ҰЛТТЫҚ ӨНЕР ШЕБЕРІ С.А. ТӨЛЕНБАЕВТЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ


1. қазақтың топ ою.өрнек өнерінің тарихи сыры
2. С.Төленбаевтың практикадағы шығармашылық еңбегі
Бұл мақаладағы біздің мақсатымыз, қазақтың топ ою-өрнек өнерінің тарихи сыры мен оны дамытушы шеберлердің маңызын аша түсу болып саналады. Бүгінде шын шебердің ою-өрнекке, яғни, халық өнеріне қосқан өзіндік ерекше өрнегін, жаңалықтары мен ой-кеңестерін зерделеп, талқылап, бұл ою-өрнек саласындағы қосқан шығармашылық үлесіне арнайы баға беру, әлі күнге дейін дұрыстап қолға алынған жоқ. Кеңес одағы кезінде әр ресепубликалардағы бейнелеу өнері салаларының көркемдік дамудағы бағыты мен деңгейінен, көпшілікті, мамандарды хабардар етіп, жеке суретші-шеберлердің шығармашылығын саралап отыратын «Художник», «Творчество», «Декаративно-прикладное искусство», «Юный художжник», «Наглядная агитация» сияқты, арнайы журналдар шығып тұратын. Сол журналдардан ұлттық өнер саласындағы жай-күйінен аздап болса да, жалпылай мәліметтер алуға болатынды. Кеңес өкіметі ыдырағаннан кейін, белгілі себептермен, осы бейнелеу өнері саласына арналған сол журналдардың таралуы тоқталды.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




ӘОЖ 378.1:7.02(574)
С 39

ҰЛТТЫҚ ӨНЕР ШЕБЕРІ С.А. ТӨЛЕНБАЕВТЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ

А.Ә. Сихаев. Н.Б. Раимов
Тараз мемлекеттік педагогикалық институты, Тараз қ.

Бұл мақаладағы біздің мақсатымыз, қазақтың топ ою-өрнек өнерінің
тарихи сыры мен оны дамытушы шеберлердің маңызын аша түсу болып саналады.
Бүгінде шын шебердің ою-өрнекке, яғни, халық өнеріне қосқан өзіндік ерекше
өрнегін, жаңалықтары мен ой-кеңестерін зерделеп, талқылап, бұл ою-өрнек
саласындағы қосқан шығармашылық үлесіне арнайы баға беру, әлі күнге дейін
дұрыстап қолға алынған жоқ. Кеңес одағы кезінде әр ресепубликалардағы
бейнелеу өнері салаларының көркемдік дамудағы бағыты мен деңгейінен,
көпшілікті, мамандарды хабардар етіп, жеке суретші-шеберлердің
шығармашылығын саралап отыратын Художник, Творчество, Декаративно-
прикладное искусство, Юный художжник, Наглядная агитация сияқты,
арнайы журналдар шығып тұратын. Сол журналдардан ұлттық өнер саласындағы
жай-күйінен аздап болса да, жалпылай мәліметтер алуға болатынды. Кеңес
өкіметі ыдырағаннан кейін, белгілі себептермен, осы бейнелеу өнері саласына
арналған сол журналдардың таралуы тоқталды.
Ою-өрнек өнері халықтың шынайы рухани-эстетикалық танымымен біте
қайнасып кеткен этнографиялық мәнге ие көрінісімен ерекше, құнды
болғандықтан, ұлт мәдениетін айқындайтын өте маңызды, және аса қажетті
сала. Міне, осы ою-өрнектің тарихын, ерекшеліктері мен дамуын зерттеуші
ғалымдар, бұл саланың да өзіндік үлгіде дамытып, жаңғыртып отыратын
шеберлері болатынын, олардың шығармашылық еңбектері өзге өнер түрлеріндегі
адамдардікі сияқты көзге түсіп, бағалана бермейтіні және олардың
шығармашылығы жөнінде өз бағасын беріп, саралау кезеңі туғаны жөнінде
сауалды мәселелерді қозғап, көңіл бөлер жәйіттері алға тарта бастауда. Біз
де өз тарапымыздан, осы ою-өрнек айшықтарын тудырушы ел ішіндегі аз
шеберлердің еңбектерін саралап ден қоя қарасақ, республикамызда көзге
көрінетін ілуде бір ою-өрнек шебері, Қазақстан Республикасы суретшілер
одағының мүшесі, суретші-педагог Сапар Асқарұлы Төленбаевтың еңбегінен
аттап өтіп кете алмайтынымызға көзімізді жеткіземіз. Бұл дәлелді жайды
толығымен нақтылайтын Қазақстан Республикасы мәдениет ақпарат және
қоғамдық келісім минситрлігінің бағдарламасы бойынша Алматы кітап
баспасынан 2003 жылы жарық көрген, ұлттық өнерді зерттеуші Маргарита
Шахметқызы Өмірбекованың Энциклопедия - атты қазақтың ою-өрнектері туралы
шыққан үлкен альбом кітабы. Кітаптың редакциялық алқасы, еліміздегі бір
қатар алқалы белгілі қоғам, мемлекет қайраткерлері мен ғалымдардан
құралған. Сол 283 – беттен тұратын кітаптың дені Сапар Асқарұлы
Төленбаевтың өрнектерімен көрнекілінген, барлығы 1323 ою-өрнек. Кітаптың
теориялық бөлімінде ұлттық ою-өрнек саласында зерттеулер жасаған
ғалымдардың - Ә.Марғұлан, Ө.Жәнібеков, Т.Бөсенов, С.Қасиманавтар сапында
Сапар Асқарұлы Төленбаевтың да еңбегі айтылып, бұл кісінің шығармашылық
жұмыстарының көркемдік және практикалық маңызына түсініктеме берілген.
Соған да орай, біз С.Төленбаевтың шығармашылық еңбегінің маңызын
айқындайтын қызметінің сапасын аша отырып ұрпақ үлгісіне айналар қырына
тоқтала түспекпіз. Ол кісі өткерген саналы өмірін, дәстүрлі халық өнері –
ою өрнектің шығармашылық – эстетикалық тұрғыда жасалу үлгілерін насихаттап,
өрнектің техникалық орындалу жолдарын кәсіби деңгейде білімгерлерге
үйретуге арнады. Олардың ұлттық сезімдерін эстетикалық талғамдарын дамытып,
жетілдіру мақсатына жұмсады.
С.Төленбаевтың практикадағы шығармашылық еңбегі ұстаздық кәсібімен де
тығыз байланысты жүргізілді. Бұрынғы Жамбыл пединститутының көркем сурет-
графика факультетінде 1973-жылдан бастап, дәріс берген С. Төленбаев өзіне
тән өзге әріптестеріне үлгі болар сабақ берудегі әдістемесінің қызықты да
ұтымды жақтары болатын. Ол кісі қалтасына немесе папкасына неше қабат болып
қатталған түрлі-түсті бояудағы қағаздарын салып қойып жүретін. Қажетті
сәтте, қай-кезде болмасын қолында жүретін қайшысымен, сол қағаздарын
кезекпен алып отырып, оларды жылдам-жылдам ойқастап қиқалай кескілеп
тастап, білімгерлерге, болмаса кез келген адамға, кесілегн қағаздарын
ұстатып, жайлап жазғызып жайдырғанда, одан шыққан әдемі де күрделі ою-өрнек
тізбектері тура сиқыршының керемет әрекеттерінен туындаған дүниелердей әсер
беретін. (1,2-ші суретке қараңыз) С. ТӨленбаевтың өз ісіндегі шеберлігіне
тек шәкірттерін ғана емес, кәсіби маман әріптестерін де тәнті ететін.
Осындай шебер әдіс-тәсілдері, педагогикалық іс-әрекеттері, әңгімелерімен
шәкірттерінің дүние танымын ашып, ұлттық ою-өрнек жасауға баулитын, ою-
өрнек тарихын түсінуге қызығушылықтарын оятатын. С. Төленбаевтың ою-өрнек
жасаудағы шеберлігін Абайдың сегіз аяғындағы:
Өткірдің жүзі,
Кестенің бізі.
Өрнегін сендей
Сала алмас...-деген шумағын еске түсіреді. Ол кісінің
шығармашылығы мен ою-өрнек жасаудағы техникасының әдістерінің өзі, өз
алдында мамандануы қажет ететінін, тіпті, жалпылай қол өнері шеберлерінің
жасайтын кәсібіне қарағанда, өзіндік анағұрлым терең дайындықты керек
ететін шығармашылық сыры бар дүниелерді аңғартады.
С. Төленбаев дизайнерлік еңбегінде ою-өрнек үлгілерін қолданыс
материалдарының формасына үйлестіріп, ұлттық эстетикасы қанық әсем нақышын
өндірістік бұйымдарға ендіріп кең өріс берді.(3-суретті ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
С.Торайғыров, А.Байтұрсынов, М.Дулатов шығармашылығы
С.Орайханұлының шығармашылығы
А. Жұбановтың шығармашылығы
А. Байтұрсыновтың шығармашылығы
С. Дөнентаевтың өмірі мен шығармашылығы
С.Садуақасұлы шығармашылығы
А.С.Пушкин көшесі
С.Торайғыров өмірі және шығармашылығы
А.Байтұрсыновтың ғылыми-саяси шығармашылығы
А.С.Макаренконың тәжірибесі, теориясы
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь