Баталар


ЖОСПАР.

1)Кіріспе.

2)Бата берудің жалпыға ортақ өзіндік рәсімі мен шарты.

3)Баталар.
КІРІСПЕ.
Халќымыздыњ µте ертеден келе жатќан ізгілікті салт-дєст‰рініњ бірі - аќ бата беріп, т‰зу тілек айту. Бата сµз – халыќ шыѓармашылыѓына жататын тілі кестелі, мазм±ны келісті сµз ‰лгісі єрі ±лттыќ, этикеттік аса бір мєнді салаласы. Ескініњ ќалдыѓындай елеусіздеу кµрініп келген салт-дєст‰ріміздіњ біразы ќазіргі т±рмыс-салтымызда ќайта жањѓырып жатыр. Бата беру халќымыздыњ ежелден келе жатќан салт-дєст‰рініњ бірі десек, кµптеген салт-дєст‰рдіњ µзіндік рєсімі орындалу шарты болады. Бата берудіњ жалпыѓа ортаќ µзіндік рєсімі мен шарты бар. Бата сµз мањызды бір істі бастарда, сондай-аќ басталѓан із нєтижелі аяќталѓанда беріледі. Бата беру кезінде дєм-т±здыњ болуы шарт.¤йткені «ќ±р аяќќа бата ж‰рмейді». Бата беруші адам, єдетте оны батагµй деп атайды, ел-ж±ртќа сыйлы, ќарындасќа ќадірлі, жолы ‰лкен адам болуѓа тиіс. Ќазаќта к‰йеге бата бергізбейді.
Ас-таѓам желініп болып, дастарќан жиналардыњ алдында батагµй ќол жайып, µзініњ жаќсы ниетін айтып, бет сипайды. ¤згелер де айтылѓан жаќсы ниетке т‰зу тілегіміз ќол сылсын дегендей ќол жайып бет сипайды. Бата сµзініњ мазм±ны аќ тілеу. М±ны аќ бата дейді. Кейде ел ішіндегі дєст‰рді б±зып, ата салтын аттаѓан жанныњ шектен шыќќан єрекетін ќ±птамаѓан кезде ел ‰лкендері ондай жауѓа теріс бата берітін болѓан. Теріс бата беру салты, жалпы сирек те болса,жыр м±раларында, байырѓа єдебиет ‰лгілерінде кездеседі.
Теріс бата алѓандардын жолы болмайды. «Ќыз Жібек» жырында Тµлеген айдамда шерт болуы «Єкеніњ оњ батасын алмай кетті» дегенге мењзейді.
Ел арасында аса кењ тараѓан баталардыњ бірі - ас ќайыру батасы. Ќазаќтыњ той жиыны, ќуанышќа жайылѓан дастарќаны батасыз болмаѓан. Бата сµзде дастарќан иесіне, сол ‰йдіњ шањыраѓына небір жаќсы тілектер айтылады. М±ныњ µзі ‰й иесіне ілтипат кµрсету ѓана емес, дєм-т±зды ќ±рметтеудіњ ‰лкен нышаѓы деуге болады.
Ас бергенге бас берсін,
¤мірі ±заќ жас берсін.
Кетпес дєулет, кењ пейін,
Ќайырымды дос берсін, -
деп айтылатын байырѓы бата жаќсы тілек, адал ниетті ањѓартады. Шањыраќ иесініњ нені ансап, нені кµксейтінін ањѓарѓан байќампаз батагµй кестелі сµзбен жаѓымды тілек айтып, жиналѓан ж±ртты жадыратып тастайды. Мєселен, дастарќан жайын, дєм татќызып отырѓан ‰йдіњ ‰йленгелі ж‰рген азамат ±лдары болса, солар тілге тілек болып, бата сµздіњ желісіне айналады. ‡й иесініњ ой-арманын дµп басќандай мына тєрізді бата-тілекайтылады: Е, ќ±дайым, оњдасын,
Мыњ саулыѓыњ ќоздасын.
Сегіз т‰йењ боталап,
Сегіз келін ќомдасын.
Ел арасында кењ тараѓан баталардыњ бірі - жол батасы.
¦заќ жол, ќиын сапарѓа бет аларда ‰й иесі ќ±дайы тамаќ беріп, жолы ‰лкен, аузы дуалы аќсаќалдан бата с±райды. М±ндай бата сµзді: «Жолыњ болсын, жолдасыњ ќызыр єулие болсын, ќырыќ шілтен шылауыњда ж‰рсін, оралымныњ тез болып, ораздыныњ жолын берсін, бар пєлекет т±лпардыњ бір терімен кетсін» деген сµз орандары айтылып, жаќсы ниеттіњ жармысындай болып т±рады.
Жол батасын алу рєсімі б‰гінгі к‰нге дейін аѓа буын арасында саќталып келген. Майданѓа аттанып бара жатќан халќымыздыњ батыр ±лы Бауыржанѓа аќын Жамбыл ата: «Батырдыњ жолы болсын,
Самсаѓан ќолы болсын.
Т‰сі де суыќ екен,
Ісі де долы болсын»,-
деп, жауынгердіњ жігеріп жани т‰сетіндей бата беріпті.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




ЖОСПАР.

1)Кіріспе.
2)Бата берудіњ жалпыѓа ортаќ µзіндік рєсімі мен шарты.
3)Баталар.

КІРІСПЕ.
Халќымыздыњ µте ертеден келе жатќан ізгілікті салт-дєст‰рініњ бірі - аќ бата беріп, т‰зу тілек айту. Бата сµз – халыќ шыѓармашылыѓына жататын тілі кестелі, мазм±ны келісті сµз ‰лгісі єрі ±лттыќ, этикеттік аса бір мєнді салаласы. Ескініњ ќалдыѓындай елеусіздеу кµрініп келген салт-дєст‰ріміздіњ біразы ќазіргі т±рмыс-салтымызда ќайта жањѓырып жатыр. Бата беру халќымыздыњ ежелден келе жатќан салт-дєст‰рініњ бірі десек, кµптеген салт-дєст‰рдіњ µзіндік рєсімі орындалу шарты болады. Бата берудіњ жалпыѓа ортаќ µзіндік рєсімі мен шарты бар. Бата сµз мањызды бір істі бастарда, сондай-аќ басталѓан із нєтижелі аяќталѓанда беріледі. Бата беру кезінде дєм-т±здыњ болуы шарт.¤йткені ќ±р аяќќа бата ж‰рмейді. Бата беруші адам, єдетте оны батагµй деп атайды, ел-ж±ртќа сыйлы, ќарындасќа ќадірлі, жолы ‰лкен адам болуѓа тиіс. Ќазаќта к‰йеге бата бергізбейді.
Ас-таѓам желініп болып, дастарќан жиналардыњ алдында батагµй ќол жайып, µзініњ жаќсы ниетін айтып, бет сипайды. ¤згелер де айтылѓан жаќсы ниетке т‰зу тілегіміз ќол сылсын дегендей ќол жайып бет сипайды. Бата сµзініњ мазм±ны аќ тілеу. М±ны аќ бата дейді. Кейде ел ішіндегі дєст‰рді б±зып, ата салтын аттаѓан жанныњ шектен шыќќан єрекетін ќ±птамаѓан кезде ел ‰лкендері ондай жауѓа теріс бата берітін болѓан. Теріс бата беру салты, жалпы сирек те болса,жыр м±раларында, байырѓа єдебиет ‰лгілерінде кездеседі.
Теріс бата алѓандардын жолы болмайды. Ќыз Жібек жырында Тµлеген айдамда шерт болуы Єкеніњ оњ батасын алмай кетті дегенге мењзейді.
Ел арасында аса кењ тараѓан баталардыњ бірі - ас ќайыру батасы. Ќазаќтыњ той жиыны, ќуанышќа жайылѓан дастарќаны батасыз болмаѓан. Бата сµзде дастарќан иесіне, сол ‰йдіњ шањыраѓына небір жаќсы тілектер айтылады. М±ныњ µзі ‰й иесіне ілтипат кµрсету ѓана емес, дєм-т±зды ќ±рметтеудіњ ‰лкен нышаѓы деуге болады.
Ас бергенге бас берсін,
¤мірі ±заќ жас берсін.
Кетпес дєулет, кењ пейін,
Ќайырымды дос берсін, -
деп айтылатын байырѓы бата жаќсы тілек, адал ниетті ањѓартады. Шањыраќ иесініњ нені ансап, нені кµксейтінін ањѓарѓан байќампаз батагµй кестелі сµзбен жаѓымды тілек айтып, жиналѓан ж±ртты жадыратып тастайды. Мєселен, дастарќан жайын, дєм татќызып отырѓан ‰йдіњ ‰йленгелі ж‰рген азамат ±лдары болса, солар тілге тілек болып, бата сµздіњ желісіне айналады. ‡й иесініњ ой-арманын дµп басќандай мына тєрізді бата-тілекайтылады: Е, ќ±дайым, оњдасын,
Мыњ саулыѓыњ ќоздасын.
Сегіз т‰йењ боталап,
Сегіз келін ќомдасын.
Ел арасында кењ тараѓан баталардыњ бірі - жол батасы.
¦заќ жол, ќиын сапарѓа бет аларда ‰й иесі ќ±дайы тамаќ беріп, жолы ‰лкен, аузы дуалы аќсаќалдан бата с±райды. М±ндай бата сµзді: Жолыњ болсын, жолдасыњ ќызыр єулие болсын, ќырыќ шілтен шылауыњда ж‰рсін, оралымныњ тез болып, ораздыныњ жолын берсін, бар пєлекет т±лпардыњ бір терімен кетсін деген сµз орандары айтылып, жаќсы ниеттіњ жармысындай болып т±рады.
Жол батасын алу рєсімі б‰гінгі к‰нге дейін аѓа буын арасында саќталып келген. Майданѓа аттанып бара жатќан халќымыздыњ батыр ±лы Бауыржанѓа аќын Жамбыл ата: Батырдыњ жолы болсын,
Самсаѓан ќолы болсын.
Т‰сі де суыќ екен,
Ісі де долы болсын,-
деп, жауынгердіњ жігеріп жани т‰сетіндей бата беріпті.
Ел ішінде мазм±ны терењ, тєлім тєрбиелік мєні бар тіл кµркемдігі ерекше баталардыњ небір єдемі ‰лгілерін кездестіруге болады.
Байырѓы баталардыњ таѓы бір т‰рі Наурыз батасы деп аталады. ¦лыстыњ ±лы к‰нінде наурыз кµжеге шаќырѓандарѓа, наурызнама тойын µткізіп халыќты риза ќылѓан адамдарѓа, µнерпаздар мен аќындарѓа аќсаќалдар мен єжелер, ел аѓалары, билер ќол жайып бата береді. Наурыз батасыныњ мазм±ны кењ болады. Жеке бастан гµрі елдіњ амандыѓын, молшылыќ заманды, бейбіт к‰нді кµксеу сµзге арќау болады: ¦лыс оњ болсын, аќ мол болсын, ел баќытты болсын тµрт т‰лік аќты болсын,ќызылды уаѓымен кµрсетсін деген сµз орамдары айтылып, ‰лкен - кішініњ бєріне Жаќ ќ±тты болсын!дейді. Жасќа жас ќосылды жылѓа жыл ќосылды, б±ѓан жеткен де бар, жетпеген де бар -деп ш‰кіршілік айтады. Айымыз аман, жылымыз т‰гел болсын деп бата жасайды.
Рамазан батасы. Кезінде халыќ шыѓармашылыѓыныњ жинап, бастырып ол жµніне дєуірќ±нды зерттеулер жазѓан ќаламгер С.С.Сейфуллин т±рмыс - салт жырларын жан - жаќты сµз ете келіп:
"Болшыл, болшыл, болшыл бол,
Боз торѓайдай тµлшіл бол.
Адам таппас сµзді бол,
Ор ќояндай кµзді бол,"-
дегенді жарапазан батасыныњ бір ‰лгісі деп кµрсеткен.
Рамазан батасы ‰ш к‰ні ораза айтта айтылады. Небір ізгі тілек, жаќсы ниет бата сµзгетартылѓан желі болып, Ќ±рмалдыѓыњ ќабыл болсын, айт мерек (м‰бєрєн ) болсын, єумин ! деп, бет сипап, бата береді.
Дастарќанѓа бата. Дастарќаныњ мол болсын,
Абырайын зор болсын!
Дастарќан батасы ризашылыќпен береледі. Дырыс м‰шелі ќонаќасы берілмесе шешен, µткір тілді адамдар бата арасында сол ‰йдыњ сарањдаѓын да ќосып айтып жіберетіндер болѓан.
Алѓыс батасы. Баќ берсін, бас берсін,
¤міріње ±заќ жас берсін!
‡лкен кісілер немесе кез келген адам біреудіњ ќайырымдылыѓы мен жаќсылыѓы, ізгі ќызметі ‰шін де бата береді. Батаныњ тєриелік мєні зор Батамен ер кµгерер,жауынмен жер кµгерер. деген сµз адамды ізгілікке, парасаттылыќа, мейірімдікке баулиды. Ендіше, бата да сол ±лы ќасиеттерге бастаушы єрі тудырушы рухани м±ра болып табылады. Бата кµркем сµзбен, µлењмен, таќпаќпен, шешендік тілімен, єсермен ќол жайып айтылады. Батаны ќ±рметті, елге сыйлы кісілер береді.
Жања айдыњ батасы.Ай кµрдім,аман кµрдім,
Аќиреттік заман кµрдім,
Жања айда – жарылќа,
Ескі айда – есірке !
Жања туѓан айды кµрген єр адам осылайма бата жасап, бет сипайды. Б±л – діншілдік немесе соќыр сенім емес, ол адамдардыњ табиѓатќа, ќ±былысќа,ауа райына байланысты таным,т‰сінігі.Айдыњ тууына жєне жатасына ќарап ж±лдызшылар ауа райын, болашаќты болжап отырѓан.
Бата аяќ. ¦лдыњ атасы бата аяќ деп бір т‰йе, бір жылќы жібереді. Ќ±да болѓан кісі екі жаќтан келесімінен кейін жігіт єкесі ќыз ауылына келіп бата аяќ µткізеді. Кейде м±ны сырѓа таѓар деп атайды. Осы жолы екі жаќ тойды µткізу мерзімі, кєде – жора, ќалыњ мал жµнінде келіседі.М±ны бата, кел‰сіді баталасу дейді.
Батаныњ екі т‰рі бар.
Кесімді бата жасау, мал мµлшері, той уаќыты, шыѓып мµлшері – алыс – беріс, келу –кету т. б.
Келімсіз бата – мол саны,м‰лік мµлшелері кесілмейді жаѓдайѓа, уаќытќа ќарай кейін беплгіленеді.
Ауќатты, елге есімі белгілі адамдар ќ±далыѓында бас жаќсы, орта жаќсы, аяќ жаќсы деген ірі баѓалы кєделер болады. Бас жаќсыѓа – боталы т‰йе, ќ±лынды бие, жаѓалы киім, баѓалы б±йым, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бата туралы түсінік
Жұматай Сабыржанұлының сатиралық шығармалары
Әйтеке Би туралы
Оқушылар білімін көтеруде ұлттық салт- дәстүрлердің ролі
Әйтеке би
Төле би Әлібекұлы
Әйтеке ( Айтық) би
Халықтың тәрбиелік дәстүрлері
Қазақ даласының ұлы билері
Адамзат дамуының тарихындағы этнопедагогикалық идеялар
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь