Экологиялық проблемалардың жаһандануы

ЖОСПАР

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1 тарау.Экологиялық дағдарыс туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1. Экологиялық дағдарыс ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Экологиялық дағдарыстың құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3. Экологиялық дағдарыстың себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2 тарау. Экологиялық проблемалардың жаһандануы ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1.ХХІ ғасырдағы экологиялық дағдарыс және табиғатты тиімсіз
пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2.ХХІ ғасырдағы ғаламдық проблемаларды шешу жолдары ... ... ... ... ... .

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Кіріспе
"Экология" гректің oikos - үй (тұрақ, тұрғылықты жер, баспана) және logos - ғылым деген сөздерінің қосындысынан құралған. Бұл сөздердің дәлме-дәл мағынасы экология - "өз үйіндегі" организмдер туралы ғылым дегенді білдіреді, яғни "организмдер мен қоршаған орта арасындағы жиынтықты" немесе олардың бір-бірімен байланысының сипаттамасына ерекше баса назар аударатын ғылым екендігін көрсетеді. Қазіргі кезде көптеген зерттеушілер экология - ол тірі организмдер мен қоршаған ортаның қатыстылығын оқып-үйрететін немесе тірі организмдердің ортадағы өмір сүру шарттарының жағдайын, бір-бірімсн өзара қарым-қатынастық байланысын зерттейтін ғылым деп санайды.
Қоршаған ортаны танып-білуге деген құштарлық сонау адамзат дамуының ақ таңы атқан кезден басталды деуге болады. Алғашқы қауымдастык қоғамының өзінде-ақ адамдар өздерімен бірге қатар өмір сүріп келе жатқан кейбір аңдардың қарсылығына тап келгені белгілі. Оларды адамдар жеке-жеке емес, бірлесіп, қауымдасып күрескенде ғана және алатындығына, сөйтіп өздеріне азық етуіне болатындығына көздері жетті. Осылай қай аңды қай кезде, қандай жерде, қандай қару колданғанда колдарына түсіре алатындығын сезіне бастады. Олардың бұл әрекеттерін біз бүгінде тас бетіне түсірген суреттерінен және археологиялық қазба жұмыстарын жүргізу барысында тастан, ағаштан т. б. жасаған қаруларын табу арқылы көзімізді жеткізіп отырмыз. Сондай-ақ мұндай деректер ежелгі египет, үнді, тибет, тағы басқа да мәдениет ескерткіштерінде сақталғаны мәлім. Экологияның элементтері сонымен қатар көнедсн келе жатқан халықтардың эпикалық шығармаларында да кездеседі. Мәселен, үнділердің "Махабхарата" жырында (б. д. д. VI - II ғғ.) табиғаттың дүлей күштері - су тасқыны мен жер сілкінісі туралы деректер келтіріледі, 50-ден астам жан-жануарлардың аттары аталып, олардың өмір сүру белгілері сипатталады, тіпті қайсыбірінің санының артуы және кемуі туралы мәліметтср де беріледі. Вавилонның қолжазбалық кітаптарында жерді өңдеудің әртүрлі әдістері мен тәсілдері келтіріліп, ксйбір мәдени өсімдіктерді қай мезгілде егудің жолдары көрсетіледі. Ал Кытайдың біздің дәуірімізге дейінгі IV - II ғғ. хроникаларында бірқатар өсімдіктердің сорттары туралы сөз қозғалып, олардың пісіп-жетілу мерзімдері де айтылады.
Жер шарындағы ауа райының өзгеруі ондағы тіршілік ететін жан-жануарлардың, өсетін өсімдіктердің өліміне әсер тигізетіндігін, бір сөзбен қорыта айтқанда, қоршаған ортадағы жансыз және жанды құрауыштардың өзара тығыз байланысты екендігін XVІІI ғасырда Ресей ғалымдары да өз еңбектеріне өзек етті. Мысалы, орыстың атақты ғалымы М.В. Ломоносов "Жер қыртысы туралы" трактатында: "... адамдардың көбісінің табиғатта көргеннің бәрі жаратушының құдіретімен жасалған деп ойлаулары бекер..." деп атап көрсетті. Ол табиғаттағы өзгерістер тек өсімдіктер мен жануарлар әлемінің тікелей қатысуының нәтижесі деп санады. Әр кезеңдегі жануарлардың өлі сүйектерін зерттей отырып, олардың тіршілік еткен табиғи жағдайлары туралы тұжырым жасады.
XVІІI ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында қоршаған ортаның құбылысын зерттеушілердің саны бірте-бірте арта түсті. Олардың еңбектерінде экологияның элементтері жиі-жиі кездесетін болды. Ғылымның дамуының екінші кезеңі ботаникалық-географиялық ірі-ірі көлемді зерттеулерге ұласты.
Экология ғылымының одан әрі дамуы ағылшын ғалымы Ч. Дарвиннің (1809-1882) эволюциялық ілімінің негізінде жүзеге асырылды. Оған атақты орыс ғалымдары В.В. Докучаевтың (1846-1903), В.И. Вернадскийдің (1863-1945), В.Н. Сукачевтің (1880-1967), Н.Ф. Реймерстің (1931-1993) қосқан үлестері мол. Олардың ішінен В.И. Вернадскийді ерекше атап өтуге болады. Ол биосфера туралы ілімнің негізін қалап, казіргі замандағы ғылымның болашағын күні бұрын көре білді. Биосфераны әлемдік экожүйе деп танып, оның орнықтылығы мен дамуы экологиялық заңдылықтарға негізделетінін, заттектер мсн энергия балансына байланысты екенін тұңғыш рет ашып көрсетті. В.И. Вернадский сонымен қатар ноосфера концепциясының негізгі қағидаларын да тұжырымдады.
Алайда, "Экология" деген терминді ғылымға алғаш рет енгізу неміс ғалымы Э. Геккельдің (1834-1910) еншісіне тиді. Ол экологияға төмендегідей анықтама берді: "Экология деп, біз табиғат экономикасына катысты барлық білімдерді - жануардың оны қоршаған органикалық және бейорганикалық ортамен, әсіресе оның өзімен тікелей немесе жанама қатысатын жануар-лармен және өсімдіктермен өзара ынтымақтастық немесе қастастық әрекеттерінің бар жиынтығын зерттеуді түсінеміз".
Экология бастапқы кезде биологиялық ғылымның құрамына еніп, организмдер мен қоршаған ортаның өзара тығыз байланысын ғана зерттеумен шектелген болса, қазіргі заманда экологияның шеңбері одан әрі кеңіп, көптеген ғылымдармен, атап айтқанда, география, геология, агрономия, химия, архитектура, математика, физика, генетика, медицина, қысқасы ғылымның барлық. салаларымен қоян-қолтық араласып кетті.
Осылай қазіргі заманғы экология - әмбебап, зор қарқынмен дамып келе жатқан, біздің планетамыздың барлық тұрғындары үшін іс жүзінде аса зор маңызы бар іргелі, кешенді ғылым болып саналады. Экология болашақтың ғылымы және адамдардың өзінің өмір сүруі осы ғылымның тікелей үдемелі дамуына байланысты болуы да мүмкін деуге жатады.
Қолданылған әдебиеттер
1. «Экология негіздері» М.Молдахметов, А.М.Ғазалиев, С.Д.Фазылов
2. Воронцов Н.Н. Экологические кризисы в истории человечества. //Соросовский образовательный журнал. 1999 г. № 10, с. 2 – 10.
3. Лисичкин Г.В. Экологический кризис и пути его преодоления. // Соросовский образовательный журнал. 1998 г. № 12, с. 65 – 70.
4. Ережепова Ғ. Экология – ел тағдыры// Атамекен. – 2002. – 10 шілде.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе.....................................................................
..................................................
1 тарау.Экологиялық дағдарыс туралы
түсінік...............................................
1.1. Экологиялық дағдарыс
ұғымы....................................................................
1.2. Экологиялық дағдарыстың
құрылымы.....................................................
1.3. Экологиялық дағдарыстың
себептері........................................................
2 тарау. Экологиялық проблемалардың
жаһандануы....................................
2.1.ХХІ ғасырдағы экологиялық дағдарыс және ... ... ... ... ... ... ... гректің oikos - үй (тұрақ, тұрғылықты жер, баспана) және
logos - ғылым деген ... ... ... Бұл ... дәлме-
дәл мағынасы экология - "өз үйіндегі" организмдер туралы ғылым дегенді
білдіреді, яғни "организмдер мен ... орта ... ... ... ... байланысының сипаттамасына ерекше баса назар ... ... ... ... ... көптеген зерттеушілер экология -
ол тірі организмдер мен қоршаған ... ... ... ... ... ортадағы өмір сүру шарттарының жағдайын, бір-бірімсн
өзара қарым-қатынастық байланысын зерттейтін ғылым деп санайды.
Қоршаған ... ... ... ... ... ... ... ақ
таңы атқан кезден басталды деуге болады. Алғашқы қауымдастык қоғамының
өзінде-ақ ... ... ... ... өмір ... келе жатқан кейбір
аңдардың қарсылығына тап келгені белгілі. Оларды адамдар ... ... ... ... ғана және алатындығына, сөйтіп ... ... ... ... ... Осылай қай аңды қай кезде, қандай
жерде, қандай қару колданғанда колдарына түсіре алатындығын сезіне бастады.
Олардың бұл әрекеттерін біз ... тас ... ... ... ... ... ... жүргізу барысында тастан, ағаштан т. б.
жасаған қаруларын табу ... ... ... ... Сондай-ақ мұндай
деректер ежелгі египет, ... ... тағы ... да ... ... мәлім. Экологияның элементтері сонымен қатар
көнедсн келе жатқан халықтардың ... ... да ... ... "Махабхарата" жырында (б. д. д. VI - II ғғ.) табиғаттың
дүлей күштері - су тасқыны мен жер ... ... ... ... ... ... ... аталып, олардың өмір сүру белгілері
сипатталады, тіпті қайсыбірінің санының артуы және кемуі туралы мәліметтср
де ... ... ... ... жерді өңдеудің әртүрлі
әдістері мен тәсілдері келтіріліп, ксйбір мәдени өсімдіктерді қай мезгілде
егудің жолдары ... Ал ... ... ... дейінгі IV - II
ғғ. хроникаларында бірқатар өсімдіктердің сорттары ... сөз ... ... мерзімдері де айтылады.
Жер шарындағы ауа райының өзгеруі ондағы тіршілік ететін жан-
жануарлардың, ... ... ... әсер ... бір ... айтқанда, қоршаған ортадағы жансыз және жанды құрауыштардың ... ... ... XVІІI ... ... ғалымдары да өз еңбектеріне
өзек етті. Мысалы, орыстың атақты ғалымы М.В. ... "Жер ... ... "... ... ... табиғатта көргеннің бәрі
жаратушының құдіретімен жасалған деп ойлаулары бекер..." деп атап көрсетті.
Ол табиғаттағы ... тек ... мен ... ... ... ... деп санады. Әр кезеңдегі жануарлардың өлі сүйектерін
зерттей отырып, олардың тіршілік еткен табиғи ... ... ... ... соңы мен XIX ... ... қоршаған ортаның
құбылысын зерттеушілердің саны бірте-бірте арта түсті. Олардың еңбектерінде
экологияның элементтері ... ... ... ... ... ... ... ірі-ірі көлемді зерттеулерге ұласты.
Экология ғылымының одан әрі дамуы ... ... Ч. ... ... эволюциялық ілімінің негізінде жүзеге асырылды. Оған атақты орыс
ғалымдары В.В. ... ... В.И. ... ... ... (1880-1967), Н.Ф. Реймерстің (1931-1993) қосқан үлестері
мол. Олардың ішінен В.И. ... ... атап ... ... Ол ... ілімнің негізін қалап, казіргі замандағы ғылымның болашағын ... көре ... ... ... ... деп ... оның орнықтылығы
мен дамуы экологиялық заңдылықтарға ... ... мсн ... ... ... тұңғыш рет ашып көрсетті. В.И. Вернадский
сонымен қатар ноосфера концепциясының негізгі қағидаларын да тұжырымдады.
Алайда, ... ... ... ... ... рет ... неміс
ғалымы Э. Геккельдің (1834-1910) еншісіне тиді. Ол экологияға төмендегідей
анықтама ... ... деп, біз ... ... ... ... - жануардың оны қоршаған органикалық және ... ... оның ... ... немесе жанама қатысатын жануар-лармен
және өсімдіктермен өзара ынтымақтастық немесе қастастық әрекеттерінің бар
жиынтығын зерттеуді ... ... ... ... ғылымның құрамына еніп,
организмдер мен ... ... ... тығыз байланысын ғана зерттеумен
шектелген болса, қазіргі ... ... ... одан әрі ... ... атап ... география, геология, агрономия, химия,
архитектура, математика, физика, генетика, медицина, қысқасы ғылымның
барлық. ... ... ... ... қазіргі заманғы экология - әмбебап, зор қарқынмен дамып ... ... ... ... тұрғындары үшін іс жүзінде аса зор
маңызы бар іргелі, кешенді ғылым болып саналады. ... ... ... ... ... өмір ... осы ғылымның тікелей үдемелі дамуына
байланысты болуы да мүмкін деуге жатады.
1 тарау.Экологиялық дағдарыс туралы ... ... ... ұғымы
Экологиялық дағдарыс ұғымынан қоғам мен табиғаттың арасындағы өзара
әрекеттестіктің мынадай кезеңі ... онда ... мен ... ... ... ... мен пайдаланудағы экономикалық мүдделері
мен экологиялық талаптарының арасындағы ... ... ... Бұл бір ... – қоршаған табиғи ортаның құлдырауынан
көрінетін қоғам мен табиғаттың арасындағы ... ... ... ... – мемлекеттік басқару құрылымдарының мұндай жағдайдан ... ... және ... мен ... ... ... ... қабілетсіздігі.
«Экологиялық дағдарыс» ұғымы алғаш рет ХХ ғасырдың 70-жылдарында сол
уақытта өндірістік күштердің өсуі мен қоршаған ортаны қорғаудың ... ... ... ... ... дамыған
капиталистік елдерде қолданыла бастады.
1.2. Экологиялық дағдарыстың құрылымы
Қоршаған табиғи ... ... – бұл ... заттар мен
энергиялардың ... ... ... ... ... даму
заңдылықтарын есепке алмай жасаған адам ... ... адам ... ... ... байланыстардың бұзылуы немесе ... ... ... ... ең ... ... ... мен
оның тектік қорының жай-күйіне әсер етеді. ... ... 20 ... ... дағдарысты күйді бастан кешіруде, ... ... ... ... ... 70 млн. Астам адам қалыпты мөлшер шегінен 5
есе жоғары денсаулық үшін қауіпиі заттар тараған ауамен дем алып ... тууы ... ... көбеюде. Елдегі орташа өмір сүру ұзақтығы
69,5 жыл, ол 44 ... ... ... ... ... 8-10 жыл кем. Бұрынғы КСРО-да әрбір оныншы бала генетикалық
кемістікті болып туды. 1990 ... ... ... ... ... ... астам халқының денсаулығы нашар, олардың ішінде 50 млн. Адам
созылмалы ауру ... ... ... жатады. Әрбір төртінші әйел
генетикалық жағдайына байланысты дені сау бала туа алмайды, ... ... ... ... табиғи ортаның жай-күйінің нашарлауы және оның ... ... ... ... тек бір ғана ... Екіншісі, әлеуметтік
жағы – қоғамның экологиялық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және ... ... ... ... Бұл ... қоршаға табиғи
ортаны қорғау жөніндегі арнайы органдардың ормандарды, барлық ... ... жер асты ... ... мен ... ... жұмысының жеткіліксіздігін көрсетеді.
Екіншіден, экологиялық дағдарыс әлеуметтік аспектіде экологиялық-
құқықтық нигилизмде, яғни ... ... ... және ... ... ... Экологиялық дағдарыстың себептері
Адамның қоршаған ортаға ... ... ... өте ертеден-ақ
басталған. Мысалы, Ливанның тау бетейлерінің жалаңаштануы шамамен 5000 жыл
бұрын, Соломон патшаның сарайлар мен ... ... үшін ... ливан бал қарағайларының тоғайларын шабуға ... ... ... ... ... рим флотын жасағанда қарқынды құртып-
жою басталған. Қытай мен ... көп ... ... ... бүтіндей шауып тасталған.
Төмендегі суретте жоғарыда айтылғандар тұжырымдалған.
Экологиялық дағдарыс: ... ... Шығу ... ... мемлекеттерінде техногенез қоршаған ортаның өзгеруінің
маңызды факторына айналды: Нілдің (Мысыр), Хуанхэ (Қытай), Тигр ... ... ... ... және т.б. ... ... ... дәуірде бар болғаны 19 элемент, ХVIII ғасырда – 28, ХІХ ғасырда
– 50 элемент пайдаланылған, қазір барлық 89 ... ... ... жасанды элементтер – плутоний, нептуний, калифорний ... ... ... адамның өлшемсіз шаруашылық әрекеті де
әкелді. Антропогенді шөлдердің аумағы құрлықтың 8 пайызына жетеді, қалалар
мен өндірістік ... 2 ... ... ... алады. Аэроғарыштық
мәліметтер бойынша жыл сайын әлемде 7-ден 20млн. га-ға дейін ормандар
кесіледі, жер ... О2 ... ...... ... 50
пайызға, қоңыржай белдеудің ормандары 40 пайызға ... ... ... ... ... ... күрт ... ғаламдық су
айналымын, СО2 мен О2 ... ... SO2 ... мен ... ... балықтарының құруына әкелді, өйткені бірқатар өзендерде рН
4,0-ге дейін кеміді. Канаданың Онтарио провинциясында ... ... ... кесірінен 150-ден астам көл «өліп қалған». Жер
атмосферасындағы SO2 50 ... ... ... ... ... ... ірі өзені Миссисипидің ортаңғы және төменгі ағысында ауыр ... ... ... ... ... ... ондаған есе
артық. Молдавияда жүзімдіктерді үнемі көп жылдар бойы мыстың ... ... ... ... ... ... топырақтың мыс
тұздарымен зақымдануына (Cu2+ 1-2 % ... ... ... мен ... ... ... (30% ... мен ауыр металдар күрт көбейген; Мәскеу аймағындағы
өзендер мен тоғандардың ... ... ... ... ... ... мыс, мырыш, қалайы, қорғасын мөлшерлері күрт молайған.
Ағылшын биохимиктері 5000 жыл ... ... ... ... ... орта есеппен алғанда 1,43х 10-3% Pb, ал қазіргі
адамдарда – ... % Pb бар ... ... яғни ... қорғасынның
мөлшері екі есеге артқан, ол сүйектің сыну ... және т.б. ... ... ... Агано өзеніне және Минимат шығанағына
тастау метилсынаптың барлықтарды, таңқы ... ... ... ... ... ... қауіпті «Минимат ауруын» тудырады. Cd ... ... ... ... ... ... ... қаза болуына апарып соқты. Бұл жаңа «техногенді» ауру ... деп ... ... ірі ... ... қорғасынмен ластану тән:
қалалардағы топырақ пен ... одан ... ... ... ... артық Pb бар. Қала атмосферасын машинаның газды түтіндерімен ... NO, SO2) ... алу ... үшін ғана зиян ... ол ... ... тигізеді: ғимараттардың қаптауларына, қола және ... ... және т.б. ... ... ... ... ... соңғы 25 жылда көп залал тиген.
Қала орталарын оңтайландыру үшін қалдықсыз ... ... ... ... ... ... азайту, автомашиналардың
шығарған газдарымен күресу, көгалдандыру аса қажет.
Жоғары экологиялық қауіпті автотрассалар да тудырады. АҚШ-та ... ... ені 50 м ... және ... ... ... ... жер құрттарында қорғасын, мырыш, никель
мен кадмий күрт көбейгенін көрсетеді: бұл ... ... ... ... ... ... назарын көк-жасыл балдырлар проблемасы аударады. Еділде,
Днепрде, Донда ГЭС салу өзендерде ... ... ... ... ... нитраттар, калий апарылатын тоқырау белдемдері пайда
болды. Нәтижесінде су «гүлдейді», көк-жасыл балдырлар жақсы жетіледі, ... ... ... ... суда ... өнімдер артып, су ішуге
жарамсыз болып қалады.
Көк-жасыл балдырлардың әр ... ... аса ... ... ... атом реакторларының уран қазаншаларындағы ыстық суда да өсе
береді. Сонымен қатар балдырларда ... ... ... ... қарапайым су ағзаларының қалдықтарының есебінен пайда болған
көлдегі сапропелді ... ... ... ... ... халықтың
азық-түлігіне пайдаланады.
Мұхит суларын ластау ғаламдық ... ... ... ... ... мұхиттың 30 пайызға дейінгі үстіңгі қабатында мұнай
өнімдерінің бар ... ... ... жүз мыңдаған тонна мұнайлары бар
алып танкерлердің апатына ... ... ... ... ... ... сипатын алады: мұндай оқиғалар 1986 жылы ... 1996 жылы ... ... және т.б. ... ... ... Қара, Жерорта, Эгей теңіздерінің жағалауларындағы
сулар мен ішкі теңіздер қатты ластанған. Бұған көп мөлшердегі ...... ... ... (ДДТ, полихлорланған
бифенилдер және т.б.), радионуклеиндер (90Sr, 137Cs, 238Pu, 3H, ... ... ... мен ... ... ... ... (Hg,Cd, Pb, Zn, Cu, As, Cr) түседі. Залалданған суда микроағзалар
көп ... ... бұл ... ... ... ... мұндай
құбылыс Калифорния мен Флориданың жағалауларынан байқалған.
Адамның антропогенді әрекеттілігінен шығып жатқан ... ... ... және ... ... ... ... және субъективті
себептерді бөлуге болады.
Біріншіден, бұл жер табиғатының өздігінен тазалануға және өздігінен
реттелуге деген шекті мүмкіндіктері. ... бір ... ... жер ... ... ... ... өңдеп, дазалап, сонымен өзін олардың
зиянкесті әсерінен ... ... оның ... ... бұл жер ... бір ... аясында физикалық
шектеулігі. Осының салдарынан пайдалы қазбалардың – адам пайдаланатын тас
көмірдің, ... және т.б. ... ... жұмсалып, одан кейін мүлде
түгесіледі.
Үшіншіден, бұл ... ... ... және адамзат
өндірісінің қалдықтылығы. Табиғатта өндіріс тұйық цикл ... ... Одан ... шықпайды. ¤ндірістік әрекеттіліктің соңғы өнімі жаңа
өндірістік цикл үшін бастама ... ... ... ... ... ... қалдықты болып табылады. Адамның тіршілік
әрекеттілігі үшін жылына 20 т кем емес ... ... ... ... ... Оның ... 5-10 % ғана өнімге жұмсалады,
ал 90-95 % ... ... бұл ... табиғаттың даму заңдылықтарын табиғатты
пайдалану мен ... ... ... ... және ... ... адамның табиғатқа әсер етуінің нәтижелерінің көріністерінің
екі ерекшелігің атай кету керек. ... ... әсер ... ... ... ... қоршаған ортаны ластау,
осы ұрпақ өмір сүрген кезде ғана емес, ... да, ... ... ... ... де ... ... шаруашылық әрекеттіліктің салдарының кеңістікте
айқындалуына қатысты. Белгілі бір ... ... бір ... табиғатқа
иелік етімен жасалатын әсер ортаның бірлігі мен өзара байланысты заңының
арқасында адамның ... ... әсер ету ... қашықтағы басқа
аймақтарға да өзінің ықпалын тигізеді.
Субъективті белгілерге жатады:
Біріншіден, ... ... ... қорғауға қатысты
ұйымдастырушылық-құқықтық және экономикалық әрекеттілігінің жетіспеушілігі.
Екіншіден, экологиялық тәрбиелеу мен білім берудің олқылықтары.
Экологиялық надандық – адам мен ... ... ... байланысының
заңдарын меңгеруге талапсыздық.
Экологиялық нигилизм – бұл заңдарды басшылыққа ... ... ... елемеушілік. Осы фактордың екеуі де қоршаған ортаның
жағдайына әсер етеді.
Экологиялық дағдарыс (ЭД) ... ... әсер ... ... ... адамдар өзгерткен табиғаттың қоғамдық дамуға
ықпалының күрт өсуімен (бумеранг эффектісі) ... ... ... ... жөн) ... Ірі ... ... шектен тыс
кәсіпшілігінің экологиялық дағдарыстары (50-100 мың жыл бұрын) және ... ... аса ... ... ... экологиялық
проблемалары жағдайды және экологиялық алапатты айыра білген жөн: дағдарыс
– адамның белсенді әрекеттілігі жоқ болып ... ... ... ... ... – қалпына келмейтін құбылыс, мұнда адам енжер, зардап шегуге
мәжбүр, ол жағдайды өзгерте ... ... ... ...... тірі ... сапалы жаңаруы өтетін даму фазалары
(бір түрлердің біршама тез жойылып, екіншілерінің ... ... ... болғанға дейінгі тарихта және адамзат тарихында мынадай
экологиялық дағдарыстарды бөледі:
1. тірі нәрселердің мекендеу ортасының тік ... ... ... ... пайда болуына әкелген тарихқа дейінгі
және антропогендікке дейінгі ... ... ... ... ... пен ... ресурстарының
біршама бірлестігі, ол өсімдікті оның жақсы және ертерек ... ... ... ... өсуі үшін қурату тәрізді стихиялы
биотехникалық шараны себептейді;
3. алғашқы антропогенді экологиялық дағдарыс – ірі ... ... – оның ... ... ауыл ... экологиялық
төңкерісімен байланысты «консументтер дағдарысы»;
4. жердің сортандануы мен қарапайым ... ... ... Жер ... өсіп келе ... ... үшін жеткіліксіздігінің
экологиялық дағдарысы;
5. қоғамның өндірістік күштерінің қарқынды дамуымен ... ... ... ... мен ... ... дағдарысы
(«продуценттер дағдарысы»); бұл экологиялық дағдарыс минералды,
өндірістік ресірстардың ... ал ... ... ... жанама түрде тудырды;
6. ғылыми-техникалық төңкерістің - өнімдердің реутилизациясы мен
технологиялық ... ... ... ... ... сәйкес
келетін жол берілмейтін ғаламдық ластану қауіпінің қазіргі ... ... ... ... ... ... далаға тасталып жатқан синтетикалық заттарды ... ... бұл ... ... ... деп ... дағдарысымен» бір мезгілде дерлік екі экологиялық
шиеленіс – термодинамикалық ... ... және ... ... сенімділігінің кемуі келеді. Олар Жердің жер беті
қабатында ... ... ... ... және табиғи-
экологиялық тепе-теңдіктің бұзылуымен байланысты. Бұл жақын болашақтың
экологиялық дағдарыстары энергетиканы ... ... және кең ... ... негізінде шешіледі. Алғашқысының негізі –
энергияны барынша үнемдеуде және ... жер ... ... жылу
қоспайтын дерлік (ең бірінші Күндік) оның ... ... ... ... табиғи экожүйелерді жүйелі пайдалануда, олардың табиғи және адам ... ... ара ... ... ... тарау. Экологиялық проблемалардың жаһандануы
2.1.ХХІ ғасырдағы экологиялық дағдарыс және табиғатты тиімсіз
пайдалану
Биосфера тек қана ... ... қиын ... ... рет ... өткерді. Әсіресе, осыдан 70-100 млн. жыл бұрын болған
кезеңнің жағдайы тарихта ... ... Бұл ... ... ... ... ішіне 35-тен кем емес тұқымдастар мен көп мөлшердегі
түрлер кіретін рептилийлердің бес ... ... ... және ... ... ... дағдарысты құбылыстар бірнеше ретте климаттың өзгеруінен
және осы өзгерістерге қосарлана жүрген мұз ... ... ... ... ... 3040 иың жыл бұрын болған мұз дәуірінде (ерте
палеолит) зіл, ... пен ... ... ... ірі ... ... ... пайда болғаннан бастап адамның іс-әрекеттері көбіне
табиғатқа қарама-қайшы болып отырды, бұл ... ... ... ... ... ... саны аз, әрі ... техникамен жабдықталуы нашар
болған кезде, олардың табиғатқа әсері ешқашан да ғаламдық деңгейдегі мәнге
ие болмаған-ды. Адам ... ... ... ... да ... ғана ... немесе шектелген аумақтың табиғатын ғана бүлдіре
алатын. Міне, ... екі ... ... ... жуық халқы болған қаланы) халқы оның
айналасындағы жерлер ... ... ... ... қарқынды
сортаңдануымен және оны одан әрі пайдаланудың мүмкін ... ... ... қалды.
Қарадүрсін суғармалы егіншіліктің қалай болса солай дамуы нәтиесінде
қоршаған орта табиғи жүйелері ... ал ... ... ... ... ... және басқа да аймақтардың ... ... ... ... дағдарыстарға тән ортақ нәрсе одан шығу ... ... ... ... ... ... және ... байланысты болған келді. Бірқатар жағдайларды ... ... ... тәмамдалатын. Мәселен, алғашқы антропогенді
дағдарыс аңшылардың жылыстауын немесе ... ұлы ... ... ... ... жетіспеушілігі дағдарысы (екінші антропогенді)
– Еуропа халқының мұхиттың ар ... ... ... ... пен ауыл
шаруышылығына көшу алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауымен және ... ... ... ... ... ... ал соңғысына жер
ресурстарының таусылуы мен ... және ... ... көшу тән болды.
Қазіргі экологиялық дағдарыстың негізгі ерекшелігі және бұрынғылардан
басты ... – оның ... ... сипаты. Ол біздің бүтін
ғаламшарымызға таралуда немесе таралу қаупін ... тұр. ... ... аумақтарға қоныс аудару арқылы дағдарыстан шығудың дәстүрлі іс жүзінде
жүзеге аспайды. Бұл дағдарыстан шығу жолдарын тек ... ... ... ... мөлшерін және тұтыну нормаларын өзгерту арқылы
ғана жүзеге асыруға ... ... ... ... ... 140-150 ... т қатты тау жыныстарын
өзіне белгілі барлық тәсілдерімен өндіріп, оларды қоршаған ортаға шығарып
отыр. ... ... мен ... ... ... мұхитқа шығару
жалпы табиғидың 50 %-не жетті және жылына 40 млрд. т асып ... ... енді ... ХХІ ... табиғи ресірстардың таусылуы тәрізді
ғаламдық проблеманың туындағанын білдіреді.
Ғаламдық ... ... ... ... ... ... соғатын табиғи экожүйелердің бүлінуіне ерекше мән беріледі.
Солтүстікамерикалық орталыққа АҚШ, ... ... мен ... ... орталығы бұрынғы КСРО республикалары кіретін Батыс, Орталық ... ... ... ... ... ... көлемді бөлігін
қамтиды. Азия орталығына Индостан елдері, Цейлон, ... ... ... мен ... Жапония, Корея түбегі, Филиппины кіреді.
Еуропада, Солтүстік Америкада және Жапонияда аумақтар көбірек деңгейде
бұзылған. ... ... ... ... ... де жер бетіндегі
экологиялық жағдайдың тұрақсыздануына өз үлестерін қосуда.
Соған қарамастан жер бетінде ... ... ... орталықтары
болып саналатын ірі аумақтар сақьалып қалған.
Қоршаған ... ... ... ... ... ... жүзілік
мұхит болып табылады.
Осылайша, ХХ ғасыр – адам әрекеттілігінің барлық салаларындағы ... ... ... ... жүктемелерді арттыру болған күрт
өзгерістердің ғасыры болып шықты. Тұтынудың артуы, шаруашылық ... ... ... ... ... факторларын пайдалануға көшу
дамыған елдерде қоршаған ортаға антропогендік әсер етудің күрт өсуіне ... бұл ... ... ... ... ... ... проблемалары – «демографиялық ... ... ... және ... ... етуіне қауіп
төндіретін себептердің кейінгі қалдырылатындығымен сипатталатын қоршаған
орта ... ... ... жиынтығы.
2.2.ХХІ ғасырдағы ғаламдық проблемаларды шешу жолдары
Жалпы табиғатты қорғау деген мәселе қолыңа мылтық алып, орманды ... ... ... ... ... өзінің ұлттық дәстүріндегі
табиғатты аялау, оны сүю, жастарды табиғаттың ... ... ... ... байлығын қорғауға жөне оны тиімді пайдалануға
үйрету. Экологиялық білім мен ... ... ... да сол - жеке ... ... ... ізгілік пен ұлттық әдет-ғұрыптарды қалыптастыра
отырып адам-қоғам-табиғат арасындағы толық үйлесімділікті ... ... ... ... ... ... ... дүниеге деген
көзқарасына қоршаған табиғи ортаның өзі мен қоғам үшін қажеттілігін
сезіндіре ... қана ... ... ... ... берудің түп негізі
отбасынан басталады. Өкінішке карай, аға ұрпақтың санасезімінде табиғат
ресурстарына деген ... ... ... болып келді. Ол ... ... көзі ... ... ... ... ... Осы кері әдеттен
жас ұрпақтың бойы ада-күде болуға тиіс. Қысқасы, экология ғылымы табиғатты
тиімді пайдалана отырып, оның ... ... ... ... ... Ол-жердің беткі қабаты-литосфера, оның ... ... ... қабатын құрайтын - ... осы ... ара ... - тіршілік қабаты. Осы үшеуі бір-бірімен үйлесімді ұштасып жатқан
уақытта ғана жер тозып, ауа ластанбайды. Мен мысалы, ... ... тал ... бір ... кестірмейді. Базардың өзін олар тазалық үшін
уақытша пайдаланады. Яғни біздегідей тұрақты орны ... ... үшін тың ... ... ол ... ... бар,
бұл ананың ақ сүтімен беріліп келген, туған табиғатыңды қорғап ... ... ... ... ... Қалай мадақтайды тау-
тасын, жер-суын, міне, "көк ... ... ... ... деп ... ... ... деп еркелеткен. Жерін жұтатпас үшін ... орай ... ... ... ... ... ... жұртында
бір түйір көлденең зат тастамай, ошағын тегістеп, қазығын қалдырмай ... бәрі ... ... ... ... Мұны мен жаңа ... этноэкология деп атадым.
Қазіргі таңда экология мөселесі атом қаруынан да қауіпті. Себебі
экология қазір ... ... ... алып ... Кез ... ... ... экологиялық мөселесін шешуде ең қауіпті деген экологиялық апатты
аймақтарын БҰҰ-ның алдына мәселе етіп ... ... ... ... ... ... қойып отыр. Экологиялық қауіп дегенде алдымен XX ... ... ... ... ... ... ... көбейіп
кеткендігін айтқан жөн. Бұл-ғылыми-техникалық прогрестің кері ... Біз көп ... ... кеңестік дәуірде табиғаттың бермесін
тартып аламыз деген ... ... ... кетіп, оның соны Қазақстан
жеріндегі экологиялық апатты жағдайға алып ... ... ... ... Семейдегі ядролық жарылыс, Тайсойган, Каспий, Арал,
Балқаш, Байқоңыр, міне, осылардағы болып ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайына, денсаулығына төніп ... ... Осы ... ... келіп жатқан сәбилердің басым
көпшілігі туа сала шетінеп кетеді, не кемтар болып келеді, аналары аурушаң,
басқаны қойғанда ... ... ... ұшырауы көбейіп, өзіне-өзі ... ... ... ... ... ... ... түрі ретінде
өтпелі кезеңдегі сырттан келіп жатқан азық-түлік, ... ... ... ... олардың қаншалықты зиян әкелетіні жайында
енді ғана ойланып, экологиялық сараптама жасауды жаңа-жаңа ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік тұжырымдамасына"
қол қойды. Бірақ ол тұжырымдама ... ... ... ... ... ... асырылмай отыр. Себебі экология - ... ең ... ... ... Экономикалық жағдайға байланысты
халықтың қарны тояр-ау, ал экологияның әкелген зардабын ... ... ба? ... ... ... ... ... талдап, соны
мемлекеттік тұрғыда шешу үшін Елбасы шығарған арнайы жарлық бар ма, ... ... оқу ... ода, орта ... ... бұл ... кең
тұрғыда қамтылып, оқушылардың, тіпті ата-аналардың да сауатын аша отырып,
экологиялық ... ... ... ... ... ... біздің тұрмыс-
салтымызға түбегейлі еніп кетгі. Көбісін халық біле бермейді. Ол үшін бұған
барлық ақпарат құралдары ат ... ... ... ... ... ... мен зардабын халыққа жете түсіндіруі, сауаттандыруы керек. Мысалы,
өндірістен ... улы ... ... ... ... ... ... әкеліп жатқан экологиялық зияны, өтіп жатқан
жиын да аз емес. Бірақ бәрінде әржақты тар шеңберде ғана сөз ... ... ... ... ... ... ... қауіпті екені жайында
ешкім ешнерсе айтпайды. ... ... ... ... ... ... экологиясы қай дәрежеде зерттеліп, халыққа қаншалықты зиян ... ... ... ... талдау жасалынған, соған сай дайындалған
толыққанды тұжырымдама күні бүгінге дейін жоқ.
Тіпті ... ... ... ... ... облысындағы
көптеген орта білім ошақтарында бір сыныпта қырық, елу ... ... ... ... қалай, отырған орындары сай ма, олардың осындай
экологиялық жағдайын ... ... ... ... ... ... кез ... адам Алматының экологиясын нашар дейді, сол нашар
экологияны қалай жақсарту ... бар, ... ... ... ... ... ... дайындап жатқан мамандарымыздың оған қосар үлесі
қандай, осыны да ойлануымыз керек. Педагогикалық университетте дайындалып
шығатын ... ... ... ... ... мамандар. Себебі бізде
таза эколог дайындайтын ... база жоқ. Ол үшін кең ... ... ... ... ... ... жайлы көп айтылады, бірақ
халыққа, студенттерге, мектеп окушыларына, балабакша ... ... әрі ... ... ... қазақша оқулықтар да, әдебиеттер де
жоқтың қасы. Елбасының "Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және Білім және ғылым
министрлігінің ... ... ... бағдарламасы" негізінде
экологияны жеке пән ... ... ... ... Осы мемлекеттік
құжаттарды толық жүйеге асыру бүгінгі күндегі ... ... ... ... оқу ... экология пәнінің енуі міндетті. Осыны Елбасы
жүктесе де әлі ... ... ... бөлінбей келе жатыр.
Ғаламдық экологиялық мәселелердің қазіргі алдында тұрған ең ... - ... ... осы ... ... және ... жетістіктерін
адамға, адамның өміріне, соған бағыттай отырып, соған сәйкес ... ... ... ... ... ... ... міңдет те осы -
адамның болашағына экологиялық қауіптің тигізетін зияны мен ... ... ... ... ... бармай-ак, қарапайым нәрседен
қозғасақ, улы тағам, спиртті ішімдіктердің өзінен ... адам ... ... ... ... ... ... таудың басына дейін зәулім
үйлер тұрғызуы, оның үстіне қаптаған машинадан бөлініп жатқан улы ... ... ... ... ... ... ғылыми тілде аша отырып,
соған сай толыққанды ... ... ... ... дағдарыстың негізгі ерекшелігі және бұрынғылардан
басты айырмашылығы – оның ... ... ... Ол біздің бүтін
ғаламшарымызға таралуда ... ... ... ... тұр. ... ... ... қоныс аудару арқылы дағдарыстан шығудың дәстүрлі іс ... ... Бұл ... шығу ... тек ... ... ... пайдалану мөлшерін және тұтыну нормаларын өзгерту арқылы
ғана жүзеге асыруға болады.
"Экологиялық білім ... ... ... ... ... зияны мен зардабынан қорғану мәселесі, экологияны ... ... ... ... ... ... улы заттар, әлеуметтік
экология, азық-түлік экологиясы, химия ғылымының әкеліп жатқан ... ... ... ... ... екені, Семейдегі ядролық жарылыс,
Тайсойган, Каспий, Арал, Балқаш, Байқоңыр, міне, осылардағы болып жатқан
экологиялық ... ... ... ... өз әсерін тигізіп
отыр. Төніп отырған үлкен қауіп-қатердің бірі, дүниеге ... ... ... ... туа сала ... ... не ... болып келеді,
аналары аурушаң, басқаны қойғанда жастардың жүйке дертіне ұшырауы көбейіп,
өзіне-өзі қол салушылық ... ... ... Сондықтан да бұл мәселелерді
шешу тек қана бір ғана елдің ... ... бұл ... ... де ... ... «Экология негіздері» М.Молдахметов, А.М.Ғазалиев, С.Д.Фазылов
2. Воронцов Н.Н. Экологические кризисы в ... ... ... ... 1999 г. № 10, с. 2 – 10.
3. Лисичкин Г.В. Экологический кризис и пути его преодоления. //
Соросовский образовательный журнал. 1998 г. № 12, с. 65 – ... ... Ғ. ... – ел ... ... – 2002. – 10 ... |
|Табиғи ортаныњ ... ... ... ... ... ... |
|Себептері ... ... ... ... ... ... ... |
|мемлекеттік меншік |
|монополиясы ... ... ... ... ... ... бөлу ... шығындау |
|Экологиялық |
|нигилизм және ... ... ... ... ... |
|Өндірісті |
|экономикаландыру |
|Әкімшілік-құқықтық |
|ықпал ету ... ... ... |
|қорғау |

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында экологиялық проблемалардың даму жағдайы және одан сақтану шаралары19 бет
Жаhандық проблемалар және заманауи саясат16 бет
Жаһандық экологиялық проблемалар31 бет
Су мәселесі5 бет
Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік проблемаларды реттеудегі мемлекет функциясының басты бағыттары53 бет
Қазіргі ғаламдық проблемалардың экономикалық жақтары9 бет
Қаржы нарығының жаһандануы25 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
Delphi ортасында құрылыс дүкенінің жұмысын автоматтандыру22 бет
«бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие беру»29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь