Бақытжан Қаратаевтың ғылыми-зерттеу жұмыстары


Бақытжан Қаратаев- халқымыздың бостандығы мен ұлттық тәуелсіздігі, оның жарқын болашағы үшін аянбай күрескен ұлы даланың дарынды перзенті. Бар ғұмырын халқының мүддесі үшін сарп еткен ол өмірінің соңында болашақ ұрпақ үшін туған халқының басынан өткерген тарихын жазып, артына мол мұра қалдырды.
1931 жылы 16 тамызда Б. Қаратаев Орталық архив басқармасының ғылыми қызметкері болып тағайындалады [1, 55п]. Басқарма Б.Қаратаевты, арнайы бағдарламасы бойынша, Қазақстанның 1916-1919 жылдар аралығындағы тарихын зерттеу мақсатында, Ақтөбе, Орал, Саратов, Орынбор қалаларына іссапарға жібереді. Ол іссапарда жүріп мұрағат, кітапхана қорларымен жұмыс жасап, халқымыздың тарихына қатысты құнды деректер жинайды.
Б. Қаратаевтың жан-жақты зерттеліп жазылған құнды еңбегі-«Обзор материалов из истории колонизации казахского края в связи с восстанием казахов Оренбургского края в 1869 году и в начале 1870-х годов». Патша өкіметінің саясатын әшкерелей жазған бұл еңбегін жазбас бұрын Халық ағарту комиссарының атына: «Восстание казахов в Уральской и Тургайской областях и адаевцев Мангишлакского полуострова в 1869 и в 1870 гг возникшее на почве недовольства введением тогда в действие царским правительством Временным положением 21 октября 1868г. В виде опыта сроком на 2 года, составляет в глубокой степени скорбные и печальные страницы истории казахского народа. Этим восстанием была охвачена почти вся Малая Орда, распространяясь на казахов даже Сыр-Дарьинской области и продолжаясь, как видно из данных Каз.Центрархива, вплоть до 1875 года. Поэтому оно представляет большой интерес для современного казахского поколения. Казахи поняли , что царское правительство, вводя Временное положение в степных областях, под лицемерной и лживой маской любви к казахскому народу, приступает к интенсивному угнетению их, к насильственному обезземлению их, к нарушению всяких общественных отношений и общественной жизни, к подавлению самодеятельности и самостоятельности их.

Поэтому, в процессе своей работы по собиранию материалов по истории казахского народа, я пришел к мысли, что я бы не прочь и даже желал бы составить попутно особую брошюру о восстании казахов в 1869 и1870 годах........и т.к некоторые моменты восстания известны мне, как очевидцу, а некоторые моменты его известны мне по моему знакомству с вождями мятежа и из беседы с ними»- деп, осы кезең тарихын жазу маңыздылығын баяндайды. Жалпы, патша өкіметінің Х1Х ғасыр соңы мен ХХ ғасыр басындағы озбырлық әрекеттері туралы сол замандағы көзі ашық, көкірегі ояу А.Байтұрсынов, Ә.Бөкейханов, М.Сералин, М.Дулатов, М.Тышпаев, М.Шоқай, Ғ.Қарашев сияқты ұлт болашағы үшін, туған елінің, халқының азаттығы мен бостандығы үшін күрескен көптеген қазақ зиялылары империяның «солақай» саясатын ашық сынға ала баяндайтын өшпес мұралары көп.
1 ҚР ОММ 1227-қор, 1-тізім, 1-іс.
2 Ысмағұлов М. Революция сарбазы // Жалын, №1,1989.
3. Қаратаев Б.Б Обзор материалов по истории колонизации казахского края в связи с восстанием казахов Оренбургского края в 1869 году и в начале 1870-х годов.
4 Қойшыбаев Б. Бақытжан Қаратаев.-Алматы: Ана тілі, 1993.-184 бет.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




БАҚЫТЖАН ҚАРАТАЕВТЫҢ ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ЖҰМЫСТАРЫ

Хамиқызы Ү.Х
Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті, Атырау қ.

Бақытжан Қаратаев- халқымыздың бостандығы мен ұлттық тәуелсіздігі,
оның жарқын болашағы үшін аянбай күрескен ұлы даланың дарынды перзенті. Бар
ғұмырын халқының мүддесі үшін сарп еткен ол өмірінің соңында болашақ ұрпақ
үшін туған халқының басынан өткерген тарихын жазып, артына мол мұра
қалдырды.
1931 жылы 16 тамызда Б. Қаратаев Орталық архив басқармасының ғылыми
қызметкері болып тағайындалады [1, 55п]. Басқарма Б.Қаратаевты, арнайы
бағдарламасы бойынша, Қазақстанның 1916-1919 жылдар аралығындағы тарихын
зерттеу мақсатында, Ақтөбе, Орал, Саратов, Орынбор қалаларына іссапарға
жібереді. Ол іссапарда жүріп мұрағат, кітапхана қорларымен жұмыс жасап,
халқымыздың тарихына қатысты құнды деректер жинайды.
Б. Қаратаевтың жан-жақты зерттеліп жазылған құнды еңбегі-Обзор
материалов из истории колонизации казахского края в связи с восстанием
казахов Оренбургского края в 1869 году и в начале 1870-х годов. Патша
өкіметінің саясатын әшкерелей жазған бұл еңбегін жазбас бұрын Халық ағарту
комиссарының атына: Восстание казахов в Уральской и Тургайской областях и
адаевцев Мангишлакского полуострова в 1869 и в 1870 гг возникшее на почве
недовольства введением тогда в действие царским правительством Временным
положением 21 октября 1868г. В виде опыта сроком на 2 года, составляет в
глубокой степени скорбные и печальные страницы истории казахского народа.
Этим восстанием была охвачена почти вся Малая Орда, распространяясь на
казахов даже Сыр-Дарьинской области и продолжаясь, как видно из данных
Каз.Центрархива, вплоть до 1875 года. Поэтому оно представляет большой
интерес для современного казахского поколения. Казахи поняли , что царское
правительство, вводя Временное положение в степных областях, под лицемерной
и лживой маской любви к казахскому народу, приступает к интенсивному
угнетению их, к насильственному обезземлению их, к нарушению всяких
общественных отношений и общественной жизни, к подавлению самодеятельности
и самостоятельности их.

Поэтому, в процессе своей работы по собиранию материалов по истории
казахского народа, я пришел к мысли, что я бы не прочь и даже желал бы
составить попутно особую брошюру о восстании казахов в 1869 и1870
годах ... ... и т.к некоторые моменты восстания известны мне, как очевидцу,
а некоторые моменты его известны мне по моему знакомству с вождями мятежа и
из беседы с ними- деп, осы кезең тарихын жазу маңыздылығын баяндайды.
Жалпы, патша өкіметінің Х1Х ғасыр соңы мен ХХ ғасыр басындағы озбырлық
әрекеттері туралы сол замандағы көзі ашық, көкірегі ояу А.Байтұрсынов,
Ә.Бөкейханов, М.Сералин, М.Дулатов, М.Тышпаев, М.Шоқай, Ғ.Қарашев сияқты
ұлт болашағы үшін, туған елінің, халқының азаттығы мен бостандығы үшін
күрескен көптеген қазақ зиялылары империяның солақай саясатын ашық сынға
ала баяндайтын өшпес мұралары көп.

Солардың қатарындағы есімі қазақ тарихында ерекше орын алатын, сөзі
өткір, батыл мінезді Б. Қаратаев та еңбегінде Уақытша ереженің
енгізілуін: Вдруг Временное положение обьявило казахам, что земли
занимаемые казахскими кочевьями, признаются государственными и
предоставляются в общественное пользование казахов. Это было для них ударом
молнии в ясный день ... ... .Сразу же почувстовалось, что они теперь как будьто на
чужой земле - деп баға бере отырып, қазақ даласына әкелген зардаптары мен
жерінен айырылған қазақтардың басына төнген ауыр жағдай мен шеккен қайғы-
қасіретін ашық жазады [3, 18б]. Бұл еңбегінде өзінің жастайында куә болған
мына оқиғаны: Қазақтар неліктен орыс шенеуніктері мен мекемелеріне
келгенде жалған сөйлеуге және алдауға бейім деген сұраққа Арғын руындағы
кішкене Шекті бөлімінің беделді қазағы, Шеген батырдың немересі Қорғанбек
Бірімжанов 1886 жылы, менің Петербург университетінің студенті кезімде,
Торғай облысының әскери губернаторы генерал-лейтенант Барабашқа менің көз
алдымда былай деді: Қазақ халқының даналығы айтады-егер сен орыс
шенеунігіне шын көңілден, жүрегіңмен ақтарылып шындықты айтсаң-ол саған
сенбейді, ал егер сен оған қиыстырып тұрып, шебер тілмен өтірік айтсаң-
құлай сенеді-деп есіне ала отырып, Қорғанбек Бірімжановтың бұл сөздері
ақиқат болғандықтан да, патша шенеунігінің бетіне түкірілген терең де ащы
әжуаға толы қақырық еді-деп империяға өшпенділігін білдіреді [4, 177б].
Ежелден қазақ халқының меншігінде болған жерлерді күштеп Ресей империясының
мемлекеттік меншігіне айналдыру Қазақстандағы аграрлық қатынастардың
шиеленісіп, халық көтерілісіне әкеп соқтырғандығын атап көрсетті.Бұл
еңбегінде XIX ғасырдағы Қаратай ұрпақтарының тыныс-тіршілігі сөз болады.

Ал, Батыс Алаш зиялылары мен Алашорда үкіметін сыңға ала жазған Из
истории Алаш-Орды еңбегінен, кеңестік тұрғыда жазылса да, алаш
қайраткерлерінің сол кезеңдегі қоғамдық-саяси қызметтері, іс-әрекеттері
туралы танысуға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, Б.Қаратаевтың артында қалған шығармашылық мұрасының
біразын өзі көріп куә болған және өзі қатынасқан революциялық-саяси
оқиғалар, яғни К истории революционного движения в Уральской губернии,
1905-1907 жылғы бірінші орыс революциясы тұсындағы Орал қаласындағы
астыртын ұйымдардың қызметін баяндайтын бұл еңбекті зерттеуші М.Ысмағұлов
Б.Қаратаевтың жазғандығын айтады[2, 70б], 1919 жылы Торғайдағы
Ә.Жангельдиннің екінші жорығын бейнелейтін Первый полководец казахских
частей - А.Джангельдин, Орал қаласын орыс-казактардан азат етілуі туралы
Взятие города Уральска, Гибель Чапаева және т.б жөніндегі естелік
жазбалар құрайды.

Б.Қаратаев ғылыми жұмыспен өмірінің соңында, яғни 70 жастан асқан
шағында айналысты. Денесін ауру меңзеп, төсек тартып жатса да, біздің ұзақ
өмірден көргеніміз, естігеніміз, тарихи әдебиеттерден кейбір білгеніміз
қағазға түсе берсе игі еді деген мақсат санаған Б. Қаратаев өз
естеліктерін, көзқарастарын парақтарға жазып қалдырған.

Пайдаланылған әдебиеттер
1 ҚР ОММ 1227-қор, 1-тізім, 1-іс.
2 Ысмағұлов М. Революция сарбазы Жалын, №1,1989.
3. Қаратаев Б.Б Обзор материалов по истории колонизации казахского
края в связи с восстанием казахов Оренбургского края в 1869 году и в начале
1870-х годов.
4 Қойшыбаев Б. Бақытжан Қаратаев.-Алматы: Ана тілі, 1993.-184 бет.

****

Биыл туғанына 150 жыл толатын қазақтың тұңғыш заңгері, қоғам
қайраткері Бақытжан Қаратаевтың ел тарихында алар орны үлкен

ОРАЛ. Қаңтардың 27-сі. ҚазАқпарат Елжан ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Студенттердің ғылыми–зерттеу жұмыстары
Студенттердің ғылыми зерттеу жұмыстары жайлы
Студенттердің ғылыми-зерттеу жұмыстары бойынша конкурсқа баяндамалар
Ұлттық спорт түрлеріндегі оқу-зерттеу және ғылыми зерттеу жұмыстары
Бақытжан Қаратевтың қоғамдық-саяси қызметі
Педагогикалық зерттеу жұмыстары
Мұғалімнің инновациялық даярлығы туралы зерттеу жұмыстары және оларға ғылыми талдау
Б.Қаратаевтың өмірбаянын толық қамтып баяндап, қайраткердің қоғамдық-саяси қызметін зерттеу
Шоқан Уәлихановтың ғылыми – зерттеу жұмыстары және оны тарихта оқыту
Бақытжан Қаратаев – алғашқы заңгер, депутат және комиссар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь