Биосинтезге әсер ететін көмірсулар

Мазмұны

1. Биосинтезге әсер ететін көмірсулар
Көмірсулардың классификациясы
Моносахарид
Дисахаридтер мен олигасахаридтер
Полисахаридтер

2. Нақты жағдайда сипаттау
Гликогеннің синтезделуі
Гликогеннің ыдырауы

3. Кейске тапсырма
Текстік тапсырма

4. Дұрыс жауаптары
Тест тапсырмасы бойынша дұрыс жауап

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
Биосинтезге әсер ететін көмірсулар.
Көмірсу – барлық тірі организмде негізгі энергия беретін зат және көміртегінің көзі. Ал көміртегі дегеніміз – бүкіл тіршіліктің негізгі элементі.
Олардың эмпериялық формуласы Cn(H2O)m. Қазіргі кезде құрамына кіретін сутегі мен оттегінің ара салмағы формуладағы өзгеше де заттар кездесеоді, бірақ олар да сөз жоқ углеводтар класына жатады.
Углеводтар жасыл өсімдіктердің жапырағында көмірқышқыл газ СО2 мен судан күн энергиясының есебінен, хлорофилдің белсенді араласуынан синтезделеді. Бұл процесс фотосинтез деп аталады. Фотосинтездің мәнін XIX ғасырдың соңына таман ұлы орыс ғалымы К.А.Тимирязев ашты.
жарық энергиясы С6Н12О6+6О2
Хлорофилл Глюкоза

Фотосинтез процесінің нәтижесінде ең қарапайым қант-глюкоза түзіледі де, молекулалықоттегі бөлініп шығады. Әрі қарай глюкоза молекуласынан су бөлінеді де, ол сахароза, крахмал, целлюлоза және т.б. күрделі канттарға айналады. Өсімдік тіршілігі үшін қажетті липидтер, белоктар басқа да заттар синтезделу үшін глюкоза негізгі материал болып табылады.
Сонымен фотосинтез дегеніміз - бүкіл жер бетінде органикалық қосылыстар түзілетін жалғыз ғана процесс және біздің планетамыздағы молекулалық оттегінің бірден-бір қайнар көзі.
Углеводтардың классификациясы
Өз молекулаларының күрделілігіне қарай 3 класқа бөлінеді. Олар: моносахаридаер, дисахаридтер мен олигосахаридтер жене полисахаридтер.
1. Моносахаридтер немесе жай қанттар. Моносахаридтер гидролизденбейді, оларға: глюкоза, фруктоза, манноза, рибоза, дезоксирибоза және басқалар жатады.
2. Дисахаридтер мен олигосахаридтер. Дисахаридтер гидролиз кезінде моносахаридтердің екі молекудасына ыдырайды. Олар: сахароза, лактоза, мальтоза, целлобиоза, Олигосахаридтер дегеніміз - әр молекуласы үш және
Әдебиеттер тізімі

1. Калунянц К.А., Голгер Л.И. Микробные ферментные препараты.-М.: Пищевая промышленность, 1979-303 с.
2. Грачева И.М., Гаврилова Н.Н., Иванова Л.А. Технология микробных белковых препаратов, аминокислот и жиров.-М.: Пищевая промышленность, 1980-448 с.
3. Биотехнология: Учебное пособие для ВУЗов: к.н.б/ под. ред. Н.С. Егорова, В.Д. Самуилова,- М.: Высшая школа, 1987-142 с.
4. Промышленная микробиология/ Под. ред. Н.С. Егорова, В.Д. Самуилова,-М.: Высшая школа, 1989-688 с.
5. Елинов Н.П. Основы биотехнологии-С-Пб Высшая школа 1995-600 с.
6. А.А. Красноштанова, И.А. Крылов, Е.С. Бабусенко общая биотехнология. Учебное пособие для ВУЗов М.:2001-41-50 с.
        
        Мазмұны
1. Биосинтезге әсер ететін көмірсулар
Көмірсулардың классификациясы
Моносахарид
Дисахаридтер мен олигасахаридтер
Полисахаридтер
2. Нақты жағдайда сипаттау
Гликогеннің синтезделуі
Гликогеннің ыдырауы
3. Кейске тапсырма
Текстік тапсырма
4. ... ... ... бойынша дұрыс жауап
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Биосинтезге әсер ететін көмірсулар.
Көмірсу – барлық тірі организмде негізгі ... ... зат ... ... Ал ... дегеніміз – бүкіл тіршіліктің негізгі
элементі.
Олардың эмпериялық формуласы ... ... ... ... ... мен оттегінің ара салмағы формуладағы өзгеше де заттар кездесеоді,
бірақ олар да сөз жоқ ... ... ... ... ... жапырағында көмірқышқыл газ СО2 мен
судан күн ... ... ... ... араласуынан
синтезделеді. Бұл процесс фотосинтез деп аталады. ... ... ... соңына таман ұлы орыс ғалымы К.А.Тимирязев ашты.
жарық ... ... ... ... ... ең ... қант-глюкоза түзіледі
де, молекулалықоттегі бөлініп шығады. Әрі қарай ... ... ... де, ол ... ... ... және т.б. күрделі канттарға
айналады. Өсімдік ... үшін ... ... ... ... да
заттар синтезделу үшін глюкоза негізгі материал болып табылады.
Сонымен фотосинтез ... - ... жер ... ... ... ... ғана ... және біздің планетамыздағы
молекулалық оттегінің бірден-бір қайнар көзі.
Углеводтардың классификациясы
Өз молекулаларының ... ... 3 ... ... ... дисахаридтер мен олигосахаридтер жене полисахаридтер.
1. Моносахаридтер немесе жай қанттар. Моносахаридтер гидролизденбейді,
оларға: глюкоза, фруктоза, манноза, ... ... және ... Дисахаридтер мен олигосахаридтер. Дисахаридтер ... ... екі ... ... ... ... ... целлобиоза, Олигосахаридтер дегеніміз - әр молекуласы үш және
одан көп ... ... ... ... ... Мысалы,
рафиноза молекуласы глюкозаның галактозаның және фруктозаның ... ... - ... ... жоғары күрделі заттар. Олар
толық гидролизденген ... n ... ... ... жататындар: крахмал, целлюлоза, гликоген, инулин ... - ең ... ... Олар - ... бірнеше
гидроксил топтары бар альдегидридтер немесе кетондар, сондықтан альдоэалер
не кетозелар деп аталады. Өзінің құрамына ... ... ... және ... ... санына қарамай, альдозаларда альдегидтік
топ , ал кетозаларда карбонильдік топ >СHO функционалдық тптар болып
табылады. Бұл ... ... ... өте ... ... эмпериялық формуласы /СН2О/n мұндағы n бүтін сан және 3-
9 шамасындай.
Моносахаридтердің ішінде әсіресе көбірек таралған ... ... ... (n=5] ... ... ... негізгі өкілдері: глюкоза /жүзім
қанты/, фруктоза /жеміс қанты/ ... және ... ... ... ... ғана ... ... басқалары альдозалар.
Формуладан көрініп отырғандай альдоза-гексозада көміртегінің
асимметриялық немесе хиральдық /гректің cheir= қол ... ... ... / 4
атомы бар екен, олар жұлдызнаман белгіленіп көрсетіледі. Ал ... ... ... саны - 3. ... ... 212 = 24 ... 212 = 23 = 8 ... болады /мұндағы п
көміртегінің асимметриялық атомдары санын ... ... ... ... - олар ... ... ... оңға ... ... қарай айналдыратын изомерлер кеңістіктің
құрылысы Д және L әрпімен белгілейді. Стереоизомерлердің пішін үйлесімін
салыстыру үшін ... зат ... ... ... ол екі антипод
түрінде кездеседі.
Мұнда формуладан байқалғандай, С асимметриялық атомының –ОН тобы оң
жағындағысын Д ... - ОН тобы сол ... ... ... ... ... ... конфигурациясына ұқсас
заттарды ... ... ... альдегидінің
конфигурациясына ұқсас заттарды L =қатарына ... ... ... хиральдық атомдары екеу және одан ... ... ... немесе L=қатарға жататынын карбонильдік
топтан ең ... ... ... ... ... ... ... Егер ең қашықтағы көміртегі асимметриялық
атомына жалғасқан гидроксильдік топ формулада оң жаққа орналасса, ... ... ... ал егер сол ... ... болса, онда L
=қатарға жатқызады.
Гексоза - ... 16 ... ... ... Д=манноза кездеседі. Ал ... ... ... ... Осы ... стереоизомерлердің
төменде формулалары берілген. Олармен салыстыру үшін L=глюкозаның формуласы
келтірілген.
Д=глюкоза ... ... ... ... ... оптикалық белсенділігі бар.
Д=глюсоза оңға айналдыратын изомер, ондай айналдыру меншікті ... ... ал ... ... ... ... онда [] =-
93°.
Моносахаридтердің циклдық формалары
Осы уақытқа дейін сөз ... ... ... ... болатын.
Ал шындығында моносахаридтер ерітіндісінде негізінен олар тұйық циклды
құрылым түрінде болады. ... ... ... ... ... іске асада. Бұл кезде гидроксильдік топтағы /С5 /
сутегі карбонильдік ... ... ... ... ... ... ... немесе глюкозидтік гидроксил деп аталатын
түзіледі.
Кврбонильдік ... ... жаңа ... ... ... және ... ... атомы деп аталады, осыған сәйкес стереоизомерлерд34 саны
екі есе ... /22=25= 32/ ... ... С І ... ... ... ... көпірше бар/.
Дәл осындай жағдайда гзксоза-кетоза /фруктоза/ циклында оттегі арқылы
байланыс 2 және 5 ... ... ... ... ... ... атомына жалғасқан
гидроксильдік топ оның оң жағында болса, онда оны ... ... ал ... топ ... ... ... сол ... онда =аномер деп санайды. Жаңа пайда болған гликозидтік
гидроксил химиялық активті. Оның ... ... ... әрекеттеседі және басқа қосылыстармен реакцияға түседі.
Моносахаридтердің қасиеттері.
Қанттардың химиялық қасиеттері олардың ... ... ... және ... ... ... ... топтардың болуына
байланысты. Сондықтар қанттар альдегидтерге, кетондарға және спирттерге ... ... ... реакциялар өте көп. Біз ... ... ... ... ғана ... ... альдегидтер мен кетондар сияқты, сугегі атомдары
әсерінен оңай тотықсызданады. Тірі ... ... ... мен ... ... ... коферменті немесе НАДФ-Н
коферменті. Бұл процесті пиридиндік ... ... және ... спирттер түзіледі. Глюкозаның тотықсыздануы нәтижесінде алты атомды
спирт сорбит түзіледі.
Сорбит көп мөлшерді спермада ... ... ... ... ... ... тотықсызданғанда - дульцит /галектин/ ... - ... ... ... - рибит түзіледі.
Рибит В2 витаминінің, ФАД және ФМН ... ... ... ... ... ... байланысты альдегидтік немесе
бірінші спирттік топ бойынша ... ... топ ... ... ... түзіледі. Мысалы Д=глюкоза тотығу нәтижесінде Д=глюкон қышқылына
айналады.
Моносахаридтердің бірінші реттік спирт тобы ... ... ... ... /альдегидқышқылдар/ деп аталады. Ал Д=глюкоза глюкурон
қышқылын, Д=галактоза Д=галактурон қышқылын береді. Егер ... ... ... реттік спирт тобы бірдей тотықса, онда альдар қышқылдары
түзіледі. ... ... ... ... ... екі ... ... береді. Төменде осылардың құрылымы формуласы келтірілген.
3. Моносахаридтер ... ... ... қышқылының эфирі
/фосфоэфирлер/ түрінде қатысады. ... ... ... доноры қызметін АТФ
атқарады, оның фосфаттық тобының қантқа қосылуын ферменті катализдейді.
4. ... ... Екі ... ... әрекеттескен кезде әдетте
қарапайым эфирлер түзіледі. Қанттар да мұндай реакцияға кірісуі мүмкін. ... ... ... реакцияласу қабілеті ең жоғары. Егер
көміртегінің ... ... ғана ... қосылыстың спирттік тобымен
реакцияласатын болса, ондай реакция ... ... деп ... ... ... ... болған Н-С-О-СН3 гликозидтік байланыс деп
аталады. Дисахаридтер мен ... ... ... байланысуы осындай байланыстардың ... іске ... ... ... түрде белгіленеді: , бұл
-жағдайдағы ... ... /С1 / ... ... ... және қанттың екінші молекуласының n көміртегі атомымен
өзара байланысын ... ... көру ... де сол ... ... Бірақ енді бірінші көміртегіндегі /С1 / оттегі атомы
жағдайда болады. Әсіресе, және ... ... ... ... ... ... гликогенде, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... байланысқан бағалы дәрі-дәрмектік ... бар ... ... ... маңызды моносахаридтер
I. Д-глюкоза немесе ... ... ... Бұл қант бос күйінде
жануарлар мен өсімдіктер таканінде кездеседі және биологиялық ... ... ... қант ... ... ... ... оңай тотығады, сол кезде көп
мөлшерде энергия бөліп шығарады. Глюкоза бос күйінде ... ... және ... да жемістерде, көбінесе ... ... мен ... ... ... суда ... ериді, тәттілігі сахарозадан екі есе ... ... оң ... ... ...
2. Д-фруктоза С6Н12О6. Бұл қант негізінен жемістерде -аномер
түрінде кездеседі және ... ... деп те ... Бос ... ... ... ... салыстырғанда тәттілеу, байланысқан күйде
сахароза құрамында, полисахарид ... ... Суда ... ... сәулеуні сол жаққа қарай айналдырады.
3. Д-галактоза С6Н12О6. Бұл қант бос күйінде кездеспейді, липоидтер-
цереброзидтер құрамында, нерв ... ... ... және ми
клеткаларының түзілуінің пайда болуында маңызды роль атқарады. Сол сияқты
ол сүт қанты /лактоза/ ... ... және ... жануарлардың төлінің
қорегі тұрғысынан аса бағалы. Сондай –ақ ... ... ... Суда ... ... айналымы
4. Д-манноаа С6Н12О6. Бұл қант адамның және жануарлардың ... ... ... көп, ... ... ... ... айналымы
5. Құрамында азоты бар гексозалар аминоқанттар деп те ... ... ... ... ... ... ... амин
тобы басқан. Олар барлық тірі ... ... Біз ... өте
маңызды аминоканттарың, сонымен қатар құрамында ацетамид тобы –N ... ... ... ... беріп отырамыз.
Аминоканттар гликопротеидтердің /мукопротеидтердің/, гликолипидтердің
және басқа да биологиялық маңызды қосылыстардың құрамына кіреді.
6. Пентозалар С5Н10О5 /n=5/. ... ... кең ... ... кездеспейді. Өсімдік организмдегі күрделі қанттар-пентозандардың
құрамында кездеседі. ... ... ... ... зор: D- рибоза,
D-дезоксирибоза, D-ксилоза, L –арабиноза, D-рибулоза. Бұл ... ... ... ... ... ... формулалары берілген.
Бұл қанттар циклды түрде де ... ... және мен ... ... Д-рибоза мен Д-дезоксирибоза нуклеин қышқылдарының
нуклеопротеидтердің, нуклеотидтердің құрамына кіреді және ол ... ... ... атқаруда аса маңызды роль атқарады.
Дисахаридтер /олигосахаридтер/
Дисахаридтердің молекулалық формудасы С12Н22О11 судың бір ... ... ... ... екі молекуласынан құралған. Мұнда
моносахаридтердің арасында гликозидтік байланыс қалыптасады. Табиғатта бос
күйінде екі дисахарид-сахароза мен ... ... Ал ... гликоген
және целлюлоза полисахаридтері шала гидролизденгенде мальтоза, ... ... ... ... ... қамыс канты/ — глюкоза мен
-фруктоза қалдықтарынан ... Оның ... ... ... ... ... ... көрініп тұрғандай, монасахаридтер қалдықтары
арасында гликозидтік ... ... ... ... глюкозаның да, фруктозаның да ... ... ... бос карбонильдік тобы жоқ, ... ... ... ... атап ... Фелинг сұйықтығымен
риакцияласпайды. Сахароза ... ... ... ... фруктозада/ тотықсыздандырғыштық қасиет пайда болады. Сахароза
өсімдік организмінде, олардың ... ... ... ... ... қант ... алады. Сахароза-бағалы азықтық өнім, дәмі
тәтті, суда жақсы ериді.
2. Лактоза /сүт қанты/. Бұл ... мен ... ... ... Осы екі ... арасындағы гликозидтік
байланыс галактозаның -көміртегі атомы мен -гликозаның ... яғни ... іске ... ... ... ... байланыс түзуте
қатыспайтын болғандықтан, оның гидроксилдік тобы ... ... ... ... ... өте ... ... лактоза тотықсыздандырғыш
кантқа жатады.
Лактоза сүттің құрамында болады, ол ... ... ... ... ... лактозаның мөлшері 4,7 о/о, бие сүтінде 6,7 о/о. ... ... екі есе кем, ... салыстырғанда суда да
нашар ериді.
3. Мальтоза. Бұл дисахарид крахмал мен гликогеннің таза ... ... өнім ... ... Ол ... ... ... құралған. Мальтозадағы гликозидтік ... ... ... ... ... ... Мальтоза сияқты, изомальтоза да крахмалдың ... шала ... ... ... ... құрылым
формуласының мұндағы гликозидтік байланыстың табиғаты біршама басқаша,
болады. ... ... және ... ... ... ... Целлобиоза – целлюлозаның шала гидролизінің өнімі.
Бұл дисахарид Д-гликозаның екі ... ... ... ... ... ... байланысы басқаша — .
Бұл қанттың биологиялық ... ... ... ... -гликозидтік байланысты үзетін ... ... әсер ... дегеніміз - күрделі углеводтар, олар гликозидтік
байланыстармен ... ... ... ... ... гликоген, целлюлоза /клетчатка/, инулин,
гемицеллюлоза, ... ... ... ... деп ... олар
аминосахаридтерден және урон қышқылдарынан ... ... ... ... ... лигнин, гепарин, т.б. Полисахаридтер
өте күрделі, олардың құрамына 1000 дейін, тіпті одан да көп ... ... ... ... ... ... да өте жоғары,
миллион, тіпті одан да жоғары болады.
I. Крахмалдың жалпы формуласы /С6Н10О5/ ... n ... ... ... ... - ... ... қоры болатын углевод және
адамға азық-түлік, малға ... ... аса ... ... Бидай,
қарабидай, жүгері, сұлы, күріш, картоп сияқты дақылдар құрамының ... ... ... бидай дәніндегі крахмалдыңмөлшері 75-80 ... 25 о/о ... ... екі ... ... мен ... ... крахмал дәнінің сыртқы қабатын құрайды. Бұл екі бөлікте
де негізінен және ... ... ... тармақталмаған
созылыңқы келеді, мұнда глюкоза молекуласының қалдықтары ... ... ... ... ... ... тармақталған болып
келеді, мұндағы некгізгі тізбек - байланыс арқылы жалғасқан глюкоза
қалдықтарынан құралады, осы ... ... ... ... ол
тармақтар тізбекке гликозидтік байланыстар ... ... ... ... ... ... ... кезінде бірнеше аралық өнімдер/ декстриндер, ...... ... глюкозаның молекуласы пайда
болады.
Крахмал ақ ұнтақ зат, суда ерімейді, ... ... суға ... ... ... суда ... иодпен әсер еткен кезде күлгін түске
енбейді.
2. Гликогеннің де жалпы формуласы крахмалдыкіндей. /С6Н10О5/n ... n ... ... ... ... ... полисахарид
қоры. Сүт қоректі жануарларда гликогеннің ... ... ... 10 0/0 ... дейін мен бұлшық еттер (0,5 0/0), қанда да (0,01-
0,05 0/0) және ... ... ... ... де ... Жануарлар
организімінде гликоген үздіксіз ... және ... ... Ол ... қуат беретін заттық қор. Гликоген де гликозидтік байланыстар
- арқылы жалғасқан және Д=глюкозалардан құралады. ... ... ... ... байланыс арқылы жалғасқан бүйірлік
топтар ... көп. ... ... қарағанда, гликоген
молекуласының тармағы көп және оның ... ... Бұл ... гликогенге тигізетін әсерін ... ... ... ... ... әсер ... немесе фермент қатысқан кездегі гидролиз
нәтижесінде ыдырап декстринге ... ... ... ... ... бөлініп шығады. Гликогеннің толық гидролизі кезінде Д –глюкоза
молекулалары ғана түзіледі.
Таза гликоген-ақ түсті ұнтақ, суда ериді де ... ... әсер ... ... ... ... ... қызыл –қоңыр түске боялады.
Бауырдың беткі жағында түйіршік түрінде болады. Молекулалық ... ... ... млн ... Гликогеннің құрамы амилопектиннің құрамына
өте ұқсас.
3. Целлюлоза /клетчатка/. Кдетчатка - өсімдіктер ... ... оның ... ... ... ... n шамасы бірнеше мың.
Клетчатқа Д=глюкоза молекуласы қалдықтарынан құралады, ол қалдықтар
- ... ... ... жалғасады. Глюкоза малекулалары
қалдықтарынан ... ... ... ... құрамында
тармақталмаған. Ондай тізбектер ұзын талшықтар – микрофибриллалар ... ... ... саны 40 шамасына дейін барады. Әр тізбекте
мыңдаған глюкоза ... бар. ... әр ... ... ... ... ... ондай байланысқа глюкозаның әр қалдығынан
үш –ОН тобы ... ... ... ... ... өте мықты
және целлюлозаның өзі суда ерімейді. Тізбектер ... ... ... ... ... ... қабаттан құралған мықты
қабық қалыптасады. Өсімдік клеткалары қабығын құраған целлюлоза талшықтарын
гемицеллюлоза, пектин және лигнин ... ... ... ... ... ... материал қызметін
атқарады. Гемицеллюлоза –негізінен ... ... ... Д-
галактоуронат қалдықтарынан құралады. Лигниннің құрылымы қазірше ... жоқ. Мал ... 40-45 0/0 ... ... ... бар, ... өсімдік клеткаларының қабығын құрайды. Мақта өсімдігінің
талшықтары целлюлозаға мейлінше бай ... оның ... 98-99 0/0 ... ... ... ... сорттары таза целлюлозадан тұрады. Күйіс
қайырмайтын жануарлардың және ... ас ... ... ... ... ... ... шығармайды. Сондықтан күйіс
қайыратын малдардан басқа жануарлар үшін азықтық ... жоқ. Ал ... ... ... ... ... микроорганизмдер целлюлозаны
ыдыратып, -байланысын үзетін ферменттер түзеді, ... ... ... ... түссіз /қойда, жылқыда/ немесе аз ғана ... ... ... ... сұйық зат. Ірі қараның және қойдың сілемейінің рН
көрсеткіші 8,2-8,5, жылқыда 7,2-7,8, адамда 6,9-7,0. ... ... ... құрамында крахмал мен маллтозаны ... ... /м.м. 56000/ және ... /м.м.220000/ ферменттері бар.
Сілемей құрамында - амилаза бейтарап ортада және шала ... ... ... көрсететіндіктен сілемей амилазасының активтілігі шамалы,
мысалы, адамдағы осы ферменттің активтілігімен салыстырғанда, шамамен
шошқада 100 есе, ірі ... ... 1400 есе кем ... қайырмайтын мал асқазанында углеводтардың
қорытылуы
Қоректік заттар ауыз қуысынан әрі ... ... ... ... /рН ... бар ... түседі.
Қышқыл ортада сілемейдегі -амилаза ферменті өзінің әсерін
тоқтатады да, ... ... әрі ... ... ... ... ... Крахмал сөлінде амилазе ферменті болмайды. Крахмал ... ... ... ... ... он екі елі ... ұйқы
безі ферменттерінің және ішек шырышының әсерінен іске ... ... ұйқы ... ... ... реакция /рН-7,5-8,5/ бар көп
мөлшерде натрий бикарбонаты ... ... ... да натрий,
биокарбонат, хлор ... ... ... ... ... қарында бөлініп
шығатын тұз қышқылы бейтараптанады. Және ... рН ... ... ең ... 7,5-8,5 ... тұрақтандырылады.
Қоректің негізгі бөлігі болып табылатын крахмал қуысында ... ... ... ... ауыз ... ұзақ ... және ... рН көрсеткіші ферменттер әсері үшін қолайлы емес.
Крахмал амилозадан және амилопектиннен ... Ол ... ... ... -амилаза ферменті әсерінен болатын гидролизі ретсіз
емес, 2-6 байланыстарды /І-4/һ байланысы бойынша ... ... ... Бұл ... ... және ірі ... ... болуына әкеп соғады. Ал ... ... ... гидролиздеу қабілеті жоқ. Сондықтан тек ... ғана ... ... бөлінеді. /І-6/- байланысты тармақтары ... ... де / ... ғана ... ... амилопектин
молекуласының тармақталған жеріндегі гликозидтік байланысын үзетін
ферменті ... ... ... ... ... Изомальтозаның
әсері нәтижесінде амилопектин қалдығы сызықтық құрылымға ие болады да, ... ... ... ... ... олигосаритердің шетінен глюкоза
қалдықтарын біртіндеп үзіп, ажыратады. Ал мальтаза ферменті мен ... /м.м 280 000/ ... ... және ... ... екі молекуласына гидролиздейді.
Сонымен, крахмалды жануар мен адам организмдегі сілекей амилаза
ферментінің ... ұйқы ... селі мен ... және ішек ... ... сіңіреді. Осы аталған ферменттердің біртіндеп әсер ... ... - D ... ... ... ... ... - D глюкоза ішектің эпителий клеткаларының мембранасы ... ... ... ... ... ... ... негізгі углеводы дисахарид лактоза, сүтқоректі жануарлардың
ішек шырышындағы лактаза ... ... ... Бұл ... ... ... де, ... және глюкоза
түзіледі.
Жер бетінде тіршілік ететін сүтқоректі жануарлар төлдеу ... ... ... ... ... ... жиекшесінде көп мөлшерде
лактаза болады.
Қоректің ... ... ... ... ... ... ... ол фермент сахарозаны байланысы бойынша
глюкозаға және ... ... ... сіңуі
Ішек қабырғасы арқылы моносахаридтер ғана сіңеді, ал дисахаридтер мен
күрделі углеводтардың мұндай қабілеті болмайды. ... мен ... ... ... ... тасымалдау жолымен зпителий
клеткалары арқылы сіңеді. ... ... ... тек ... ғана тән. Фруктоса активті тасымалданбайды, ол араласу жолымен
сорылады.
Қанттар ішектің саңылауына ... ... ... ... ... және ... иондарының қатысуымен тасымалданады.
Таратқыш –молекулада глюкоза мен Na+ ... ... жері бар. ... ... ... таратып олармен байланысады да, клеткаға енеді.
Клеткада олар бір-бірінен бөлінеді, глюкоза ... ... ... ғана
барады, Na+ шұғыл түрде тасымалданып кетеді, ал таратқыш –молекула қайтадан
ішектің қуысында қалады. ... сіңу ... әр ... мен
глюкоза тезірек сіңеді. Ал глюкозамен салыстырғанда фруктоза 2 есе, манноза
мен пентоза 5-10 есе баяу ... ... ... мен ... организмінде
углеводтардың қорытылу ерекшелігі
Ас қорыту жолында қызмет атқаратын ... ... ... үзіп ажырататын ферменттер синтезделмейді.
Шөппен қоректенетін жануарлар үшін ... ... ... және басқа да күрделі углеводтар негізгі азық болып табылады. Бұл
полисахаридтер ас ... ... ... ... микроорганизмдердің
көмегімен қорытылады.
Күйіс қайыратын малдың қарыны төрт ... ... ... ... ... ... және ... Ал үлкен, қатбаршақ және жұмыршақ
қарында үнемі І мл ... ... 1011 ... және І06 ... ... микроорганизмдер тіршілік етеді.
Жылқының тек ішегі мен соқыр ішегінің ... ... ... ... ішектерінде және құстардың ... ... ... ... жануарлардың қарынында, ішегінде ... ... ... ... целлобиаза ферменттері және басқа
да ... ... ... ... ... пактинді,
целлобиозаны гидролиадеп, ... ... жәна әр ... айналдырады. Осы моносахаридтер және басқа да қарапайым
канттар одан арі қарай басқа ... ... ... ашиды да,
негізінен сірке, пропион, сүт, май, пирожүзім, қымыздық, янтарь қышқылдары,
басқа да органикалық ... ... ... мен СН4 түзіледі. Органикалық
қышқылдар үлкен қарынның безсіз ... ... ... ... ... ... күйіс қайыру процесінде
жеңілдейді. Күйіс қайыратын мал ірі шөпті шайнап ұсақтайды. Бұл ... ... ауа ... оны мал ... ... жібереді. Ал шөппен бірге
қарынға барған оттегі сірке ... ... ... ... ... ... ... түзілуіне жұмсалады. Сондықтан ірі азықтар сиыр сүтінің
майлылығын арттыруға көмектеседі.
Жоғары сатыдағы ... ... ... ... целлюлозадан
құралады. Ал целлюлозаның ыдырап бөлінуінде микробтық ферменттердің маңызы
ерекше зор. Клетка ішіндегі қоректік заттар ... ... ... соң, ас ... ... ... ... ұшырайды да, организмге
сіңеді.
Микроорганизмдер қышқыл реакциясы бар ... ... ... келіп жатады. Олардың қорытылуы осы қарында басталады да, ішекке
барып бітеді. Сонымен күйіс қайыратын жануарлардың ... ... ... ... ... әр ... ... өз микроорганизмдері
екен.
Целлюлоза қи қалыптастырушы көлемдік ... ... және ... әсер ... механикалық қоздырушы ретінде адамға да жануарларға
да қажет. Целлюлоза ішектің толқындана жиырылуын күшейтеді және ... ... ... қозғалуына әсер етеді. Жануар /жыртқыштардан
басқасы/ целлюлозасыз тіршілік ете ... Ұзақ ... бойы ... қоректендірсе, ас қорытылуы бұзылады, тіпті өлімге әкеліп
соқтырады.
Қан құрадандағы моносахаридтер
Моносахаридтер мен органикалық ... ... ... ... тамырына барады да, қанмен бірге басқа ... ... ... бір ... - ... ... белгілі бір мөлшерде,
ұдайы қан құрамында ... ... ... ... түріне байланысты. Ол мына төмендегідей
миллимоль өлшемімен берілген мәліметтерден /А.В.Чечеткин, 1982/ ... қара 2,06 ... ... 2,80 ... ... 2,38 Адам ... ... ... ... ... деңгейі онша көп емес. Ішек арқылы
гексозалардың шағын ғана мөлшері сіңеді. Ал ... ... ... ... ... ... әсерінен сірке және
басқа ұшқыш қышқылдарға, содан кейін ғана қанға ... ... ... етте және бауырда
синтезделуі мен ыдырауы
Гликогеннің синтезделуі
Клеткадағы углеводтар ... және ... бөлу үшін ең ... ... ... энергетикалық материал ретінде глюкозаны қор үшін
жинай ... ... ... ... ... және бауырда қор үшін
жиналатын тиімді углевод-гликоген. Қандағы ... ... ... ... ... да, ... айналады. Бұл процесс гликогеногенез
/гликоген түзілу/ деп аталады. Гликогеногенез шағын мөлшерде ... ... ... ... мөлшері ішкі бауыр массасының 10 о/о шамасындай, ірі қара
бауырында 5 о/о ... ... ... ... ... аз, 0,5 о/а ... ... тойғанша азықтандырғанда бұлшлық ... ... 2 о/о ... ... ... ... беткі жағында түйіршік
ретінде жиналады, бірақ бауыр жұмысын бұзбайды.
Жануарлар аш болғанда бауырдағы гликоген тез ... бола ... ... ... ішінде мүлде таусылады. Ал углеводтарға бай азықтармен, әсіресе
глюкозамен қоректендірген кезде ... ... ... ... ... және ... ... гликоген синтезі жаңа оның ыдырауы үнемі болып
жатады. Жануарлар ашыққан кезде бұлтық ет ... ... ... ... ... ет тканінде гликоген бауырдағыдай тез таусылмайды.
Бұлшық еттегі және бауырдағы ... ... ... ... және ... ... жүреді деп топшылайда. Өйткені,
бұл екі тканьде де бірдей ферменттер табылған. Дегенмен, бауыр ферменттері
мен ... ет ... ... және ... ... ... ... бар. Мұндай ферменттік ерекшеліктерге тереңдемей,
бұлшық еттерде және бауырда гликогеннің түзілуін қысқаша қарастырамыз.
I. Гликогеннің синтезделуі АТФ ... ... бос ... ... ... бұл реакцияны гексокиназа ферменті /м.м.
І040О0/ катализдейді, бұл фермент барлық клеткада кездеседі. Осы ... ... ... ... /м.м. 2 000 000/, бұл ... ... ... екі жеті өтісімен пайда болада. ... ... ... ионы ... ... түзілу арқылы
кіреді. Глюкозо-6-фосфат гликогеннің метаболизмі ... ... ... ... ... /м.м< 62000/ ... глюкозо-6-фосфат
қайтымды изомерленіп глюкозо-І-фосфатқа айналады.
Глюкозо-6-фосфат глюкозо—І-фосфат
3. Гликоген синтезіндегі аса маңызды кезең уридинтрифосфаттың /УТФ/
қатысуымен глюкозаның ... және ... ... ... ... ... - глюкоза + пирофосфат.
Бұл реакцияны глюкоза-І-фосфатуридилтрансфераза ферманті катализдейді.
4. Гликоген сиитезінің қорытынды кезеңінде гликоген-синтетаза деп
аталатын ... ... ... ол ... ... ... полисахаридтердің өсіп бара жатқан тізбегіне ... бұл ... өте ... және оның ... негізінен
анықталған.
Гликоген синтезделуінің соңғы кезеңін қарапайыы түрде былай көрсетуге
болады.
N УДФ-глюкоза ... ... ... ... ... ... бірқатар ферменттерінің активтенуіне, солардың ішінде
гликоген-синтетаза ферментінің активтенуіне қатысады.
Гликогеннің ыдырауы
Гликогеннің ... ... бірі - оның ... ... ... қор ретінде жиналатындығы және ыдырап глюкозаға айнала алатындығы.
Гликогеннің ыдырау ... ... деп ... Қан ... ... ... кезде адреналин және глюкагон гормондарының
әсерінен ЦАМ синтезі күшейеді де гликогенолиз процесі кіреді. ... етте ... ... ... іске ... ... гормоны
гликогеннің бауырда ыдырауына күштірек асер етеді.
Гликогеннің бұлшық еттерде ыдырауының бауырда ыдырауынан айтарлықтай
айырмасы бар және ... ... ... әр ... ... Бауырда глюкоза-6-фосфат гидролизденеді де, бас глюкозаға және
минералдық ... ... ... ... ... глюкоза қанға
қосылады. Қанмен бірге ең алдымен қаңқа бұлшық еттеріне және миға барады.
Оның үздіксіз келіп тұруы бұл ... үшін аса ... етте ... ... ... ... ... тотығады.
Пируват бұдан кейін тотықсызданып, лақатқа айналуы мүмкін. Бұл ... деп ... ол ... ... Енді ... ... ... қарастырайық.
Гликогенолиз мынадай кезеңдерден тұрады.
1. Гликогеннің ыдырау реакциясы фосфоролизден басталады, бұл кезде –
гликогеннің ... ... ... ... ... ... да, оған ... фосфат қосылада. Бұл процесті гликоген-
фосфорилаза ... ... және ... түзіледі.
2. Гликогеннің фосфоролиздік жолмен ыдырап айырылуы нәтижесінде
түзілетін глюкозо-І-фосфат, ... ... ... қайтымды
изомерленеді де, глюкозо-6-фосфақа айналады. Глюкзо-І-фосфа глюкозо-5-
фосфат.
3. Глюкозаның босап шығуы. ... ... ... ... ... де, бос ... мен
бейорганикалық фосфат ... ... Бұл ... ... ... +Н2О глюкоза+Н3РО4
Глюкозо-6-фосфаттың гидролизденуі тек бауырға, ... ... ... ... тән. ... етте және мида ... ... глюкозо-6-фосфат ыдырамайды. Босап шыққан глюкоза ... ... ... ... ... ... пайдаланылады: І
/гликоген синтезі үшін, 2/ фосфотаза ферменті әсерімен гидролизденгеннен
кейін бос ... ... 3/ ... ... ... ... үшін жұмсалады,
4/ пентоза циклы бойынша тотығуға қатысады.
Углевод емес қосылыстардан углеводтардың түзілуі
Тканьдарда гликоген мән глюкоза қоры ... ... ... ... сақталу үшін углевод емес алғы қосылыстардан глюкоза
түзіледі. Мұндай процесс глюконеогенез деп ... ... көп ... ауыр ... ... ... глюконеогенез маңызды қызмет атқарады.
Углеводтардың глюкоза түзілетін алғы ... ... ... глицерин және сүт қышқылы жатады. Өзінен глюкоза түзілетін амин
қышқылдары глюкогенді қышқылдар деп аталады. ... ... ... ... ... пирожүзім қышқылына айнала алатын амин қышқылдары
жатады. Лимон қышқылы ... ... өнім ... ... амин ... басқасы/ глюкоза синтезі үшін углевод береді. Триглицеридтер мен
фосфолипдтер гидролизі кезінде глицерин түзіледі, ал ... ... ... ... Липидтерден, дәлірек айтқанда май
қышқылдарынан глюкоза түзілмейді.
Глюконеогенез жүріп, іске асатын ... орын – ... ... ... ... ... ... мида, және бұлшық еттерде
байқалады.
Глюкогенеогенез жолын схема түрінде былай көрсетуге болады ... ... ... 3-фосфоглицерат 1,3-дифосфоглицерат3-
фосфоглицерин альдегиді ... ... ... үсті ... гормондары-кортикостерон мен
кортизол реттейді. Глюконогенездің физиологиялық маңызы зор, ... ... ... ... ұстауға көмектеседі.
Гликолиз
Жалпы жағдай
Гликолиз-анаэробтық жағдайда /оттегі қатыспаған кезде/ бұлшық етте
глюкозаның ыдырауы. Гликолиз деген ... ... glyeos= ... ... еру деген сөздерінен шққан. Гликолиздің ... ... ... ... ... ... болады. Гликолиз процесі ... ... ... ... од ... АТФ молекуласында жинақталады.
Гликолиз көптеген биологиялық жүйелер үшін углеводтар ... ... ... процесі бұлшық еттерден басқа ашыиқыда да,
бактерияларда да жүреді. Аэробты организмде гликолиз лимон қышқылы ... ... ... ... ... ... реакция барысында
глюкоза пируваттың екі молекуласына айналады. Гликолизге 10 фермент
қатысада. Бұл ... бәрі де таза ... ... ... ... ... ... өтеді, ол аздаған энергия береді.
Бұдан ары қарай пируват митохондрияға ... онда ... ... ... аэробтық тотығу қатысады, сөйтіп көп энергия бөліп шығарады.
Гликолиз ... ... ... фосфорлануы. Гликолиз реакциясы АТФ есебінен гликозаның
С-6 жағдайын фосфорлаудан басталады, оның ... ... Бұл ... ... ... оны ... ... катализдейді.
Осы реакцияны катализдейтін екінші фермент - гликокиназа. Ал глакокиназа
ферменті -тек ... ғана ... Бұл екі ... те Mg2+ ... ... ғана жұмыс істеп, әсер ете алады.
2. Глюкозо-6-фосфаттың ... ... ... ... қайтымды, ол фосфоглюкоизомераза ферментінің /адам ферментінің м.м.
134 000/ қатысында ... ... ... ... /глюкозо-6-фосфат/
изомерленіп, кетозаға /фруктозо- 6-фосфатқа/айналады.
3. Фруктозор-6-фосфаттың фруктозо-1,6 –д ифосфат түзіп ... ... ... ... ... АТФ есебінен
фруктозо -1,6-дифосфат ... ... Mg2+ ... ... ... ... катализдейді.
4. Фруктозо-1,6-дифосфаттың 3-фосфоглицерин альдегидіне ... ... ... Бұл екеуінің молекуласында
үштен көміртегі атомы бар. ... С 3 пен С 4 ... ... ... /м.м. 160000/ ... Бұл ... ... екі фосфотриозадан фруктозо-1,6-дифосфат түзілуі мүмкін.
Гликолиздегі бұдан кейінгі өзекті субстрат -3 ... ... ... ... мен ... ... жөнінде жақын
және триозофосфатизомераза ферментінің /м.м. 56000/ әсерінен ... ... ... ... ... бір ... ... екі молекуласы түзіледі.
6. 3-фосфоглицерин альдегидінің тотығуы. ... осн ... ... ... АТФ-ға жинала бастайды. 3-фосфоглицерин
альдегидінің ... оның ... ... айналудан басталады, бұл реакцияға Н3РО4 мен НАД+ қатысады,
реакцияны глицеральдегид-3-фосфат-дегидрогенеза ферменті катализдейді ... ... ... жоғары қуатты фосфат байланысы /~/ түрінде
жинақталады.
7. 1,3-дифосфоглицераттан АТФ-ның ... ... ... юбар ... 1,3-дифосфоглицераттан АДФ-ке ауысаде да, АТФ түзеді,
ал АТФ-те ... ... бос ... ... ... ферментінің /м.м.500СО/ әсерімен жүреді. АТФ және ... ... бір ... ... ... екі
молекуласы түзілетіндіктен, реакция барысында екі ... АТФ және ... ... ... ... ... ... айналуы. Бұл реакция молекула
ішіндік қайта құру реакциясына жатады және осы ... ... 65000/ ... Осы ... ... ... 3-жағдайдан 2-
жағдайға орын ауыстырады және 3-фосфоглицерат ... ... ... ... орын ... ... ... фермент мұтаза деп аталады.
9. Пируваттың енольдық формасының түзілуі. 2-фосфоглицерат энолаза-
ферментінің /м.м. 86000/ әсерімен дегидратацияға ... бұл ... ... ... ... және ... түзіледі. Осындай молекула
ішіндік қайта құру нәтижесінде жоғары энергиялы байланыс қалыптасады, ... Mn2+ ... ... енолаза ферменті активтенеді.
10. Пируват пен АТФ түзілуі. Гликолиздің соңғы сатысында жоғары
энергиялық ... бар ... ... ... ... Бұл ... АТФ және пируват түзіледі. ... Mg2+ және ... ... пируваткиназа ферменті /м.м. 240000/ әсерімен жүреді.
Бұл реакцияда 2-фосфоенолпируваттың екі молекулесынан /глюкозаның бір
молекуласынан/ екі молекула АТФ ... Ары ... ... лактатқа,
этанолға, А ацетилкоферментіне айнала алада. А ... ... ... ... ... ... ... Пируваттың лактатқа айналуы. Пируват анаэробта ... ... ... /бұл ... ... процесі кезінде ертерек
-түзілген/ тотықсызданып, лактатқа /сүт қышқылына/ ... Бұл ... ... /м.м. 134000/ ... ... ... ... сүт өнімдерін, ірімшік өндіруде,
ашыған капуста және ... ... ... ... пайдаланылатын
сүтқышқылды микроорганизмдердің гликолиз өнімі лактат. Лактат аса бағалы
консерватқа жатады. Ол азық-түлікті , ... ... ... ... қорғайды.
12. Этил спиртінің түзілуі. Глюкозаның анаэробтық метаболизмі
кезінде, ашытқы ... және ... ... ... /м.м. 175000/ әсерімен пируват ацетильдегидке дейін қайтымсыз
декарбоксилденеді. Пирузатдекарбоксилаза ... ... ... ... тотықсызданып, этанолға айналады, бұл реакцияны
алкогольдегидрогеназа ферменті катализдейді.
Глюкозадан этанол түгзілу реаяциясын спирттік ашу деп атайды. Мұндай
спиртті ашу ... ... ... шұбат дайындауда, сыра мен шарап
өндірісінде кездеседі.
Гликолиз балансы. ... ... ... ... ... ... ... тұрғандай, гликозаның бір молекуласы ыдыраған кезде
4 молекула АТФ түзіледі. Мұндағы екі ... АТФ ... ... ... үшін және ... ... айналдыру үшін жұмсалады. Сондықтан глюкозаның анаэробты ыдырауы
кезінде түзілетін пайдалы АТФ мөлшері екі ... ... ... ... ... мәселені анықтау, керекті
мәліметті таңдау, жұмыстың әдістемесін таңдау ... ... ... ... ... ... ... негізгі
мәселелерін анықтау және берілген мәліметтердің қайсысы олардың шешіміне
маңызды ... ... ... ... берілген артық мәліметті анықтау және
бөлу керек.
Көмірсулар ... ... ... ... ... барлық тірі организмде негізгі ... ... зат ... көзі. Ал көміртегі бүкіл тіршіліктің негізгі элементі.
Өзінің атынан да көрініп тұрғандай, көмірсулар деген термин көміртегі
мен су деген екі сөзден ... ... тірі ... ... Оны ... ... үлкен
жетістікке әкеледі.
Әдебиеттер тізімі
1. Калунянц К.А., ... Л.И. ... ... ... ... ... 1979-303 с.
2. Грачева И.М., ... Н.Н., ... Л.А. ... белковых препаратов, аминокислот и жиров.-М.: Пищевая
промышленность, 1980-448 с.
3. Биотехнология: Учебное пособие для ВУЗов: к.н.б/ под. ред. Н.С.
Егорова, В.Д. ... М.: ... ... 1987-142 ... Промышленная микробиология/ Под. ред. Н.С. Егорова, В.Д. Самуилова,-М.:
Высшая школа, 1989-688 с.
5. Елинов Н.П. ... ... ... ... 1995-600 с.
6. А.А. Красноштанова, И.А. Крылов, Е.С. Бабусенко общая биотехнология.
Учебное пособие для ВУЗов М.:2001-41-50 с.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қоқыс жағатын және жылу беретін зауыт»13 бет
Ағзадағы су мен минералды тұздар4 бет
Балаларды тамақтандыру7 бет
Клеткалардың химиялық құрамы7 бет
Клетканың химиялық құрамы10 бет
Клетканың химиялық құрамы жайлы мәлімет8 бет
Көмірсулар7 бет
Көмірсулар биосинтезі17 бет
Көмірсулар жайлы3 бет
Көмірсулар жайлы мәлімет6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь