Ермұхан Бекмаханов

Жоспар:

Кіріспе

1. Ермұхан Бекмахановтың өмірбаяны.
2. Саяси қайраткерлердің шығармалық жұмыстары.
3. Ермұхан Бекмахановтың «Ұлтшыл» деп
айыпталуы мен ақталуы.

Қорытынды.

Пайдаланған әдебиетер.
Кіріспе.
Өзектілігі: қарастырып отырған курстық жұмысымның өзектілігі Ермұхан Бекмаханов қазақ тарих ғылымының, халқымыздың мақтанышы, бірақ өкінішке қарай, оның бұл басты еңбегі 50-жылдардың басында қаралы тізімге ілінуі, сталиндік-империялық бұғаудың үзіле бастауы да оның жарықка шығуына жол ашпауы курстық жұмыстың тақырыбы және XIX ғасырдың 20—40-жылдары, оның ішінде Кенесары Қасымұлы бастаған халық көтерілісі отаршылдарға қарсы Сырым Датұлы, Исатай Тайманұлы ұйымдастырған көтерілістерден кейінгі үш жүзді қамтыған ең көлемді бас көтеру болғандығын оның азаттық үшін болған ұлы аттаныс екенін тарихшылар іштей мойындаса да ашық айтуға батылының жетпеуі, жігерсіздік, отарлық тұжырымдаманың жалған интернационализмнің сананы жайлаған уыты Бекмаханов жазған шындықты тануға бөгет болып келуі үшінде бұл тақырып өзекті..

Мақсаты: Менің курыстық жұмысымның мақсаты Е. Бекмахановтың алғашқы ғылыми ізденістері педагогика саласымен байланысты болуы, мысалы, қазақ мектептері үшін түңғыш ерте дүние тарихы мен КСРО халықтары тарихы бойынша методикалық кұрал жасауға ат салысқаны, ол еңбектері 1938—1939 жылдары "Халық мұғалімі" (қазіргі "Қазақстан мектебі") журналында жариялануын паш ету.

Міндеті: Курстық жұмысты жазу барысында Е. Бекмахановтың шығармашылық жұмыстарын тереңірек зерделеп, тұжырымдап кезеңдік ерекшелігіне мән бере отырып жинақтап жазу. Курстық жұмыс тақырыбына қатысты жоғарғы оқу орындарына арналған оқулықтармен шектелмей тікелей деректерге мән беру қажеттілігін түсініп, қазақ тарихын түптеп зерттеген Е. Бекмахановтың шығармашылық жұмыстарымен еңбектерінен оқу – ағарту ісіне қатысты мағлұматтармен жұмысты толықтыру.



Тақырыптың зерттеу тарихнамасы: Бекмахановтың алғашқы ғылыми ізденістері педагогика саласымен байланысты болуы, Мысалы, қазақ мектептері үшін тұңғыш ерте дүние тарихы мен КСРО халықтары тарихы бойынша методикалық кұрал жасауға ат салысуы, ол еңбектері 1938—1939 жылдары "Халық мұғалімі" (қазіргі "Қазақстан мектебі") журналында жариялануы сонымен қатар тарих ғылымына белсенді аяқ басуы соғыс кезеңімен ұштасуы, ол әрекетінің жемісті басталып, бірден үлкен арнаға ұласуына өзіне білгір ұстаз, камқор жетекші болған КСРО Ғылым академиясынын академигі (ол кезде корреспондент мүше) белгілі тарихшы Анна Михайловна Панкратовамен кездесуі әсері, 1941 жылдың күзінде Мәскеу түбіндегі қауіпті жағдайға байланысты Алматыға Ресейдің ірі тарихшыларының бір тобы эвакуациялануы, қай кезде де іскер, тынымсыз Панкратова оларды әр қалаға бөлшектемей, астанада қалдырып, соғыс талабына сай ғылыми жұмысқа пайдалануды ұсынуы, іздегенге — сұраған дегендей, бұл идеяның басықасында сол кезде Оку халық комиссариатында істейтін Бекмахановтың жүруі, осылайша құрылған Ресей және Қазакстан ғалымдарының үлкен шоғыры ең әуелі мектеп окытушылары үшін соғыс жағдайында тарих пәнін оқыту методикасын тез арада жасап шығаруы осы курстық жұмыстың зерттеу тарихмнамасы болып табылады.

Түйін: Бекмаханов тағлымы жеке басқа табыну дәуіріндегі ғылымда ойлау-зерттеу бостаңдығы болмағанын тарих ғылымы тұмшаланып, өресіз бюрократтардың, күншіл ғалымсымақ-тардың саяси қолшоқпарына айналып, өз пікірін айтқан авторлар үшін қандай зауал тудырғанын айқын дәлелдейді. 40—50-жылдардағы тарих майданы, әдебиет майданы да тура саяси майданға айналып, талай дарынды ғалымдардың тағдырын трагедияға ұшыратуы, еліміздің объективті тарихын жазуға тұсау болды, қажетсіз сыңаржақ "еңбектерге" жол ашты, халқымыздың ұлттық санасын тұмандандырды. Соның сазайын қазір де тартып отырмыз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Абдраймов Н.А. - Сібір ведомоствосының Керей қырғыздары «Географические известия» №11 1866ж.
2. Абазак Түркістанды жаулап алу СПБ 1902.
3. «Бекмаханов Е.» Рухнама Павлодар 2003 жыл.
4. Бекмаханов. Е. «Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарында»
Алматы 1994ж.
5. Бекмаханов Е.Б.-Кеңесары Қасымов көтерілісінің бұқаралық тура-ы мәселесі «Известия АН Каз ССР, серия историческая», № 2 1946
6. Бартольд В.В. Қырғыздар (тарихи очерк) Бішкек 1927.
7. Базинер Қырғыз даласы арқылы Хиуаға сапар. «Географические известия», 1849
8. Вяткин М.П. Қазақ КСР тарихы туралы очерк л., 1941 жыл.
9.Добромыслов А.И. Торғай обылысы. Тарихи очерк. «ИОЖҚ Орынбор бөлімінің хабарлары» 15,16,17 - кітаптар.
10. Завалишин Г. Батыс сібірді суреттеу,ІІІ том, Сібір-Қырғыз даласы Москва 1867 жыл.
11. Ильинский А. Кеңесары және Наурызбай, «Тургайская газета»
№ 21 1901.
11. Иорк фон Ветенбург Г. Орыстардың орта Азиядағы міндеттері.
        
        Жоспар:
Кіріспе
1. Ермұхан Бекмахановтың өмірбаяны.
2. Саяси қайраткерлердің шығармалық жұмыстары.
3. Ермұхан Бекмахановтың «Ұлтшыл» деп
айыпталуы мен ... ... ... ... ... ... өзектілігі Ермұхан
Бекмаханов қазақ тарих ғылымының, халқымыздың мақтанышы, бірақ өкінішке
қарай, оның бұл ... ... ... басында қаралы тізімге ілінуі,
сталиндік-империялық бұғаудың үзіле бастауы да оның ... ... ... ... ... ... және XIX ... 20—40-жылдары, оның
ішінде Кенесары Қасымұлы бастаған халық көтерілісі отаршылдарға қарсы Сырым
Датұлы, Исатай Тайманұлы ... ... ... үш жүзді
қамтыған ең көлемді бас көтеру болғандығын оның азаттық үшін ... ... ... ... ... мойындаса да ашық айтуға батылының жетпеуі,
жігерсіздік, отарлық тұжырымдаманың жалған ... ... уыты ... ... ... тануға бөгет болып келуі ... ... ... ... ... ... мақсаты Е. Бекмахановтың алғашқы
ғылыми ізденістері педагогика саласымен байланысты болуы, мысалы, қазақ
мектептері үшін ... ерте ... ... мен КСРО ... ... ... ... жасауға ат салысқаны, ол еңбектері ... ... ... ... ... ... ... жариялануын паш
ету.
Міндеті: Курстық жұмысты жазу барысында Е. Бекмахановтың шығармашылық
жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ... жинақтап жазу. Курстық ... ... ... ... ... ... ... шектелмей тікелей деректерге
мән беру қажеттілігін ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарымен еңбектерінен оқу – ағарту ісіне
қатысты мағлұматтармен ... ... ... ... ... ... ... ізденістері
педагогика саласымен байланысты болуы, Мысалы, қазақ мектептері үшін тұңғыш
ерте ... ... мен КСРО ... ... бойынша методикалық кұрал
жасауға ат салысуы, ол еңбектері 1938—1939 жылдары "Халық ... ... ... ... жариялануы сонымен қатар тарих
ғылымына белсенді аяқ ... ... ... ... ол ... жемісті
басталып, бірден үлкен арнаға ұласуына өзіне білгір ұстаз, камқор жетекші
болған КСРО Ғылым академиясынын ... (ол ... ... ... ... Анна ... ... кездесуі әсері, 1941 жылдың
күзінде Мәскеу түбіндегі қауіпті жағдайға байланысты Алматыға Ресейдің ірі
тарихшыларының бір тобы ... қай ... де ... ... оларды әр қалаға бөлшектемей, астанада қалдырып, соғыс талабына
сай ғылыми жұмысқа пайдалануды ұсынуы, ...... ... ... ... сол ... Оку ... комиссариатында істейтін
Бекмахановтың жүруі, осылайша құрылған Ресей және Қазакстан ... ... ең ... ... ... үшін ... ... тарих пәнін
оқыту методикасын тез арада жасап шығаруы осы курстық жұмыстың зерттеу
тарихмнамасы болып ... ... ... жеке басқа табыну дәуіріндегі ғылымда ойлау-
зерттеу бостаңдығы болмағанын тарих ... ... ... ... ... ... қолшоқпарына айналып, өз
пікірін айтқан авторлар үшін қандай ... ... ... ... ... ... әдебиет майданы да тура саяси майданға
айналып, талай ... ... ... ... ... ... ... жазуға тұсау болды, қажетсіз сыңаржақ "еңбектерге" ... ... ... ... ... Соның сазайын қазір де
тартып отырмыз.
2.1. Ермұхан Бекмахановтың өмірбаяны.
Қазақ тарих ғылымы осы кезге ... ел ... ... үлес ... әлі ... ... ... Ерте замандарды былай қойғанда,
тіпті ... ... ... ... ... ... жазып, қандай еңбектер
қалдырды деген сауалға Қазақстан тарихнамасы толық жауап бере алмай отыр.
Басқа озық ... ... ... ... да ... ... әлі ... жоқ тарихнама пәні университеттердің оқу жоспарында
бұрынғы КСРО, дұрысында ... ... ... ... ... ... ... Қазақ Совет Энциклопедиясына да
түгел енбеген. Мұның басты себебі, сталиндік әпербақан саясатқа сай ... ... ... ... ... іс ... шовииизмінің үстемдік етуі. Ол заманда «ұлы орыс халқына» бойсұнған
"кіші халықтар" өз тарихын тек жалған ... орыс ... ... ... қосып, компартияның басшылығы арқасында
социалистік прогреске жеткізгені тұрғысынан ғана ... ... ... ... ғылымы "халықтар достығын" көлгірси дәріптеуші
идеологиялыққұралға ... ... ... ... шыққандар өз ішімізде ешбір ғылыми
дәлелдеусіз-ақ партия-кеңес алпауыттарының қаулысымен, немесе ... ... яғни ... ... бір ... ... ... буржуазияшыл
ұлтшыл ретінде қудаланып, жазаланып отырды. Қатаң партия бақылауы ... әділ де, шын ... ... ... жол ... келді. Көптеген
тарихшылар, әсіресе КОКП тарихын зерттеуші партияның ең сенімді тарихшылары
(олардың жазғандары тіпті ... ... ... ... іс ... ... де, ерікті де кеңес тарихын бұрмалап
келді. Сөйте тұра олар шетелдердегі ... мен ... ... ... өз ... біздің тарихымыздағы бұрмалаушылар, антиком-мунистер
қатарына жатқызды.1
________________________________________________________
1. Бекмаханов. Е. «Қазақстан ХІХ ... 20-40 ... 371 ... ... тұншықтырған идеологиялық темір құрсаудан босанған,
сөйтіп тәуелсіздік алған халқымыз егемен елдің тарихын да жазу ... тұр. ... ... ... және бізді танып-білгісі
келетін басқа халыктарға енді ... ... ... ... дәм-тұзы
татымды ғылыми еңбектер беруге борыштар. Бірақ бұл
тез уакыттың ішінде біте қояр іс ... Біз бұл ... жаңа ... ... ... ... экономикалық қиыншылықтар тұсында, оның
үстіне Қазақстанға ... ... ... ... ... ... тың тарихи еңбектер жазу қиындай түсуде.
Сонымен бірге кезінде қудаланып, жабық қоймаларға қамалып, жұрт ... ... көзі ... ... ... ... де, аты ... жазықсыз жалаға ұшыраған көрнекті зерттеушілеріміз де бар. Осындай
еңбектер мен олардың авторларын елге таныстыру да казіргі дәуірдің таяудағы
игілікті ісі ... ... ... ... ... осы ... ... құрбаны болған,
тұңғыш кеңес тарихшыларының бірі әрі бірегейі, кеңес тарих ғылымында доктор
атағына алғаш ие ... ... ... ... ... академиясының
корреспондент мүшесі Ермұхан Бекмаханов-тың ең басты енбегі.
Бұл кітаптың кеңес ... ... ... ... ... болмайды десек бұл сөзіміз шындыктың шенберінен шықпайды.
Сонымен бірге бұл шығарма өзінің ... ... ... ... ... жас тарихшының тағдырына үлкен кесел келтіргенін де
жасырмауға тиістіміз. Бұл жағдай кезінде казақ ... ... ... ... ... болғандығын дәлелдесе, саяси пайдакүнемдікке
(конъюнк-тураға) ғылыми адалдықты ... ... ... ... да
көрсетеді. Бекмаханов — объективті ғылыми шындықтын жағындағы зерттеуші.
Оның есімі осынысымен биік ... ... ел ... ... шет ... ... беделге ие болған. Бекмаханов жайлы жылы пікір айтқан академиктер
Греков, Панкратова, Дружининдер кеңес тарих ғылымын жасаушы, Бекмахановты
қолдаушы және өз ... ... да ... тіпті ен жоғарғы
партия басшылары алдында да жасырмаған ұлы тұлғалар еді.
Ермұхан Бекмаханов қазақ тарих ғылымының, халқымыздың ... ... ... оның бұл ... ... ... ... қаралы тізімге
ілінді де, сталиндік-империя-лық бұғаудың ... ... да оның ... жол ... ... ... тарих ғылымы Бекмаханов тұжырымдамасы-ның
деңғейінен төмен тұрды. XIX ғасырдың 20—40-жылдары, оның ... ... ... ... көтерілісі отаршыл-дарға қарсы Сырым Датұлы, Исатай
Тайманұлы ұйымдастырған ... ... үш ... ... ең
көлемді бас көтеру болғандығың оның азаттық үшін болған ұлы аттаныс екенін
тарихшылар іштей мойындаса да ашық ... ... ... Осындай
жігерсіздік, отарлық тұжырымдаманың (қазақтарды азат ... ұлы ... ұлы орыс ... ... ... (ұлы орыс халқы
Ресейдін барлық халыктарын біріктірді) ... ... уыты ... ... ... ... ... келді. 2.
1992 жылы "Қазак университеті" ... ... ... іс ... ... ... қайтадан басып
шығарды (Е. Бекмаханов. Казахстан в 20—40 годы XIX века. Издание второе.
Послесловие доктора исторических наук, ... А. ... Бұл ... ... ... ... докторы, проф. М. П. ... 1947 ... ... ... ... ... баспасы) жарық
көрген болатын.2-басылымда ешбір өзгерту жасалмаған, тек жағрафия-лық және
адам атауларының көрсеткіші алынып тасталған.
Бұл ... ... ... жылы ... ие ... баспа кітапты
тұңғыш рет қазақ тілінде жариялап отыр.
Бұрынғы басылымдарда оның авторы ... ... ... ... зерттеуді оның заманынан және оны
____________________________________________________
2. Бекмаханов Е.Б. - Кеңесары Қасымов көтерілісінің ... ... ... АН Каз ССР, ... ... № 2 ... авторынан ажыратуға болмайды. Сондықтан да тұлғалы ғалымды оқушы
жастарға толығырақ ... ... де, әрі ... мәні бар ... ... ... егемен елдің жастары еткеннен тағлым алып, тарихи
зерттеудің ауыр жолымен танысып, әр ... де ... жауы ... ... де ... ... ... болмас деген
ойдамыз.
Ермұхан 1915 жылы қазіргі Павлодар облысы Баянауыл ауданында № 10 ауылда
Жасыбай деген жерде кедей ... ... ... ... дүниеге
келеді. Кедейлер
табына жататын бұл отбасы Абылай ханның ұрпағы екені, ал Ермұхан Абылайдан
тараған 7-буын ... ... ... ғана ... ... ... ... Зында
Шорманов деген байдың жалшылығында жүріп, 1921 жылы Ермұхан 6 ... ... ... ... ... отбасының ауыртпалығын бір өзі көтеріп,
үш баласының қамкоршысы ... ... өз ... ... ... ... 1932 жылы қайтыс болды дегеннен басқа сыр ... оның ... мен ... ... ... денесі қайда калғаны
да белгісіз. 3
Ермұхан тек ағасы Діншенің қолдауымен ғана мектепте білім алады. ... ... ... тым ... ... болады. Ермұхан
Баянауылда жеті жылдық мектепті ... ... 1932 жылы ... оқу ... ... 1 ... курсты оқып шығады. 1933 жылы Қазақ
АКСР Оку-ағарту халық ... ... ... қаласындағы
мемлекеттік педагогикалық инситутқа қабылданып, 1937 жылы тарих факултетін
бітіреді.
Бекмахаовтың педагогтық қызметі Алматыдағы № 28 ... 1937 ... ... ... ... (қазір Ы. Алтынсарин
атындағы қазақтың білім проблемалары институты) басталып, 1939—1940 жылдары
осы институттың директоры ... Оған коса ... ... 1940—1941 жылдары БКП (б) Орталык
Комитеті жанындағы жогарғы партия мектебінде оқып, оны жедел бітіріп
шығады ... 1939 жылы ... ... ... Е. ... ХІХ ... 20-40 жылдарында» 372 б.
өткен). Ұлы Отан соғысы жылдары жас ... ... ... ... тікелей ғылыми зерттеу жұмысымен де толассыз айналысады, әр түрлі оку
орындарында да дәріс береді (ҚазПИ, ... ... ... 1947 ... өмірінің соңына дейін — ҚазМу). Бұдан әрі
Бекмахановтың өмір ... ... ... 1941 —1942 ... ... оқу
халық комиссариатында мектептер басқармасынын бастығы, 1942—1944 жылдары —
Қаз (б) КП Орталык Комитетінің ... ... ... ... ... ... және ... институтында (қазір Ш. Уәлиханов атындағы
тарих және этнография институты) аға ғылыми қызметкер, біраз ... ... С. ... ... ... ... ізденістері педагогика саласымен байланысты
болады. Мысалы, қазақ мектептері үшін түңғыш ерте дүние тарихы мен ... ... ... методикалық кұрал жасауға ат ... ... ... ... ... ... (қазіргі "Қазақстан мектебі")
журналында жарияланады. Ал тарих ғылымына белсенді аяқ ... ... ... да, ол ... жемісті бас-талып, бірден үлкен арнаға
ұласуына өзіне білгір ұстаз, камқор жетекші болған КСРО Ғылым академиясынын
академигі (ол кезде корреспондент ... ... ... Анна ... ... әсер ... 1941 жылдың күзінде Мәскеу ... ... ... Алматыға Ресейдің ірі тарихшыларының бір тобы
эвакуацияланады. Қай кезде де іскер, тыннмсыз Панкратова оларды әр ... ... ... ... ... сай ғылыми жұмысқа
пайдалануды ... ...... ... бұл ... басықасында
сол кезде Оку халық комиссариатында істейтін Бекмаханов жүреді. Осылайша
құрылған Ресей және Қазакстан ... ... ... ең ... ... үшін соғыс жағдайында тарих пәнін оқыту методикасын тез арада
жасап шығарады.
2. Саяси қайраткерлердің шығармалық ... ... ... ... беріліп, тіпті Өзбекстанда да жарық
көреді. Бұдан кейін орыс тарихшылары мен ... ... ... ... ерте дүниеден бастап сол кезге шейінгі қыры да, сыры ... ... ... бір томдығын жазу ісіне кіріседі. Бұл оңай ... Орыс ... көбі ... ... ... жете ... ... архивтерінің қоймалары кеңінен ашылып, ал Қазақстан Республикасы
Ұлттык ... ... ... оқу залы ... Қонақтар
қазақ халқының өмірімен де тікелей танысып, музей, театрларға барып, зиялы
қауыммен де өзара байланыста болады. Сонымен бірге ... ... ... ... ... терең түсінетін КСРО Ғылым академиясы
тарих институтының директоры, академик Греков (ол Ташкеятте ... ... ... сол кезде-ақ Қазакстан тарихын зерттеп,
Қазакстан тарихы очеркінің, ... ... ... ... авторы
Ленинградтык профессор Вяткин, археолог Бернштам, Лурье, тарихшылар Кучхин,
Зутис, Якумин, Миллер, Баевскийлер бар еді. ... ... ... ... ... ... ... Әуезов, Марғұлан, Мүсірепов, Мүқанов,
Исмайлов, Кенжебаев, Покровский, Тимофеев. Осылардың ішінде ең жасы ... ... ... іс ... да ... бодды. Кітапты радакциялауға
жоғарыда есімдері аталғандардан басқа ... ... ... ... ... ... А. Панкрзтова және сол
кездегі тәріп бойынша ... ... ... ... ... ... Мұхамеджан Әбдіхалықов тағайыңдалды. "Қазақ ССР тарихын"
дайындауда үлкен дау туғызған ... ... ... ... көтерілісіне байланысты болды. Авторлар ұжымының талкысында С.
Бекмахановтың көзқарасы қолдау тауып, сол тарауды жазу оған тапсырылады. 4
1943 жылы жазда ... ... сол ... дейінгі кезеңді қамтитын тұңғыш
"Қазақ ССР тарихы" Алматыда жарыққа шықты. Кенес республикаларының ... ... ... Е.Б. - ... ... ... ... туралы
мәселесі «Известия АН Каз ССР, серия историческая», № 2 1946
жазудың бастамасы болғандықтан және оған ... ... ... ... бұл ... ... ... түсті. Басылым Сталиндік ... ... ... ... мүдірмей өтті. Бірақ авторлардың
қуанышы көп ... ... ... ... созылған бітпес дауға, ал
Бекмаханов үшін трагедияга ұласты. ... ... ... ... ... КСРО ... академиясьгаың корреспоңдент мүшесі Яковлев
"Қазақ ССР
тарихы" орыстарға қарсы жазылған, ... ... ... жөнсіз пікір айтып,
сарапшыларды шошынтты. Сыйлық берілмейтін болды. Осы ... ... ... еді? Оның ... ... ... КСРО тарихы, яғни "орыс ұлты ... ... ... ... әр ... жеке ... тарихын жасау зиянды,
интернационализм ... сай ... Бұл ... ... сай ... догмат, қатаң, ұлы державалық шовинистік көзқарас
еді. Бірақ сол кездегі идеологиялық, саяси жағдайда ... ССР ... үшін ... де емее ... ... ... толық дәлелдеді.
Қазақ халқының тарихына субъективті, сыңар езу көзқарас Панкратова
бастаған ғалымдар тобын бейжай ... ... ... ... ... Панкратова ВКП(б) Орталык Комитетінің алдына қояды. Ұсыныс
қабылданып, 1944 жылы 29.V.— 8.VII ... ... ... ... ... оны ВКП(Б)П ОК хатшысы Щербаков басқарып, жиналысқа
тағы екі хатшы Андреев пен Маленков қатысып отырды.
Бірақ ОК шақырған ... ... ... тарихшылар екі үдайы пікірде
қалды, ал партия хатшылары жен сөз айтудан бас тартты. Бұган көңіл толмаған
Панкратова ОК атына жазған хатында ... ... ... ұлттық
сезіміне терең саяу салады" деп көрсетті (Письма Анны Михайловны Панкра-
товой.— ... ... 1988, № 11. с. 54-79). ... кейін Яковлевтің
өзі Панкратоваға келіп "Қазак ССР тарихында" әр ... 10 ... ... ... ... ... ... кітап жақсы", деп көлгірсуі екі жүзділік
пе, әлде шындықты мойыидау ма? Түсіну ... ... ... ... баспасөз арқылы елге тарап кетті М. Морозов дегеннін рецензиясы
"Большевик" журналында ... (1945, №6). ... ... ... ... ғылыми жұртшылыққа айдан анық. Ол негізінен кеңестегі теріс
пікірді жинақтаушы ғана. Ал ... ... ... алдымен Бекмахановқа
түсті. "Қазақ ССР тарихынын" "жағымсыз 10 ... ... 1943 жылы ... ... ... Кенесары Қасымұлы басқарған азаттық күресі"
деген тақырыпта кандидаттық диссертация ... Ал 1946 жылы ... ... ... оны ... XIX ... 20—40-
жылдарында" деген атпен 1947 жылы жарыққа шығарды.
Осыдан соң Кеңесары ... ... ... Бекмахановқа
ауыз сала бастады. Бұрын "Қазак ССР тарихына" ... сын ... ... ... Бұл ... ... сыншыларға
жеңілдік туғызды. Өйткені бір адамға ... ... ССР ... беделді ғалымдарға, мәскеуліктерге тиісуден гөрі оңайырақ
болды.
Оның үстіне 1947 жылы ... ... ... ... "Қазақ
КСР Ғылым академиясы Тіл және әдебиет институтының өрескел саяси қателері
туралы қаулысынан кейін ... мен ... ... ... болатын. Яғни 47-жылы "37-жылдың" исі шыға бастаған.
Ең әуелі ВАК-қа Бекмаханов негізінен ... ... ... ... ... арыз ... Бұл істі ... академик
Дружинин плагиат туралы пікірді толық теріске шығарып ... ... жылы 28 ... КСРО ... академиясының тарих институтында
Бекмахановтың монографиясы талқыланды. Бұған Алматыдан әдейі келген тарих
ғылымының ... ... ... ... ... ... ... пен М. Ақынжановтың жазбаша пікірлері оқылды. Қазақстандықтар
Кенесары қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... Бұларға Дружинин, Бахрушин, ... ... ... Е. ... ХІХ ... 20-40 жылдарында» 374 б.
шықты. Пікірталас қорытындысында академик Греков автордың жеке ... оны ... деп ... ... ... жат әрекет
екендігіне көңіл аударды.
Өкінішке қарай, ... ... да ... ортақ пікірге
жеткізбеді. Жанжал күшейе түсті. Осының дәлелі 1948 жылы ... ... ... академиясында Бекмахановтың кітабына арналған бес күндік дискуссияның
материалдары. Мұнда кітапты сынаушылар тарапынан өте ... ... ... ... ... ... ... "Бекмахановтың кітабы мазмұны
жағынан негізсіз, буржуазияшыл ұлтшылдық ... ... ... оны ... ... ... тастау кажет".
Немесе: "Еңбек ғылыми жағынан ... ... ... ... "Кітапты
Мәскеуде қолдаған жолдастар Бекмахановтың... ұлтшылдық ауытқуын заңдандырып
отыр". Сонымен "ұлтшылдар" қатарына мәскеулік ғалымдар да өтіп ... ... ... ... ... ... бұзуға "Правда" газеті көмекке келді. 1950 жылы 26 желтоқсанда бұл
газет ... ... және ... ... ... ... ... баяндайық" деген қатал сын мақаласын жариялады.
3. Ермұхан Бекмахановтың ... деп ... мен ... ... ... ел ... партия Орталық
Комитеті атынан қолдау болып қабылданды. Өйткені "Правданың" сөзі ... ... ... қаншама белгілі ғалымдарға карсы осы үш тарихшыны
қолдағаны бізге түсініксіз.
Бұдан кейін қазақ ... ... ... жеңіске жете әперді. Е.
Бекмаханов 1951 жылы 15 ... "ірі ... ... ... ... ... ... профессорлығы-нан шығарылды, партия қатарынан да шығар-
ылды. Бір қызығы Бекмаханов 1948 жылы Қазақ КСР ... ... ... ал, 1949 жылы 30 тамызда КСРО тарихы ... ... ... ... ... ... жағдайда Қазақ КСР
тарихы кафедрасы жабылып, ол тек 1958 жылы 21 ... КСРО ... ... ... бұйрығымен сол жылғы 1- қыркүйекте, яғни Бекмаханов
айдаудан қайтқан соң ... ... ... ... ... ... де ... тағдырымен байланысты болғаны.
Бекмахановқа бұдан кейін ... де ... ... ... ... "ісм ... Бекмаханов біркез ... ... ... мектепте тарих пәнінен сабақ берді, ... ... ... ... ... селсосындағы мектепте мұғалім болып
жүогенде 192 жылы 5 ... ... Оған ... ... ... КСР ... ... 10-тар-мағы; 2-бөлімінде көрсетілген
айыпқа ... ... ... ... пікірде болып, 1942—1951 жылдар
аралы-ғында ... ... ... ... ... ... айып ... 1952 жылы 4 ... ... ... . ... 25 ... соттап кулак лагеріне айдады.6
Бекмаханов тағлымы жеке басқа табыну дәуіріндегі ... ... ... тарих ғылымы тұмшаланып, өресіз бюрократтардың,
күншіл ғалымсымақ-
_________________________________________________________
6. Бекмаханов Е.Б. - ... ... ... ... ... ... АН Каз ССР, ... историческая», № 2 1946
тардың саяси колшоқпарына айналып, өз ... ... ... үшін ... тудырғанын айқын дәлелдейді. 40—50-жылдардағы тарих майданы, әдебиет
майданы да тура саяси майданға айналып, талай дарынды ғалымдардың тағдырын
трагедияга ... ... ... тарихын жазуға тұсау болды,
қажетсіз сыңаржақ "еңбектерге" жол ашты, ... ... ... Соның сазайын қазір де тартып отырмыз.
Бекмахановтың ісі шын ғалымдар арасында үлкен адамгершілік те барын
көрсетті. Бекмахановтын ... ... 1950 ... ... оның ... ... ... Комитетінің бірінші хатшысы Ж. Шаяхметовтың өзі қолдап,
Кенесарыны халықка рух беретін саяси ... ... ... ... ... ол да өз пікірлестерін корғамады, ОК ... ... ... ... ... өзі ... Оның есесіне Бекмахановтың
көзқарасы бәрімізге ортақ ... ... оны ғана ... ... ... ала жібін аттамаған мәскеулік тарихшылар болды. Солардың
ұйғаруымен Панкратова Н. С. Хрущевқа кіріп, ... ... ... ... да ... ... ... бастады. 1953 жылы 16 қазанда КСРО Бас ... ... ... ... бұдан кейін де тез өзгере қоймады. Ол
1954 жылы 1 ... ... ... ... аға ... ... қана
орналасты. Отбасы жеке үй жалдап тұрып жатты. Ғалым мұндай ыңғайсыздыққа да
шамданбай, бар күшін ғылыми ізденуге жұмсады. 1957 жылы ... ... онын ... жаңа ... ... ... к
России") жарыққа шығарды. Осыдан кейін оның ... ... ... ... кайтарылды.6
1958—1966 жылдар ғалымның өміріндегі тыныш, әрі жемісті жылдар болды.
Бұл оған бұйырған соңғы жеті жыл ... ... ... ... ... ... ... шығару, жоғарғы оқу орнына окулық даярлау, арнаулы
ғылыми ... ашу, тың ... ... ... ... одақтық
ғылыми кеңестер мен конференцияларға қатынасу. Бекмаханов ... ... ... ... КСР ... ... ... оқу
орындарында оқылатын Қазак КСР тарихы оқулығының проспектісін, ... ... XIX ... атты оқу ... ... ... ... Бекмахановтың кафедрасы сол аз уақытта ... аса ... ... көптеген талапты жастарға ғылымға жол ашты. 1962
жылы Бекмаханов ... КСР ... ... корреспондент мүше болып
сайланды. Сол ... ... ... ... барлық жоғары оқу
орындарына ... ... ... Ол идея ... ... ... ғана іске
асты.7
Асыл азамат Ермұхан Бекмаханов 1966 жылы 6 мамырда 51 ... ... ауыр ... ... өтті. Оның Бауыржан Момышұлымен қоштасарда
айтқан соңғы сөзі: "Үлгере алмай кетіп барам, кешіріңіз!" болса керек. ... ... ... ... ... жауап бергендей Баукең былай ... ... ... ғой тірі ... деп ... ... қазақ мен
өлгенде". Осы сөзімді Қанышқа, Мұхтарга т. 6. ... ... ... Інім едің ... қоштасып, басыңа қойып тұрмын. Жатқан жерің торқа болсын. Әркашан
да есімдесің, бауырым. ... Б. ... ... Алматы". Біздің
жұбанышымыз Ерекеңнің мектебі, асыл идедлары, ... мол ... ... болғаны!
_________________________________________________________
7. Бекмаханов Е.Б. - Кеңесары Қасымов көтерілісінің бұқаралық туралы
мәселесі «Известия АН Каз ССР, ... ... № 2 ... ... ... ... ... тарих ғылымының, халқымыздын
мақтанышы. Бірак, өкінішке ... онын бүл ... ... ... каралы тізімге ілінді де, сталиндік-империялық бүғаудыи ... да онын ... ... жол ... Бүған себеп тарих ғылымы
Бекмаханов түжырымдамасы-ның деңғейінен томен түрды. XIX ғасырдың 20—40-жыл-
дары, онын ішінде Кенесары ... ... ... ... ... Сырым Датүлы, Исатай Тайманүлы үйымдастырған көтерілістерден кейінгі
үш жүзді камтыған ен көлемді бас көтеру болғандығын, оның ... ... үлы ... ... ... ... мойындаса да ашык, айтуға
батылы жетпеді. Бекмахановтың ... ... ... педаго-гика
саласымен байланысты болады. Мысалы, қазак мектептері үшін түнғыш ерте
дүние ... мен КСРО ... ... ... ... күрал жасаугз ат
салысады. Ол еңбектері 1938—1939 жылдары "Халык ... ... ... ... ... ... жігерсіздік, отарлык
түжырымдаманын (казактарды азат еткен үлы Қазан төңкерісі, үлы орыс ... ... (үлы орыс ... ... барлық халыктарын
біріктірді) сананы жайлаған уыты Бекмаханов жазған шындыкты тануға ... ... ... Е. ... ХІХ ... 20-40 ... 371 б.
2. Бекмаханов Е.Б.-Кеңесары Қасымов көтерілісінің ... ... ... АН Каз ССР, серия историческая», № 2 1946
3. Бекмаханов. Е. «Қазақстан ХІХ ... 20-40 ... 372 ... ... ... ... ... бұқаралық туралы
мәселесі «Известия АН Каз ССР, ... ... № 2 ... ... Е. ... ХІХ ... 20-40 жылдарында» 374 б.
6. Бекмаханов ... ... ... бұқаралық туралы
мәселесі «Известия АН Каз ССР, серия ... № 2 ... ... ... ... көтерілісінің бұқаралық туралы мәселесі
«Известия АН Каз ССР, серия историческая», № 2 1946
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... Н.А. - ... ... ... ... «Географические
известия» №11 1866ж.
2. Абазак Түркістанды жаулап алу СПБ 1902.
3. «Бекмаханов Е.» Рухнама Павлодар 2003 жыл.
4. ... Е. ... ХІХ ... 20-40 ... 1994ж.
5. Бекмаханов Е.Б.-Кеңесары Қасымов көтерілісінің бұқаралық тура-ы
мәселесі «Известия АН Каз ССР, ... ... № 2 ... ... В.В. ... (тарихи очерк) Бішкек 1927.
7. Базинер Қырғыз даласы арқылы Хиуаға сапар. «Географические известия»,
1849
8. Вяткин М.П. ... КСР ... ... очерк л., 1941 жыл.
9.Добромыслов А.И. Торғай обылысы. Тарихи очерк. ... ... ... 15,16,17 - ... ... Г. Батыс сібірді ... том, ... ... 1867 ... ... А. ... және Наурызбай, «Тургайская газета»
№ 21 1901.
11. Иорк фон Ветенбург Г. Орыстардың орта ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Бекмаханов ісі» ХХ ғасырдың 40-50 жылдардың ортасындағы республикадағы шығармашылық интеллигенция26 бет
Е. Бекмаханов – тарихшы, ғалым59 бет
Дәстүрлі қазақ қоғамындағы құл иелену және оның қайнар көздері7 бет
Кеңес елі мектептеріндегі тарих пәнінің оқытылуы және ондағы ұлт республикалары тарихының орны28 бет
ХIX ғасырдың жартысы мен ХХ басында Қазақстан жеріндегі кәсіпкерліктің дамуы25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь