Экономиканы мемлекеттIк реттеудIң шетелдIк тәжIрибесI

Жоспар:

1. Кiрiспе

2. Нарықтық экономикасы дамыған елдердегi мемлекеттiк реттеудiң негiзгi мәселелерi.
3. Шығыс Еуропа мен оңтүстiк Шығыс Азия елдерiндегi нарықтық қатынастар дамыту және экономиканы мемлекеттiк реттеу
4. Қазақстан жағдайында шетелдiк макроэкономикалық реттеу тәжiрибесiн пайдалану мәселелерi
Алдымен айта кетерлiк жағдай, басқа елдердегi мемлекеттiк реттеу тәжiрибесiн оқып үйрену және ғылыми қорытындылау мақсаты, оны бiздiң әлеуметтiк –экономикалық жағдайымызға өзгертпей көшiрiп алу емес. Бұл келесi объективтi сипаттағы себептерге байланысты мүмкiн емес:
1) республика басқа елдердегi саяси, табиғи-экономикалық, әлеуметтiк –демографиялық, этно- мәдени және тағы да басқа себептерге байланысты өзгешеленедi;
2) қазiргi Қазақстан жағдайында бiз ұлттық экономиканы құру процесiндемiз және де әлемдiк экономикалық тарихта әкiмшiлiк –жоспарлық шаруашылықтан нарықтық экономикаға өткен бiзге ұқсас ешбiр ел жоқ;
3) басқару жүйесi мен шаруашылықта негiзгi өзгерiстер белгiлi бiр себептерге байланысты тиiстi негiздеусiз жүргiзiледi және “революциялық” көрiнiс табады, ал нарықтық экономиканы мемлекеттiк реттеу шаралары олардың эвалюциялық даму “нәтижесi” болып табылады.
Бiрақ та шет елдер тәжiрибесiн ғылыми қорытындылау қажеттiгi келесi жағдайлар бойынша түсiндiрiледi: бiрiншiден, экономиканы мемлекеттiк реттеудiң қағидалары мен жүйесiнiң тұжырымдамалы негiзiн, түбiрiн анықтауға мүмкiндiк туады, екiншiден аралас экономиканың жалпы заңдылықтарын анықтау мүмкiндiгi туады, және де бұл Қазақстан жағдайында мемлекеттiк реттеудiң механизмдерiн “түйiстiруге” мүмкiндiк жасайды, үшiншiден, мұндай толықтыру мемлекеттiк реттеудiң нәтижелерiн салыстырып талдауға мүмкiндiк бередi және де керек болған жағдайда экономикалық реформаларды құруды, әлемдiк шаруашылық процеске республиканың араласу мөлшерiн ескере отырып, реформаларды дұрыс жолмен жүргiзуге мүмкiндiк бередi.
Әлеуметтiк – экономикалық процестерге мемлекеттiң араласу тәжiрибесiн үйренуден шығатын қорытынды – көптеген алдынғы қатарлы елдерде экономиканы мемлекеттiк реттеудiң негiзгi құралдары ретiнде халық шаруашылығы дамуының мақсаттары мен басымдылықтарын анықтау, болжау, жоспарлау, бағдарлама жасау қарастырылады. Сыртқы, iшкi және оларға сәйкес факторлардың бiртiндеп шиеленiсуi, мемлекет тек ғылыми негiзделген экономикалық мақсаттарға жетуде, арқашан тарихи жағдайды ескерудi талап етедi. Американдық iрi экономист П.Самуэльсон көрсеткендей, мұндай зерттеулерсiз “күннен – күнге өсiп отырған қиыншылықтар мен әлеуметтiк өзгерiстерге эвалюциялық жолмен икемделе алмайтын экономикалық жүйелерге, қазiргi кезде қаншалықты мықты болғаныменен, бара- бара күйреу қатерi туындайды, өйткенi ғылым мен техника экономикалық өрiстiң табиғи дамуын үздiксiз өзгертiп отырады” [32,153 – б.]. Басқаша айтқанда, дәл бiздiң экономика сияқты, “әлсiз экономикалық жүйеге”, барлық туындайтын қиындықтарға “эвалюциялық жолмен қажеттiлiгi” үздiксiз ғылыми – техникалық процесс салдарынан туындайды.
“Ұлы дағдарыс” жылдары (20-жылдардың аяғы мен 30 жылдардың басы) алдыңғы қатарлы капиталистiк елдердiң нарықтық экономиканың өзiн - өзi толық реттей алмайтындығына көзерi жеттi және де туындаған қиындықтарда уақытында шешу тек әлеуметтiк – экономикалық өмiрге мемлекеттiң белсендi араласуымен ғана жүзеге асатынын түсiндi. Бұл ақиқатты мойындау елдегi экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ететiн ресми мемлекеттiк ұйымдардың ресми ұстанымдарынан көрiнiс тапты. АҚШ-тағы “жұмыспен қамтамасыз ету туралы Заңға” сәйкес (1946ж.) құрылған Президенттiк экономикалық Кеңесi осы заңның талаптары бойынша барынша өндiрiстi толық қолдап, жұмысбастылықты, халықтың тұтынушылық қабiлетiн сақтай отырып, мемлекеттiк монополистiк реттеумен айналысты. 60-жылдардың соныңда аталған Кеңеске мiндет ретiнде экономикада ұлттық басымдылықтарды анықтау, ұзақ мерзiмдiк болжау мен бағдарламалар жасау әдiстерi әзiрле жүктелiндi.
Капиталистiк елдерде бағдарламалаудың алғашқы кезеңдерiнде экономиканы басқарудың салааралық қағидасы қолданылды. Францияда, Швецияда, ФРГ және т.б. мемлекеттерде дайындалған салааралық бағдарламалар барлық шешушi экономикалық салаларды қамтиды және олардың дамуын маңызды және тұтастай болжауда үлкен рөл атқарады. 80-жылдың басында АҚШ-та мұндай бағдарламалар 1200 –ге жуық болды. Бұлардың iшiнде энергияны үнемдеу, космостық зертеулер, аймақтық даму басты орын алды. Бұл бағдарламаларды жүзеге асыру барысы салааралық байланыстарды күшейтуге бағытталған мемлекеттiк шараларды қажет еттi. Сондықтан АҚШ-та 20-жыл бұрын орталық экономиканы басқару органдарының аймақтық филиалдары құрылған, тиiстi аймақтық Комиссияның мiндетi бағдарламаларды жүзеге асыруға байланысты ұйымдастырушылық мәселелерiн шешу болып табылған. Бұл тәжiрибе бiздiң жағдайға пайдалы болар едi. Нарықтық жүйеге көшуге байланысты эйфория халық шаруашылық мәселелерiн тиiмдi шешу жолдарын кейiнге қалдырады.
Францияда, Жапонияда, Түркияда және т.б. елдерге ағымдағы, орта мерзiмдегi жоспарлаудың ғылыми-әдiстемелiк және ұйымдастырушылық мәселелерiн арнайы мемлекеттiк органдар шешедi. Францияда бұл қызметтi Жоспарлау бойынша бас Комиссариат жүргезедi. Жапонияда Экономикалық жоспарлау басқармасы мен Аймақтық кешендi даму департаментi және т.б. жүргiзедi. Ұзақ мерзмдiк экономикалық даму және күрделi жұмсалымдар аясының құрылымдық саясатымен қатар өндiрiстiң аймақтық орналасуының ұзақ мерзiмдiк мақсаттарын белгiлеу Жапонияның экономикасын жоспарлаудағы мықты жағы деп саналады [13,143-б.].
Түркияда орта мерзiмдi жоспарлау 1963 – 1967 жж. бiрiншi бесжылдық жоспардан басталып, жүйелi түрде жоспарлау уақытының мiндеттерiне байланысты жүзеге асырылуда. Осыдан алтыншы бесжылдық жоспарда (1988-1992 жж.) нарықтық жүйенiң дамыған күйiн ескерiп, халық шаруашылығының макроэкономикалық көрсеткiштерiн нақтылауға көп көңiл бөлiндi.
        
        ЭКОНОМИКАНЫ МЕМЛЕКЕТТIК РЕТТЕУДIҢ ШЕТЕЛДIК ТӘЖIРИБЕСI
Жоспар:
1. Кiрiспе
2. Нарықтық экономикасы дамыған елдердегi мемлекеттiк реттеудiң ... ... ... мен ... ... Азия елдерiндегi нарықтық қатынастар
дамыту және экономиканы мемлекеттiк реттеу
4. Қазақстан жағдайында ... ... ... ... ... айта ... жағдай, басқа елдердегi мемлекеттiк реттеу
тәжiрибесiн оқып үйрену және ғылыми ... ... оны ... –экономикалық жағдайымызға өзгертпей көшiрiп алу емес. Бұл
келесi объективтi ... ... ... ... ... ... басқа елдердегi ... ... ... ... мәдени және тағы да басқа
себептерге байланысты өзгешеленедi;
2) қазiргi Қазақстан жағдайында бiз ... ... ... және де ... экономикалық тарихта әкiмшiлiк
–жоспарлық шаруашылықтан нарықтық экономикаға өткен бiзге ... ел ... ... ... мен шаруашылықта негiзгi өзгерiстер белгiлi бiр
себептерге байланысты ... ... ... ... ... ... ал нарықтық ... ... ... ... ... даму ... табылады.
Бiрақ та шет елдер тәжiрибесiн ғылыми қорытындылау қажеттiгi келесi
жағдайлар бойынша түсiндiрiледi: ... ... ... ... мен жүйесiнiң тұжырымдамалы негiзiн, түбiрiн анықтауға
мүмкiндiк туады, екiншiден ... ... ... ... анықтау
мүмкiндiгi туады, және де бұл Қазақстан жағдайында мемлекеттiк реттеудiң
механизмдерiн “түйiстiруге” мүмкiндiк жасайды, үшiншiден, ... ... ... ... салыстырып талдауға мүмкiндiк бередi және
де керек болған жағдайда экономикалық реформаларды ... ... ... ... ... ... ... отырып,
реформаларды дұрыс жолмен жүргiзуге мүмкiндiк бередi.
Әлеуметтiк – экономикалық процестерге мемлекеттiң ... ... ... ...... ... қатарлы елдерде экономиканы
мемлекеттiк реттеудiң негiзгi құралдары ретiнде халық шаруашылығы дамуының
мақсаттары мен басымдылықтарын анықтау, болжау, жоспарлау, бағдарлама ... ... iшкi және ... сәйкес факторлардың бiртiндеп
шиеленiсуi, мемлекет тек ... ... ... ... ... тарихи жағдайды ескерудi талап етедi. Американдық iрi
экономист П.Самуэльсон ... ... ... “күннен – күнге
өсiп отырған қиыншылықтар мен әлеуметтiк өзгерiстерге эвалюциялық ... ... ... ... ... ... қаншалықты мықты
болғаныменен, бара- бара күйреу қатерi туындайды, өйткенi ғылым мен техника
экономикалық өрiстiң табиғи дамуын ... ... ... [32,153 ... Басқаша айтқанда, дәл бiздiң экономика сияқты, “әлсiз экономикалық
жүйеге”, барлық туындайтын қиындықтарға “эвалюциялық ... ... ...... процесс салдарынан туындайды.
“Ұлы дағдарыс” жылдары (20-жылдардың аяғы мен 30 ... ... ... ... ... ... экономиканың өзiн - өзi
толық ... ... ... ... және де ... ... шешу тек ... – экономикалық өмiрге мемлекеттiң ... ғана ... ... ... Бұл ақиқатты мойындау елдегi
экономикалық ... ... ... ресми мемлекеттiк ұйымдардың
ресми ұстанымдарынан ... ... ... “жұмыспен қамтамасыз ету
туралы Заңға” ... ... ... Президенттiк экономикалық Кеңесi осы
заңның талаптары бойынша барынша өндiрiстi толық қолдап, жұмысбастылықты,
халықтың ... ... ... ... ... ... ... 60-жылдардың соныңда аталған Кеңеске мiндет ретiнде
экономикада ұлттық басымдылықтарды анықтау, ұзақ ... ... ... ... ... ... ... елдерде бағдарламалаудың ... ... ... ... ... қолданылды. Францияда, Швецияда,
ФРГ және т.б. мемлекеттерде дайындалған ... ... ... ... ... ... және олардың дамуын маңызды және
тұтастай болжауда үлкен рөл ... ... ... ... ... 1200 –ге жуық болды. Бұлардың ... ... ... ... ... даму басты орын алды. Бұл бағдарламаларды
жүзеге ... ... ... ... ... бағытталған
мемлекеттiк шараларды қажет еттi. Сондықтан АҚШ-та 20-жыл бұрын ... ... ... аймақтық филиалдары құрылған, ... ... ... ... жүзеге асыруға байланысты
ұйымдастырушылық мәселелерiн шешу ... ... Бұл ... бiздiң
жағдайға пайдалы болар едi. Нарықтық жүйеге ... ... ... ... ... тиiмдi шешу жолдарын кейiнге қалдырады.
Францияда, Жапонияда, Түркияда және т.б. ... ... ... ... ... және ... ... мемлекеттiк органдар шешедi. Францияда бұл қызметтi
Жоспарлау бойынша бас ... ... ... Экономикалық
жоспарлау басқармасы мен Аймақтық кешендi даму ... және ... Ұзақ ... ... даму және ... жұмсалымдар аясының
құрылымдық саясатымен қатар өндiрiстiң аймақтық орналасуының ұзақ мерзiмдiк
мақсаттарын белгiлеу Жапонияның экономикасын жоспарлаудағы мықты жағы ... ... орта ... ... 1963 – 1967 жж. ... ... басталып, жүйелi түрде жоспарлау ... ... ... асырылуда. Осыдан алтыншы бесжылдық жоспарда (1988-1992
жж.) ... ... ... күйiн ескерiп, халық ... ... ... көп ... ... ... ... бiраз басқаша, мұнда көбiнесе
бәсекелестiктi қорғауға, мемлекеттiң антимонополиялық және ... ... ... iрi ... ... ... ... мен бағдарламалардың әлеуметтiк қызметiн ... ... ... ... ... бiрi аймақтардың
үйлесiмдi кешендi ... ... ету. ... ... 1982 ... реформалардың нәтижесiнде аймақтық шаруашылық жүйесiн басқару
иерархиясының үш деңгейiнiң функциялары ... ... және ... Ал ... ... ... ... аудандардың өзiндiк даму ... ... ... ... ... жоқ.
Халық шаруашылығында аймақтық мәселелер мен оларды салалық
экономикамен ... ... ... ... Кореяның және де басқа дамыған нарықтық жүйедегi
елдердiң көптеген үкiметтiк шешiмдерi ... Бұл ... ... ... ... ... өзiнiң әлеуметтiк-экономикалық саясатын жүргiзе
отырып жалпы ... және ... ... ... елдердiң жоспарлау тәжiрибесiн қорытындылай келiп,
американдық маркентинг маманы ... ... ... ... ... ... жақтарын ы салалық экономикамен үйлесiмдi
байланыстыруға Швецияның, Англияның, Германияның,Оңтүстiк Кореяның және ... ... ... ... елдердiң көптеген үкiметтiк шешiмдерi
арналған. Бұл шешiмдегi басты ой, ... ... ... ... саясатын жүргiзе отырып жалпы мемлекеттiк және
макроэкономикалық мақсатқа жету.
Көптеген ... ... ... ... ... ... ... Мелвилл Бранч ... ... ... ... ... ... ... iшiнде, жоспарлау:
1) басшылардың үнемi болашақты ойлауын ынталандыруға мүмкiндiк бередi;
2) мемлекеттiк және шаруашылық ... ... ... ... ... анықтау және олардың орындалуын қадағалауға жол ашады;
4) алдағы мәселелердiң және саяси ұстанымдардың ... ... ... ... өзгерiстерге дайынықты күшейтедi;
6) барлық қызметкерлерiнiң мiндеттерiнiң өзара ... ... ... көрсетедi.
Аталған пунктерден (халық шаруашылығының алдыңғы звеноларында ғана емес)
ең ... ... ... ... және ... ... ... өйткенi
қазiргi жағдайда жоспарлауда осы 3 ... ... ... өте ... ... ... ... мемлекеттердiң
экономикасын реттеудегi күштi тетiктерiнiң бiр қаржы-бюджет ресурстарын
және салық жинау механизмi болып ... Осы ... ... ... ... ... қолдану зерттеледi және де оқулықтарда
қарастырылған.
Осы механизмдердi негiзге ала ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру арқылы (субсидиялар,
дотациялар, субвенциялар, бюджет шығындарын ... ... ... және бiлiмдi көп қажет ететiн салаларды жылдам дамыту
мәселелерi шешiледi. Италияда, ... ... ... ... және
басқа да мемлекеттерде мемлекеттiк бюджет арқылы бөлiнетiн ұлттық табыстың
үлесi 50 % жоғары, ал Францияда, Австрияда және ... 50 % ... ... АҚШ пен ... 30 % ... ... – инвестициялық саясатты жүзеге асыру үшiн
салық салу ... ... ... атқарады. Бұл механизм арқылы шаруашылық
жүргiзушi субъектiлердiң қызығушылығын арттыруға болады, өйткенi ... және ... ... тез дамуына әкеледi. Ол деген импортты
ауыстыратын және бәсекеге түсе алатын түрлi ... ... ... ... патриархы Сабуро Окита “Известия” (25.02.92 )
газетiнде: “Шенеулiктердiң (әкiмдердiң ) ... ... ... ... ережелер арқылы экономиканы ... ... ... және инвестициялық саясат, салалық байланыстардың тиiмдi
және дұрыс тұжырымдамасын анықтау, ... ... ... ... ... ... Бұл ... құлдыраушылық (стагфляция) жағдайына
дұшар болған мемлекет үшiн қолайлы. Дағдарыстан шығу үшiн фискалдық саясат
арқылы ынталандыру ... Бұл ... ... а) ... өсуi; ә) ... ставкасының және мөлшерiнiң ... ... ... өсуi мен ... ... ... пайдалану жатыр.
Бұл әдiстiң бiреуiн таңдап алу алға ... ... ... ... байланысты. Үшiншiден, мемлекеттiк әлеуметтiк және ғылым
салаларына шығындарын ... ... ... ... бұл салалардағы
сұранысты қанағаттандара алмаса, ол қайтадан шығындалуға мәжбүр болдаы және
бұл жерде екiншi шығын ... ... өте ... ... ... он ... ... әлеуметтiк – шаруашылық дамуындағы тәжiрибесiнен “ғылым
және бiлiм ... өсу ... ... және ... ... ... [9,87 – б.]. ... бұл салаларға көңiл бөлу жоқ,
қаржыландыру жүйесi бұрынғысынша, яғни ... ... ... ... ... 1994 жылдың басында ... ... ... ... “Интеллектуалдық өндiрiстi қамтамасыз етуде өндiргiш күштердi
дамытуда, ғылым интеграциясын қамтамасыз етуде ... ... ... ... ... ... ... “экономикалық өсудiң интенсивтiк
моделлiнiң” икемдi құралы ... ... ақша – ... ... ... экономиканың бiлгiрлерi, АҚШ-тың iрi мамандары К.Р. Маконелл
және С.П. Брю, “ осы ақша –несие саясатының мақсаты ... ... ... ... және инфляцияның болмауына ... ... ... өсуiне көмектесу болып табылады” – деген [21,298 – б.]. Мұндай
саясат пен дем ... ... ... және ... ... ... саясат жүргiзудiң арасында тығыз байланыс бар екенi
көрiнедi. Сонымен ... ... ... ақша- несие механизмi
жоғарыда аталған “ көмекшi” ретiнде тек қана оның ... ... ... емес (яғни коммерциялы- спекулятивтi құрылымдардың баюына емес),
материалды игiлiктердi өндiруге бағытталған болса ғана көрiнедi.
Нарық жүйесi ... ... бұл ... ... ... отырып, мынадай бiрнеше негiзгi қорытынды шығаруға болады:
1. Монетарлы саясаттың әскерiн “сезiнетiн” ұзақ мерзiмдi ... ... ... ақша ... ... мен ... ... әлсiздiгiнен пайыз мөлшерi және инвестицияға
дем берудiң арасында байланыстың жоқтығы туралы қорытындысының
қиынсыздығын ... ... ... бұл ... терең
талдау жүргiзу нәтижесiнде П. Самуэльсон ақша массасының ... ... ... ... бойынша пайыз мөлшерiнiң өсiмi бұл несиеге
физикалық және заңды тұлғалардың қол жеткiзуiне қиын жағдай туғызатыны
туралы қорытынды жасайды. Ал ... ... мен ... ... ... және ... инвестициялаудың қысқару
иенденциясына әкеледi. Бiрақ бұл ... ... ... ... ... ... ... (тегiстелiнiлуi)
мүмкiн (яғни акцияны, қозғалмайтын мүлiктi, қолда бар ... ... ... ... ... ... жағдайда несиенiң арзандылығы (пайыз мөлшерлемесiнiң
төмендеуi) депрессия жағдайында инфляцияны ... ... ... Бұл ... несие, егер ол тек өндiрiстiк
инвестициялауды жеделдетсе нарыққа шығарылған ... ... ... ... да ... ... (тұрақты баға мен ақша
айналымының жылдамдығы) айналымдағы тауар ... ... ақша ... ... ... ... ... параметрлерiн анықтау қиын емес. Егер бұл
несие басқа құрылымға келiп түссе, онда ол ақша ... ... ... ... ... әкеледi.
3. Егер фискалды және ... ... ... ... ... ... онда ... мөлшерiнiң деңгейi (несиеге байланысты)
мемлекеттiң бақылауы мен реттеуiнде болуы керек. Экономика ... ... ... (жетiлдiру) кезiнде несиенiң өндiрiстiк
инвестицияны жеделдетудегi ролiнiң төмендеуi қисынсыз көрiну мүмкiн.
Несиелiк және ... ... ... ... ... ... ... тыс икемдiлiгi – мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... Жапоияда,
Оңтүстiк Кореяда, Францияда, Италия және т.б. елдерде қолданып талдау
жасаған кезде айқындалды. ... бұл ... ... ... ... кез ... несиелiк және салықтық жеңiлдiктердiң алынып
тасталынуы туралы шешiм қабылданғанда ескерiлмедi [14,11 – ... ... ... ... ақша ... ... ... көбенесе оны қадағалайтын органдардың еркiндiк дәрежесiне
байланысты. Әлемдiк тәжiрибе бойынша, егер бұл органдар ... ... ... ... ... ... iс-әрекеттернiң
қорытындылары, жалпымемлекеттiк тұрғыдан бағалау ... ... ... Бұл ... Нобель сыйлығының иегерi Ф. ... ... ... мақсаты ақшаның тұрақтылығының қаматамасыз ету керек
деген қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... жақса дамыған елдердiң экономикасында бағаға мемлекеттiк және
жанама әсер етуiнiң ... ... бар ... ... Егер ... ... ешқашан және еш жерде мемлекеттiң араласуынсыз “таза ... ... емес ... ... дәлелденген тұжырымдаманы растайтын
болсақ, онда дәл осылай тарихта қоғам дамуындағы баға белгiлеудiң толық
және жалпы даму ... ... ... ... да ... ... [38,78 – б.].
Бiрақта бұл тәжiрибе жеке ... ... ... үшiн ... ... ... ... әр түрлi екенiн
көрсетедi және олардың құрамы көбiнесе меншiк сала ... ... ... ... және ұзақ мерзiмдiк шаруашылық және әлеуметтiк
мақсаттарға; ... ... ... ... қалыптасу
деңгейiне байланысты екенiн көрсетедi. Мысал ретiнде, осыдан 60 жыл ... ауыл ... ... енгiзiлген баға белгiлеу
жүйесiн алуға болады. Ол өзiнiң “демократиялылығымен” және икемдiлiгiмен
ерекшелiнедi. Бұл ... ...... ертеңгi күнге деген
сенiмдiлiгiн арттыру нәтижесiнде, ол ... ... ... ... ... анықтауға мүмкiндiк табады. Бұл жерде кепiлдiк баға
туралы сөз болып отыр. Егер нарықтық бағаға күтпеген ... ... ... онда ол фермерге минималды табыс деңгейiн қамтамасыз етедi.
Мұндай кепiлдiк фермерлерiнiң тауарлы-несие ... ... ... кезде қамтамасыз етiледi. ... ... ... ... қабылданған өнiм, олардың несиелерi арқылы белгiлi бiр
соманы қамтиды (баға көбейтiлген өнiм) Қазақстан жағдайында да бұл жүйе
орнықты ... ... едi. АҚШ ... ... ... ... ететiн, сонымен қатар мақсатты баға тәжiрибесi Қазақстан
жағдайында жүргiзiлсе ... ... ... Италия, Франция, Оңтүстiк Корея, Жапония және тағы ... ... баға ... ... АҚШ ... ... өте
қатал тәртiппен және арнаулы экономиканы ... ... ... ... ... ... баға ... қызметтерi
бәсекелестiк Кеңес арқылы жүргiзiледi және халық шаруашылығындағы бағаның
бестен бiр бөлiгiн қамтиды. ... ... ... баға ... ... арқылы жүзеге асады. Ол мемлекеттiң экономика өрiсiнде туындайтын
төтенше жағдайын болдырмауын реттеуде ... рөл ... Осы ... ... ... ... ... кейiнгi (1946 –1947) 3-4
онжылдыққа созылды. Бiрақта, әлi ... ... ... министрлiгi мен
үкiметтiң тарапында сол елде өндiрiлген және ... ... ... ... кең өрiс ... Бiрiншi топтағы тауар туралы сөз болса,
онда ... ... ... ... ең алдымен өндiруге кеткен ... ... ... ... ... ескерiледi, ал егер екiншi
топтағы болса, онда ауыл шаруашылығында өндiрiлген өнiмдi елге өткiзу
кезiнде ... баж ... ... ... ескерiледi.
Мемлекеттiң осындай бақылау ... ... ... ... ... шығу кезiнде қолдану пайдалы екенi тәжiрибе
жүзiнде дәлелденген. Бiздiң жағдайымызда француз ... ... ... ... ... ... ... салу механизмдерi арқылы және
бағаны құруда арнайы құқықтар бойынша басқару iсiн ... ... ... ... баға ... ... объектiсi ауыл шаруашылық өндiрiсi
болып табылатынын бүкiл дүнижүзiлiк тәжiрибе көрсетiп ... ... ... ... ... ерекшелiктерiн бөлiп көрсетедi.
Бiрiншiден, ол табиғи-климаттық жағдайға байланысты. Бұл тәуелдiлiк
фермердiң және ... ... ... табиғи-климаттық фактордың
қолайсыз жағдайға да табыс пен ... ... ... және ... ... Оны шешуде басты рөл ауыл шаруашылық өнiмдерiне
бағаны мемлекеттiк реттеуi және сол ... ... ауыл ... ... ... ... көптеген елдерде қарастырылып
отырған саладағы өнiмге баға деңгейiн анықтау ... ... ... қолданылады. Демек, фермер әр түрлi шығындар кезiнде немесе
өндiрiске әсер ететiн ... ... ... ... ... табысқа қол жеткiзе алады. Әлеуметтiк
бағыттағы баға құруда ауыл еңбеккерлерiнiң тұрақтылығы, олардың шеберлiгi
өседi және де ... мен ... ... ... етiледi.
Екiншiден, тұрғындардың тамақ өнiмдерiне қажеттiлiгiн уақытында
қамтамасыз етiлуiнде (сондай-ақ өндiрiс тауарларына) ауыл ... ... ... ... ... көңiл бөлiнедi. Әлеуметтiк
түрдегi мiндеттердi шешуде және тұрғындардың өмiрiн қамтамасыз етуден
ауыл шаруашылық өнiмдерiне баға құру ... ... ... органдары шеттеп тұра алмайды. Осындай объективтi араласу әр
түрлi басымды механизмдерде ... ... ... ... және аймақтық реттеуде орын ... ... әр ... ... ... ... ... аграрлы сектор қандай да болмасын жүйеде мемлекеттiң
қолдауына мұқтаж, әсiресе ... ... ... ... ... инновациялық – инвестициялық шараларды iске асыруда. Мысалы, АҚШ-
та мемлекеттiк дотацияның үлес салмағы төрттен ... ... ал ... ... (ЕЭО) ... жуық, Жапонияда фермерлердiң барлық
табыстарының төрттен үшiн ... ... бүл ... ... ... % жетедi. Мемлекеттiң ауыл шаруашылығын дамытуын қолдауда баға құру
механизмiн жеке, кәсiпкерлiк және ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы министрлерiнiң Кеңесiнiң шешiмiмен
сала өнiмдерiнiң бағасы 95 % ... ... және бұл ... ... ... ол ... алу ... минималды деңгейi базар
деңгейiнiң бағасының өзгеру деңгейiне байланысты негiзделедi. Негiзгi
ауыл ... ... ... ... баға құру ... онымен арнайы органдар айналысады. Баға құру басылымдық
болған жағдайда “сиқырлы ... ... өсу ... баға ... мен ... ... ... мiндетi
кеңейедi. Қытай Компартиясы бесжылдық ... ... ... ... және ... ... ... “бұрыштары”
басымдылықтарын анықтай отырып, өздерiнiң шешiмдерiне (қазан 1984 ж.)
“бүкiл экономикалық жүйелердегi ... баға ... ... деп ... ... аударған. Бұл шешiмдердiң нәтижесiн жүзеге
асыруда екi жылдың iшiнде бағаның төрт түрi құралды “ бiрыңғай жоспарлы
баға, шартты ... ... ... ... “жүзетiн ” жоспарлы баға”.
“Жүзетiн” және нарық бағасының ... ... ... ... тауарлар
номенклатурасының қысқаруымен, бiрыңғай жоспарлы бағамен “қызмет ету”
бағытын алған. Бұл толығынан ауыл ... ... ... ... ... түрде белгiленген сатып алу бағасын қабылдамау өзара
шартты (жоспарлы мемлекеттiк сатып алу үшiн ) және нарықты ... ... ... ... ) бағаны қабаттас енгiзу. Ауыл ... ... ... ... ... баға үлкен рөл
атқарады.
Дамыған елдердiң шаруашылық ... ... ... тауар өндiрушiлердiң ықыласын қорғауда және сыртқы экономикалық
қатынастардың тиiмдiлiгiн арттыруда лицензиялық, ... ... ... ... ... ... әр елдiң геосаясатының, табиғи –
тарихтық, табиғи-экономикалық және әлеуметтiк –мәдени ерекшелiктерiне
байланысты. Сонымен ... ... ... пен әлем ... кiру ықыласы ескерiледi.
Шығыс Еуропа мен оңтүстiк Шығыс Азия елдерiндегi нарықтық қатынастар
дамыту және экономиканы мемлекеттiк реттеу
Көптеген ... ... ... ... ... ... ... құрамында болып (қаңтар 1949 ж.), қоғамның тұрмыстық ... мен ... ... бiркелкi болуына қарамастан орталықтандырылған
шаруашылық жүйесiнен нарықтық экономикалық өте ... ... ... ... ... ... ... түрлерiнiң өндiрiс
құралдарымен қатынасына, өнеркәсiптiң ... ... ... ... мен ... ... ... болуда.
Сондықтан экономикалық реформаны әр түрлi ... ... ... яғни ... ... пен ... ... әр түрлi жүйелер мен
ресурстарды сақтау қағидаларын қолдана отырып жүргiзу керек. Мiне осы
тұрғыдан алға ... ... ... ... ... ... тәжiрибесiн жинақтап жаңа нарықтық жолмен ... ... ... ... бiр ... ... ... көшуде жоғарғы
жағдайды қорытындылай келiп, келесi ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк меншiктi жекешелендiру және
шаруашылық әрекетiне жағдай жасау;
- мемлекеттiк кәсiпорындарды ... ... ... және ... қарсы күрестiң қызметiн
күшейту;
- нарық механизмiнiң ... ... ... ... ... ... ... жүйелерін реформалау және бюджеттік инвестицияны қысқарту;
- елдің экспорттық әулетін арттыруда бәсекелестік қабілеті бар өнеркәсіпті
мемлекеттік тарапынан қолдану;
- шетел инвестицияларын енгізуде және ... ... ... ... құқықтық және шаруашылық жағдай жасау;
- ұлттық валютаның айналымда болуын қолдау және қамтамасыз ... ... ... экономикада нарықтықты реттеу
механизмдері ретінде қолдануда әр елде ... ... ... Ең ... жағдайда Венгрия болды. Бұл елде ... ... жыл ... ... ... ... ... түрлерін алдын ала ескере жүргізген. Халық шаруашылығының
алдыңғы буындарындағы ... ... ... ... заңы негізгі роль атқарады. Мемлекеттік кәсіпорындарды
экономикалық ассоциацияларға айналдыруда тиісті шешімдер қолданылды.
Мемлекеттік жекешелендіруде көп ... ... және ... ... тұрған
кәсіпорындарды қайта құру шаралары жүргізілді. Бұл шаралар тек ... ... ... ... және ... ... қолданылуымен
жүргізілді. Соның нәтижесінде үш жылда (1989-1991жж) елде ... ... ... төрт есе ... Конъюктураның өзгеруіне байланысты
кәсіпорындардың қызметінде қажетті икемділік пайда ... ... бұл ... ... тапты. Қаржы- шаруашылық жағдайлары мен
халық шаруашылығына керекті өнім ... ... ... ... ... ... беріп санация жасалған немесе ... ... ... ... ... шетелдіктерге) берілді.
Бұған нарық инфрақұрылымының құрылуы (қордық қызметтердің ... мен ... ... және ... ... ... қорлар,
несие – банк қызметтері) және ... – банк ... ... туғызды. Экономикадағы дағдарыстық жағдайдан шығуды банкротқа
ұшыраған өнеркәсіптегі жекешелендіру процесі инвестициялық бағыт алды.
1993 ж. 600 ... ... ... инвестордың ықыласына
байланысты жекешелендірілген, ал 40 % -дан жоғарысы өнеркәсіптердің
өздерінің ықыластарына байланысты ... ... ... «төменнен» негізделіп жоғарыдан ұйымдық, құқықтық, не экономикалық
жағдай жасалуы керек. Тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... ... мен халық тұтыныу тауарлары және
«қозғалысына» толық еркіндік беру маңызды шара болып табылады. Бірінші
жағдайда ... ... шарт ... ... ... ал екінші
жағдайда фирмалық дүкендер негізі мен халыққа ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге дайын Австрия болды. Баға құру
мен еңбек ақыны реттеу, шетел инвестицияларымен ыньаландыру, сыртқы
экономикалық қатынастарды ... ақша ... ... ... ... ... шаралар 40 -жылдардың соңынан
жүргізіле бастады [40,86-95-б.]. ... осы ... ... ... ... арасындағы ұтымды пропорцияны ... және ... ... ... ... ... ... тұрмыс дәрежесін жақсартуға» негіз болды.
Қаржы тепе-теңдігіне көңіл бөле отырып ... ... ... пен ... бизнесті қолдауға ерекше көңіл болды. Австриялық
тәжірибедегі үкімет ... ... ... ... ... ... жағдай туғызуымен ерекшеленеді. Бұл жерде әсіресе
шағын және орта фирмалардың құрылуын және әлем шаруашылық процестеріне
ұлттық ... ... ... ... көрсетіледі. Мұндай
ынталандыру жаңа құрылған ... орта ... ... тарапынан
жәрдем ақы немесе жеңілдетілген салық салу түрлері арқылы жүргізіледі.
Осындай фирмалардың (өнеркәсіптердің) қызметтеріне тауарларды ... ... емес ... ... ... ... картельдер туралы т.б. заңдар құқықтық негізі болып табылады.
Өнеркәсіптерді бақылау және кәсіпкерлер мен ... шығу ... ... ... ... ... ... табылады.
Австрияның тиісті мемлекеттік органдары сыртқы экономикалық
қатынастарды ... ... ... және ... тең ... ... ... Ұлттық банкінің
монополистік жағдайы жойылуына байланысты ... ... ... ... сауда либерализацияланады және де ... ... ... ... қызмет ету аясы кеңейеді. Көп
жағдайда ... ... ... ... ... көптеген бөлігі сыртқы қарызды өтеуге кетеді.
Поляк Халық Республикасында ... ... ... ... ... ... бір тәжірибесі қалыптасып отыр, ... ... ... ... ... жаңа ... болып
табылмайды. Оның ролі ауыл шаруашылық өндірісінде, саудада, ... ... ... Бұл елде нарықтық қатынастар саласын кеңейту
және олардың инфрақұрылымын қалыптастыру жөніндегі шаралар «естен
тандыру теропиясы» ... ... ие ... бұл шаралар тауар өндірушілер
мен оларды тұтынушыларға қатаң сипатта болады. Жергілікті түрде ... ... ... ... ... ... ... берген
несие үшін жоғары мөлшерлемелер деңгейін белгілеу), салық ... ... жою, ... ... ... өнім мен ... ресурстарын бір орталықтан бөлуден бас тарту, халықтың әр ... ... ... жаңа ... ... ... қызметте белгілі бір нәтижелерге қол жеткізу. ... ... ... және адамдардың әлеумметтік жағдайына жағымсыз әсер
етуде. Тауарларға (қызмет түрлеріне) деген сұраныстарды шұғыл қысқарту
бағытын жүзеге асыру кезінде барынша абай ... ... ... ... ... мұндай қысқартудың ақылға қонымды «шекараларын» атап
өту, сұраныс пен ұсынысты теңдестіру проблемасын шешуді кейінге қалдыруы
мүмкін.
Чехия республикасы үшін әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде қысқы мерзімде ... ... тән. ... (1994 ж. сәуірінде) осы республиканың премьер
– министрінің ... ... ... ... ... ... нақты қоғамдық өмірдің ... ... ... ... экономиканы дамытуды және құруды бір орталықтан
жоспарлауға мүмкіндік бермейтінің» қуаттап береді. [4,5 – ... ... ... ... моделіне өту заңдылығын былай
қойсақ (жекешелендіруді реттеу бағаны ырықсыздандыру және т.б.) онда ... ... ... ... үш негізгі түріне көңіл аудару
керек.
Біріншіден, бұл ... ... ... ... дұрыс
негіздеу және қолдау болып ... Оны ... ... ... және сыртқы сауда үшін негіз дайындау мақсатында
реструктивті вариантын (өндіріс пен ... ... ... ... ұлттық капиталмен салыстырғанда шетел капиталын
тартуға артықшылық берілмеуге тиіс. Мұның себептері ... а) ... ақыр ... ... бір ел үшін қымбатқа түседі және ә) шетел
көмегі көбіне екі ұшты ... ... ... ... ... ... ... мен айырбас
керек» деген қағиданы басшылыққа ала отырып, шетелдік нарықты ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу
тәжірибесі белгілі бір қызығушылық туғызады. ... ... ... ... ... ... ... қорытындыларына
жасалған талдау негізінде ... ... ... ... социалистік тауарлы экономиканы, социализмнің бастапқы
сатысын, меншіктің мемлекеттік, қоғамдық және жеке ... ... т.б. ... қамтиды. Қытай компартиясының шешімдеріне сәйкес
жоспарлы тауарлы экономика ... ... ... реформалаудың
басты бағыты «нарыққа бағыт ұстаған ... ... ... ... құру» болып табылатыны көрсетіледі [22,99-б.].
Қытайдағы экономикалық реформалардың стратегиясы ұйымдық аспектіде
болғанмен ... ... ... ... негізделініп ерекшеленеді. Осы
қағидалар бойынша реформалардың алға басуы ауылдағы нарықтық ... ... ... мен ... ... ... арқылы
реттеу қамтамасыз етеді. Қытайдың жоспар мен нарықты біріктіру варианты
шаруашылық жүргізудің үш деңгейлі жүйесін пайдалануды білдіреді. Осы ... ... ... ... сай келеді: жоғарғы деңгей үшін
негізгі өндірістік көрсеткіштерді дирекивті (экономика құрылымы ... ... ... ... ... тауар сұранымы, мемлекеттік
бюджет) жоспарлау қолданылады, екінші ... ... ... алғашқы саласын қамтиды. Мұнда шығаратын өнімді өткізу және
кешенді проблемаларды минималды-техникалық ... ... ... ... ... ... жергілікті және
мерзімді өндіріс тауарларымен әр түрлі қызмет көрсетулерімен жәнен нарық
механизмдерін қолданумен реттеледі. ... салу ... аса ... ... ... капиталдық салымдардың екі сфераға -
өңдеуші өнеркәсіптің ... мен ... ... ... ... экономикалық реформаларды бастан кешірген басқа елдерге
қарағанда, қытайдың реформасы мемлекеттік реттеудің күшті ... ... ... және аймақтық жоспарды үйлестіру, «ғылым-
өндіріс» циклін жоспарлау, ... және баға ... ... қолданды. Сол сияқты нәтижелер бір қатар Оңтүстік Шығыс Азия
елдерінде – ... ... ... ... ... және т.б. ... ... мен Оңтүстік Кореяда мемлекеттік реттеу ... ... ... ... және қор, ... ... өсуі, еңбек
өнімділігі т.б. көрсеткіштерді қамтитын экономикалық жоспарлау арқылы
жүргізіледі. Әлемдік шаруашылық интеграцияға кіру ... ... ... баға және ... ... саясатты жүргізу шаралары
қолданылды.
Бұл шаралар жоғары ... ... ... – экономикалық,
геосаясаттық және әлеуметтік ерекшеліктері бойынша ... әр ... ... тәжірибесін ретроспективалық талдау екі негізгі
аспектіден ... ... ... ... басқа елдердің қатесін болдырмау;
- екіншіден, біреудің позитивті тәжірибесін дұрыс пайдалану реформаға
кеткен ... ... және ... үнемдеуге көмектеседі.
Қазақстан жағдайында шетелдiк макроэкономикалық реттеу тәжiрибесiн
пайдалану мәселелерi
Мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... күн тәртібіне келесі мәселерді қойып отыр:
бұл тәжірибе Қазақстан экономикасының жағдайына қаншалықты қолайлы және оны
енгізуге бола ма, әлде ... өту ... ... үшін шаруашылық
жүргізудің өзіндік моделі болуға тиіс пе? Бұл ... ... беру жай ... ол ... ғылыми негізін талап етеді. Еліміздің бірқатар экономика
ғалымдары үшін қазіргі уақытта экономикалық жаңалықтардың теориялық негізін
анықтауды, ... ... ... және ... мезанизмін
қолдануды, өтпелі кезеңнің экономикасын жасауды бекер тілге тиек етіп
жүрген жоқ. Бұл ... ... ... ... аталмыш проблемалардың
теериясын анықтап енгізуге байланысты туындап отыр. Осы ... ... ... бөлуге болады:
- шаруашылық моделдерін өзгертуде және экономикалық жаңартуда қандай жол
тиімді – эволюциялық па, революциялық па?
- нарықтық қатыснатардың ... ... және ... ... дамытуда
әкімшілік шешімдер арқылы немесе сыртқы ұйымдастырушылық – ... ... ... ... іске аса ма?
- жалпы экономикалық бағыт пен макроэкономикалық тұрақтылықты ұстап тұруда
мемлекеттік органдардың функциялары мен ролі қалай өзгереді?
- экономиканы ... ... ... қандай ғылыми негізде және
қандай бағытта іске асырылуы қажет?
- экономиканы мемлекеттік реттеу механизмдерінің ... мен ... ... ... ... ... өзгеріп отырады?
- бәсекелестік нарықты ортаны құруда не маңызды: меншік иесін ауыстыру
мақсатында міндетті түрде және ... ... ме, жоқ ... өз ... мен ... шағын және орта кәсіпорындарды
мемлекеттік ... ... ... ... реттеуде салалық және аймақтық мүдделері қаншылықты
дұрыс ескеріледі?
- халық шаруашылығын жоспарлау және нарықтық реттеу ... ... ... ... даму жоспарының қажеттілігі сөзсіз үлкен.
Бірақ, жоспарлаудың ғылыми-метолдологиялық және ұйымдастырушылық негіздері
бұрыңғы ... ... ... ... ... және ұсыныстық –
реттеушілік, мемлекеттік және жеке меншікке негізделегн белсенді шаруашылық
жүргізуді ынталандыру ролдерін атқаруы тиіс.
Бұл жердегі ең ... ... ... ... жеке және ... ... жоспарларына «сіңіруі» (салалары және
әкімшілік аумақтар) сол сияқты соңғының ... ... ... ... денсаулығы, ал осы жылда кәсіпорын өнім көлемінің бүкіл табыс
сомасын көрсетеді. Бұл ... ... ... орындалуы мен
шаруашылық субъектілерінің байланысы ретінде қарастыруға болады. Қарапайым
болуы үшін ... ... ... ... ... ... (5-сурет). Бұл схема бір жағынан жоспарлы және нарықтық
шаруашылық моделін, ... ... ... және ... ... ... ... нарықтық экономикасымен қоса кәсіпорын және фирмалардың
жоспары маңызды роль атқарады. Біздің ... ... ... ... ... ... жеңілдікпен несиелеу және ... ... ... ... ... бақылау функцияларын
күшейту тәжірибесін қолданған жөн. Өйткені ... үш жыл ... ... ... ... ... және салық салуда барлық
жеңілдіктерді алып тастау туралы ... ... ал ... ... коммерциялық делдалдық жүйеге «қызмет көрсетуге», басқаша айтқанда
тауар айналымына жұмсалады. Осындай саясаттың кері әсері әлі де ... ... әлі де бұл ... ... заңды және жеке
тұлғалардығ өндірістік қызметпен ... ... ... ... ... ... ... ҚР Президенті өндіріс саласындағы шағын ... ... ... ... ... ... мен заңдарға қол
қойды.
Шет елдегі баға белгілеу механизмі үлкен қызығушылық көрсетуде. Ауыл
шаруашылық өнімдерінің бағасын реттеу, саланың ... ... ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз етуде кепілдік беру түрінде
құрылған. Басқа мемлекеттердің тәжірибесі көрсеткендей дағдарыс жағдайынан
шығу жолында үкімет баға ... мен баға ... ... халықтың тауар
тұтынуын бақылауын күшейтті. Қазір біз өндіріске және өндіріс құралдары мен
тұтыну ... ... ... ... бағалардың ... ... ауыл ... ... ... ... даму үшін ... дотацияларды бөлмеу жолымен келе жатырмыз. Мұндай
көзқарас республикамыздың ЖҰӨ-нің үштен бірін құрайды, ... ... ... баға ... және баға ... ... ... тыс қалдыруда.
-----------------------
Қазақстанның халық шаруашылығы және
оның даму жоспары
Тауар, ресурс, қызмет көрсетудегі түскен табыс, оларды бөлу мен пайдалану.
Экономика саласын тікелей мемлекеттік реттеу
Халық ... ... және ... даму ... облыстары және олардың кешенді даму жоспары
Жеке кәсіпкерлер, үй шаруашылықтары және олардың даму жоспары
Мемлекеттік ... және ... даму ... ... және ... кешенді даму жоспары
Тауар және ресурс қозғалысын нарықтық ... және ... ...

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономиканы мемлекеттiк реттеудiң шетелдiк тәжiрибесi жайлы11 бет
Экономиканы мемлекеттiк реттеудiң шетелдiк тәжiрибесi туралы11 бет
Экономиканы мемлекеттік реттеудің шетелдік тәжірибесі жайлы ақпарат12 бет
Қазақстан жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеудің шетелдік тәжірибесін пайдаланудың қажеттілігі: мүмкіндіктері мен тиімділігі19 бет
Мемлекеттің фискалдық саясаты40 бет
Қазақстан Республикасындағы инвестициялық процестері78 бет
Экономиканы мемлекеттік реттеудің шетелдік тәжірибелері12 бет
Қазақстан жағдайында шетелдік макроэкономикалық реттеу тәжірибесін пайдалану13 бет
Қазақстан Республикасында астық қызметін құқықтық реттеу мәселелері: объектісі, субъектілері, мемлекеттік реттеу механизмі, шетел тәжірибесі9 бет
Қаржылық мемлекеттік реттеудегі шетелдік тәжірибелерді қолдану тиімділігі мен маңыздылығы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь