Алаш партиясы және Алашорда автономиясы

Жоспар

Кіріспе

Негізгі бөлім

1. Қазан төңкерісінің әлеуметтік базасы және қозғаушы күштері туралы пікірталастар
2. Алаш партиясы және Алашорда автономиясы (1917 жыл, желтоқсан — 1920 жыл, ақпан)
3. Қазақстан азамат соғысы жылдарында (1918—1920 жж.)

Қорытынды

Пайдланлыған әдебиеттер
Қазақстанда қазан төңкерісі және социализмді орнату
(1917 қазан— 1940 жыл)
Қаралатын мәселелер:
1. Қазан төңкерісінің әлеуметтік базасы жөне қозғаушы күштері туралы пікірталастар.
2. Алаш партиясы және Алашорда Автономиясы (1917 жыл, желтоқсан — 1920 жыл ақпан).
3. Қазақстан азамат соғысы жылдарында (1918-1920 жж).
4. Қазақстанда азамат соғысы жылдарында жасақталған Қызыл армияның әскери бөлімдері мен құрамдары (1918-1920 жж).
5. РКП (б) X съезінің жаңа экономика саясаты (НЭП) және оның Қазақстан халқын ашаршылыққа ұшыратуы. Жер су реформасын іске асыру.
6. Орта Азия Кеңестік Республикаларының ұлттық мемлекеттік межеленуі жөне Кеңестік Қазақ Автономиялық республикасының құрылуы мен нығаюы (1920-1925 жж).
7. Қазақ АССР-дағы Кеңестік мемлекеттік құрылыс және байлардың шаруашьшықтарын тәркілеу (конфискелеу).
8. Қазақстандағы индустриллавдыруға көшу және бірінші бесжылдық (1926-1932 жж).
9. Қазақстанда күшпен ұжымдастыру, отырықшыландыру мен орталыққа ет тапсыру науқанының қасіреті (1932-1933жж).
10. Ұжымдастыру жылдарындағы қазақ босқындары және олардың жанкештілік күресі (1930-1932жж).
11. Қазақстанда халық шаруашылығын қайта құрудың аяқталуы (1934-1940жж).
12. Қазақстандағы мәдениет құрылысы және мәдениет жетістіктері (1920-1940жж).
Әдебиеттер:
1. Назарбаев Н.Ә. Тарих толқынында . "Атамұра", 1999.
2. Назарбаев Н.Ә. Жанымызда жатталсын, татулық дөйім сақталсын. Алматы, 1998.
3. Мүстафа Шоқай. Түркістанның қилы тағдыры. Алматы, 1992.
4. Елеуов Т.Е. Установление и упрочение Советской власти в Казахстане. Алма-Ата, 1961.
5. Социалистическое строительство в Казахстане в восстановительный период. Алма-Ата, 1962.
6. Шесть лет национальный политики советской власти и наркомнац. М,.1924.
7. Қойгелдиев Мәмбет. Алаш қозғалысы. Алматы, "Санат", 1995.
8. Коллективизация селького хозяйства важнейшие постановление Компартии и Советского правительство 1927-1935. М., 1957.
9. Базанова Ф.Н. Формирование и развитие структуры населения Казахской ССР (национальный аспект), Алма-Ата, 1987
10. Аманжолов К.Р. Түркі халықтарының тарихы. Том 3. Алматы. 1999.
11. Қазақ ССР тарихы (Социализм дәуірі). Алматы, "Ғылым", 1964.
12. Қазақ ССР тарихы. Бес томдық. 5-том. Алматы "Ғылым" 1984.
13. Қазақстан Республикасы Орталық Мемлекеттік мұрағаты, 44 қор; 1179 қор; қор 16;
14. Кәкішев Т. Шындықты бұрмаламай, жұлмаламай айтайықшы. Қазақстан Коммунисі, 1990, №5.
15. Вопросы истории Компартии Казахстана. Алма-Ата. 1985.
16. Народное хозяйство Казахстана, 1979, №4.
17. Қазақстан тарихы. 1991. №1,3. 1992 1993 №1,3 1995. №3.
18. Қазақ ССР-нің 4 томдық қысқаша энциклопедиясы том 1. Алматы, 1985.
19. Нүрпейісов К. Ғасыр басындағы ұлттық интеллигенция. "Егемен Қазақстан". 1997, 5желтоқсан.
20. Сариева Р. Қазақстан тотолитаризмінің 1932-1933 жылдарындағы қасіреті мен қайғысы. "Егемен Қазақстан" 1998 жыл 29 мамыр.
21. Омарбеков Т. Азалы тарих ақиқаты. "Егемен Қазақстан". 1996 ж. 8 маусым.
22. "Егемен Қазақстан". 1992, 22 желтоқсан.
23. Амангелді Айталы. Үлттың биік мерейі. "Егемен Қазақстан". 2002, 22 наурыз.
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Қазан төңкерісінің әлеуметтік базасы және қозғаушы күштері туралы
пікірталастар
2. Алаш партиясы және Алашорда автономиясы (1917 жыл, ... — 1920 ... ... ... ... ... (1918—1920 жж.)
Қорытынды
Пайдланлыған әдебиеттер
Қазақстанда қазан төңкерісі және социализмді орнату
(1917 қазан— 1940 жыл)
Қаралатын мәселелер:
1. Қазан ... ... ... жөне ... ... ... Алаш партиясы және Алашорда Автономиясы (1917 жыл, желтоқсан — 1920 жыл
ақпан).
3. Қазақстан ... ... ... ... ... Қазақстанда азамат соғысы жылдарында жасақталған Қызыл армияның әскери
бөлімдері мен құрамдары (1918-1920 ... РКП (б) X ... жаңа ... ... (НЭП) және оның ... ... ... Жер су реформасын іске асыру.
6. Орта Азия Кеңестік Республикаларының ұлттық мемлекеттік межеленуі
жөне Кеңестік ... ... ... ... мен ... (1920-
1925 жж).
7. Қазақ ... ... ... ... және ... ... (конфискелеу).
8. Қазақстандағы индустриллавдыруға көшу және бірінші бесжылдық (1926-1932
жж).
9. Қазақстанда күшпен ұжымдастыру, отырықшыландыру мен орталыққа ет ... ... ... ... жылдарындағы қазақ босқындары және ... ... ... ... ... шаруашылығын қайта құрудың аяқталуы (1934-1940жж).
12. Қазақстандағы мәдениет ... және ... ... ... Қазан төңкерісінің әлеуметтік базасы және қозғаушы күштері туралы
пікірталастар
1917 жылы ... ... және оның ... ... ... шығуы үшін партияның басшылығымен Қызыл гвардияшылардың,
революцияшыл солдатгар мен матростардың 250 мың ... ... ... ... Осы ... үш күш 24 ... таңертең шабуылға
шығып, сол күннің кешінде көтерілістің орталығы Смольныйға В.И.Ленин
келгеннен ... ... ... шешуші кезеңіне көшті. 25 қазанда
(қарашаның 7) ... ... ... жанындағы Әскерирев. Комерциялық
комитет В.И.Ленин өзірлеген "Россия азаматтарына" үндеуді жариялады. Онда
Уақытша үкіметтің құлатылғаны ... 25 ... ... ... Бүкіл россиялық 2-съезі ашылды. Съезд "Жұмысшыларға,
солдаттарға және ... ... ... өкімет билігінің Советтерге
көшкенін мәлімдеп, қарулы көтерілістін; жеңіп ... баян ... ... ... Жер ... декретгер қабылдап, БОАК-ті сайлады. Совет
үкіметін-Халық Комиссарлары ... ... Оның ... ... ... Жаңа ... ... үкіметінің алғашқы актілерінің бірі "Россия халық-тарыправоларының
Декларациясы" болды. Онда жұмысшы шаруа мемлекетінің ұлт ... ... ... ... ... мен ... олардың өзінің
мемлекет құрылысын өзі шешу ... ... ... және ... пен ... ... ... ұлттық және діни артықшылықтарды жою-
Совет өкіметінің ұлт программасы, міне осындай еді.
Қарашаның басында Москвада жеңіске жеткен революция ... елде ... ... ... ... Уралда, Сібірде Совет өкіметінің
орнауы кейбір себептерге байланысты біраз ... 1917 ж. 30 ... ... рет ... ... ... ... Қызылорда)
жұмысшылары мен солдаттары өз қолына алды. Ол кезде бұл ... ... ірі ... ... ... 3 ... мұнда дербес
большевиктік ұйым құрылып, РСДЖ(б) П ОК-нің Москва ... ... еді. ... мен ... ... ... ... қарулы көтеріліс жеңіске жеткеннен кейін Әулиеатада, Шымкентте,
Қазалыда т.б. жерлерде бейбіт жолмен Совет өкіметі орнады. Біраз ... — 22 ... ... 27 ... ... ... ... қолына көшті. Оның кідіру себебі Сібір казақтарының ... арқа ... ... мен ... ... қарсылық көрсетті.
Ұсақ буржуазиялық қайраткерлердің қазақтардың офицер атаман топтарымен
бірігуі оларға кей ... ... ... уақытша тежеуге мүмкіндік
берді. Оралда, Орынборда, Алматыда ... мен ... ... ... Ол ... өкіметімен күреске әзірлік жұмысын өз
қолына алды. ... ... ... ұсақ ... ... ... басшьшық етті. Бұл жерлерде қазақ ... ... ... ... ... ... ... қолдау тапты. 14 қарашада атаман Дутов
Орынборда төңкеріс жасап, Поволжье мен Орал өңірі Қызыл ... ... ... үкіметіне қарсы соғыс қимылдарына көшті.
Басқа жол, басқа әдісті өлі танып-білмеген қарапайым халықтың басым бөліп
коммунистердің соңына еріп, ал ... ... арты ... ... ... түсіне алмады. Олар өз арасынан комиссарлар сайлап ... ... 1917 ... ... ... кейінгі оқиғалар, сонымен бірге,
қазақ қоғамында ұлттық бостандық үшін күрестің жолдары мен әдісіне ... ... ... ... да ... ... Оны ұстанушы ұлттық
демократиялық интеллигенция қазақ жеріңдегі ара салмақтың өзгергенің қарсы
тұрған жаудың да күші мен айласы бұрынғыдан ... ... ... ... жаңа ... көшу ... ал ол әдістің негізгі белгісі ұлттық
саяси тұтастық және негізгі мақсаттар үшін саналы, ұйымдасқан әрекетке ... ... ... ... ... ... көзқарастың сол тарихи кезеңцегі ұлт мүддесіне тура
келетіндігін көрсетіп берді. Демократиялық ... ... жаңа ... ... келе ... тура түсіне отырып, енді белсенді
әрекетке көшті. Оның бұл өрекеті ... ... ... құрудан басталды.
2. Алаш партиясы және Алашорда автономиясы (1917 жыл, ...... ... ... ... 1917 жылы 5-13 желтоқсанда Орынборда
"Алаш" партиясының кезекті (үшінші) ... ... ... ... ... және кадет партиясы Орталық Комитетінің мүшесі
Ә.Бөкейханов бастаған үкімет құрылғанын хабарлады, программалық документтер
қабылдады. Ол 25 мың ... ... ... ... ұлттық қарулы күш
ұйымдастыруды белгіледі.
Алаш өкіметін құру мәселесі 1917 жылы ... ... ... ... қазақтық I съезінде қаралған болатын, съезде 14 ... ... ... ... ... ... "Русия демократическая,
парламентарская республика болып, қазақ ... ... ... ... ... тиіс" деп ең негізгі мәселені шешкеннен соң, жер
проблемасы жайында 14 бағыттан тұратын ... ... Ең ... ... "қазақ халқы өзінің еншілі жеріне орньнып болғанша қазақ жері
ешкімге ... ... ... ой- пікір күні бүгінге дейін күшін
жойған жоқ.
Ал ... ... ... ... автономиясы 1917 жылы
5-13 желтоқсаңда Орынбор қаласындағы жалпықазақтың II съезінде заңды түрде
бекітті.
Алашорда автономиясын оның конституциясын бүкілроссимық құрылтай ... ... ... партиясы Программасының жобасы 1917 жылы ... 251 ... ... 10 ... ... ... құжатта қазақ
елінің ұлттық, тілек-мақсатының негізгілері баяндалды, ... ... ... ... ... ... ... билігшің түрі
"федерациялық республика құрамындағы дербес мемлекет" ретінде анықталды.
Ол. республиканың Құрылтай ... мен ... ... ... ... міндетін Президент пен Министрлер кеңесі атқарады деп көрсетілді.
Бұл бағдарлама сонымен қатар сайлау жүйесін де, дінді мемлекеттен ... сот ... ... бір жерде жинақылап, көпшілік ... ... ... ... әскер құру мен салық салу ісін ұйымдастыру,
"түземдіктердің"жерді пайдаланудағы құқығын анықтау жөне ... ... ... ... тағы басқа шараларды да қамтыды.
Осы жалпықазақтық II ... ... ... ... ... ... уақытша ұлт кеңесі құрылды, оның аты ... ... ... ... ... 25 адам ... 10 орын қазақтар
арасындағы басқа халықтарға қалдырылды.
Алаш автономиясыньщ Алашорда аталған (Алаштың ... ... ... ... құрамына 15 қазақ азаматы ... ... ... (Бөкей
ордасы), Халел Досмұхамедов (Орал облысы), Халел Ғаббасов ... ... ... ... ... ... Шоқай (Сырдария облысы),
облыстардан тыс Алашорда құрамына Әлихан Бөкейханов, Жаһанша Досмұхамедов,
Әлімхан Ермеков, ... ... ... ... ... ... ... Отыншы Әлжанов сайланды. Үкіметтің осы 15 ... ... ... ... өр ... өңірлерінен тағы да 15 кісінің
канди-датуралары бекітіледі. Әлихан Бөкейханов Алаш ... ... ... төрағасы болып сайланды.
Сол кездегі Алашорда автономиялық мемлекетінің жері Россия империясының
бес әкімшілік ... ... ... кірген еді. Сырдария мен
Жетісу облыстары — Түркістан генерал ... ... ... губерниясына, Орал облысы тікелей Россия мемлекетінің құрамына
кірді.
Алашорданың уақытша ұлт кеңесінің басшы құрамына сайланғандар, 1918 ... ... ... ... мен ... ... ... автономия
алу женінде В.И.Лениннің қабылдауында болды. Ә.Бөкейханов, Х.Ғаббасов,
Ә.Ермековтер В.И.Ленин және И.В.Сталинмен Қазақ ... жер ... ... ... ... ... ... 1918 жылғы 30 шілдеде
шыққан 262 санында "Заречная слободада Алаш орда ... іске ... ... ... Сонымен қатар 1918 жылы майда Оралда өткен
қазақ ... ... және ... ... бастаған "Ойып
уәлаятының" уақытша үкіметі (провинциальное правительство) жарияланды. ... жылы 26 ... ... ... ... ... ... Алаш орданың
батыс бөлігі жеке ұйым деп есептелмеген. Алашорда автономиясының терағасы
Ә.Бөкейханов ... ... ... құру ... іс қағазына қол қойған,
бірақ Алашордада занды түрде мұндай бөлінуі болмаған1". ... ... ... Алашорданың батыс бөлімін жеке ұйым деп есептеуге болмайды2 — деп
жазды Қырғыз ... ... ... 1920 жылы 23 ... жазған
есебіңде.
"Алаш Орда" үкіметі өзінің әскерін құруға және Қазақстан ... ... ... ... ... "ресей патриотизміне"
ақырына дейін адал болып қалған әскер бөлімдерінің ... ... ... олардан қару-жарақ алмақ болды.
Алаш үкіметінің терағасы Ә.Бөкейханов 1919 жылдың ... ... ... ... ... барғаңда Алаш Орда үкіметіне бағынышты
әскердің құрамын, тұрған жерін санын айтады: солардың ішінде:
Жетісу майданында — 700 адам, Тройцкіде — 540 ... Орал ... ... ... 2 ... ... ... көреміз. Колчак Қазақ
автономиясын мойындаудан бас тартқан соң Алаш Орда үкіметінің ... ... ... ... Ал А.Байтұрсынов 1919 жылы 25 шілдеде
Кирревкомның мүшесі болып В.И.Ленин қолынан мандат алды.
Батыс ... ... ... ... ... 1919 жылы ... Орынбордағы Кирревкомға жазған құпия хатында атты казактардың
қыстағанына қарамастан Алаш солдаттарының қызылдарға қарсы ... тым ... бара ... ... ғана ... қатарында қара беріп
кейін қашып кетіп жүргендерін, қазіргі кезде ақтардың бастықтары Алашқа
анығынан ... ... ... ... ... сондықтан Түркістан
майданының Оралдағы соғыс-революция советінің мүшесі Лежава-Мюратпен
байланыс ... ... ... ... ... ... даласын ақтардан
тазартуларын өтінгеңцерін хабарлайды, өзара келісіп сөйлесу үшін ревкомның
бір адамын жіберулерін өтінеді.
Батыс Алаш Орда басшылары ... ... Ойыл ... келген татар
атқыштар полкінің командирі Мәуледов және ... ... ... ... Бұл ... ... полк командирінің 3-ші Түркістан атты
дивизиясының бастығына жазған ақпарында: "Қызыл қоғамдағы ... ... ... ... 1919 жылы 27 желтоқсанда таң алдында білдірмей
шабуыл жасап, Елек корпусының барлық ... ... ... ... ... оның ... полковник Марковты, штаб бастығы Шадринді,
полковник Ершовты қарусыздандырып ұстап алды. Біздің отряд Қызыл қоғаға 28
желтоқсанда ... — деп ... ... ... ... ... ... қолбасшысы М.В.Фрунзе 1919 жылы 21 желтоқсаңца ... ... "... ... ... ... ... ... алған большивиктерге қарама-қарсы еді. ... ... ... мен ... ... басшылығы 1917 жылғы Қазан
революциясының ұрандарын, ... ... ... мен ... ... ... оларға қарсы шықты.
Азамат соғысы жылдарында (1918-1920) Алашорда Кеңес ... ... ... болды. Нәтижесіңде азамат соғысында жеңіске жеткен Кеңес
өкіметі Алаш пен Алаш-орданы ... ... ... өмірінен аластауда
алдау мен арбау әдістерін де, қару жұмсап күштеу жолын да қолданды. Кезінде
(1919 және 1920 жылдары) Кеңес өкіметі Алаш ... ... ... ... ... азамат соғысынан кейінгі 7-8 жылда
Қазақстан ғылымының, оқу-ағарту ісінің, өдебиеті мен өнері-нің халық
шаруашьшығының ... ... үлес ... ... өкілдері, ең алдымен Алаш пен Алашордаға жетекшілік жасаған
қайраткерлер, түгелге дерлік жалған ... ... ... ... сталиндік
әкімшіл-әміршіл жүйенің құрбандары болды., ал олардың ғылыми және әдеби
мұрасы халықтан жасырын жағдайда ұсталды немесе ... ... 15 ... ... ... интеллигенцияның халық
таныған көсемдерінің есімдері халыққа қайтарылып, олар қалдырған рухани
мұра қалың ... ... ... ... үкіметінің Қазақстандағы 4 жьщдық басқару кезеңі, міне осылай
аяқталды1. Кеңестік социализм идеологтары "Алаш ... ... ... өзге ешнәрсе емес деп бағалайды. Алайда ... атап ... оның ... мен бағдарламасында
"буржуазияшылдықтың" ешқандай да ... жоқ. ...... партия болды. Ал оның өмір сүрген уақытын қазақ халқының ... ... ... ... ... ... бір кезеңі деп
бағалау керек.
Үкімет билігін қолына алған ... ... ... ... дейінгі өзін-өзі басқару ұранын "интернационалдық бірлік"
жөне "сепаратизмге жол бермеу" ұрандарымен ауыстырды. Ал өз ... ... ... ... ... ... және ... догмалық нұсқада жүзеге асыра бастады. Сонымен ... ... ... "Алаш Орда" автономиясының уақытша жүргізген ұлттық басқаруы
кезеңімен алмасты. Ал "Алаш Орда" ... ... ... 1920 жылы ... ... ... жаңа мемлекеттілік орнады. Ол іс жүзінде езінің
басқару тәсілдері жағынан ұлттық дербестікке, өздерінің ... ... ... одан әрі ... ұмтылған халықтарды идеялық
жағынан басып-жаныштап отыратын жүйесі болған патшалы Ресейдің тым ... де асып ... ... ... ... ... кейін ұлттық қозғалыс жаңа
серпін алды. 1918 жылы 22 қаңтарда Кеңес өкіметіне ... ... ... автономиялы республикасы, ал 1917 жылы 5-13 желтоқсаңца Орынборда
Алаш автономиясы жарияланды. Алайда әуелі Қоқан, кейін ... ... ... ... жүзеге толық асырып болмай-ақ, тарих саханасынан
аластатылды. Қазақ ұлттық мемлекеттігін құру идеясы тек ... ... ғана ... ... жылы 9 ... ... (қазақ) ревкомы Алашорданың және оның барлық
мекемелерінің жойылғаны туралы хабарлады.
3. ... ... ... ... ... ... жылы 10 ... В. И. Ленин қол қойған ... ... ... ... ... ... комитеті құрылды. Оның ... ... ... ... өлке Советтерінің қүрылтай ... ... ... ... ... ... ... Ақмола, Семей
облысы мен Астрахань губерниясы жеріндегі барлық жоғарғы әскери-азаматтық
басқармалар берілді. Қырғыз ... ... ... ... РСФСР
үкіметі тағайындаған 7 мүшеден тұрды. Халкомсовтың келісі-мімен қырғыз
(қазақ) революциялық комитеті өз ... ... ... қызметке
адам алу арқылы толықтырып отыруға праволы болды. Ол ішкі контрреволюция
мен ... ... ... ... басқарып, совет
ұйымдарының мемлекеттік шаруашылық және мәдени құрылыстағы барлық ... ... ... ... ... мен жағдайын
ескере отырып, Совет үкіметінің қаулыларын жүзеге асырды, ... ... ... ... ... ... жұмыстарын
жүргізді. РСФСР-дің ұлт жөніндегі халкоматының басшылығымен ... ... ... құру ... ... ... жасады. Өлке халқының
күнделікті өміріне ... ... ... ... ... ... ... құрылған бөлімдер мен бөлімшелер басшылық етті. ... ... ... ... ... құрамында әр кезде
Ә.Әйтиев, САрғыншиев, А.Д.Авдеев, ... ... ... т.б. ... ... (қазақ) революциялық комитет 1920 жылы 13
қазанда құрылтай съезі шақырылғанға дейін жұмыс істеді.
1917 ... ... ... дейінгі Казақстан әкімшілік тұрғысынан қазақ
жері біртұтас болмады. Мәселен, өлкенің Батыстағы айтарлықтай бөлігі ... ... дала ...... ... ... Түркістан генерал-губернаторлығына қарады. Совет өкіметі
орнағаннан кейін де қазақ облыстары ... ... ... ... РСФСР-дің түрлі губернияларының қарамағында қалып қойды. Мәселен
солтүстік-шығыстағы екі облыс Ақмола мен Семей ... ... ... ... ... советіне қарады, Торғай облысы — Орынбор губерниялық
советіне, Бөкей ... ... ... ... советіне кірді.
Осылайша қазан төңкерісіне дейін орьш алған территориялық бытыраңқылық ... ... ... ... де ... ... ... халқының ұлттық
территориялық мемлекеттігі правосын, патша өкіметі тартып алған барлық
жерлерден ... ... ... ... қосылуын қуаттап
берді. Республиканың территориясын ... ... ... ... ... ... ... Бұл В.И.Лениннің басшылығымен
және Қазақстан, Сібір, Урал, Түркістан Советтері өкілдерінің, ірі ... ... ... істелді. Бұл мәселені шешуде жергілікті
органдардың пікірі де көп ... ... ... ұсыныстарды
таразылауға, әр түрлі пікірлерді тындауға, ... ... мен ... мәселесі жөніндегі партия бағдарламасының мәні мен ... ... ... ... тура ... Совет өкіметі езілген халықтардың
ұлттық мемлекеттілігін ... құру және ... ... ... алға ... Бұл бағыттағы әзірлік жұмысын РСФСР ұлт істері
жөніндегі халық комиссариаты тікелей ... 1917 жылы ... ... ... ... құрылып, ол көп кешікпей маңызды іске
кірісіп кетті. ... ... ... ... құрылуы мен оның
территориялық бірлігінің ... ... ... және итервенцияның
басталуына байланысты 1918 жылғы жазда тоқтап қалды.
РСФСР халық комиссарлары Кеңесінің төрағасы В.И.Ле-нин 1919 жылы ... ... ... ... ... ... ... туралы
уақытша ережеге" қол қойды. Бұл революциялық комитет іс ... ... ... ... болды да, Орал, Торғай, Ақмола, Семей ... ... ... ... ... ... аумағын түгел
қамтитын) сондай-ақ қазіргі Астарахань губерниясының ... ... ... ... ісін өз ... түгелдей
шоғырландырды. Қазақ революциялық комитетіне жүктелген негізгі міндеттердің
бірі Қазақстан Кеңестерінің ... ... ... және ... ... ... бөлініп қалған шашыраңқы аумақтарын біртүтас етіп
біріктіру болды.
1919 жылғы 19 шілдеде Ленин қол ... ... құру ... ... губерниясы қазақ өлкесінің құрамына кіргені белгілі. Осыған ... ... ... ... жөне ... ... Орал губерниясының
Қазақстанға кіруіне қарсы болды, ол РСФСР-ге тікелей бағынуға тиіс деген
пікірді жақтап кедці. Онымен қоймай ... Орал ... ... ... (1920 ж. ... Орал губерниясының Қазақстаннан
бөлінуі туралы қарар қабылдапты. Мұндай теріс ... ... ... ... ... ... мен ... үкіметінің нақтылы көмегі
қажет болды. Орталық органдардың қолдауымен ... ... Орал ... ... ... ... мен Казревкомның арнаулы комиссиясы жіберілді.
Көп кешікпей Орал ... ... мен ... ... аппараты ұлы
державашыл шовинистерден тазартылып, губернияда жүргізілген ... ... 1920 ж. 1 ... ... Орал ... ... Қазақстан құрамына кіру қажеттігін жақтаған қарар қабылдады.
Казревкомның тарапынан мұндай жұмыстар Қазақстанның құрамына кіруге тиісті
басқа қазақ ... ... да ... ... ... — Жетісу мен Сырдария облыстарын, Маңғыстау мен
Красноводск уездерін ... ... қосу ... Түркістан республикасы
өкіметінің алдына қою үшін Ташкентке Казревкомның арнаулы өкілі жіберілді.
Сібір ревкомына қарап ... ... мен ... ... ... қосу мәселелерін талқылау мақсатымен және осы екі облысты
мекендеген қазақ еңбекшілерімен тығыз ... ... ... ... жете ... үшін Омбы мен Семей қалаларына да ... ... ... Олар ... ... ... ... байланысты келіссөздер жүргізді. Бұл салада Казревкомның жанынан
құрылған ... ... ... ... ... жөніндегі комиссия
қызметі аса маңызды болды. Оның алдына мындай міндеттер қойылды: өлкенің
экономикалық ... және ... ... ... ... ... тиіс байырғы территорияларды анықтау және ... ... ... ... мен ... қазақстандық Советтер
съезіне ұсыныстар әзірлеу: көрші ... мен ... ... ... мен территорияларға байланысты даулы мәселелер жөніңде
қорытынды беру жөне оларды тікелей ... ... ішкі ... ... жасау.
1919 ж. 13 қыркүйекте Казревком осыған дейін уақытша Челябі губерниясының
құрамында болып келген Қостанай уезін қазақ өлкесіне қосу ... ... ... ... ... ... ... ревкомының, Түрйстан
АССР-нің қоластындағы қазақ жерлері туралы да қойыпды. Сонымен 1920 жылғы 9-
10 тамызда Москвада Қазақ республикасының ... ... ... оны басқару мәселелеріне арналған мәжіліс шақырылды. ... ... осы ... ... ... қатысуымен өтті. Мәжіліске
Қазревкомның жауапты қызметкерлері, Түркістан майданының ... ... ... ... ... ... Омбы және Орал
облыстары революциялық комитеттерінің өкілдері қатынасты. 2 күн бойы Қазақ
республикасының шекарасы туралы мәселе қызу ... ... ... ... ... өкілдері құрығалы отырған қазақ республикасының
терриориялық ... ... ... ... айтып, даудамай
шығады. Екі жақтың пікірін мұқият тыңдаған В.И.Ленин Қазақстанның шекарасы
туралы мәселенің барынша әділ ... ... ... ... ... ... облыстарының басын біріктіретін Қазақ Автономиялық
Советтік Социалистік Республикасын құру туралы декреттің жобасын талқылап
бекітті. 1920 ... 26 ... ... ... ... ... ... мен Советтердің бүкіл россиялық ... ... ... ... ... ... Социалистік
Республикасын құру туралы декретке қол қойды. Декреттің ... ... ... ... ... ... ... жарияланатыны айтылды. Қазақ
Совет Республикасының құрамына мына облыстар мен ... ... ... Өскемен, Зайсан және Қарқаралы
уездерінен түратын Семей облысы.
Атбасар, Ақмола, Көкшетау, Петропавл уездері мен
Омбы уезінің бір бөлігінен түратын ... ... ... ... және ... уездерінен
түратын Торғай облысы.
Орал, Ілбішін, Темір және Гурьев уездерінен ... ... ... ... уезі мен сол ... ... Адайлар мекендеген төртінші және
бесінші облыстар.
Астрахань губерниясының қүрамында болып келген
Бөкей ордасы, Синемор облысы, бірінші жөне екінші
Приморье округтерінің қазақтар мекендеген ... ... ... 1920 ... 22 ... санында
жарияланған 26 тамыздағы декреттің бірінші тарауына енгізілген қосымша
Қазақ АССР-нің ... ... ... мен оның ... Покровский,
Краснохолм, Илец, Шарлық, Исаевжәне Петровск аудандары ... ... ... ... ... ... 1920 ... соңына дейін
Ресей қарауындағы халықтардың, оның ішінде Қазақстанның ... ... ... тап ... ... мәжбүр етгі. Халықтардың санасына сіңіп
үлгермеген жаңа мемлекетгік басқару жүйесі кеңестер қүралмай жатып, бірден
жан ... ... тап ...... соғысының қансоқтасына
белшесінен батты да кетті. Ресей тарихында калыптасьш қалған мемлекет, ... ... аяқ асты ... ... ал жаңа ... оньщ завдары осы
соғыс жағдайында қалыптасты. Уақыт тығыздығы, соғыс, ... ... ... ... үсақ ... өз ... шетел
инвесторларынан тартып алынуы, бірақ өндірісті жаңаша ... ... ... ... ... ... жаңа өкіметті әскери диктатураға еріксіз
итермеледі. Әрине, кеңестердің ... түрі ... ... ... ... ... ... Шыңдығында, іс ... ... ... ... ... деп ... директивалары, бүйрық-
жарлыктары және олардың ... зер ... ... ... ... байқау қиын емес.
Біз бүл мәселені азық-түлік саясатына қатысты ... ... өзі ... "астық үшін күрес — ... үшін ... еді. ... ... ... (жүмысшы табына) және соғысқа
(Қызыл Әскерге) қажетті тамақ, ... ... ... ... ең ... ... ... тура келді. Сөйтіп, ауыртпалық шаруаларға
түсті. Әскери диктатура астық үшін күресті, яғни ... үшін ... ... ... Бүл ... ... бірден экспроприацияланған,
кулактар да 1918 жылы жазда соның ... ... Олай ... ... ... мен ... түсетіні анық, Бірақ өкімет езін
жүмысшы-шаруалар өкіметіміздеп атағандықтан халыққа ашық қарсь|% шыға
алмады, ... ... ... ... комитет үздіксіз үндву,
қаулы-қарарлар шьгғіръш, үгіт-насихатгы үдетіп, халықпен байланысын үзбеді,
оның миына , оз идеологиясын сіңірді. ... ... ... ... •'
таланған, тоналған, репрессияланған үстек тап өкілдеріЯТң әрекетінен болып
отыр-мыс. Ендігі ең қауіпті, ең күшті езуші тап — ... ... ... оған ... орта ... мен ... табы (Кеңес өкіметі) одақ
жасап, кедей шаруаларға сүйенеді деген такгика 1919 жылы наурызда РК(б)П-
ның VIII ... ... ... іс ... осы ... ... жүргізілгені азық-түлік мәселесінен анық
көрінеді. Жоғарыда айтылғандай, Кеңес өкіметі алдымен езін ... ... күш ... ... ... ... дей отырып, оған нақты көмек
керсете алмады, ... езі ... ... асылды. Партияның "одақтасы"
— орта шаруа бергені болмаса, өз ... ... ... ... ... ... ... азық-түлік салғыртын
(продразверстка) жаппай енгізді. Салғыртгы жинау күшпен ... ... ... ... қарулы күштерге сүйеңді және
олар ... ... ... Бүл арада да қисын бар: сырттан келген
қалалықтар езі үшін ... ... да бас ... ... ... ... отбасыларына жіберілетіні анық еді.
1920 жьщцың соңыңца РК(б)П-ның шақыруымен Ресеңден Казақстанға 11500 азық-
түлікжинаушыжіберілді1. Әрине, қарулы күш есебінде бүл аз емес, ... ... ... ... ... жоқ. ... күшімен тек Семей облы-сынан ... пүт ... ... тиіс ... Үйез көлеміне шақсақ, ... өзі ... үшін ғана ... ... ... 3 миллион
пүт астық және 37 мың бас мал жинап беруі керек екен. Сонша астық, ... азық ... ... әрі күштеп жиналатыны ашық ескертілді. ... ... ... ... ... "Азық-түлік диктатурасына
сейкес, ешбір үйымның, тіпті ревкомға дейін декретті жою немесе оны ... не ... іске ... ... ... ... араласу қүқы
жоқ екендігі анықталып отыр",— деп ... 1920 жылы ... ... ... ... мәжілісінде2. Бүған қарағанда жергілікті
басшылар азық дайыңцау ... ... ... ... ... дәл ... тәрізді. Олардың ісі де со зіне сәйкестендірілгенін
кореміз. Азық-түлік саясатын іске ... ... ...... қарсылығы. Бүл күштеу саясатына халықтың наразылығы, күшке
күшпен жауап беруі кеңес тарихна-масында "банди-тизм", ... ... жау ... үсақ буржуазияның үйымдасуы деп ... ... ... ... ... мен ... ... көтерілісі деп аталған қарсылық 1920 жылы 22-шілдеде ... ... ... ... ... ... кетерілісшілер Ямышеводан
Подстепнойға дейін кеңес әскерлерін шегіндіреді. Оларға қарсы 190 жөне 35
кісілік ... ... ... "Толастамайтын бандит-тік қозғалыс"
жайлы хабар Омбьщан да келіп жатгы. Қүжат-тарда көпшіліктің ... ... ... ... ашық ... Оның дәлелі — халық
көтерілістерінің 1921жылы да тоқталмауы. Өкімет ... ... ... ... ... ... ... мылтықтар тартып
алынды. Бірақ кетеріліске себеп болған азық ... ісі ... ... ... үйездерге мынадай телеграмма жіберді: "Батыс
майдандағы жағдай, Сібірдің ете ірі қалала-рында азық-түліктің тапшылығы
қатаң азық ... ... ... ... ... ... ... етеді,
салғыртгы орывдаудан қашқақтайтывдарға көңіл аударыңдар, ... ... ... ... ... зорлаудан, салғырпы күштеп орындатудан тайсалмандар"2. Мүндай
жол көрсеткен директивалар шаруалар мен азық-түлік отрядтары арасындағы
аяусыз қан ... алып ... бір ... 1921 жылы ... ... ... Павлодардан Омбыға келе
жатқан "Витязь" параходын іпаруалар тарапынан атқылаудан ... ... ... ... ... ... жіберілді.
Бірақ ол ешкандай қарулы адамдарды кездестірмепті. Дегенмен, ... ... ... өз ... үстап, жазалауға
кірісті. Сөйтіп ол Песчанскаядан
* 13, Качирыдан — 9, Пресновскаядан — 13, Чернорецкаядан
* 1, ... — 36 ... атып ... ... ... айында да осы маңайда көп адамды шыбықпен,
іпомполмен дүрелегені ... ... ... ... ез ... шыға ... таусылған халық еділеттілік іздеп, жоғарғы орындарға арызды қардай
боратады, бірақ арыздар тексерусіз ... ... ... ... ... ... ... кеңес қызметкерлерін ақтауға
тырысушы-лық та орын алады. Мысалы, бейбастықтық жасаған Пав-лодар әкімдері
(жауапты қызметкерлер деп аталады) 24 ... ... ... ... тағы 54 ... ... ... жуып-шайылып, ақталып кетеді.
Үстірт тексерген Семей губревтрибуналы бүл ... ... ... ... ... ... ... күйі ескеріліп жасалған,
атылғандар, негізінен, кулактар, ал аманат үстау арқылы ... ... ... ... деп ... ... заңсыздықтармен
ауызданған кеңес әкімдеріне, ревтрибуналға халықтың қалай бүйрегі бүрып,
сенім артпақшы? Семей ревтрибуналына ... ... ... ... ... болғанын мойындайды: "Семей губерниясының Павлодар
уезінде азық-түлік салығын жинау науқаны кезінде азық-түлік ... ... ... ... ... ... қамшымен
сабаған, үстіне суық су ... ... ... ... және ... бір ... ... етін жеуге мәжбүр болған, аштық жайлаған
аудандарына кешіруді қодданған"2. Сөйте түра, заңсыздық жасау орталыққа
астық, азық ... үшін ... ... таңқалдырады. Сірә, олардың
қолын ешкім қақпаса ... ... ... ... ... саясаты да оңға баспады,
женді нәтиже бермеді. Мысалы, ... ... ... ... ... жылы ... ... 15 миллион пүттың орнына — 2,1 миллион ... ... уезі ... 3 ... ... ... — 0,4 ... пүт
қана алынды3. Шаруалар қарсылығын жеңе ... ... ... ... енді жоспардьщ 60%-ін орындаудан артық міңдеттеме ала алмады.
Қазақстан бойынша 1920 ... ... ... 20 миллион пүтқа кем
орындалады.
Мүмкін 1921 жылы ... ... X ... ... НЭП ... ... өкеліп, азық-түлік жинау ісін жеделдеткен болар? Жоқ,
Қазақстан жағдайында НЭГТ саясаты да өз ... ... КОКП ... бере ... ... Бүл саясат түсында да азық-түлік
мәселесі Қазақстанда біржақты ... ... Ескі одіс ... ... ... 1921 жылы ... ... губернияларында, Еділ бойывда,
Украинада бұрын-соңды болып көрмеген кең масштабта ашаршьлық басталуына
байланысты шиеленісе түседі.
Әдебиеттер:
1. Назарбаев Н.Ә. Тарих толқынында . ... ... ... Н.Ә. ... жатталсын, татулық дөйім сақталсын. Алматы,
1998.
2. Мүстафа Шоқай. Түркістанның қилы тағдыры. Алматы, 1992.
3. ... Т.Е. ... и ... ... ... в Казахстане. Алма-
Ата, 1961.
5. Социалистическое строительство в ... в ... ... ... ... лет ... ... советской власти и наркомнац. М,.1924.
7. Қойгелдиев Мәмбет. Алаш қозғалысы. Алматы, "Санат", 1995.
8. Коллективизация селького хозяйства ... ... ... ... правительство 1927-1935. М., 1957.
9. Базанова Ф.Н. Формирование и развитие структуры населения Казахской ССР
(национальный аспект), Алма-Ата, 1987
10. ... К.Р. ... ... ... Том 3. ... ... ССР тарихы (Социализм дәуірі). Алматы, "Ғылым", 1964.
Қазақ ССР тарихы. Бес томдық. 5-том. Алматы "Ғылым" 1984.
Қазақстан ... ... ... ... 44 қор; 1179 қор; қор
16;
Кәкішев Т. ... ... ... ... Қазақстан Коммунисі,
1990, №5.
Вопросы истории Компартии Казахстана. Алма-Ата. 1985.
16. Народное ... ... 1979, ... ... 1991. №1,3. 1992 1993 №1,3 1995. №3.
Қазақ ССР-нің 4 томдық ... ... том 1. ... ... К. ... басындағы ұлттық интеллигенция. "Егемен Қазақстан".
1997, 5желтоқсан.
Сариева Р. Қазақстан тотолитаризмінің 1932-1933 ... ... ... ... ... 1998 жыл 29 ... ... Т. Азалы тарих ақиқаты. "Егемен ... 1996 ж. ... ... ... 1992, 22 ... ... ... Үлттың биік мерейі. "Егемен Қазақстан". 2002, 22
наурыз.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дулатов Міржақып3 бет
Мұстафа Шоқайұлының Тәуелсіздік жолындағы саяси қызметі34 бет
Түркістан автономиясының құрлуы (сабақтары мен аспектілері)80 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Алашорда үкіметі, қайраткерлері10 бет
Ақпан революциясынан кейін қазақ зиялыларының қазақ автономиясын жүзеге асыру жолындағы қызметі103 бет
Түркістан және Алаш автономияларының мақсаты, мәні, күйреуі21 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
«Алаш» партиясының бағдарламалық құжаттарындағы саяси-құқықтық идеялар15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь