Сырым Датов бастаған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі


1. Сырым Датов бастаған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі
2. Хандар мен сұлтандардың үстем тобы
3. “Реформаны” жүргізу барысы
ХVIII ғасырдың аяғына қарай Ресей империясының отаршылдық саясатының күшеюі халықтың əлеуметтік-шаруашылық жағдайының нашарлауына алып келді.
Қазақтар өздерінің ежелгі қоныстарынан ығыстырылып шығарылды. Аймақтағы саяси жəне экономикалық билік барған сайын Ресей əкімшілігінің қолына шоғырлана берді. “Бөліп ал, билей бер” принципі бойынша құрылған жүйе
аймақтағы барлық қайшылықтарды шегіне жеткізе шиеленістірді. Сондықтан Кіші
жəне Орта жүз қазақтарының бір бөлігінің 1773-1775 жылғы Е.Пугачев бастаған
шаруалар көтерілісіне қатысуы кездейсоқтық емес еді. Кіші жүз қазақтары Жайық,
Кулагин бекіністеріне шабуылдарға қатысты. 2000 қазақ сарбазы Орынборды
қоршауға қатысты. Орта жүз қазақтары Пресногорьков жəне тағы да басқа
бекіністерге шабуыл жасады.
Халық бұқарасының алғашқы əрі ең маңызды қимылдарының бірі Сырым
Датовтың қолбасшылығымен болған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі (1783-
1797жж.) болды. Академик Ə.Марғұлан бұл көтеріліске “ Əбілқайыр ханның
ұрпақтары мен патшаға қарсы бағытталаған көтерілістердің ішіндегі ең ірісі жəне
белгілісі” деп баға берді.
Кіші жүз қазақтарының көтерілуіне патша өкіметінің қазақтарды “ішкі жаққа”,
Жайық сыртына өткізбей, оған тыйым салуы басты себептердің бірі болды.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Сырым Датов бастаған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі.

ХVIII ғасырдың аяғына қарай Ресей империясының отаршылдық саясатының
күшеюі халықтың əлеуметтік-шаруашылық жағдайының нашарлауына алып келді.
Қазақтар өздерінің ежелгі қоныстарынан ығыстырылып шығарылды.
Аймақтағы саяси жəне экономикалық билік барған сайын Ресей əкімшілігінің
қолына шоғырлана берді. “Бөліп ал, билей бер” принципі бойынша құрылған
жүйе
аймақтағы барлық қайшылықтарды шегіне жеткізе шиеленістірді. Сондықтан Кіші
жəне Орта жүз қазақтарының бір бөлігінің 1773-1775 жылғы Е.Пугачев бастаған
шаруалар көтерілісіне қатысуы кездейсоқтық емес еді. Кіші жүз қазақтары
Жайық,
Кулагин бекіністеріне шабуылдарға қатысты. 2000 қазақ сарбазы Орынборды
қоршауға қатысты. Орта жүз қазақтары Пресногорьков жəне тағы да басқа
бекіністерге шабуыл жасады.
Халық бұқарасының алғашқы əрі ең маңызды қимылдарының бірі Сырым
Датовтың қолбасшылығымен болған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі (1783-
1797жж.) болды. Академик Ə.Марғұлан бұл көтеріліске “ Əбілқайыр ханның
ұрпақтары мен патшаға қарсы бағытталаған көтерілістердің ішіндегі ең ірісі
жəне
белгілісі” деп баға берді.
Кіші жүз қазақтарының көтерілуіне патша өкіметінің қазақтарды “ішкі
жаққа”,
Жайық сыртына өткізбей, оған тыйым салуы басты себептердің бірі болды.
Сонымен қатар, империяның өлкедегі отаршылдық үстемдігін нығайту мақсатында
жаңа актілер қабылданды. Мəселен, казактарға қазақтардан адамдары мен малын
өз бетімен тартып алуға, күдік тудыратын кез-келген қазақты ұстауға ресми
түрде
рұқсат етілді. Ал казактар ретінде тақ қызметінде жүрген қалмақтардың,
башқұрттардың, татар-мещеряктардың қолымен ұлтаралық араздық саясаты
жүзеге асырылды. Хан, сұлтан, жайық казак əскері мен патша əкімшілігі
тарапынан ашықтан-ашық талап-тонау мен халыққа зорлық-зомбылық жасалды.
Қазақ қоғамының өз ішінде феодалдану үрдісі тереңдей түсті, феодалдық
аристократия мен ру шонжарларының мүдделері барған сайын алшақтай берді.
Хандар мен сұлтандардың үстем тобы дəстүрлі шонжарлар – ақсақалдармен,
билермен, батырлармен барған сайын азырақ санасып, олардың құқықтарына
қысым көрсетті. Олар барған сайын патша өкіметінің дала өңіріндегі тірегіне
айналды. Ұзаққа созылған саяси алауыздықтардың нəтижесінде байбақты руынан
шыққан батыр Сырым Датов бастаған топ бөлініп шықты.
Қазақтың дəстүрлі мəдениетінде Сырым атақты би жəне шешен ретінде
белгілі. Ол ішкі өмірдің көптеген мəселелерін шешкен, ал оның шешендік
өнері талай ұрпақтарға үлгі болған. Жеке басының ержүректілігі, ерлігі,
табандылығы жəне сирек кездесетін қайрат-күші оған батыр даңқын əперді. Өзі
басшы болған осы көтерілісте Сырым Датов осы жақсы қасиеттерінің бəрін
танытты.
ХVIII ғасырдың 80-жылдарының басында даладағы жағдай əбден шиеленісіп
кетті. 17821783 жылдың қысындағы жұт қазақ шаруашылықтарына қатты соққы
болып тиді, мал қырғынға ұшырады. Жағдайды пайдаланып казак əскерлері ішкі
жаққа көшіп барған қазақтардың малын тартып алса, өкімет орындары
қазақтарды
үлкен көлемде айып төлеуге мəжбүрледі. Осы əрекеттерге жауап ретінде
қазақтар
Орал бекініс шебінің бойындағы редуттарға, бекіністер мен қамалдарға
толассыз
шабуыл жасай бастады. Мұндай əрекеттерде сəттілік те, сəтсіздік те болып
тұрды.
1783 жылғы шапқыншылықтардың бірінде С.Датов орал казактарының қолына
түсіп қалып, оны босату үшін Нұралы хан үлкен көлемде өтем төлеуге мəжбүр
болды. Өйткені Сырым ханның қарындасына үйленген болатын. С.Датовтың ел
ішіндегі беделі де ханды осы əрекетке мəжбүр етті.
1784 жылғы қарашаға қарай Сырым батыр Сағыз өзенінде 1000 адамнан
тұратын ірі жасақ жинады, оның маңызды міндеті патшалық өкімет орындарына
қарсы қимылдау болатын. Сырымның өз бетімен іс-əрекет етуі оның Нұралы
ханмен ара-қатынастарының алшақтауына себеп болды. Көтерілісті басып-
жаншуға генерал-майор Смирнов бастаған орынбор казактары мен башқұртардан
тұрған жазалаушы отряд жіберілді. Ауа райының қолайсыздығына байланысты
басты мақсатына жете алмаған жазалаушы отряд қайтар жолда бейбіт қазақ
ауылдарын қырғынға ұшыратып, малдарын айдап əкетті. Жазалаушылардың
көрсеткен жəбірі халықтың ашу-ызасын күшейтті. Сол кезге дейін көтеріліске
қатыспаған көптеген ауылдар көтерілісшілерге қосылды. Көтерілісшілердің
негізгі күші Сағыз өзені бойында шоғырландырылды. Сырым Датовтың қоластына
2700 адам бірікті, ал жалпы көтерілісшілердің саны 6000 жетті.
1785 жылдың көктемінде көтерілісшілер Антонов форпостына, кейіннен Сахарна
бекінісіне шабуыл жасады. Алайда гарнизондар алдын-ала дайындалып
отырғандықтан бұл шабуылдар сəтсіз аяқталды. Кейін шегінуге мəжбүр болған
көтерілісшілер алысқа кетпей, орыс бекіністеріне жиі-жиі шабуылдар жасап
тұрды.
Көтерілісшілер саны күннен-күнге көбейіп отырды, ал отаршылдық билік
аппаратымен тығыз байланыста болған Кіші жүз ханы Нұралының беделі
төмендеді. Халық ханнан сырт айналып кетті, ал патшалық өкімет орындары
ханның дəрменсіздігіне көз жеткізді. Осындай жағдайда патша əкімшілігі
ханның
қатысуынсыз көтерілісшілермен тікелей келіссөз жүргізе бастады. Нəтижесінде
Кіші жүзді үш бөлікке бөліп, оларды старшындар басқаруына беру туралы шешім
қабылданды. Сырым Датов оларға кеңесші болып тағайындалды. 1786 жылғы 3
маусымда II Екатерина ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сырым Датов басшылығымен жасалған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі
Сырым Датұлы басқарған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі
Сырым Датұлы баскдрған Кіші жүз қазақтарынын, көтерілісі
Кіші жүз қазақтарының көтерілісі
Кіші жүз қазақтарының Сырым Датұлы басшылығымен жасаған көтерілісі
Кіші жүз қазақтарының Сырым Датов басшылыгымен жасаган көтерілісі (1783—1797 жж.)
Сырым Датұлы басқарған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі (1783- 1797 ж.)
Кіші жүз қазақтарының егіншілік және саудасының дамуы
Сырым Датұлы бастаған көтеріліс
Сырым Датұлы бастаған ұлт- азаттық көтеріліс
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь