Рынокқа өту жағдайларына экономиканы түрлендірудің тұжырымдық негіздері

Қазіргі уақытта барлық посткоммунистік елдерде экономикалық парадигманың ауысуы, шаруашылықты жүргізу теориясыиен тәжірибесінде гуманистік даму бағыттарының дами түсуі болып жатыр. Жақында өткен заманда экономикалық өсу қайнары басты түрде материалды-техникалық базаның қалыптасуына байланысты қарастырылды. Елдің даму деңгейі өндіріс көлемінің өсу дәрежесіне сәйкес анықталды, және адам капиталдың түпкілікті элементтері сияқты тура сондай қор ретінде болғанда, тиімділік критерийлері өндірістің негізгі элементтері қайтарымының түрлерімен ұштастырылды. Жаңа экономикалық парадигмада акценттер ығыстырылады. Оның орталығында – экономиканың тиімді сапалы түрленуге және құрымдылық ығысуға қабілеттілігін бағалау тұрады.
Экономиканың даму дәрежесі туралы аса толық түсінікті халық шаруашылығының құрылымы береді, ол нарықтық жағдайларда жеке салалардың ілгері дамуына қойылатын талаптарға сәйкес келу керек.
Елдің экономикалық құрылымы өндірістік күштердің орналасуымен, өндірістік және ғылыми потенциалдармен және материалдық өндірістің әлеуметтік-экономикалық даму қарқындарымен өзара әрекеттеседі. өндірістің тиімді орналасуы – халық шаруашылық және территориялық пропорцияларды жетілдіруге арналған база. Ғылыми ауқымды, бәсекеге қабілетті жаңа кәсіпорындарды орналастыру арқылы үйлеспеушіліктер жойылады, олар қоғамның мұқтаждықтарын есепке алумен қажетті пропорцияларды белгілейді. Ішкі құрылыстағы ығысулар да салалардың даму қарқындарына, табиғи ресурстарды және қолда бар өндірістік аппаратты пайдалануға байланысты болады (46,47).
Сонымен, бір аймақтың дамуы меншікті міндеттерді шешуді ескермегенде басқа аймақтардың мұқтаждықтарын қанағаттандырумен анықталды. Оның экономикасы тиімсіз құрылымдық саясаттың салдары болып табылған, бірқатар ерекшеліктермен сипатталады:
- ауыр өнеркәсіптің шамадан тыс дамуы, соңғы емес, аралық өнімді
        
        Рынокқа өту жағдайларына экономиканы түрлендірудің тұжырымдық негіздері
1 бөлім. Рынокқа өту жағдайларына экономиканы түрлендірудің ... ... ... ... ... және әдіснамалық негіздері
Қазіргі уақытта барлық посткоммунистік елдерде ... ... ... ... ... ... даму ... дами түсуі болып жатыр. Жақында өткен заманда
экономикалық өсу қайнары ... ... ... базаның
қалыптасуына байланысты қарастырылды. Елдің даму деңгейі өндіріс көлемінің
өсу ... ... ... және адам капиталдың түпкілікті
элементтері сияқты тура ... қор ... ... ... критерийлері
өндірістің негізгі элементтері қайтарымының түрлерімен ... ... ... ... ... Оның ... ... тиімді сапалы түрленуге және құрымдылық ығысуға қабілеттілігін
бағалау тұрады.
Экономиканың даму ... ... аса ... ... халық
шаруашылығының құрылымы береді, ол нарықтық жағдайларда жеке салалардың
ілгері ... ... ... сәйкес келу керек.
Елдің экономикалық құрылымы өндірістік күштердің орналасуымен,
өндірістік және ... ... және ... өндірістің
әлеуметтік-экономикалық даму қарқындарымен өзара әрекеттеседі. өндірістің
тиімді орналасуы – халық шаруашылық және ... ... ... ... ... ауқымды, бәсекеге қабілетті жаңа
кәсіпорындарды ... ... ... ... олар ... есепке алумен қажетті пропорцияларды белгілейді. ... ... да ... даму ... ... ... қолда бар өндірістік аппаратты пайдалануға байланысты болады (46,47).
Сонымен, бір ... ... ... ... ... ... аймақтардың мұқтаждықтарын қанағаттандырумен анықталды. ... ... ... саясаттың салдары болып табылған, бірқатар
ерекшеліктермен сипатталады:
- ауыр ... ... тыс ... ... ... аралық өнімді
шығаратын материал сыйымы салалардың басым болуы;
- тұрғындардың қажеттері үшін ... ... ... ... ... ... ... артта қалғандығы (өнеркәсіптің
негізгі қорларының тозуы – 60 % -тен артық, оның шамадан тыс көп ... ... ... экологиялық проблемалар – Орталық Қазақстан қоршаған ортаның ластану
және құлдилау дәрежесі бойынша, табиғатқа ... жер ... ... ... ... ... ... алады (ол
атмосфераға зиянды заттардың лақтырыстары бойынша – бірінші орын).
Барлық постсоветтік кезең бойында ... ... ... ... ... үшін база ... ... көмір
өндіру бойынша міндеттерді шешуге баса ... ... ... және ... ... ... жағымсыс тәжірибесі – бұл
аймақты шаруашылықтық игерудің технократтық тұжырымдамасын айтарлықтый іске
асыру, ол ... ... ... мақсаттардан басылымдығымен
ғана емес, сонымен бірге келешекті міндеттерді шешуге зиян келтіріп,
ағымдағы ... ... ... ... ... ... дамыту, ҒТП бойынша шараларды жүзеге асыру, өнім сапасын
жақсарту үшін өте қолайсыз жағдайлар қалыптасты. ... ... да ... өндірістік аппарат, соңғы екі-үш жылда алапатты түрде
бұзылады, бұл көптеген кәсіпорындардың ... және ... үшін ... болуы мүмкін. Сонымен бірге, бұрын ... ... ... ... есепке алу керек. Ауыр өнеркәсіптегі
өндіруші және шикізатты салалардың меншікті салмағы өте ... Және ... ауыл ... ... және тамақ өнеркәсібі, яғни экономиканың
тұтынушы секторы жеткіліксіз дамыған ... ... ... өндіріс пен әлеуметтік сфераның ара қатынасында
біздің артта қалғанымыз анық. Дамыған елдерден айырмашылығында, біздің ... ... – 25 % ... ... ... ... қабілетті
тұрғындардың 75 % - тен артығы қамтылған. Бұл ара қатынас ... ... ... ... ... ... ... материалдық өнімдегі мұқтаждықтары қанағаттандырылмайды. Бірақ
істің мән-жайы біздің экономикалық дамуымыздың ... өте ... ғана ... ... ... – шаруашылықты басқару теориясы мен
тәжірибесінде осы ... ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығының өндірістік
және өндірістік емес ... ... ... ал ... ... ... түсіндіріледі.
Экономикалық әдебиеттерде материалдық өндірістің шешуші ролі барынша
қолданады, ал ... ... ... ... ... ... әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, ҒТР қызметтер сферасын
болып көрмеген өсу ... ... ... мәдениет экономикалық дамудың
басты факторлары болып келеді. Сондықтан әлеуметтік сфераның ... ... қана ... оны іс жүзінде жүзеге асатындай қамтамасыз ету ... ... ... ... атап ... ... ... және мәдениет
ауыр халде қалды, бұл ... ... ... ... ... деңгейінен
шегіндіріп тастайды. Мысалы, дамыған елдерде ВНП құруда әлеуметтік сфераның
үлесі, материалдық өндіріске қарағанда жоғары екенін біздің ... ... ... ... ... күштердегі терең
өзгерістермен үйлесуі ... ... ... ... ... ауыр
өнеркәсіптің (ең алдымен, оның өндіруші және шикізатты ... ... ... ... ... және ... ... тікелей қамтамасыз
ететін салалардың жылдам дамуымен байланысты, терең ... ... ... ... ... ... жою, халық
шарушылығының жаңа құралымындағы ілгері техника-технологиялық ... ... ... ... ... “циклдік дағдарыс”
кезеңінде жүзеге асырылады (66). Басқаша айтқанда, ұдайы өндіру процесінің
циклдік сипаты, мәні ... ... ... ... жоғары дамыған мемлекеттерде де, дамитын ... де ... ... ... ... ... рычагы болып табылады.
Аймақтың ... ... үшін ...... ... басқа себептермен болуында, ал нарықтық қатынастарға өту
дағдарыстық жағдайдан ... ... ... қозғаушы күш ретінде
қарастырылады. Алайда, бұл экономиканың құлдырауын тоқтату, ... ... оның ... ... ... ... ... бойынша міндеттердің бір мезгілде ... ... ... ... күшейтеді.
Экономиканың құрылымдық қайта құрылу проблемалары бойынша ауқымды
экономикалық әдебиеттерге ... ... ... ... ... құру категориясын түсінуде бірлікке қол жеткізілмеген. Сонымен,
жұмыста (66, 161 бет) ... ... ... құрылуын,
осы проблеманың әр түрлі аспектілерін ... ... ... ... анықтама бермей, ... және ... ... ... ... ... ... туралы
мәселені қояды. Ф. М. Дінішев (46, 55 бет) ... өсі ... ... ... ... ... және техника-экономикалық даму бағыттарының өзгертілуімен
байланыстырылады.
Алайда құрылымдық қайта құру жеке технологиялық процестерге ғана емес,
барлық ... ... тән, және оны ... ... бөлінуіне
негізделген, өндірістік күштерді дамытудың және өндірістік қатынастар
жүйесінің қол ... ... ... қайта құру ретінде қарастыру
керек. Сонымен бірге экономиканың ... ... ... ... ... ... ерекше атап көрсету керек.
“Қазақстан өнеркәсібін құрылымдық қайта құрудағы ғылыми-техникалық
басымдылықтар” атты ... ... ... ... ... құруды
өндіріске енгізілетін жаңалықтардың қуатты ағының қамтамасыз ету арқылы
белсенді ... ... ... ... ... реттеу
шараларының бірыңғай және қатаң дәлелденген жүйесі негізінде комплексті
түрде жүргізуді ұсынады.
Әр ... ... және ... құрылымдық қайта құрудың
анықтамаларын салыстыру, берілген ... шешу ... ... ... ... ... растайды. Бұл зерттеудің әр түрлі
аспектілерінің бар болуымен себептелген, ... ... ... ... ... ... құраушылардың басты ролі анықталады.
Құрылымдық қайта құрулар қоғамдық қажеттіліктердің өзгерген жүйесі мен
материалдық ... ... ... ... ... қарама-қайшылықты
шешу, салалар арасындағы шектелген ресурстарды бөлу құралы болып ... ... ... ... де, ... ... ... да түрлендіретін ҒТП маңызды роль атқарады.
Экономикадағы ұзын толқындар теориясына және оның ... ... ... (ТТ) ... сәйкес атап айтқанда технологиялық
тәртіптің ауысуы (өзінің даму ... ... ... ... қайта жаңғырту циклын қамтитын, технологиялық байланысқан
өндірістер жиынтығының ауысуы) ҒТП - ның ... ... ... ... табылады. Осындай ауысу нәтижесінде еңбекті қоғамдық бөлуде,
салалар арасындағы ресурстарды бөлуде өзгерістер болады, бұл ... және ... ... ... ... соғады.
Экономикалық әдебиеттерде XIX - XX ғ. ғ. бір-бірін ... ... ... (ТТ) бөліп көрсетеді, олардың ... ... тобы ... ... ядро ... болды.
Бірінші ТТ үшін – бұл тоқыма өнеркәсібі және машина жасаудың сәйкес
салалары; екінші – ... ... қара ... ауыр ... ...... энергетикасы, электртехникалық өнеркәсіп; төртінші – химия
және ... ... ... ... химиялық машина жасау,
автомобиль жасау.
70-ші жылдардың аяғында басталған бесінші ТТ есептеу техникасының
өндірісіне, микроэлектроникаға, ... ... ... ... ... ... ... озық елдері информациялық технологиялар
мен телекоммуникацияларға, робот жасауға, ... ... ... ... ... озық ... бір ... қала отырып, бесінші ТТ-ға әзірше
баяу өтуде. Бұдан басқа, біздің ... да ... ... ТТ-ның ядросын
құрайтын салаларға теріс жерін ... ... ... ... ... ... құрылымдық қайта құру механизмінің толығымен
жоқ болуы болып табылады. Реформа басталға ... ... ... бөлудің
орталықтандырылған механизмі жойылған, құрылымдық қайта құрудың ... әлі ... ... ... ... аймақтық дамуды реттеуге екі ... ... бар. ... бағыт аймақтардың дамуындағы айырмашылықтар
уақытша болып табылады және ... ... ... ... рынокты аймақтық диспропорциялардың нашар
реттегіші деп есептейді, олар ... ... ... тек қана
тереңдетіледі және аймақтық диспропорцияларды тек ... ... ... ғана жоя ... (Шотландия), Германияның (Рур), АҚШ-тың (Аппалачи)
тоқырау аудандарында құрылымдық саясатты жүргізуде бұл ... ... ... ... ... да бір ... ... нарықтық
механизм әрекет ету керек, бірақ дамудың мақсаттық ... ... ... ету керек деп ... ... ... ... мақсаттардың дұрыс ... ... ... ... ... ... жоқ, ... ескірген
технологиялық тәртіпті “тоқтатып қоюды” білдіреді. Дағдарысты салалардағы
тек жоғары технологиялық және ... ... ... ғана қолдау және
оларды әр тараптандыру тиімді.
Орталық Қазақстанның және ... ... ... ... ... ... ... біздің пікірімізше,
Жапонияның соғыстан кейінгі тәжірибесі бұдан да құнды, Жапония өнеркәсіптік
өндірісті қалпына келтіру және өзінің әлемдік ... ірі ... ... ... ... сондай-ақ 80-ші жылдарда
аймақтық “өсу полюстерін” құрудағы Жапонияның тәжірибесі де ... ...... ... және ... ... түрленуі
есебінен жасалған болатын.
Қазақстанда мемлекеттің құрылымдық қайта құруға ... ... ... ... емес, өйткені “қуып жететін” экономика
моделін іске асыру үшін ғана ... ... ... ... толық көлемде
қалыптаспаған нарықтық шаруашылық механизмді толықтыру, түзету үшін ... ... ... ... ... ... ... емес, ал ел экомикасында аймақтың сақталуын ғана емес, ... ... ... ... ... ететін, құрылымды-инновациялық саясат
болу керек. Ол үшін ... алғы ... бар: ... ... ... ресурстар,
қуатты өндірістік және ғылыми потенциал, жоғары білікті ... ... ... экономикасының құрылымдық қайта құру процесінде, біздің
пікірімізше, екі ... ... ... ... орта ... және ұзақ
мерзімді. Жақын кезеңнің стратегиялық міндеті - өнеркәсіптік өндірістің
көтерілуін және ... ... ... ... қол ... ... ... өндірісін оңтайландыруды қамтамасыз ету.
Оңтайландырудың астарында оның құрылымын ... және ... ... үлесін ұлғайту), салаларын (сала
ішіндегі кәсіпорындарын бәсекелестігі және ... үшін ... ... ... ... ... ... және т.
б.), кәсіпорындарын (техникалық қайта қаруландыру, қайта ... ... ... ... ... ... түрлендіру
түсіндіріледі.
Оңтайландыру үшін дағдарыстағы кәсіпорындарда жоқ ... ... ... ... нәтижесінде алынған қаражатты материалдық
өндірісті оңтайландыруға бағыттай отырып, аймақтағы өнеркәсіптік өндірістің
көтерілуін қамтамасыз ету ... ... ... міндет Орталық Қазақстанда аймаққа
халықаралық еңбекті бөлуде қолайлы орында ... ... ... ... ... “ядросының”) “зерделі құрылымын” қалыптастыру
болып табылады. Сондықтан Орталық ... ... ... ... құру үшін ... ... төмендегілер болып табылады:
өндірісті әлеуметтік қайта бағдарландыру;
қоршаған ортаға зиянды әсерді төмендету;
қолданылып жүрген кәсіпорындарды техникалық қайта қаруландыру, ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру.
Ресурстардың тапшылығынан құрылымдық қайта құру үнемі селективті.
Әсіресе жақын ... - ... ... шешу үшін
селективті қолдау объектілерін ... ... ... маңдау
критерийлері мыналар болуы мүмкін:
1. Жиынтық сұрауға салалардың ықпал етуі ... ... ... ... ... ... ұсынысқа ықпал етуі тұтынушы – салаларды
және ... ... ... ... ... тұтынушы рыногына әсерін есепке алумен;
3. Саланың экспортты ... ... ... жасалған тұжырымдар негізінде қолдаудың потенциалды
объектілерінің санына, ... ... және ... ... жабдықтар шығаратын, машина жасау кешенінің жеке салаларын, экспортқа
өнім шығаратын салаларды жатқызу тиімді.
Қанағаттандырылмаған тұтынушылар ... ... ... ... ... үй және т. с. с.), ... тұрғындар
қаражатының материалдық өндірісін тартуды қамтамасыз ететін болады.
Сонымен, жаңа ...... ... әлеуметтік-экономикалық дамуы
үшін жағдайлар жасауға бағытталуы керек, бұл ең алдымен оның ... ... ... ... басымдықты болжайды. Оған салық
саясаты ынталандыратын, жеңілдікті несиелер ... ... ... ... экономикалық мүмкіндіктері жағдайларында ... ... және ... ... ету қиын. Сондықтан
тұтынушылар рыногын дамыту және қажетті ... құру үшін ... ... ... ... ... кезекте бөлу керек.
Бұл міндет өте күрделі, қиын, едәуір уақытты ... ... ... шамадан тыс қымбат тұрады. Әрине, мұндай қайта құру өзіндік мақсат
бола алмайды, ол ұзақ ... даму ... бірі ... ... мақсаттардың қандайекендігіне оларға қол жеткізу механизмдерін таңдау
да байланысты ... ... ... ... ... ... басқа
тұжырымдамасының аясында қалыптасу керек. Таңдалған ... ... ... ... ... ... ... қарқындары
мен негізгі бағыттарын анықтау керек.
Проблеманың тура осындай қойылымының қажеттігі, халық шаруашылығын
құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығын қайта құрудың кешенді сипаты, экономиканың
жеке салалары мен ... ... ... және жаңартылуы олардың
өзара байланысында жүргізілуі керектігінен тұрады. Экономиканың құрылымдық
ығысулары олар пайдаланған сәйкес құрылымдар мен ... бұзу ... ... сонымен бірге психологиялық тосқауылды жеңу жолымен, яғни әрбір
адамның, өндірістік ұжымның немесе аймақтың өзінің ... ... ... ... ... етуі ... түсінумен, бөлу қатынастарын
біртіндеп жоюмен қоса жүру керек.
Қайта құру мәселесін бөлек қалада және ... ... ... ... еді. Оны тек ... ... ғана шешу тиімді. Мұндай тұтас аймақтық
–кешенді ... ... ... ... жиі ... ... ерекше назар аудару керек. Өзара қызығушылық негізінде
келісілген республиканың тең құқықты екі субъектілерінің өзара ... ... ... табысты түрлендірудің және аймақтық
әлеуметтік-экономикалық дамудың стратегиялық мақсаттарына қол ... ... ... бірі ... ... деп ... ... болар
еді.
Қазіргі уақытта аймақтардың ... ... ... жоқ. ... ... өсудің экстенсивті
факторларын басым пайдаланумен байланысты, қолданылып жүрген ... ... ... ... ... экономиканың дамуы мүмкін
еместігі анық. Осыған байланысты аймақтың әлеуметтік-экономикалық даму
тұжырымдамасының ... ... және ... ... ... ... ең алдымен қарқында факторлардың пайдаланылуына
көзделуі ... бір ... Бұл ... ... ... ... ... жүйесінің түпкілікті өзгерістерімен
тығыз байланысқан, ал бұл аймақта терең батыл өзгерістердің ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық
мақсаттарын қалыптастыруға болады. Олардың қойылымы аймақ дамуының асты
бағыттарын, республикада қазір жүріп ... ... ... ... оларға сәйкес келетін өзгерістердің анықтауға мүмкіндік береді.
Аймақтық мақсаттардың республиканың мүдделерімен, ... ... ... екі ... ... бойынша болуы қажет.
Біріншіден, аймақ қандай экономикалық дербестікке қол ... де, ол ... ... ... ... бір ... ... қалады және аймақ
аралық еңбекті бөлу аясында ғана ... ... ... ... Екіншіден,
дамудың дәстүрліжолымен баратынына немесе ... ... ... ... ол ... ... ресурстарына сүйене отырып
және оның мүдделері мен мұқтаждықтарына бағдар ала отырып, табысты ... ... ... ... ... ... барлық құрылымдық қайта құрылуы оның
индустриялық аймаққа жүйелі айналуына бағытталу керек.
Сәйкес түрде, аса ... ... ... ... ... ... бас
тартумен байланысты болу ... ол ... егер ... ... үлесі ұдайы өсетін болса, онда оны ... ... ... қоғамды дамытуда қажетті кезең болып табылады.
Осы процестің нәтижелері бойынша елдер ... ... ... индустриялық және постиндустриялық болып жіктеледі. Берілген
жіктелу жұмысты зерттеудің түрі болып табылмайды, ал экономиканы құрылымдық
түрлендіруді талдау үшін қызмет ... ... ... ... білдірмейді.
Индустрияландыру процесінің мәні экономиканы ... ... ... ... ... ... және салалар арасындағы
байланыстар жүйесін қалыптастырудан;
ұлттық рынокты ... және оның ... ... ... ... жіне ... тиімділігін жоғарылатудан.
Егер аймақтың алдында тұрған басты міндеттерді көрсетуге талпынса,
онда олардың барлығының ... ... бір ... ... мүмкін екені айқын болады. Проблема ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін, ... жаңа даму ... және ... ... ... ... алуға тура келеді.
Орталық Қазақстанның ірі өнеркәсіптік аймақ болып табылатының атап
өтейік. Мұнда республиканың негізгі өндірістік қорларының және ... ... ... бір ... ... ... ... көмір,
қара және түсті металлургия, электр энергетикасы, химия, машина жасау,
жеңіл және ... , ... ... ... озық ... ... (45).
Сонымен бірге, атап айтқанда өнеркәсіптің шынайы шолынатын болашақта
аймақтың экономикалық негізі болып қалатынын есепке алу керек. ... бас ... ... ... бас тартуды білдірмеу
керек. Істің ... ... ... ... ... ... ... мен қор сыйымдылығын төмендетуді қамтамасыз ететін,
қажетті құрылымдық қайта құру болу үшін ... мен ... ... содан
кейін тиімді пайдалану керек. Бұл – ғылыми-техникалық ғана емес, ... ... ... ... ... бар, ... ... күрделі проблема. Оның шешімі жалпы адамзаттық және жалпы
мемлекеттік ыңғайларды талап ... ... ... ... ... ... экономикасын құрылымдық қайта құру проблемасын шешуде ... ... ... ... ... мен ... жетілген, жоғары
өнімді және ілгері ресурстары мен табиғатты қорғайтын түрлерін ... ... ... ұйымдастыруды жетілдіру өндірісті
қарқындату шекараларын кеңейтеді.
Қазіргі уақытта ҒТП халық ... ... ... ... да дәстүрлі көзқарасын ... ... ... ... ... өсуі ... ... білдірмейтіні сияқты, бүгінде өндірісті қысқарту ... қор ... ... ... ... Өте ... жұмыс
істейтін және асыл құнды ресурстарды босқа ... ... ... ... ... дұрыс фактор деп есептеу керек. Мұндай
өндірісті ... ... ... ... техника-технологиялық,
экологиялық қайта жаңарту үшін ... ... ... ... ... ... жүрегі – ... ... ... өнеркәсібін қайта құру тәжірибесі үйренуге тұрарлық. Бұл
аймақ біздің Қарағанды облысына ұқсас. Алайда, 60-70 ж. ж. ... ... ... ... ... ... ... материалды-
техникалық базасын қарқынды жетілдіру және ҒТП-ның жаңа жетістіктерін
пайдалану ... ... ... оның шоғырлануы басталды.
Ғылыми әзірлемелер көмірдің орнына маңызды “шикізат” болды. Ғылыми
ауқымды салалар, сондай-ақ тамақ ... ... және ... ... дамыды. Оларға технологиялық жетілдірудің шамадан
тыс жоғары деңгейі және әлеуметтік бағытталғандық тән. Қазіргі ... ... ... ... дамытуда Солтүстік Рейн-Вестфалия Еуропада
ғана емес, сонымен бірге ... ... де ... орындардың бірін алады.
Мұнда табиғатты қорғау сипатындағы 1 ... ... ... ... Бұл ... ... ... жерге қарағанда көбірек және
сондықтан олар аймақ үстілік рольді атқарады. Қоршаған ... ... ... ... 800 әр ... ... мен өнім
түрлерін әзірлейді және шығарады.
Қоршаған ортаны қорғау технологиясы аймақтың экономикалық және сонымен
бірге экологиялық қайта тууы үшін ... ... бірі ... ... ... ... мен табиғаттың өзара қатынастарын үйлестіру -
өкіметтің әлеуметтік-экономикалық және экологиялық ... ... ... ... ... және ... ... қатаң бәсекелестік
шартында дамитын ҒТП-мен, ... ... ... мен олардың
нәтижелерін тәжірибелік пайдалану арасындағы ... ... ... қол ... бірақ өте маңызды міндет – ресурстарды машина жасау, жеңіл
және тамақ өнеркәсібінің, сондай-ақ рынокты кеңінен ... ... ... кейбір басқа өндірістердің пайдасына қайта бөлу. Мұндай
қайта бөлудің мақсаты – осы ... озық ... және ... ... ... ... шаруашылығын құрылымдық қайта құру туралы айта ... ... ... ... ... ... дамуы ерекше
назарды талап ететіндігін атап кету керек. ... бұл ... ... және
барлық өнеркәсіптік кешеннің даму контекстінде шешілу керек, ... ... істі ... ... және құрылыс материалдарының үлкен
тапшылығы кезінде олардың өндірісі жоғары ... ... бұл ... ... ... үшін өте ... ынталандыру шараларының жүйесін пайдалану аймақтағы
құрылыс материалдары саласының жылдам ... ... ... ... шағын кәсіпорындардың (маусымдық және уақытша полигондар мен
заводтарды қосқанда) құрылуын қамтамасыз ... ... ... ... шешілу қажеттігін атап өту
әсіресе маңызды. Әлеуметтік қайта туу инвестициялық саясаттың елеулі түрде
қайта бағдарлануын, жаңа ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Облыстық әкімшіліктің қарауында әлеуметтік сфераның барлық ... ... ... оның ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарымен
жүргізілетін, әлеуметтік саясат аясына кіре ... ... даму ... ... ... ... ... әрекеттерінің
қорытындысы болып табылады.
Аймақтың келешекте дамуының баяндалған мақсаттары ... ... ... ... және анықтау қажет. Олардың барлығы өз араларында
байланысқан. Олардың ... ... тек ұзақ ... ... ... ... бірге варианттылығының белгілі шамасы бар. ... ... ... ... әдістері мен қол жеткізу жолдарына
қатысты болуы мүмкін. Стратегиялық мақсаттар мазмұнының өзі ... ... ... ... ... ... ... объективті даму бағыттарына, тұрғындардың мұқтаждықтарын
қанағаттандыруға мүмкіндік туғызады.
2. Экономикалық даму ... және ... ... құру
Қазіргі уақытта даму жолын таңдау нарыққа өтетін ... ... ... бар проблема болып табылады. Жоспарлық экономиканы нарықтық
экономикаға қалай қайта құруға болады деген мәселені тәжірибе жүзінде ... ... ... ... ... шешу ... ... елдердің
тәжірибелерін зерттеу қоғамды экономикалық түрлендірудегі аса маңызды
сәттерді анықтауға, нарықтық ... ... ... және ... ... принциптік мәнін айқындауға көмегін тигізуі мүмкін.
Индустрияландыру процестерін талдау үшін таңдалған уақыт кезеңінде сол
немесе басқа мемлекеттің ... ... ... даму сипатына әсер
ететін, ішкі және сыртқы факторларды бөліп көрсету керек. ... ... ... қандай да бір “старттық мүмкіндіктері” болады, яғни
географиялық орны, табиғи байлықтардың, капитал мен ... ... ... сондай-ақ қоғамның білімділігінің және жұмыс күшінің білістілігінің
деңгейі, рыноктық институттардың дамығандылық дәрежесі, тарихи және мәдени
дәстүрлер және т. с. с. бұл ішкі ... көп ... ... ... ... және экономикалық стратегияның таңдалуын анықтайды.
Мысалы, өндірістің шоғырлануы және интернационалдануы, ... ... ... ... және ... ... ... шаруашылықты құрылымдық қайта құру, қызметтер, сфераның өсуі және
т. б. сияқты, экономикалық дамуда белгілі мұқтаждықтар ... ... ... ... ... ... табылады. Ішкі және ... ... сол ... басқа елдің, аймақтың экономикалық дамуының
өнеркәсіптік стратегиясын ұйымдастыруға, әлемдік рынокта бар ... ... ... мүмкіндік туғызады.
Бүгінде бір мемлекетте барлық әлемдік техникалық шешімдерді жарыса
орындаудың және олардың ... ... ... ... ... ... ... және өте маңызды. ... ... және ... ... ... дамытуда аса пайдалысы – бұл республиканы
халықаралық экономикалық шоғырлануға және ... ... ол ... ... және ... ... және жоғары
техологияларды тартуға мүмкіндік беретін бағыттарда ... Бұл ... ... ... ... ... жылдам әсер
тигізу мүмкіндігі пайда болады: табиғи ресурстарды оңтайлы пайдалану үшін,
мысалы, ... ... ... түрлерін өндіру көлемін кеңейту кере
пе немесе аса арзанырақ ауыстырғыштарды ... ... ... ... еңбекті мемлекетаралық бөлу ауқымында инвестициялық
саясатқа жаңа ... ... ... ... ... ... онда ... арасындағы “жанысу нүктелерінің” мөлшері кеңейеді және күрделі
салымдарды аса тиімді пайдаланудағы ... ... ... ресурстар ағының екі жақтық басқару ... ... Бұл ... экономикалық байланыстардағы серіктес мемлекеттер
арасындағы ынтымақтастықтың енді жаңарған моделіне өту үшін ... Оның ... ... бірі – ... ... және ғылыми-техникалық қызметінің тиімділігін
күрт жоғарылатуға мүмкіндік беретін, барған сайын ... ... ... ... тәжірибелік қалыптастыру.
Ынтымақтастықтың бұл жаңа моделін астарында объективті негіз-шаруашылық
өмірдің, ғылымның, ... ... ... ... ... ... түрлі елдердің өндірістік аппараттарының элементтерін ... ... ... ... ... әлемдік
шаруашылықтың атқаратын ролін жоғарылату және географиялық шекараларын
кеңейту мен ... ... ... ... ... ынтымақтастықтың дәл осы жағы шетел инвестициялары мен жоғары
технологияларды жұмылдыру ... ... іске ... шынайы гарант болуы
мүмкін. Бүгін берілген процесті ... мәні жоқ, ... ол ... халықаралық бөлудің жіберілген пайдасымен, әлемдік рыноктағы
технологиялық тосқауылды жеңумен, қазіргі тауарлар мен ... мен ... ... ... іске асыру түрлеріең қатты көңіл ... ... Сөз ... ... негізгі объектілері туралы
болып отыр.
ТМД-ның құрылуы егеменді мемлекеттердің ... ... ... құруда әсіресе көп жаңалықтар енгізгені белгілі. Ауқымды сыртқы
экономикалық байланыстарды орнатудың басы ... ал ... ... ... мен ұйымдар, бірлескен ұйымдар мен
бірлестіктер, еркін экономикалық аймақтар ... ... ... ... ... ... тым қарапайым және өзара сауданың динамикасы
мен құрылымына елеулі әсер ... жоқ. ... ... ... ... ... ... ішкі өнімге қатынасы ретінде есептелген, сыртқы
экономикалық байланыстардың қарқындылық коэффициенті, ... ... ... ... тек 7.5 %-ті ғана ... Ресей мен
Беларусь Республикасы бойынша осыған ұқсас көрсеткіштер ... ... ... 12.5 %-ке тең, ал ... бұл ... 24.5 %-ке (18) тең. ... ... экономикалық тең ынтымақтастықтың жаңа ... ... ... жете ... ... ... ... байланыстардың субъектілері кәсіпорындар мен бірлестіктер
болуы мүмкіндігін алдын-ала білуге болар ма еді? ... енді ... ... ... үшін ... ... байланыстардың жаңа объектілрі
алдыңғы онжылдықтардың инерциясын жеңуге, сыртқы рынокта ... ... ... ... меңгеруге тиіс.
Сыртқы экономикалық ғылыми-техникалық қызметтің өркениеттітүрлеріне,
соның ішінде біздің республмкада селективті саясатты іске асыруға, біз ... ... ... (БК), ... ... аймақтарды (ЕЭА),
сондай-ақ берілген шамада кәсіпорындар мен ұйымдардың сыртқы экономикалық
байланыстарын жатқызамыз. Селективті ... ... ... мен ... ... бұл түрлерді не біріктіреді, олардың
экономикалық механизмінің және ... ... мен ... ... тұжырымдамасының мәні неде деген сұрақтар туады.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының барлық экономикасын нарықтық
қатынастарға бір мезгілде ауыстыру ... ... ... ... ... ... ... қажетті жағдайларын жасауға баруға дайын
еместігі маңызды ... ... ... ... осы мақсатта арнайы экономикалықаймақтарды пайдаланудың шынайы
мүмкіндігі ... ... ... шектелген аялары нарықтық механизмнің
әрекет етуін еш ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі, онда ғылыми-техникалық жетістіктерді
ендірудің экономикалық механизмі ұлттық экономиканың инновациялық секторына
түрленгенін көрсетті. Өкінішке орай, Қазақстанда бұл әлі жоқ. ... ... ... ... барынша дамуына ұтыс тігу өзінің
нәтижелерін беруде. Сонымен, инвестиция бойынша ... ... ... ... ... ... алу керек: рыноктың мұқтаждықтарын
бағалау, ... ... ... ... ... және ... ҒТП ... маңызды сферада нарықтық құралымдарды құру және
дамыту, олардың коммерцияландыру жағына қарай елеулі ... ... ... бұл ... ... ... ... саясатын
толық шамада анықтау үшін әлі өте әлсіз. Қалыптасқандағдарыстан жылдам шығу
мүмкіндігін ұмытпау ... және ... ... жұбатпау керек. Біздің
жағдайымыздың күрделілігі әлемдік тәжірибенің біздің жағдаймен ... ... де ... (20). ... ... ... ... шешу қазірдің өзінде қазіргі және сенімді ... ... ... ... ... шоғырланғандылығы, дәуіріндегі өнеркәсіптік
түрленудің қазіргі типінің өзгеруі анық. Қазіргі ... ... ... ... үшін не талап етіледі – жаңа
технологиялар, білікті жұмыс күші, ... ... ... қағаздар бағамын
білу, икемді экономикалық стратегия және нарықтық институционализация деген
сұрақ туады.
Барлық аталған проблемалардың ғылым мен ... ... ... және ... ... мүмкін екені анық, және осыдан, капиталистік
елдермен салыстырғандакейінірек келген елдер үшін индустрияландыру ... ... ғана емес ... ... ... азаяды), сонымен бірге сапалы
түрде өзгереді. Басқа технологияны ауыстыру және жоғары ... ... ... ... ... және ... ... талап етіледі. Әлемдік
тәжірибе көрсетіндей, елдердің әлемнің шаруашылыққа кіру модельдері ... ... ... ... шарттарға байланысты мұнда экономиканы дамытудың
үш жолы болуы мүмкін: шетел ... мен ... ... ... экспортты ынталадырушы және импортты ауыстыратын
экономикаларды құру.
1. Шетел инвестициялары мен жоғары ... ... ... ... ... ... ... нарықтық
қатынастарды құрудағы маңызды әлеуметтік-экономикалық міндеттерді шешу үшін
шетел инвестициялары мен жоғары технологияларды тым ... ... ... мәжбүр ететін дәлелдеудің қажеті жоқ.
Шетелдік техника мен технологияларды жұмылдыру процесі немесе әлемдік
ғылыми-техникалық дамуға еліктеу ... таң ... ... ... ... Бұл ... ... классикалық болған тәжірибесі қазір
көптеген дамушы мемлекеттермен қайталанады. Сонымен, мысалы, 1950 ... ... ... шетелден алынған ғылыми-техникалық білім мен
өндірістік тәжірибе негізінде өндірілген өнім үлесіне 73 % ... ... жылы – ... 21 % (23, 35). ... ... жұмылдырудың
экономикалық мәні – оны мақсатқа бағыттап пайдаланудың қосарлы әсері ... бар. Бір ... олар – ... инновациялық қызметтің
қалыптасуы мен дамуына, екінші жағынан, жоғары сапалы деңгейде ғылыми-
техникалық ... ... ... ... ... бұл экономикалық
өсу сипатында, халық шаруашылығының құрылымында және экспорттың құрылымында
тікелей ... ... аса ... ... тууы ... бұрынғы КСРО
экономикасы шетелдегі жоғары технологияларды жұмылдырды емес пе, ... ... ... ... оны ... түсінуге болады?
Біз алға қойған сұраққа жауапты ең ... ... ... ... тұлғасында оны шектелмеген монополияландыру арқылы
әкімшілік-командалық жүйе, ... ... мен ... технологияны
жқмылдыра отырып, тек бір ғана міндетті – берілген меншіктің жаңартылған
техникалық негізде үдемелі өндірілуін ... ... ... ... ... бойы ... ... меншікті рыноктық құрылымдары:
жұмыс күшінің рыногы, капитал ... ... ... және ... ... ... қызмет етті ғой. Осыдан – шетелдік ғылыми-техникалық
дамуға еліктеудің ұзақтығы және “екінші жердің жоқтығы” (35). ... ... КСРО ... ... ... ... не дербес түрде,
не шетелдің дамыған елдерінің жоғары технологияларын жұмылдырудың көмегімен
де өтуге ... ... ... және ... ... ... құрылуы енді
егеменді әрбір республикада бар дағдарыстық құбылыстарды жоймады. Өйткені
олар үлкен елдің халық ... ... ... ... ... ... бұзылуы немесе үзілуі жағымсыз сәттерді ... ... ... Тек бір ғана ... ... болады: ол – экономикалық
дағдарыстанмейлінше ертерек ... ... ... кіру мұндай
мүмкіншілік береді. Алайда техника мен ... ... ... және ... кедейлігі кезінде бұл мүмкіншілікті іске асыру
шетел инвестицияларын жұмылдырусыз, яғни ... ... ... емес. Бұл ТМД-ның қазіргі мемлекеттерінің барлығына, соның ... ... ... ... ... барлық мемлекеттерінің,
тіпті өз араларындпғы бұрынғы экономикалық байланыстарын үзу және тоқтату
құнымен, ... ... ... ... ... лап ... ... байланысты ТМД-ның егеменді республикаларының
тоталитарлық жүйеден ... ... ұзақ ... бойы ... салты болып келгенді бір сағаттың ішінде өзгерткісі келетіндері
алаңатады. Асыққанда көпшілігінде сезім сананы басып ... Ал бұл ... ... ... ... Одақтағы сияқты жағдайлардың қайталануы
мүмкін, ол кезде шетел техникасы мен технологиясының ... ... ... ... ... ... валютаны, қосалқы
бөлшектерді және т. б. талап ететінөндірістік потенциалды қарапайым өсіру
үшін тағайындалған. Бұл ... ... ... ... мен
технологиялық шешімдер өндірістік аппараттың техникалық негізін жаңғырту
және ... ... ... ... ... ... ... Шетелдік
технологияны негізгі тағайындалуынан, олай болса оның дұрыс ... ... ... ... ол жаңа тар орындардың пайда болу көзі бола бастады;
ҒТП-ның дамуына жаңа кедергілер тудырды, сонымен ... ... ... және ... ... құруда кедергілер тудырды. Мұндай
қайталану, бірақ енді нарықтық қатынастарға өту жағдайларында, ... одан әрі ... ... ... ... ... әсіресе техниканы импортқа шығаруды
жүзеге асырудағы асығыстық және ойланбағандық, ... ... ... өнеркәсіптік кәсіпорындар тарапынан қысымның күшеюіне
желіп ... ... Бұл ... ... ... мен жоғары
технологияларды жұмылдырудың селективті саясатындағы басымдықтар жүйесін
ғана бұзуға қабілетті ... ... ... ... ... және ... ... болуына әкеліп соғуға қабілетті.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шетел инвестициялары мен жоғары технологияларды селективті жұмылдыру40 бет
Жалақы3 бет
Маркетингтегі тауар түсінігі3 бет
Нарық шаруашылығының жалпы сипаттамасы12 бет
Қазақстан Республикасы банктердегі жарнама ролін жетілдіру30 бет
Қазақстан Республикасында халықты әлеуметтік қорғау жүйесін қаржымен қамтамасыз ету47 бет
Агроландшафтық егіншілік туралы түсінік3 бет
Жеміс өсімдіктерінің өсу және жеміс салу заңдылықтары туралы5 бет
Маркетинг жоспарлары және оның түрлері8 бет
Стратегиялық жоспарлау үдерісі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь