Қазақстандағы 1867-1868 жылдардағы реформа

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6

1. Қазақстандағы 1867.1868 жылдардағы реформа ... ... ... ... 7
2. 1868 . 1869 жж. Орал, Торғай облыстарындағы көтерілістер ... ..11
3. Реформадан кейінгі елдің жағдайы ... ... ... ... ... ... ...14

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

Сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
Кіріспе
1868 жылдың желтоқсан айы мен 1869 жылдың қазан айы аралығындағы Орал мен Торғай өңіріндегі көтерілістер отаршылдыққа карсы бағытталды. Айта кететін бір жайт, бұл халық қозғалысын басқарғандар өз артықшылықтарынан, ежелгі жеңілдіктерінен айырылған ру басылар еді. Олардың басым көпшілігі халықтың ашу-ызасын өз мүдделеріне ұтымды пайдаланып, ел мұқтаждығына селқос қарады.
Қаруланған казақ шаруалары патша үкіметінің отарлық саясатына, әлеуметтік қысымына қарсы бас көтерді. Әлсіз ұйымдасқан жасақтар патшаның жазалаушы бөлімдеріне тайынбай қарсы шықты. Мысалы, 1869 жылы мамырдың 6-сы күні Орынбор шебінен жіберілген, фон Штемпель басқарған 200 атты және бір рота жаяу әскерден тұратын топқа Ойыл өзенінен 20 шақырым жердегі Жамансай көлі маңында көтерілісшілердің 20 мың қолы шабуыл жасады. Жеті күн бойы шаруа жасақтары қоршауында қалған жазалаушылардың жағдайы мүшкілденіп, азық-түлігі және жемшөбі таусылған олар әскери шепке кайтып кетуге мәжбүр болды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Середа Н.А. Из истории волнений в Оренбургском крае. Русская мысль 1891. №8. С.
2. Военный сборник. 1873. №11.
3. Киргизская степная газета. 1898, 31 мая. №22.
4.Қазақстан Республикасы орталық мемлекеттік мұрағаты. 64 қор, 1- тізім, 388 іс, 52 парақ.
5.Киргизская степная газета. 1898 ж. 31 май, №22.
6. М. Қ. Қозыбаев, І. М. Қозыбаев «Қазақстан тарихы» А., 1997 ж.
7.Қазақ ССР тарихы ІІІ – том, А., Қазақ ССР «Ғылым» баспасы 1981 ж.
8.Қазақстан тарихы «Хрестоматия» А., 1994 ж.
9.Қазақстан тарихынан мәтіндер жинағы «Мирас» университеті Ш., 2003 ж.
10. К.Аманжолов «Қазақстан тарихы» А., «Білім» 2004 ж.
11.Ч. Мусин «Қазақстан тарихы» А., 2005 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе ______________________________________________________ 6
1. Қазақстандағы 1867-1868 жылдардағы реформа________________7
2. 1868 – 1869 жж. ... ... ... ... ... кейінгі елдің жағдайы___________________________14
Қорытынды _________________________________________________23
Сілтемелер тізімі ____________________________________________24
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... реформалар
жөнінде.
Жұмыстың мақсатына қарай ... ... алға ... 1867-68 жж реформаның мәнін ашу.
- Реформа нәтижесінде ... ... ... ... ауылының жағдайы қандай болғандығын көрсету.
Жұмыстың құрылымы:
Кіріспе, үш ... ... ... ... ... ... ... жұмыс алғашында Петербургте, ... ... ... ... ... ... берілген беделді
қырғыздардан (қазақтардан) халық өкілі ретінде ешкім ... ... бұл ... ... ... ... ... В.В.Григорьев, М.В.Ладыженский сияқты сол кезде Петербургте өмір
сүрген, қазақ даласының өмірімен жаксы таныс ... ... ... ... "Бір саудагердің қазақтарды алдап, сіріңкені
"қасиетті от" деп сатқаны қазірге дейін ұмытылмай ... жүр. ... ... ... ... бір ... бір немесе бірнеше қой беретін.
Кейіннен байып алған көпестердің ... ... ... тас ... ... ... деп сатқан".
XIX ғасырдың ортасынан бастап Қазақстан қалаларындағы халық ... ... ... ... ... XIX ғасыр
мен XX ғасырдың басында Қазақ жерінде 19 жаңа қала пайда болды. Халқының
саны, ... діни ... ... бұл ... әр ... ... Олардың бір тобы көлемі шағын, тұрғындарының саны ... ... ... ... Бір ғана Ақмола ... ... саны 20-ға ... ... ... ... айы мен 1869 ... қазан айы аралығындағы Орал
мен Торғай өңіріндегі көтерілістер отаршылдыққа карсы бағытталды. Айта
кететін бір ... бұл ... ... ... өз ... ... ... ру басылар еді. Олардың басым көпшілігі
халықтың ашу-ызасын өз мүдделеріне ұтымды ... ел ... ... ... ... патша үкіметінің отарлық саясатына,
әлеуметтік қысымына қарсы бас көтерді. Әлсіз ... ... ... бөлімдеріне тайынбай қарсы шықты. Мысалы, 1869 жылы мамырдың 6-сы
күні Орынбор шебінен ... фон ... ... 200 атты және ... жаяу ... ... ... Ойыл өзенінен 20 шақырым жердегі Жамансай
көлі маңында көтерілісшілердің 20 мың қолы ... ... Жеті күн ... ... ... ... жазалаушылардың жағдайы мүшкілденіп, азық-
түлігі және жемшөбі таусылған олар ... ... ... ... мәжбүр болды.
1. Қазақстандағы 1867—1868 жылдардағы реформа
Бұл реформа Ресейде крепостниктік құқының жойылуымен және ... ... ... тұстас келді. Капиталистік
қатынастардың ұлт аймақтарға таралуы да осы ... ... ... дамуының екі жағы болды. Ол кең өріс ала бастады.
ХІХ ғасырдың орта шенінде іске асырылған сот, земство, халық ... ... да ... ... ... дамыған шығыстағы ұлттық
аймақтарға әсер етпей ... ... ... ұлттық аймақтарды шикізат
қоры және көзі ретінде сақтау саясаты Қазақстанды да қамтиды.
Негізінде екі генерал-губернаторлыққа бағындырылған ... ... ... елін ... өзгерту ісі патша үкіметінің ... ... ... еді. 1822 ... ... ... жарғысы"
мен 1824 жылғы "Орынбор ... ... жақа ... ... ... ... кезде өлкенің шаруашылық даму ... ... ... ... ... басқару жүйесін өзгерту үшін
статс-секретарь И. И. Бутков басқарған комиссия құрылды. ... ... ... екі ...... ... өңірінде болған — Батыс,
орталығы Сергиопольде немесе Қарқаралыда ұйымдастыру көзделген ... ... ... ... ... Орынбор генерал-губернаторы
А. П. Безакқа тапсырылды. 1864 жылы ... күні А. П. ... ... ... ... қажетті мәліметтер жинастыруды талап
етті. 1865 жылы А. П. ... ... ... байланысты онық орнына
жаңа губернатор Н. А. Крыжановский тағайындалды. И. И. ... ... мен ... ... Қазақ өлкесін басқару ісін өзгертуді
дайындау Ішкі істер министрлігі кеңесінің мүшесі Гирс басқарған ... ... ... ... Бас ... полковник А. К.
Гейнс, Орынбор ... ... К. К. ... ... ... ... ... А. П. Проценко енді. 1865 жылдың 5 ... ... ... ... ... ... ... зерттеп білу сұрақтары
дайындалды. Әкімшілік басқарудың жақа жүйесіне сай келетін мәселелердің
көпшілігі ... ... еді: ... ... ... иеленудің
түрлері, сот істері, ағарту ісі, алым-салық, діни мәселелер, т. б. ... ... ... ... көңілі ескерілмеді. Ғалым Шоқан
Уәлиханов Қазақстанды билеуді халықтың өзін-өзі басқару негіздерінде ... ... ... еді. ... ... ... ... іске асыруды
көздеген комиссия ат төбеліндей феодалдық тап ... ... ... жи-нады. Батыс Сібір генерал-губернаторлығында
комиссия ірі бай Мұса ... ... ... ... ... ... ... аға сұлтан Сейдәліұлынан, тағы да басқа халық
мүдделерінен алшақ тұрған ... ... ... ... ... ... басшылығымен, құрамында Баллюзек, Л. Мейер, А. П. Проценко
болған комиссия Торғай, Орал, Ақмола, ... ... В. Д. ... ... ... және ... енген комиссия Жетісу және Сырдария облыстарын
басқару жөнінде реформа жобасын ... 1867 жылы ... ... ... ... ... мен ... облыстарын басқару туралы ережені",
1868 жылғы қазанның 21-інде "Торғай, Орал, Ақмола, Семей облыстарын басқару
туралы уақытша ... ... ... жері үш ... ... ... және ... Сібір. Азаматтық және әскери ... ... ... жеке ... ... Орынбор
және Торғай облыстары Орынбор генерал-губернаторлығына, Жетісу, ... ... ... ... және ... ... ... генерал-губернаторлығына біріктірілді. 1872 жылдан ... ... жері ... ... ал ... ... 1870
жылдан Кавказ әскери округінің басқаруына, кейіннен Закаспий облысына
енгізілді. ... және ... ... генерал-губернатор қолында
шоғырлануы 1867—1868 жылдардағы реформаның бір ... жері ... ... генерал-губернаторлығына, сонымен қатар Қытай және Иран сияқты
елдермен дипломатиялық келіссөз жүргізуге де рұқсат берілді.
Облыс ... ... ... ... ... ... сол облыстағы
қазақ әскерінің үкімет тағайындаған (наказной) атаманы болып есептелді.
Әскери губернатор жанында іс ... ... ... ... Ол үш ... ... шаруашылық, сот және жарлықты ... ... ... ... қадағалау вице-губернаторларға тапсырылды.
Облыстық басқарма төрағасының жанында арнайы кеңесшілер болды. (1)
Облыстар ... ... ... ... ... ... Шымкент, Әулиеата, Ташкент, Ходжент және Жизақ; Батыс Қазақстан
облысында Орал, Атырау, Калмыков, Жем ... ... ... ... Ырғыз және Торғай; Ақмола облысында — Көкшетау, Омбы, Петро-павл,
реформа қабылдағаннан кейін бір жылдан сон, ... ... ... уезі;
Семей облысында — Баянауыл, Зайсан, Көкпекті, Қарқаралы (кейіннен Павлодар,
Өскемен уездері); Жетісу ... ... ... Верный, Ыстықкөл және
Тоқмақ уездері.
Генерал-губернаторлар тағайындап отырған уезд бастықтарына көмекші екі
кісінің біреуі жергілікті шонжар топ ... ... Уезд ... да, әскери бөлімдері де, уездегі мекемелер де, бекіністер де
бағынды. Уездер территориялық принципке ... ... ал ... ... ... ауылдарға бөлінді. Ірі ақсүйек-терден іріктеп
алынатын болыс және ... ... ... ... ... ... болды. Шыңғыстың тұқымдары — сұлтандар үкіметтен өмірлік
зейнетақымен қамтамасыз етіліп, ауыртпалықтар мен ... ... ... мазмұнын, отаршылдық бағытын осыдан да көруге болады.
Сырдарияның ... елді ... ... және ... ... ... берілді. Облыстық әскери-губернаторлар ... ... ... үш ... ... ... ... старшындар сияқты(2) ақсақалдарға да олардың ... ... ... құйылған белгі және мөр тапсырылатын. Ақсақалдарды сайлау
болыстарды сайлау сияқты күреспен, ру аралық таласпен өтетін.
1867—1868 ... ... ... ... ... ... соттар құрылды. Ашық таптық сипаты бар сот ... ... ... ... ... құралы болды. Сырдария облысында
қазылар соты сақталынса да, ... ... ... рөлі ... еді. ... сот ... ... бір айта
кететін жайы — ол ескі шариғаттық ... ... ... ... шек ... ... болыста төрттен сегізге дейін
(шаңырақ санына ... ... ... еді. Шын ... ... бекіткен билер мен қазылар соттары патша үкіметінің
Қазақстандағы отаршылдық сот ... ... ... ... Уездік және
әскери соттар бұқараны қанауды үдетті. 1861 жылғы крепостниктік құқыны жою
жөніндегі заң ... ... ... ... ... ... шеше алмады. Реформа арқылы ... ... ... ... ... ... ұстайтын, үстем таптың саясатын
бұлжытпай орындайтын әскери әміршілер ... да өз ... ... ... ... ... белді
орын алды. Өлкенің табиғи байлықтарын игеруге қолайлы жағдайлар қалыптасты.
Әлеуметтік, ... ... ... ене ... ... ... патриархалды қарым-қатынастардың қауымды ... ... ... ... мал ... айналысқан қазақтардың да күнделікті
өмірінде қалыптасқан өзгерістер аз ... Ауыл ... өз ... ... ... ... ... қалыптаса бастағанынан,
яғни кедейленген қазақтардың қалаларға, оның алғашқы өндіріс ... ... да ... ... Осы ... ... ... болған
Абай Құнанбайұлы, Ыбырай Алтынсарин сияқты ... ... ... ... ... өз ... талай мысқылдаған еді.
2. 1868 - 1869 жылдардағы Орал, Торғай ... ... ... жекелеген маңызына қарамастан, қазақ
даласында отаршылдык езгіні тереңдетті. Жаңа ... ... ... жері тартып алынды, салықтар көбейіп, патша шенеуніктері мен
отаршылдық басқару қызметіне көшкен феодалдық топтар қысымы бұқараның ... ауыр ... ... ... саудамен айналыса бастаған
ақсүйектер күнкөрісінің барысы еңбекшілерге әкімшілік басқару ... ... ... ... өмір ... ... "Уакытша
Ереженің" жерді пайдаланудағы жаңа кағидалары тіпті қолайсыз еді. ... ... ... міндетті (әрине, ауқаттыларды қоспағанда) шаңырақ
салығы енгізілді. 1 сомнан 3 сомға дейін ... бұл ... ... ... ... ... ауыр еді. Земство салығын қосқанда 3
сом 50 тиынға көтерілген салық қазақ шаруаларының ... ... ... ... етті. Патша үкіметінің осы салықты бай мен кедейге бірдей
дәрежеде төлетуге шешім қабылдағанын ескерсек, ... ... ... көз ... қиын ... (3)
Жерді патша үкіметінің мемлекеттік меншігі деп жариялап, оны аумақтық
негізде пайдалану ғасырлар бойы қалыптасқан көшпенділердің ... ... ... мен жаздық коныстардың әр түрлі әкімшілік-аумақтық басқару
органдары қарамағында қалуы рулар арасын ... ... ... ... осындай және басқа ауыртпалықтары 1868 - 1869 жылдары
Орал мен Торғай облыстарын, 1870 жылы ... ... ... ... ... ... ... жылдың желтоқсан айы мен 1869 жылдың қазан айы аралығындағы ... ... ... ... ... карсы бағытталды. Айта
кететін бір жайт, бұл халық қозғалысын ... өз ... ... ... ру ... еді. ... ... көпшілігі
халықтың ашу-ызасын өз ... ... ... ел ... қарады.
Қаруланған казақ шаруалары патша үкіметінің отарлық ... ... ... бас көтерді. Әлсіз ұйымдасқан жасақтар патшаның
жазалаушы бөлімдеріне тайынбай қарсы шықты. Мысалы, 1869 жылы мамырдың 6-сы
күні Орынбор ... ... фон ... ... 200 атты және ... жаяу ... ... топқа Ойыл өзенінен 20 шақырым жердегі Жамансай
көлі маңында көтерілісшілердің 20 мың қолы ... ... Жеті күн ... ... ... ... ... жағдайы мүшкілденіп, азық-
түлігі және жемшөбі таусылған олар әскери шепке кайтып кетуге мәжбүр болды.
(5)
Бұл көтерілістің сонымен ... ... ... да бар. ... ... ... айларында көтерілісшілер феодалдық топтарға қарсы 41
рет шабуыл жасады, оған жалпы саны 3 мың көтерілісші қатысты.
Торғай және Орал ... ... ... ... көтеріліс
жергілікті отаршыл басқару жүйесін және Петербург сарайын шошындырды.
Орал облысындағы азаттық күресті жаншуға ... ірі ... күш ... Рукин, граф Комаровский және генерал-губернатор Н.А.Веревкин
бастаған мұздай қаруланған жазалаушылар ... ... ... ... ... ... ... жазалады. Көтерілістің жеке құрамаларына басшылық
еткен сұлтан Хангали Арсланұлы, билер Дәуіт Асауұлы, Мұңайтпасұлы, молдалар
Рысқұлұлы, Досұлы, т.б. ... ... ... ... ... ... ... ауыз бірлік болмаған, ... жете ... ... ... ... қозғалысы жеңіліске,
ұшырады. Маңғыстау түбегіндегі көтерілістің ... ... де ... ... ... мазмұндас және 1867-1868 жылдардағы "Уақытша
Ереженің" қатал ... ... ... еді. ... ... ... ... өзі-ақ түбек тұрғындарының негізгі тобы ... ... ... 40 ... жуық ... ... адай ... жылдың ішінде 160 мың сом салық төлеуге тиісті еді.
Көтеріліске түрткі болған — патша жазалаушыларының адайлықтар көшіп-
қонып жүрген аймақтарға ... ... 1870 ... ... ... өлкесінің приставы подполковник Рукин құрамында 36 ... ... ... ... би ... және 60 ... бар ... "Ережеге"
қарсылық ретінде ел түкпіріне көшуге бел ... ... ... ... ... түбегінің маңайында бақташылар - Досан Тәжіұлы,
Иса Тіленбайұлы бастаған 200-ге жуық ... ... ... тап
берді.
Шаруалар қоршауында калған жазалаушылар ұйымдасқан қарсылық көрсете
алмады. Жазалаушылар талқандалды, подполковник Рукин атылып ... ... ... ... ... азаттық қозғалыс жалыны
шарпыды. Көтерілісшілерді басқа да әлеуметтік топтар қолдады, ... мен ... ... ... ... аулау
кәсіпшілігіндегі ауқаттылардан тартып алынған қайықтардан өзінше "флотилия"
құрған көтерілісшілер тобы он мыңға жетті.
1870 жылғы ... ... 5-і күні ... ... мен ... тобы Александровск фортына шабуыл жасады. Форттың сыртындағы
бірнеше маяк (бекініске ұқсас ... ... ... ... ... ... ... бекініс орны талқандалды, саудагерлердің үй-
жайын от шарпыды. Тек ... ... ... іске ... ғана
көтерілісшілерді шегінуге мәжбүр етті.
Маңғыстаудағы көтеріліс Орынбор мен Оралдың отаршыл билеушілерін
шошындырды. Орыс ... бас ... үрей ... Бұл кезде Ирандағы
ағылшын әскерінің күшеюіне байланысты, патша ... ... ... ... ... Хиуа хандығына қарсы жорыққа әзірленіп
жатқан. Осыған орай ... ... ірі ... тобы ... ... көтеріліс осы күштің тылында қалды. Көтерілісті жаныштау
Кавказ билеушісіне жүктелді. 1870 ... ... ... ... Маңғыстауға
Апшерон полкінің батальоны екі атқыштар ротасы, ... ... ... ... ... 2 ротасы .және 4 зеңбірек жеткізілді. Бұл осал
қаруланған көшпелі қазақтарға зор кауіп еді. ... ... ... Үш ай бойы ... ... ... Орынбор генерал-губернаторы Н.А.Крыжановский әскери ... ... ... ... ... деген нұсқауына сай
көтерілісшілерді кудалаудан аянған жок.
Осы жеңіліске ... ... ... ... ... және ... 3000-ға жуық шаңырақты ертіп,
жазалаушылардан ығысқан бойы Хиуа ... өтіп ... ... антифеодалдық сипат әлсіз болды. Оның себебі
адайлықтардың өзге аймақтардан алшақ орналасуына байланысты ... ... ... әлі де болса күшін мейлінше сақтап
қалған еді. Көтерілістің Орал, Торғай ... ... ... - ... ... жұмысшылары тұңғыш рет күреске белсене ... ... ... жағдайын бұрынғыдан да шиеленістіре түсті.
Кавказ ... ... ... ... ... 57 901 ... ... жиналды; адайлықтар соғыс шығыны ретінде өкіметке 90 мың қой
өткізуге міндеттелді.
3. Реформадан кейінгі жылдардағы ... ... ... ... ... ... 1861 жылдың 19 ақпанындағы
"Ереже" Ресейдің бірде-бір аграрлык мәселесін аяғына ... шеше ... ... ... ... біріншіден, ішкі губерниялардағы әлеуметтік
толқуларды әлсірету жөне жер мәселесін өзінше шешу үшін орыс ... ... ... аудартуды ұйғарды. Екіншіден, ... ... ... ... көшіре отырып, патша үкіметі өзіне әлеуметтік
тірек жасамақ болды. (7)
Әуелгі кезде ... ... ... өлкесін әскери, яғни казак-орыс
отарлауымен шектелді. Ресейдің ... ... ... Қазақстанға
қоныс аударту XIX ғасырдың 60-жылдарының ортасында басталды. XIX ғасырдың
70-жыддарынан Ақмола, ... ... ... ... ... ... шаруаларын қоныстандыру жаппай етек алды. ... ... ... ұсынысына сай, 1868 жылы ... ... ... жаңа ... ... 1883 ... дейін
күшін сақтаған бұл құжатқа сәйкес жан ... 30 ... ... ... ... ... да жеңілдіктер қарастырылды. (8)
1883 жылы Жетісу облысында жаңадан келушілерді, сондай-ақ Шығыс
Түркістаннан ... ... ... мен ... ... туралы
жаңа ереже бекітілді. Енді жан басына ... жер ... 30 ... ... болып белгіленді, сонымен қатар қоныстанушы орыс шаруалары
салықтар мен міндеткерліктерден үш жылға ... ... ... ... және ... ... бұл ... құнарлылығы, табиғи
географиялык шарттардың қолайлылығы осындай шешімдердін іске ... жылы 13 ... ... ... мен ... қазыналық
жерлерге өз еркімен қоныс аударуы және олардан бұрынғы қоныс аударғандар
жағдайын ... ... жаңа заң ... Бұл ... ... Том ... ... Ақмола және Семей облыстары шаруаларды
қоныс ... ... ... ... белгіленді. 1891 жылғы "Ереже" 1889
жылғы кұжаттың жекелеген мәселелерін нақтылады. ... ... ... мен ... бұрын қоныстанған шаруаларға жан ... ... жер ... ... шешілді.
Ішкі аймақтардан шаруаларды қоныстандыру патша үкіметінің отаршылдық
саясатының да бетін ашты. ... ... ... ... ... беру, тұрақты қоныстарынан ығыстыра бастау, ... ... ... ... ... ... байқалды. Бұл құбылыс
тіпті жылдан-жылға тереңдеп, мал шаруашылығының дамуына да ... ... 1855 ... 1893 ... ... ... ... облысы қазақтарының
пайдалануынан 250 мыңнан астам десятина жер тартып алынып, 11 ... ... ... 24 село ... Ал ... ... нақ сол кезде
қазақ шаруаларынан 33 мыңнан ... ... (9) ... жері ... ... ... ... шұбырған басты аймағы -
Жетісу өлкесі. 1868-1880 жылдар ... бұл ... 3 ... ... 2 ... жаңа қоныстанушы болса, оның 1 мыңнан астам ... орын ... ... ... ... қатар Сырдария облысын
да жаппай қамтыды. Шымкент, Ташкент, Әулиеата уездерінде ... ... ... ... ... 37 ... ... құрды.
Қазақ ауылының жағдайы. XIX ғасырдың ортасынан бастап қазақ ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайына әсерін тигізбей қоймады. Мал шаруашылығы мен
отырықшы жер шаруашылығының етек ала бастауы да ... ... ... бір ... ... ... ... мал шаруашылығы Сырдарияға жакын
аудандарда, Орталық Қазакстанда, Бетпақдалада, Маңғыстауда, Семей, ... және ... да ... ... ... ... процесі
Қазақстанның солтүстік аудандарында да кең етек алды. Мұнда ... ... да, таза ... мал ... ... кездесетін еді. Бірақ оның
өзінде малдың құрамы, ... ... ... ескі ... ... көп
ұқсай бермейтін еді. Жылқы санының азайып, сиыр ... ... де ... ... ене ... капитализмнің белгісі болды.
Капиталистік қатынастардың біртіндеп етек алуы және ... ... ... ... ... ... ... қазақтар
арасында отырыкшылықтың кең тарауына себепші ... Егін ... ... ... тұқыммен тұрақты қамтамасыз етіп ... ... ... ... ... суландыру жүйесін кең
пайдалану казактарды ... ... ... ... дамуы,
әрине, табиғат жағдайына да байланысты еді. Ылғалдың жеткілікті сақталуы
(мысалы, Жайық пен Тобыл өзендері ... ... ... ... ... ... тудырды. Сырдария, Жем, Ырғыз, Сарысу өзендері
алқаптарында егін шаруашылығы маңызды орын ... 15 мың ... ... ... өңдегенде қазақ шаруалары 1 миллион ... ... ... ... ... ... ... басып алу саясатын
жүргізуі, отаршылдык-әкімшілдік ... ... ... ... ... ... ... тездетті. Қалалар мен орыс ... ... ... ... жүрген қазақ шаруалары біртіндеп
нарыққа тартыла бастады. Сөйтіп, көшпелі шаруашылық ... ... ... ғасырдың 70-80-жылдарынан бастап кедейленген қазақтар күнкөріс
кезін табу мақсатымен тау-кен ... ... ... ... тартыла бастады. Қазақ жатақтары ауылдық пролетариаттың әлі
қалыптасып үлгірмеген ... ... Өз ... ... ... ... ... басқа топтарымен салыстырғанда жаңа, алдыңғы
қатарлы ... бір ... ... еді. ... сонымен қатар
әлеуметтік келбетін өзгерте бастады. Рулық, патриархаттың ортадан ... жаңа ... ... ... ... тез ... Орыс
жұмысшы шаруаларымен, қалалық нарықпен байланыстылығы олардың ... мен ... ... ерте ... ... Реформадан кейінгі жылдарда өндіргіш күштердің
қауырт даму жолына түсуі, бүкілресейлік ... ... ... ... ... ... ... әсер етті.
XIX ғасырдың 30 - 50-жылдарында қазақ ... ... ... ... анықталып, көмір, кен, тұз, қорғасын жылдан-жылға көптеп ... ... өз ... ... ... пайдалы табиғи
қазба байлықтары мол елде өндірістік орындар салдыруға жұмсай бастады.
Ауыл шаруашылығы шикізаттарын өңдейтін тері, май ... ... ... Арал ... ... ... ... аулау кәсіпшілігі
қанат жайды.
Қазақстанды елдің басқа аудандарымен ... ... ... ... Егер XIX ... ... он ... өлкеде 482 верста
темір жол тартылса, XX ғасырдың басындағы бес жылда бұл көрсеткіш 1 ... ... ... ... ... негізгі бөлігі қалаларда шоғырланған
өңдеу өнеркәсібінің зауыт, фабрикалары әлі де болса әлсіз, ... ... еді. ... ... ... жоқ ... әсіресе қазақ
жұмысшылары, сапалы да көлемді өнім шығара алмады. Тек XIX ... ... ... ... ... өзгерді. 300-400 жұмыскері бар,
салыстырмалы түрде ірі деп атауға келетін өндіріс ... ... ... ... ... ... ... Екібастұз, Риддер өндірістік орындары
-бүкіл ел көлемінде белгілі болды. ... ... ... ... ... өндірісі де ұлғайды. Мысалы, 1867 жылы Басқұншақ кәсіпорнында - 55 мың
пұтқа жуық тұз ... 1900 жылы – бұл ... 20 ... ... ... табиғи байлығы шетел капиталистерінің көңілін ... ... ... ... ... және Екібастұз
кәсіпорындары, бірнеше мұнай өндіретін орталықтар шетелдік иелерге сатылды.
Мысалы, Спасск мыс кеніші акционерлік ... ... АҚШ, ... ... т.б. ... өнеркәсібі иелерінің қолына көшті.
Табиғат байлықтарының қауырт игеріле бастауы, ... ... ... ұйымдарына жол ашты. Ресей Мемлекеттік
банк бөлімшелері ... ... және ... ... ... (1876
ж.), Петропавлда (1881 ж.), Семейде (1887 ж.), Омбыда (189,5ж.), Верныйда
(1912ж.) ашылды. ... 57 ... ... жетеуі Қазакстанда қызмет
етті. Филиалдары саны жағынан Қазақстанның шаруашылық ... ... ... - ... ... ... банкі", оның бөлімшелері Қазақстанның
ірі қалаларында XX ғасырдың басында кеңінен ұйымдастырылған болатын.
Сауда және қалалар. Қазақ аулына қоныс ... ... ... ... ... мекендеріне күннен-күнге әсерін ... ... ... сауда көлеміне де, оның мазмұны мен мәніне де әсер
етті. Ресей сауда капиталының тіпті шалғай ... ... ... де ... ... орталық аудандары мен орталық өлке арасындағы ... ... ... мен ... біршама кеңейтті. Ауылдың әлеуметтік
және шаруашылық өмірінде малды саудалап, оны ... ... ... ... Мысалы, XIX ғасырдың 80-жылдарында Ақмола, ... ... ... Ресейдің орталық аудандарына 60 мың ірі қара, 200
мыңға дейін қой жеткізілетін. Петропавлдан Қорған жөне Шадринск ... ... ... жыл ... 340 ... ірі қара, сондай-ақ 550-600 мыңға
тарта қой, ешкі айдалды. Қазақ даласында ... ... ... ... ... ірі көпестер Ботов, Колосов, Жиряков, Скажутин бай ауылдарынан
жылына ондаған мың мал ... ... ... Орта ... ... орталық
базарларына жөнелтетін.
Сауда тек малмен ғана байланысты болған жоқ, XIX ... ... ... ... ... мақта мата ендірісінің бүйымдары
да көптеп өкелінді. Капиталистік фабрикада жасалынған тауарлар ортаазиялық
сапасы төмен майда бұйымдарды ... ... ... ... ... ... Жүздеген мың сомға әкелінген металл, шұға,
жібек, былғары бұйымдары жылдан-жылға сауданың өзара тиімділігін ... ... ... пышақ, соқа, балта, т.б. күнделікті шаруа
тұрмысында жиі пайдаланатын бұйымдар мен ... ... ... ... ... ... ... орын
алды. Әрине, тауар жеткізетін жолдар әлі де ... еді. ... де ... енді ғана қарқынды дами бастаған ... ... ... ... ... орны ерекше. 1832 жылы Бөкей (Ішкі)
ордасында ашылған ... ... осы ... ірі ... ... XIX ғасырдың ортасынан бастап жәрмеңкелер саны да ... ... ... ... ... XIX ... ... 70-тен астам ірілі-ұсақты
қалалық, далалық жәрмеңкелер ашылған, олардың тауар айналымы жылдан-жылға
өсті.
Қазақстан аудандарындағы ... ... ... жәрмеңкенің басты
дамыған өңірі Ақмола облысы екен. Ең ірі жәрмеңкелердің басым көпшілігі де
осы облыста ... ... ... ... Константиновкада
(Еленецкая), Ақмола қаласында, Петровкада (Атбасар ... ... ... болды. Бұл жәрмеңкелердің сауда ... ... ... ... 1875 жылы ... жәрмеңкесінде
сатуға түскен қой саны -78мың, Константиновкада — 77 мыңға жуық, Петровкада
— 2 мың ... ірі ... бірі - ... ... ... ... 1848 жылы ашылған, көпес Варкав Ботовтың ... ... ... Орта Азия ... ... ірі сауда
орталықтарынан ауқатты ... ... бұл ... өз ... ... және қоғамдық өмірінде мейлінше белгілі болды. Бір
мысал: 1880 жылы 256 ... ... кой ... ... 1889 жылы ... сол мал саны 270 ... жетті. Жәрмеңкеде тек сауда емес, сонымен
қатар кызықты ойындар, сайыстар, той, мейрам ... ... та ... ... ... ірі ... қатар, әсіресе Қытаймен
сауда арқылы белгілі болған Қаркара (Жетісу уезінде), сонымен катар ... ... ... (Семей облысы) жәрмеңкелері болды.
Отаршылдык сипат сауда байланыстарынан да көрініс тапты. ... ... ... ... ... мән ... ... ақшаға шаққандағы құнын толық бағалай алмады. Сауда заттарына
төлейтін ақшасы болмаған ... ... бір ... ... алатын.
Айырбас саудасында қазақтардың есебі "тоқты" немесе бір жасар ... ... ... үй ... ... көшпенділер көп жағдайда
кіріптарлықта ... ... ол ... ... ... ... ... аңқаулығын пайдаланған айлакер, жебір көпестер
қазақтардың малы мен затын ... ... өз ... ... асыра
көтеретін. Тең сауда болмайтын. Орталық ... 6-7 ... ... 20-25 қой, бір отар мал ... құны 15 ... ... ... ашқарақ саудагерлер қой сұрайтын. Әкелген тауарларының ... ... ... ... ... ... ... қалаларындағы халық санында,
әлеуметтік-экономикалық ахуалда түбірлі өзгерістер қалыптасты. XIX ғасыр
мен XX ғасырдың басында ... ... 19 жаңа қала ... ... ... ... діни ... жағынан бұл қоныстар әр түрлі дәрежеде
қалыптасты. Олардың бір тобы ... ... ... саны ... ... ... қалды. Бір ғана Ақмола ... ... саны 20-ға ... ... жылы ... тұңғыш өткізілген халық санағына қарағанда,
жекелеген ірілеу қоныстарда ... саны ... Орал - 36 446, ... -
22 744, ... - 20 216, ... - 14175 ... Кіші ... бойынша:
Торғай (1845 жылы негізі қаланған) - 896, ... (1846 ж.) - 3 ... (1827 ж.) - 2 830, ... (1845 ж.) - 896. Қала халқының саны
түрліше жолдармен қоныс аударған шаруалар, ауылдан қол ... ... ... өсім ... ... ... Ірі қоныстарда біртіндеп
өнеркәсіп орындарының салынуы жұмысшылар санының өсуіне және ... ... әсер ... ... жұмысшы табының негізгі
шоғырланған саласы тау-кен ... ... ... ... XIX ... аталған салада 19 мыңдай жұмысшы болса, ол 1902 ... ... ... жуық болды. Ұлттық құрамы жағынан қара жұмысшылардың басым ... еді. ... ... ... ... ... ... бұл жағдай кейінгі жылдардағы таптық қозғалыстың да ... ... әсер ... коймады.
Қорытынды.
"...Толқулардың себебі бұқараның қараңғылығында. Олар ... ... ... ... айырылып қалған молдалар
мен сұлтандардыи айдап салуына алданып, жаңа ережеге қарсы шыққан. ... ... ... ... ... ... ... әскерге алады,
православие дініне көшіреді, салықтар көбейеді дегендер ... ... ... ... шоғырланған тұрақты әскерлеріміз шамалы. Олар Орынбор
округінде уақытша қалдырылған Түркістан атқыштарынын 2 батальонынан және
екі шеп әскерлерінін батальонынан ... Орал ... ... ... ... ... жоқ. ... бекіністердегі және Орынбор, Орал
казактарын қосқанда бұл әскери күш ... ... және ... ... ... жеткілікті.
Сілтемелер.
1. Середа Н.А. Из истории волнений в Оренбургском ... ... 1891. №8. С. ... ... ... 1873. №11. С. 71-74.
3. Киргизская степная ... 1898, 31 мая. ... ... ... ... ... 64 қор, ... 388 іс, 52 парақ.
5.Киргизская степная газета. 1898 ж. 31 май, №22.
6. М. Қ. Қозыбаев, І. М. ... ... ... А., 1997 ж. 208 ... ССР тарихы ІІІ – том, А., Қазақ ССР «Ғылым» ... 1981 ... ... ... «Хрестоматия» А., 1994 ж. 87 б.
9.Қазақстан тарихынан мәтіндер жинағы ... ... Ш., ... 59 ... ... ... Н.А. Из ... волнений в Оренбургском ... ... 1891. №8. ... ... ... 1873. ... ... степная газета. 1898, 31 мая. №22.
4.Қазақстан Республикасы орталық ... ... 64 қор, ... 388 іс, 52 ... степная газета. 1898 ж. 31 май, №22.
6. М. Қ. Қозыбаев, І. М. Қозыбаев ... ... А., 1997 ... ССР тарихы ІІІ – том, А., Қазақ ССР «Ғылым» баспасы 1981 ... ... ... А., 1994 ... ... ... жинағы «Мирас» университеті Ш., 2003
ж.
10. К.Аманжолов ... ... А., ... 2004 ж.
11.Ч. Мусин «Қазақстан тарихы» А., 2005 ж.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет
Қр-да жинақтаушы зейнетақы қорының қаржылық ресурстарын басқару66 бет
1867-1868 жылдары патша үкіметі жүргізген реформалардың Қазақстандағы ұлттық білім беру жүйесі82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь