      ... барды туғызды.
      Қазақтың алып жүрегін,
      ... ... ...       ... – менің құраным,
      Ақынмын әрі батырмын.
      ... ... ...      Іргесін қалап жатырмын! – деп, биік оптимистік рухта өзінің ізгі  асыл
мұраты жайында ақтарыла жырлайды.


      ... – әрі ... оның ... анты”,  “Ақнұр”,  “Тағдыр”  атты
пьесалары театрларымыздың репертуарынан көп жыл ... ...  ...  әзіл-
қалжыңды өз орнымен айта да, өз атына айтылған қалжыңды тыңдай да ...      ... Бір жолы ... ... ...      — Шөке, Сәкен серіні (Жүнісов) көкшетаулықтар “Көкшенің  ...  ... ... ... ......      ... Шота оған:
      — Сен білмейді екенсің, мен ... ...... ...      ... әр адам ... орны мен ...  белгілі  бір  сындарлы
сәтте, өткелді тұста өзін қандай дәрежеде танытуынан да көрінеді емес пе.


      Жаңа ХХІ  ...  ...  –  2000  жылы  –  ...  азаматтық
бастамасы­мен тарихи жадымызды қалпына  келтіріп,  ...  және  ... ... ... ұлттық сана-сезімімізді қалыптастыру  үшін  және
әрі қарай дамыту мақсатымен халықаралық  Абылай  хан  қоры,  ...  ... ... ескерткіштерін қорғау қоғамы және “Алтын адам” қоры  бірлесіп,
Қазақстанның тарихы ... ... ...  ...  саңылағы”  атты
қоғамдық акциялар өткізді.


      Осы “Мыңжылдық саңылағы” және “Ғасыр ... ... ... ... ... ... Уәлиханов өз қолымен Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевқа  аса
ірі мемлекеттік, қоғамдық еңбегі, Қазақстанның дамуындағы қажырлы  іс-қимылы
және республика халықтары арасындағы татулықты  ...  ...  ... кең ... дамытқаны үшін “Ғасыр саңылағы” медалін тапсыру  рәсімін
жасады.


      ... ... ... — ару ... ... монументіндегі
аңызға айналған сақ жауынгері – Алтын  Адамның  ...  ...  ... ......  ...  ...  жасалған  орынды  сый  екендігі
сөзсіз.


      Әр ...  ...  ...  ...  ...  өнердің  иесі  Шөкең
әлемнің әр шартарабынан келетін сәулетшілермен қашанда етене араласады.  Оны
төрткүл д­үниенің төрт ... ... ...  ...  ...  ... айтпас та едім. Қазақ сәулет өнерінің жампоз өкілі  Шота-Аман  Уәлихан
әлемге есімі әйгілі, ХХ ғасырдың ұлы сәулетшісі  ...  ...  ... ... Методий Писарскоймен  хат  алысып,  ой  бөлісіп  тұрады.
Кезінде орыстың дүние жүзіне белгілі ...  ...  ... ... ... ...      Шота ағамыздың талантының осындай “табаны  тасқа  тимеген”  ... өсу, ... ... ... ... ... ... таба  білетін  Зина
жеңгейдің ақыл-парасаты мол аяулы жан екендігін де ... ...      ... сәулет өнеріндегі орны, көз жіберер көкжиегі әркезде де  кең,
болмыс-бітімі де айрықша бөлек. Біз де: “Әрқашанда ... ...  ... ... ... бола ... – демекпіз.




      Авторы: Әбдісағит ТӘТІҒҰЛОВ, Халықаралық  сәулет  өнері  ... ... ... ... ...  
        
      

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ер Шотан (1705-1786)2 бет
XX ғасыр басындағы қазақ поэзиясындағы «Мың бір түн»желілері51 бет
Алкидті лак-бояу материалдарының сипаттамалары және қасиеттері17 бет
Алты ғасыр іздеген баласағұн18 бет
Бояу10 бет
Бояу және бояуды пигменттермен басу14 бет
Бояудың маңызы және бояғыштар6 бет
Дауыс және оның өзіндік бояуы6 бет
Жабаев Жамбыл/ Мұхамбет-Салық Бабажанов/Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы22 бет
Жылдық өнімділігі 45 мың м2 фасадты керамикалық плиталар өндіретін заводтың технологиялық шешімдері46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь