Тест – психодиагностиканың негізгі құралы


Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Тест . психодиагностиканың негізгі құралы.
2. Тесттердің сәйкестілігі ( валидтығы) мен сенімділігі.
3. Тесттердің бейімделуі мен құрылу технологиясы.
4. Түрлі тесттердің ерекшеліктері, оларға қойылатын талаптар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Психологияда тест деп психодиагностикалық стандартты әдістемелерін айтады. Бұл әдістемелер зерттелетін қасиеттердің даму дәрежесінің салыстырмалы сапалық және сандық көрсеткіштерді алуға көмектеседі. Барлық кезде бірдей болғандықтан бұл әдістемелерді стандарттық деп айтамыз,зерттелетін адам алатын жағдай мен нұсқаудан бастап, есептеу мен интерпретацияны алатын көрсеткіштермен аяқтайды. Тестпен алынған бағаларды қашан қай жерде алынғанына қарамастан, бір бірімен салыстыруға болады, сондықтан біз оны салыстырмалы дейміз. Тесттерге қойылатын психодиагностикалық әдістемелердің ішіндегі ең қатаңы деп валидтық нақтылықты және бірегейлікті көздейтін әдістемелерді айтамыз. Бірнеше топтарға бөлінетін тесттердің көп түрлері бар: Тесттелетін қасиетіне қарай, тестте қолданылатын есептердің ерекшеліктеріне қарай, зерттелетін адамға ұсынылатын материалына қарай, бағаланатын объектісіне қарай. Тесттер интеллектуалдық (адамның әртүрлі қызығушылық процестердің даму дәрежесін бағалайтын), тұлғалық және тұлғааралық болып бөлінеді. Қолданылатын есептердің ерекшеліктеріне қарай практикалық , бейнелік және вербальдық тесттер болып бөлінеді. Ұсынылатын тест материалына қарай тесттер бланктық , аппараттық болып бөлінеді.Баға объектісіне – процессуальдық, жетістік тесттер, құбылыстар мен қасиеттер тесттері.Интеллектуальдық тесттер- адамның интеллектік даму деңгейін бағалауға, жеке когнитивтік процестерін (қабылдау, зейін, жады, сөйлеу) бағалауға арналған. Тұлғалық тесттер - адамның жеке тұрақты ерекшеліктерінің психодиагностикасымен байланысты: темпераментке, мінезге, мотивация, эмоция, қабілеттерге арналған тесттер. Тесттердің арасында тұлғаның жағдайын немесе оның жеке қасиеттерінің даму дәрежесінің жүйелі бағасын беретіні кездеседі. Комплекстік (жүйелілік) тесттерге КЕТТЕЛ, ММРІ және т.б. жатады. Жекешеленген тесттерге - адам тұлғасының жеке бір қасиеттерін бағалайтын тесттер жатады. Тұлғааралық деп- әртүрлі әлеуметтік топтардағы адам қарым - қатынастарын бағалайтын тесттерді айтамыз. Мысалы, социометриялық тест, топтың ұжым ретінде өзін- өзі тексерудің әлеуметтік - психологиялық тесті. Практикалық тест тапсырмалары- есептер мен жаттығулардан тұрады.Образдық тапсырмалар- суретті, схемалық, бейнелік тапсырмалардан тұрады. Вербальдық тесттер- тәсілдік сөздермен тапсырмалардан тұрады. Мысалы, ұғымдарды анықтау, ой қорытындылары, сөздердің көлемі мен мазмұнын салыстыру, әртүрлі логикалық тәсілдердің түсініктерін орындау және т.б. Тестте қолданылатын көп тапсырмалар кешендік болып келеді, яғни практикалық, теориялық, бейнелік, вербальдық іс - әрекеттерден және тапсырмалардан тұрады.Адамға өмірде кездесетін көп есептер кешенді болып келеді, ал тест адамның іс-қимылдарын және мүмкін болатын жетістіктерін лабораториялық жағдайда емес, өмірде болжау үшін өткізіледі. Бланктік тест деп- зерттелетін адамның алатын тест материалы бланк түрінде (суреттер, схемалар, таблицалар, сұрақ-жауаптар және т.б.) болады. Аппаратуралық тесттерде- нәтижелерді өңдеу үшін әртүрлі аудио- видеотехника,электрондық есептеу машиналары қолданылады. Процессуальдық тесттер- психологиялық және іс- әрекеттік процестерді зерттеп, нәтижесінде нақты сапалық және сандық мінездеме беріледі. Тест жетістіктері тобына- адамның әртүрлі іс әрекеттердегі жетістіктері бағаланатын тесттер жатады. Мысалы, танудың түрлі ортасында: естің (жадының) жетістігі,ойлау логикасы, зейіннің тұрақтылығы, вербальдық ойлаудың даму деңгейі және т.б. Тесттердің жағдайы мен қасиеттері, адамның тұрақты психологиялық қасиеттерінің диагностикасына қатысты болады. Жобалау тесттерін жеке бір топ етіп бөлуге болады. Олар адамның психологиялық сапасын тура емес , жанама бағалауға негізделген. Мұндай бағалау көптеген объектілерді адам қалай қабылдап және интерпретация жасап, талдау нәтижесінде алынады, алынған мазмұнды объектілері: сюжеттік суреттер, формасыз дақтар, бітпеген сөйлемдер және т.б. болуы мүмкін. Бұл тесттерге қатысты, мысалыға, Роршахтың, Апперцептивтік тақырыптық тесттер және т.б. жатады.
1.Бурлачук Л. Ф. Психодиагностика- СПб., 2003
2.Гуревич К. М. Что такое психологическая диагностика М., 1985
3.Немов Р.С. Психология. В т.3 - М., 2001
4.Общая психодиагностика. Под. Ред. Бодалева А.А., Столина В.В.- М.,-2003
5.Шванцари Й. Диагностика психического развития. – Прага : медицинское издание Авиценнум ,1978.

Пән: Психология
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Ж о с п а р
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Тест – психодиагностиканың негізгі құралы.
2. Тесттердің сәйкестілігі ( валидтығы) мен сенімділігі.
3. Тесттердің бейімделуі мен құрылу технологиясы.
4. Түрлі тесттердің ерекшеліктері, оларға қойылатын талаптар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер

Тест – психодиагностиканың негізгі құралы.

Психологияда тест деп психодиагностикалық стандартты әдістемелерін
айтады. Бұл әдістемелер зерттелетін қасиеттердің даму дәрежесінің
салыстырмалы сапалық және сандық көрсеткіштерді алуға көмектеседі. Барлық
кезде бірдей болғандықтан бұл әдістемелерді стандарттық деп
айтамыз,зерттелетін адам алатын жағдай мен нұсқаудан бастап, есептеу мен
интерпретацияны алатын көрсеткіштермен аяқтайды. Тестпен алынған бағаларды
қашан қай жерде алынғанына қарамастан, бір бірімен салыстыруға болады,
сондықтан біз оны салыстырмалы дейміз. Тесттерге қойылатын
психодиагностикалық әдістемелердің ішіндегі ең қатаңы деп валидтық
нақтылықты және бірегейлікті көздейтін әдістемелерді айтамыз. Бірнеше
топтарға бөлінетін тесттердің көп түрлері бар: Тесттелетін қасиетіне қарай,
тестте қолданылатын есептердің ерекшеліктеріне қарай, зерттелетін адамға
ұсынылатын материалына қарай, бағаланатын объектісіне қарай. Тесттер
интеллектуалдық (адамның әртүрлі қызығушылық процестердің даму дәрежесін
бағалайтын), тұлғалық және тұлғааралық болып бөлінеді. Қолданылатын
есептердің ерекшеліктеріне қарай практикалық , бейнелік және вербальдық
тесттер болып бөлінеді. Ұсынылатын тест материалына қарай тесттер бланктық
, аппараттық болып бөлінеді.Баға объектісіне – процессуальдық, жетістік
тесттер, құбылыстар мен қасиеттер тесттері.Интеллектуальдық тесттер-
адамның интеллектік даму деңгейін бағалауға, жеке когнитивтік процестерін
(қабылдау, зейін, жады, сөйлеу) бағалауға арналған. Тұлғалық тесттер -
адамның жеке тұрақты ерекшеліктерінің психодиагностикасымен байланысты:
темпераментке, мінезге, мотивация, эмоция, қабілеттерге арналған тесттер.
Тесттердің арасында тұлғаның жағдайын немесе оның жеке қасиеттерінің даму
дәрежесінің жүйелі бағасын беретіні кездеседі. Комплекстік (жүйелілік)
тесттерге КЕТТЕЛ, ММРІ және т.б. жатады. Жекешеленген тесттерге - адам
тұлғасының жеке бір қасиеттерін бағалайтын тесттер жатады. Тұлғааралық деп-
әртүрлі әлеуметтік топтардағы адам қарым - қатынастарын бағалайтын
тесттерді айтамыз. Мысалы, социометриялық тест, топтың ұжым ретінде өзін-
өзі тексерудің әлеуметтік - психологиялық тесті. Практикалық тест
тапсырмалары- есептер мен жаттығулардан тұрады.Образдық тапсырмалар-
суретті, схемалық, бейнелік тапсырмалардан тұрады. Вербальдық тесттер-
тәсілдік сөздермен тапсырмалардан тұрады. Мысалы, ұғымдарды анықтау, ой
қорытындылары, сөздердің көлемі мен мазмұнын салыстыру, әртүрлі логикалық
тәсілдердің түсініктерін орындау және т.б. Тестте қолданылатын көп
тапсырмалар кешендік болып келеді, яғни практикалық, теориялық, бейнелік,
вербальдық іс - әрекеттерден және тапсырмалардан тұрады.Адамға өмірде
кездесетін көп есептер кешенді болып келеді, ал тест адамның іс-қимылдарын
және мүмкін болатын жетістіктерін лабораториялық жағдайда емес, өмірде
болжау үшін өткізіледі. Бланктік тест деп- зерттелетін адамның алатын тест
материалы бланк түрінде (суреттер, схемалар, таблицалар, сұрақ-жауаптар
және т.б.) болады. Аппаратуралық тесттерде- нәтижелерді өңдеу үшін әртүрлі
аудио- видеотехника,электрондық есептеу машиналары қолданылады.
Процессуальдық тесттер- психологиялық және іс- әрекеттік процестерді
зерттеп, нәтижесінде нақты сапалық және сандық мінездеме беріледі. Тест
жетістіктері тобына- адамның әртүрлі іс әрекеттердегі жетістіктері
бағаланатын тесттер жатады. Мысалы, танудың түрлі ортасында: естің
(жадының) жетістігі,ойлау логикасы, зейіннің тұрақтылығы, вербальдық
ойлаудың даму деңгейі және т.б. Тесттердің жағдайы мен қасиеттері, адамның
тұрақты психологиялық қасиеттерінің диагностикасына қатысты болады. Жобалау
тесттерін жеке бір топ етіп бөлуге болады. Олар адамның психологиялық
сапасын тура емес , жанама бағалауға негізделген. Мұндай бағалау көптеген
объектілерді адам қалай қабылдап және интерпретация жасап, талдау
нәтижесінде алынады, алынған мазмұнды объектілері: сюжеттік суреттер,
формасыз дақтар, бітпеген сөйлемдер және т.б. болуы мүмкін. Бұл тесттерге
қатысты, мысалыға, Роршахтың, Апперцептивтік тақырыптық тесттер және т.б.
жатады.
Жобалық тесттер деп зерттелетін адамның жасырын немесе еркінен тыс
басынан өткізетін психологиялық ерекшеліктердің психодиагностикасын
айтамыз. Психодиагностикалық эксперимент әдіс ретінде жеке жағдайларда ғана
қолданылады: егер керекті қасиетті басқа әдіспен анықтауға болмайды.
Процессуалдық тесттер зерттелетін адамның психикалық және іс-әрекеттік
просцесстердің өту ерекшеліктері зерттеушілерді қызықтырады. Ал жетістіктер
тесттер қабілеттер, дағдыларды бағалау есебі шешілген кезде қолданылады.
Жеке топқа интеллект тесттері жатады. Олар адамның интеллектуалдық
дамуыныың жалпы деңгейін нақты және сапалық жағынан анықтаған кезде
қолданылады.
Тесттерге нақты психодиагностиканың әдістері ретінде ерекше талаптар
қойылады.
Тесттің социокультуралық адаптациясы. Бұл дегеніміз тест
тапсырмаларының және тест бағаларының сәйкестігі. Мысалы Еуропада пайда
болған интеллект тесті құрылымында сөздік-логикалық емес, образдық-
практикалық ойлау басым болатын, интеллекті бар елде қолданылса, ол
міндетті түрде әлеуметтік-мәдени түрде адаптациядан өту керек. Кері
жағдайда біз сол елдің тұрғындарының ой дамуының деңгейіне сәйкес келмейтін
төмен нәтижелерді аламыз.
Және, керісінше, практикалық ойлауға тапсырмалары бар интеллект тесті
вербалдық интеллекті басым елде қолданған кезде біз ой дамуының адекваттық
емес көрсеткіштерді аламыз.
Егер тест пайда болған жағдайлардан мүлдем басқа жағдайда қолданылатын
болса, міндетті түрде ол жаңа жағдайларға бейімделіп, адаптациядан өту
керек. Бірінші кезекте бұл нәрсе бланктік тесттерге қатысты, өйткені олар
басқа елден алынған және сол елдің тілінде жазылған. Тест тапсырмаларының
бір тілден екіншіге аудармасы ешқашан нақты болмайды. Көбінесе сөзбе-сөз
емес мағынасына қарай аударылады.
Екінші талап- тұжырымдамалардың қарапйымдылығы және тест
тапсырмаларының бір мағыналылығы. Бұл талап бойынша сөздік және басқа
тапсырмаларда адамдар әртүрлі мағынада түсініп қалмау керек олар: (сурет,
сөздер болуы мүмкін).
Үшінші талап- тест тапсырмаларын орындау үшін бөлінген уақыт.
Психологиялық тест тапсырмаларын орындау үшін бөлінген уақыт 1,5-2 сағаттан
аспау керек, өйткені бұдан ұзақ уақытта адам, өзінің жұмыс істеу қабілетін
жоғары деңгейде сақтай алмайды.
Төртінші талап- белгілі тест үшін тест нормалары.
Бұларға репрезентативтік орташа көрсеткіштер жатады, яғни ол бір топ
адамдар. Белгілі бір адамның көрсеткіштерін оның психологиялық даму
деңгейін бағалап сол адамдармен салыстыруға болады. Тест нормасы
зерттелетін адамдардың жасына, жынысына қарай және алынған бағаны жасына,
жынысына және басқа релеванттық көрсеткіштердің дифференциамен орталандыру
нәтижесінде алынады.
Тест нормасы дегеніміз зерттелетін адамға бірнеше әлеуметтік –
демографиялық мінездемелер бойынша ұқсас адамдардың үлкен шынтығының
дамуының орта деңнейі. Барлық нормалар адамдардың психологиялық дамуында
жылдап өзгеретін табиғи өзгерістерімен бірге өзгереді. Мысалы ХХ ғасырдың
25-ші жылдарындағы интеллектуалдық даму нормасы 90-шы жылдардағы адамның ой
даму денгейімен салыстыра алмаймыз. Эмпирикалық ереже бойынша бес жылда бір
рет тест нормалары қайта қарастырылу керек.
Бұл қайта қарау төмендегідей өту керек. Біріншіден, бір топ адам
зерттеуді жүргізу үшін керек. Содан соң өзінің әлеуметтік – демографиялық
мінездемелері бойынша топшаларға бөлінеді. Әр топша үшін тесттің көмегімен
құрметті адамдар іріктеліп зерттеледі. Соңында көрсеткіштерді орталандыру
жолмен белгілі адамдардың жиынтығы үшін тест нормасы анықталады. Тестті
сипаттаған кезде міндетті түрде норма кімге , қай кезде , қалай орнатылғаны
туралы айту керек.
Тестті өткізу үшін , нәтижені өңдеп интерпретация жүргізу үшін қатаң
ережелер белгіленген:
1.Бір тестті қолдану үшін, психолог оны бірінші өзіне өткізу керек.
Бұл нәрсе тесттің нюанстарын білмеу қателіктерінен сақтайды.
2.Зерттелетін адамдар тест инструкциясымен мұқият танысып, оны жақсы
түсініп алу керек.
3.Тест барысында зерттелетіндер бір-бірінен көмек сұрамай, жеке өз
алдына жауап беру керек.
4.Әр тест үшін нәтижелерді өңдеп, интерпретация жүргізу үшін
тексеруден өткен процедура болу керек. Әсіресе бұл мәліметтерді математико-
статистикалық әдістерге қатысты. Практикалық тест өткізу үшін белгілі
дайындық жүргізу керек. Біріншіден, зерттелетіндерге тестті беріп
түсіндіреді, не мақсатта өткізілетіні, оның нәтижесінде қандай мәліметтер
алынуы мүмкін және өмірде олар қалай қолдануы мүмкін.
Содан соң ол инструкцияны түсініп алу керек. Соның бәрінен кейін
психолог тестті жүргізеді.

Тесттердің сәйкестілігі ( валидтығы) мен сенімділігі.

Диагностикадан өткізілетін құндылық сапасының нәтижелеріне сәйкестігі
ретінде.
Психологиялық - педагогикалық эксперимент -зерттеудің сенімді құралы
болуы үшін және одан дұрыс нәтижелерді алу үшін қолданылатын
психодиагностикалық әдістемелер ғылыми негізделген болуы керек.Ондай
әдістемелер төмендегідей талаптарға сай болуы керек, олар: валидтық,
сенімділік, бірегейлік және нақтылық. Әр талапты бөлек –бөлек қарастырып
көрейік. Валидтық деген термин европа тілдерінен шыққан. Ол құнды,
жарамды, сәйкес дегенді білдіреді. Валидтық психодиагностикалық
әдістеме дегеніміз- сол әдістеменің нақты психологиялық сапаны бағалауға
жарамды болуы. Валидтық әдістеме өлшейтін заты туралы мәліметтерді ғана
емес, сол заттың жағдайы туралы хабарды, оның қолдану салалары туралы
мәліметтерді ала алады. Валидтық-теориялық және практикалық (эмпирикалық),
ішкі және сыртқы болып бөлінеді.
Теориялық валидтық зерттелетін сапаның нәтижелерінің сәйкестігі
анықталады. Бұл нәтижелер нақты әдістемелер көмегімен алынатын, теориялық
нәтижелерге негізделген тәуелділігі анықталады. Теориялық валидтықты бір
теорияға негізделген әртүрлі әдістемелердің көмегімен бірдей қасиеттің
көрсеткіштерінің корреляциясымен тексереді. Эмпирикалық валидтық
зерттелетін адамның бақыланатын іс-әрекеттері мен реакцияларға
диагностикалық көрсеткіштердің нақты іс-әрекетіне сәйкестілігімен
тексеріледі. Мысалы, бір зерттелетін адамның қасиеттерін белгілі бір
әдістеме көмегімен бағалаймыз. Бұл әдістеме эмпирикалық валидтық деп
айтамыз, тек егер нақты адам өмірде әдістеме болжайтындай өзін ұстайды.
Эмпирикалық валидтықтыың критерийлерімен әдістемені өзінің
көрсеткіштерінің адамдардың іс жүзіндегі әрекеттердің көрсеткіштерімен
салыстыру жолымен тексеріледі.
Ішкі валидтық - дегеніміз әдістемедегі тапсырмалардың,
субтесттердің, әртүрлі ойлардың, пікірлердің әдістеменің жалпы мақсатына
сәйкестігі. Егер сұрақтар, тапсырмалар әдістемеге керек нәрселерді
өлшемесе, онда ол әдістеме ішкі валидтық болып ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Психодиагностиканың негізі
Психодиагностиканың жағдайлары
Психодиагностиканың қалыптасу тарихы
Цитология лекция тест және бақылау сұрақтары глоссарий оқу құралы
Психодиагностиканың әдістемесінің құрылымы
Психодиагностиканың ғылыми - әдіснамалық негіздері
Бейімделген тест дайындау жүйесінде тест сұрақтарын дайындау
Автоматтандырылған тест жүйесі
Тест және тестілеу жүйесі
«Тест» қосымшасын құру»
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь