Психология ғылымының даму тарихы

Жоспар

І Кіріспе

Психология ғылымының даму тарихы

ІІ Негізгі бөлім
1. Ежелгі психология
2. Орта ғасырлардағы жан туралы ғылым.
3. Психологияның дербес және тәжірибелік ғылымға айналуы.
4. Қазақстанда психология ғылымының даму жолы.

ІІІ Қорытынды.

Психология ғылымының адам өміріндегі маңызы.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Психология ғылымының даму тарихы
Ерте замандардан бастап адам бадасынық назары, ақыл-ойы өзінің маңындағы дүнйенің сырын танып білумен бірге, өз денесінің, ішкі дүниесінің ақыл-ойы мен іс-әрекетінің, тіршілік бейнесінің құпия сырларын ашып білуге ұмтылған. Біздің дәуірімізге дейінгі бірнеше мыңдаған жылдар бұрын Шығыс елдері Мысыр мен Үндістанда, Қытай мен өзге елдерде адам баласының мәдениеті өсіп, дамып, осы заманғы ғылыми білімнің бастапқы іргетасы қалана бастаған. Қоғамның дамуына орай өндіріс күштері өсті, әлеуметтік өмірде таптар пайда болды. Алғашқы құл иеленушілік мемлекет құрылды. Қоғамда адамдардың әрқилы наным-сенімдерге негіз-делген көзқарасы қалыптасты. Мұндай көзқарастар тек діни нанымдарға ғана негіз болып қоймай, адамның жан дүниесі туралы табиғи-ғылыми көзқарастардың туындауына да себепші болды.
Ертедегі ШЫҒЫС елдерінде, сонан соң Ежелгі Грецияда адамның тәні мен жанының сырын білуге ден қойылды. Адам тіршілігінің негізі — қан айналысына ерекше мән берілді. Тіршіліктің негізі — қан айналымындағы сұйықтық және ондағы құрам деген түсінік қалыптасты. Ертедегі Қытай медицинасында б. з. д. ХШ ғасырда денені баскарушы жүрек қызметі деп санап, ол ауа тектес нәрседен жаралған деді. Ондай нәрселер организмде тегі бөлек заттармен қосулып, адамның физиологиялық тіршілігімен бірге психикалық қызметін де реттеп отырады, мұндай тіршілік адамның сөйлеу қабілетін оятып, ойын дамытады деген тұжырым жасалды. Адамның ойын жүрегі билесе, ал оның сезімдік қызметін бауыры атқарады деп түсінілді.
Ежелгі Үндістан дәрігерлері адамның психикалық әрекетінің негізгі органы — жүрек, оның атқаратын қызметі біртіндеп миға ауысады деген тұжырым жасады. Темперамент жайындағы ілім іргесінің қалануы, әрбір адам өзінің даралық ерекшеліктерімен сипатталады деген ұғым ғылым тарихындағы алғашқы материалистік қарапайым түсініктерді тудырды. Ертедегі Қытай мен Үндістан дәрігерлері темперамент үш бөлшектен тұрады, олар: бастапқыда ауа тектес нәрселерден — өттен және қан мен шырыннан құралған, осы үш түрлі нәрсенің дене құрамындағы мөлшеріне орай адамдар бірнеше типке ажыратылады деп санаған.
Осы ніегіздерге сүйене отырып, Қытай дәрігерлері адамдарды мынадай типтерге жіктеген: 1) адамныгі бойында өттің не қан құрамынңң басым болуы. Мұндай адамдар күшті, батыр келеді. Олардың мінезі жолбарыс тәрізді өжет те шапшаң; 2)Ауа тектес нәрселердің көптігі. Ондай адам ұстамсыз, қозғалғыш болады, маймылдың әрекетіндей әрекеттер жасайды; 3)Шырынның басымдылығы — қимыл-козғалыстың баяулығын, сабырлылықты білдіреді деп саңайды.
Адам организмі жайындағы мұндай пайымдаулар сол дәуірлерде, бір жағынаң, табиғи - ғылыми түсініктерге жол ашқанымен, екінші жағынан, әр түрлі діни наным-сенімдер тарапынан қарсылық тудырған көзқарастарға душар болды. Дегенмен, психологиялық және физиологиялық құбылыстар жайындағы ақылға қонымды көзқарастар өзіне жол тауып, одан әрі дами берді.
Б. з. д. VI ғасырда Үндістанда адамның жан дүниесі жайындағы діни нанымдарға негізделген джайнизм мен буддизм бағыттары кеңінен тарады. Бұдан кейінгі кездерде Үндістанға философиялық мектептер жан туралы түсініктерді метафизикалық-әдептік мақсаттарды дәріптеуге пайдаланды. Бұл бағыт келесі дәуірлерде түрлі жолға түсіп, жан дүние сырын адамның даралық ерекшеліктеріне орай түрліше түсіндірді. Ал иога бағытын ұстанушылар шындықты танып білу үшін адам бойындары психикалық қасиеттердің жасырын сырларын жеңе білу керек деп уағыздады. Ертедегі Үндістан ғұламаларының пікірілше, адамның, өз ішкі дүниесінің сырын менгеріп, оның даралық ерекшеліктерін әдептік (этикалық) жағынан Іздестіріп білуге ұмтылғаны осыдан айқын байқалады.
Ерте дәуірдагі Қытай елінде кеңінен таралған философиялық — діни ой-пікір әйгілі ғұлама Конфуцийдің (б. з. д. 551—479 жж.) есімімен байланыстыру Оның іргесін өзі қалаған мектебі коифудияндық деп аталады. Конфуцийдің пікірінше, адамның білімі мен психикалық сапалары — туа берілетін қасиет Адам жаратылысынан қайырымды болып туады, бірақ оны дұрыс жолдан тайдырып, бұзатын — сыртқы орта. Сондықтан, ол өз бойындағы сырттан әсер еткен зиянды қасиеттерден арылу үшін адам өзінің ішкі дүниесіне терең бойлап, ақыл-ойының кемелдене тусуіне бой ұрғаны жөн деп үйретеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1. Ә. Алдамұратов “Жалпы психология” Алматы 1993 ж.
2. С. Тұрғынбаев “Жаратылыстану концепциялары”
3. С. Бап – баба “Жалпы психология” Алматы 2004 ж.
4. “Психология” І том.
        
        Жоспар
І Кіріспе
Психология ғылымының даму тарихы
ІІ Негізгі бөлім
1. Ежелгі психология
2. Орта ғасырлардағы жан ... ... ... ... және ... ғылымға айналуы.
4. Қазақстанда психология ғылымының даму жолы.
ІІІ Қорытынды.
Психология ... адам ... ... әдебиеттер тізімі.
Психология ғылымының даму тарихы
Ерте замандардан бастап адам бадасынық ... ... ... ... ... ... білумен бірге, өз денесінің, ішкі дүниесінің
ақыл-ойы мен іс-әрекетінің, тіршілік бейнесінің құпия сырларын ашып білуге
ұмтылған. Біздің дәуірімізге ... ... ... ... ... Шығыс
елдері Мысыр мен ... ... мен өзге ... адам ... өсіп, дамып, осы заманғы ғылыми білімнің бастапқы іргетасы қалана
бастаған. Қоғамның дамуына орай өндіріс күштері өсті, ... ... ... ... Алғашқы құл иеленушілік мемлекет ... ... ... ... негіз-делген көзқарасы қалыптасты.
Мұндай көзқарастар тек діни нанымдарға ғана негіз болып қоймай, адамның ... ... ... көзқарастардың туындауына да себепші болды.
Ертедегі Шығыс елдерінде, сонан соң Ежелгі Грецияда адамның тәні мен
жанының ... ... ден ... Адам ... негізі — қан айналысына
ерекше мән берілді. Тіршіліктің негізі — қан айналымындағы сұйықтық ... ... ... ... ... ... Қытай медицинасында б. з.
д. ХШ ... ... ... ... ... деп ... ол ауа ... жаралған деді. Ондай нәрселер организмде тегі бөлек заттармен
қосулып, адамның физиологиялық тіршілігімен бірге ... ... ... ... мұндай тіршілік адамның сөйлеу қабілетін оятып, ойын
дамытады деген ... ... ... ойын жүрегі билесе, ал оның
сезімдік қызметін бауыры атқарады деп түсінілді.
Ежелгі Үндістан ... ... ... ... ...... оның атқаратын қызметі біртіндеп миға ауысады деген тұжырым
жасады. ... ... ілім ... ... ... адам өзінің
даралық ерекшеліктерімен сипатталады деген ұғым ғылым тарихындағы алғашқы
материалистік қарапайым түсініктерді тудырды. Ертедегі ... мен ... ... үш ... ... олар: бастапқыда ауа тектес
нәрселерден — ... және қан мен ... ... осы үш түрлі нәрсенің
дене құрамындағы мөлшеріне орай ... ... ... ... ... ніегіздерге сүйене отырып, Қытай дәрігерлері адамдарды мынадай
типтерге жіктеген: 1) адамныгі бойында өттің не қан құрамынңң ... ... ... күшті, батыр келеді. Олардың мінезі жолбарыс тәрізді өжет ... 2)Ауа ... ... ... ... адам ұстамсыз, қозғалғыш
болады, маймылдың әрекетіндей әрекеттер жасайды; 3)Шырынның басымдылығы —
қимыл-козғалыстың ... ... ... деп ... ... жайындағы мұндай пайымдаулар сол дәуірлерде, ... ... - ... түсініктерге жол ашқанымен, екінші жағынан, әр
түрлі діни наным-сенімдер тарапынан қарсылық ... ... ... ... ... және физиологиялық құбылыстар жайындағы
ақылға қонымды көзқарастар өзіне жол тауып, одан әрі дами берді.
Б. з. д. VI ... ... ... жан ... ... ... ... джайнизм мен буддизм бағыттары кеңінен тарады. Бұдан
кейінгі кездерде Үндістанға философиялық мектептер жан туралы түсініктерді
метафизикалық-әдептік мақсаттарды дәріптеуге ... Бұл ... ... түрлі жолға ... жан ... ... адамның даралық
ерекшеліктеріне орай ... ... Ал иога ... ... ... білу үшін адам ... психикалық қасиеттердің жасырын
сырларын жеңе білу керек деп уағыздады. Ертедегі Үндістан ғұламаларының
пікірілше, ... өз ішкі ... ... ... оның ... әдептік (этикалық) жағынан ... ... ... ... ... дәуірдагі Қытай елінде кеңінен таралған философиялық — діни ой-
пікір ... ... ... (б. з. д. ... жж.) есімімен
байланыстыру Оның іргесін өзі қалаған мектебі коифудияндық деп ... ... ... ... мен психикалық сапалары — ... ... Адам ... қайырымды болып туады, бірақ оны дұрыс
жолдан тайдырып, бұзатын — сыртқы орта. ... ол өз ... ... ... ... ... арылу үшін адам өзінің ішкі дүниесіне терең
бойлап, ақыл-ойының кемелдене тусуіне бой ... жөн деп ... ... ерте ... бері ... әлеуметтік өмірі олардын
күнделікті сан алуан іс-әрекеттерінен, бір-бірімен ... жан ... ... ... ... ... сипаттарының өзара айырмашылықтарынан ... ... ... ... ... жаны ... ... болады деп
саналған. Өндіріс пен кәсіптің, өнер мен мәдениеттің, салтсананың ... әр ... ... да ... ... Адамдар өздері тіршілік
ететін орта мен айналадағы әр қилы заттарда, ... ... ... деп ... ... ұғым анимизм (латынша «анима» — жан деген сөзден
шыққан) деп аталады.
Ежелгі грек жұртының руламалары — Гераклит (б. з. д. VI ғ.), ... з. д. V р.) жан ... бір ... ол сол табиғат ... ... ... ... ... психиканы (жанды) оттың
атомдарындай қозғалмалы қасиет деп санады. Сонымен, жан туралы алғашқы ... адам ... ... ... ... матеряалистік түсінікті
тудырды. Сол заманның ғұлама ойшылы Платон (б. з. д. 427— 347 жж.) ... ... ол ... өшпейді деген қорытынды жасады. Ол ... өз ... ... ... ... ... ... қорғап,
психиканы түсіндіруде идеалистік бағытты жақтады. Оның ... ... пен ... дүние екеуі бірдей қатар өмір ... ... ... ... салды.
Ежелгі дүние тарихында айрықша орын алатын энци ... ... (б. з. д. ... жж.) ... ой-пікірді табиғи негізге
сүйеп, биология мен медицина саласына бағыттады. Ол ... ... ... әрі ... зерттеп, «Жан туралы» деген еңбек жазды. ... ... жан ... ... ... ... әдіс ... оны тәжірибеге негіздеп құруды мақсат етті. Психология Аристотель
заманында-ақ дербес сипаттағы ғылым саласына айналғанды. Ол ... ... өмір ... айта ... ... әрекеттердің басым
көпшілігін материалисгік тұрғыдан шешті, Платонның психика ... ... ... ... материалистік бағытқа қарай
бұрды. Сонымен, Гераклит пен Демокриттің Платон мен ... ... ... ... ... ... дамуына ғылыми
негіз болып қаланды.
Жан жүйесі жайындағы ертедегі ілім ... ... ... ... ... ... ... Ежелгі Римнін көрнекті
ойшылдары Лукреций (б. з. д. I ғ.), Гален (б. з. д. II ғ.) ... ... ... байланысты табиғи негіздерін іздестірді. Ал ұлы грек
ойшылы Сократ (б. з. д. 470— 399 жж.) «өзінді өзің тани біл» ... ... ... жан дүниесімен, сырымен ұштастырды. Сондай-ақ, адамның жаны
тәніне тән деп санап, ол ақыл-ой арқылы ... ... ... ... ... дүниесі жайындары ой-пікірлерінің ... ... ... сол ... ... ... орай түрлі
идеялық бағытта (материалистік не идеалистік) болуы таңданарлық жайт ... ... жан ... ... ... құл ... қоғамның іргесі қаусап, тарих
сахнасынан кеткен соқ оның орнына бірнеше ғасырларға созылған ... ... Бұл ... ... даму ... ғылыми идеялар мен жеке
адамның даралық өсу қасиеттерін тоқырауға ұшыратты. Ерте ... ... адам ... жайындағы ілім мистикалық және діни ... ... Жан екі ... сипатта өмір сүреді дегі уағыздалды. Психика
туралы ертеден қалыптасқан тәжірибелік зерттеулер ... ... ... аристотельдік ілім өмірден-шеттетілді.
Алайда, VIII—XII ғасырларда араб тілді Шығыс ... ... ... ... ... ... және ... жан дүниесі
жайындағы ілім жанданып, жаңа ... ие ... Араб ... ... ... пен ... орта ғасырларда Еуропа мен басқа да
елдерге тарап, кен қанат жаюы ... адам ... ... ... етті. VII ғасырда Халифат ... ... араб ... ... ... ... ... таралуы, Халифат астанасы рағдат
пен өзге шаһарлардың өсуі оны ... ... ... Жаратылыстану, медидина, математика мен ... ... ... ... ... ұламалары Платон мен Аристотельдің, Гален мен
Архимедтің еңбектері араб ... ... ... бұл еңбектер Кіндік
Азия елдеріне, ... ... ... ... түбегіне дейін таралды,
сол елдерді мекеңдеген халықтардың төл ... ... мен өзге ... ... ... өз ... ... және басқа да ғалымдардың идеялары, ашқан жаңалықтары,
ой-пікірлері жана сипат алып, біздің аты әлемге әйгілі ғұлама ... ... ... ... жж.), ... Сина (Ариценна) (980- -1037 жж.),
Ибн Рошд (Аввероэе) (1126— ... ... орта ... ... арқылы адамның жан дүниесі жайындағы ілім өркендеді Араб ғалымы
Ибн әл-Хамсам Әлгазен) №65— 1039 жж.) ... ... ... ... ... 926 жж.) өз ... адам жан ... жайлы сол замандардағы ғылым
жетістіктеріне сүйеніп, әр алуан зерттеулер жүргізді.
Әбу Насыр әл-Фараби сан алуан еңбектер ... ... ... ... ... ғалым. Оның адам жан дүниесінің ... ... ... шығармалары бар. Солардың ішінде «Ізгі ... ... ... ... қайраткерлердің өнегелі
сөздері» тәрізді басқа да шығармаларында ол бүкіл философиялық ... мен ... ... әдеп пен ... дейінгі ғылым
жетістіктерін кеңінен талдайды, сонымен қатар әрбір мәселенің мән-жайына
анықтама түсініктер береді. Әл-Фараби ... ... ... «Жан ... деп аталатын шығармасын жете зерттеп, араб ... Жан ... ... ... ... Аристотель ықпалында
болғандығы — шындық фактор.
Ұлы ойшыл Әл-Фараби ... ... ... айтқан бір пікірінде
дүние материядан құралады, ол жойылып кетпейді, бір түрден ... ... ... ... жан ... ... өмір ... бір денеден екінші бір
денеге барып орналаса да алмайды деген ғылыми пайым жасайды. ... ... ... адамның бойында түрліше күш-қуат пайда болады, сол күш-
қуат қабілетінің негізгі түрлері ... деп ... ... күш (арабша — «әл куат әл-газийа»); түйсіну қуаты; қиялдау
қуаты; ақыл-ой не ойлану ... ... күш; ... ... ұмтылу
қуаты. Адам бойындағы күш-қуаттың әл-Фараби атаған түрлері жеке психикалық
процестердің атауы мен мәніне дәл келеді. Ал ол ... ... ... ... ... туралы ой толғамдары» дейтін еңбегінде ... ... ... ... ... ... ... отыратын материалдық құбылыстар деп анықтап, әсіресе, адам жанының
ақыл-ойға байланысты болатындығының ерекше ... бар деп ... ... онын түс көруіне де әсер етіп, ... ... бір ... ... Түс- көруді осы заманғы психология да дол осы ... ... ... ... ... ол ... ... шынайы болмысын және табиғат ... ... ... ... ... ... ғасырларда жан туралы ілімді аристотельдік идеялар тұрғысынан
іздестірген араб тілді елдердегі көрнекті ойшылдар шығыста — Ибн ... ... — Ибн Рушд ... Бұлар табиғи ғылымдарды зерттеумен шұғылданып,
олардың ... ... ... ... ... Ибн Синаның
«Медицина қағидасы» дегі аталатын?,, еңбегі, бес жүзжыл бойы жұмыр дүңиенің
шартарына таралып, барлық деңгейдегі медициналық ... ... ... Ал Ибн ... ... ... ... зерттеулері
еуропалық схоластиканы діккелетіп, дүнне болмысы мен адам ... ... ... ... ... Ибн Сина мен Ибн Рошд ... ... өмір сүретініне айқын көз жеткізіп, жанның тіршілігі
тәнге байланысты, оның заңдылығын ... ... ... өзгерту мүмкін емес,
әрбір адамның жаны мен даралығын мәңгілік Деп ... ... сай ... ... ... ... ашып ... Синаның көз қарастарындағы тағы бір манызды ... оның ... ... және ... ... қарастырған бір-біріне кайшы
пікірі. Оның анықтауынша, жан туралы түсінік ғылым мен дін ... ... ... ... ол бұл ... психрфизиологиялық мәнін ашып
көрсету үшін тәжірибелік зерттеулерді барынша үдете түсу ... ... ... саласында Ибн Сина пікірлерінің ... ... ... ... ... ... бермей, шығыс
медицинасының табыстарына иек ... ... ... ... ... ... ... Мұндай ой-тажырымдарын ол өзінің
«Медицина қағидаларында» кеңінен баяндайды. Адам психикасының ми қызметіне
тәуелді ... ... бұл ... ... тұрғыдан
қарастырылады, Ибн Сина зерттеулеріңде жанның (психиканың) адамның көңіл-
күйіне қатысты сезімі мен ... және ... ... негізінің
іздестірілуі сол замандағы психология іліміндегі жаңашылдық бағыт еді. ... ... ... мен ... ... тәжірибелік
бақылауға жүгінді.
Орта ғасырлық араб тілді ғұламалар Закария Разидің ... ... мен ... ... ... ой-пікірі, Ибн әл-Хайсамның
психофизиологиялық идеялары Ибн Сина ... ... жан ... ... ... ... ... үлес қосты.
Орта ғасырлардағы еуропалық жанның мәкгі ... оның ... өмір ... жайлы психологиялық ой-пікірлер одан әрі ... ... ... дами ... жол ... Осы ... ... (1225—1274 жж.) мен басқа да философтардың схоластикалық жүйедегі
көзкарастары үдей түсті. Алайда, мұндай ... ... сай ... көз ... ... оқымыстылары Гроссетест
(1175—1273 жж.), оның шәкірті Роджер Бэкон (1214—1292 жж:) барлық ғылымдар
тәжірибеге және математика ғылымына сүйенуі керек ... ... ... ... және оны ... бірлікте өмір сүреді ... ... ... ... даму ... орта ... дәуір
таластартысты оқиғаларға толы болды.
Психология ғылымының тарихында XVII ... ... орны ... ... Еуррпа халықтары дамуында елеулі өзгерістер болып, психология ілімі
жайында жаңаша көзқарастар қалыптаса бастады. Әйгілі ... ... ... ... жж.) ... тәжірибелік зерттеулерге негіздеп, оның
нәтижелерін адамның құралына айналдыру қажет деп ... Оның ... ақыл ойын ... үшін оның ... ... ... өсіріп, күш-
қуатын арттыру керек. Бұл орайда, дүнйенің сырын тәжірибелік зерттеу арқылы
ашқан тиімді дәл тапты. XVII ғасырдағы психологиялық ... ... ... ... ... ... адамның да жан дүниесін зерттеп, олардың
құпия сырларын ашу; ә) әрбір индивидке (же-қе ... тән ... оның ... ... арқылы өзіндік психикалық күй-жайын; б) адамнын құмардығы
мен аффектті күйлерін, оның өз мінез-құлқын ... ... ... ... ... в) ... күш қуатын, жүйке жүйесінің қызметі мен ... ара ... ... ... екендігін анықтауға ерекше мән
берілді. Психологиялық ілімді өрістету жолындағы мұндай ... ... ... ... ... — Декарт (1596— 1650 жж.), Т.
Гоббс (1588—1679 жж.), Б. Спиноза (1632 — 1677 жж.), Г. ... ... Дж. Локк ... жж.) ... ... әлемге әйгілі адамдар болды.
XVIII ғасырда психология ғылымында ... ... ... физик
И. Ньютон мен физиолог ғалым А. Галлердің (1708—1777 хеж.) зерттеулері
оның ... ... ... ... жүйесі мен бұлшық ет қызметінің
физиологиясы организм тіршілігінің негізі туралы ілімді ... ... оның ... ... ... ойлаудық дамуында ақыл-параеат шешуші
рөл атқарады дейтін бұрынғы көзқарас енді ... ... ... Психиканы осы тұрғыдан қарастыруда әрқилы бағыт ... ... ... бірі жан ... ... адамшылық ішкі сырын
түсінуге бағытталуы қажет деп ... ал енді бірі ... ... ... жаратылыстану ғылымдарын зерттейтін тәжірибеден ... ... тиіс ... пікірді қолдады.
Сонымен, XVIII ғасырдағы прсихофизикалық құбылыстардың мәнісін ашу
енді психофизиологиялық мәселелерге қойысып, түрлі ... ... ... ... ... зерттеумен шектелетін болды. Осы ... ... ... ... ... түрлі көзқарасты ұстанды.
Солардың ішінде Швейцария зерттеушісі А. Галлердің бағдары псиликаның пайда
болуында жүйкелік процестер бірінші, ал ... ой мен ... ... ... ... ... кезектегі құбылыс дейтін көзқарасты
қуаттай түсті. Мұның бәрі психологиядағы эмпиристік бағыттың көріністері.
Ассоциативтік ... ... ... ... ... заңы
XIX ғасырдың соңына дейін өзгермейтін заң деп ... ... ... орай ... ... ... мен Локк ... қосарлай айтты дәріптеді.
Өйткені, бұл ... де ... ... ... ... ... ... отырып зерттеген болатын. Ассоциациялық
(байланысты) қағидаларды қолданудың өрісін көне замандардағы Үндістан ... грек ... да ... ... XVIII ... нағыз детерминистік сипат алып, дене ... ... ... ... істелетін әрекеттер сияқты болады деген ойға
негізделді.
Психология тарихында ассоциацияны жалпы категориялық ұғым деңгейіие
тұнғыш рет ... оны ...... ... ... (1705—1757
жж.). Ол психикалық процестердің бірі ассоцнацияға сүйенеді деп түсіндірді.
Гартлидің «Адамды бақылау» деген кітабы (1.749 ж.) ... ... ... ілім ... ... ... ... Осы еңбегінде ол
көптегеи психнкалық процестерді жүйке жүйесінің, тербелісімен ұштастыра
баяндап, адамның санасыз ... ... ... ... ... Соның нәтижесінде Гартли адамның саналы әрекетінің жемісі ... ... ... ... де ... Бұл ...
санасыз әрекеттің сырын түсіндіретін алғашқы ... ... ... айтқанда, Гартли теориясын XVIII ғасырдағы ... ... шыды ... ... ... ... жартысы — психологияның даму тарихындағы елеулі
кезеннің бірі. Бұл аралықта рефлекторлық ... ... ... ... ... ... ... түсті, оның субстраты мен
ішкі бейнесінің сағаға айналуын Т, ... ... ... Милль
(1778—1830), Дж. Ст.Мйлль (1806—1873) сияқты зерттеушілер қолдады. Мұндай
көзқарас ... ... ... ... пен ... сезім түрлерінен
тұрады; екіншіден, ассоциация бойынша — бөлшектер алғашқы да, ал ... ...... ой, ... екінші деп саналады; үшіншіден,
ассодиациялар осы екі ... ... ... ... ... ассоциациялар күнделікті тәжірибе аркылы санада жиі қайталанып
отыру нәтижесінде бекиді.
Ассоциациялардың жасалу барысы биология мен ... ... ... анықталады. Г. Гельмголог (1821—1894) ассоцйацияның
жасалуын сезім мүшелерінің қызметі деп санаса, ал Ч. ... ... ... ... Орыс ... И. М. ... (1829— ... физиологиялық негізін бас миы рефлексінің қызметімен ғылыми
тұрғыдан ... Г. ... ... оны ... ... ... ... психика дамуы мінез-құлықтын ... ... ... 80—90 ... Г. Эббингауз (І850—1909), Г. Мюллер
(1850—1934) тәрізді басқа да ... ... ... ... ... ... бұл ... одан әрі дамытылды.
Психологияның XIX ... орта ... ... ... бұл ... сипаты айқындалып, оны ... ... ... ... зерттеу әдістерін қолданып, биологиялық үлгіге тек
артты.
Психологияның ... және ... ... ... ғасырдың ортасында психологияның дербес және ... ... ... нәтижесінде адамңың жан дүниесінің сырын әр тарапты
зерттеу қызу ... Өмір ... ... талаптары психологияның
жақа салалары мен тармақтарының өркен жайып дамуьша қолайлы ... ... ... ... ... арасында психологняның жетекші орын
алатындығын айқын анғартты және сол ... бұл ... ... салалары
өрбіді: әскеримен тальдік психология, бұл сала қазіргі ... ... деп ... ... ... оның ... зерттеу
объектісі — адамына ... ... ... мен ... ... психологиясы; жануарлар психологиясы; әлеуметтіқ және
мәдени-тарихи даму ... ... ... осы ... әр ... ... мен ... мектептер де тарих сахнасына келіп, бұл пәннің сан ... ... ... ... ... ... ... Э. Титченер негізін қалаған құрылым психологиясы, (көрнекті өкілі
В. Вундт. Бұл мектеп сананың құрылымын ... ... ... етті); Вюрцбург мектебі (Батыс Европа мен АҚШ - та кеңінен таралды.
Психикалық процестерді ... ... ... ... ... К. ... И, Орт, А. Майер, Т. Уотт, А. ... Н. Ах, Қ. ... Бұл ... ... Германияда қаланды.
Американдық психологиядағы функционализм ағымы. ... ... ... ... ... тәжірибеде қолдана отырып, адамның мінез-
құлқын зерттеу. Бұл ... ... ... бірі Р. Вудт ... ... — XX ғасырдағы психология ғылымын ... ... Ол ... ... жете ... да, ... ... объектісі деп санамайды. Бихевиоризмнің іргесін қалаушы ... ...... ... ... мектеп. Оның
негізін қалаған Макс Вертгеймер (1880—1943). «Гештальт» ...... ... ... ... ... психологиясы деп алып отырмыз. Бұл
мектептің мақсаты — жеке психикалық процестердің құрылымын тәжірибе жүзінде
зерттеу.
Фрейдизм. Бұл — ... ... 3. ... ... ... ... ... ілімі психоанализдегі аталады.
Бұл ілім адам өмірінің көгі жақтарын қарастырып, бірсыпыра байлақыста
болады.
XIX ғасырдың ортасынан ... ... XX; ... ... ... ... ... ғылымға айналуы мен тәжірибелік ... ... ... көп үлес қосты.
XX ғасырдың 30—40 жылдарында капиталистік елдерде бихевиоризмнің
психология ғылымының даму ... ... ... және ... бар ... ішкі ... ... танып білу), гипотезалық-
дедукциялық бихееиоризм (психологияның даму қисынын зерттеу), операнттік
бихевиоризм және ... ... жаңа ... ... ... ... өкілі — X. Корни, 1885—1953) —биологиялық ... ... ... ... ... ... ... психологі Қурт Левин (1890—1974) адамдардың белгілі бір топтарының
қозғаушы күштерін, ондағы адамдардың өзара қарым - ... ... ... жасады. Бала ақыл-ойының дамуын, оның ойлауы мен сөйлеуін
т / б. мәселелерді бір жүйемен қарастырған ... ... ... ... Жан: ... (1896—1980).
Бүгінгі танда психология пәнінін өрістеп, кеңінен дамуы адамды
зерттеп, оның жан дүниесіне ... ... ... ... ... ... ... даму ... ... ... қатысты болмағанымен, адамның жан
дүниесі жөніндегі пайымдаулар мен ... ... өте ... ... ... XV—XIX ... ... халқы ғұламаларының,
ағартушы демоқраттарының туындыларында айтарлықтай көрініс берді. Ал ... ... ... өлең ... ... ... мен халықтық нақылдарда, ел намысын найзаның ұшымен, білектің
күшімен ... ... ... ... адам жан дүниесінің
жұмбақтарына терең бойлап, болашақ ... ... ... мол рухани
қазына жатқандығы қазіргі ... әр ... ... ... жүйеге
келтірілуде.
Аса көрнекті ғалым Ш. Уәлиханов шығармаларында халықтың рухы ... ... ... ... ЬІ. ... ... және балалар психологиясының қырсырына толы деуге болады.
Сондай-ақ, Абай туындылары да туған ... жан ... тән ... ... кемеңгерлік ақыл-ой шыңына дейінгі мәселелерді егжей-
тегжейлі ... Ал ... ... жан мен тән ылғи да ... ... деген орынды сөз қалдырып, «Дене азигққа тоюдан жан
ержелер, жан ержетіп, дүниенің сырын табар» ... Ол ... ... ... жаны да, ақыл-ойы мен сана-сезімі де өсіп, жетіліп отырады, олардың
негізі — тәнде, адам өлгеннен кейін онда ... да, ... де, жек көру ... та, өмір де жоқ, яғни бір ... ... ... бөлінген жанда
еш уақытта өмір болмайды деген реалистік қорытынды жасады. Осы ... ... мен ... ... ... өзге де ... ... көп кездеседі.
Кеңестік кезеңде де Қазақстандағы психология ғылымының өрісі ... аясы ... ... беру, тәлім-тәрбие істерінің мақсат-міндеттерімен
сабақтасты. Жүсіпбек Аймауытовтың «Психология» оқулығы мен «Жан жүйесі ... ... ... туындысы — психология пәні бойынша таза ана тілімізде
жазылған бірден-бір алғашқы ... ... ... А. ... ... М. Дулатовтардың оқу ағарту, ... ... ... ... ... ... ой-пікірге толы терең мәнді
еңбектер жазғаны белгілі. Сонымен қатар, С. Балаубаев, Т. ... ... А. ... Ә. Сыдыков, Е. Суфнев тәрізді психолог мамандардың
ғылыми ... ... ... ... сан ... ... Қазақстандағы психология ғылымы сан - салаға ... ... ... ... келе ... ... ... қатарына жатады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Ә. Алдамұратов “Жалпы психология” Алматы 1993 ж.
2. С. ... ... ... С. Бап – баба “Жалпы психология” ... 2004 ... ... І том.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заң психологиясы – психология ғылымының бір саласы ретінде 5 бет
Психология ғылымының пәні мен объектісі4 бет
Психология ғылымының салалары6 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
Жалпы психология213 бет
Медицина психологиясының қалыптасу тарихы9 бет
Психикалық құбылыстардың («жан қуаттарының») пайда болу4 бет
Психология ғылымы жайында6 бет
Психологиялық сауаттану19 бет
Тестердің балалар психологиясының әдісі ретіндегі рөлі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь