Қазақстан жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеудің шетелдік тәжірибесін пайдаланудың қажеттілігі: мүмкіндіктері мен тиімділігі

Ж о с п а р

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім:

1. Нарықтық экономикасы дамыған елдердегі мемлекеттік реттеудің негізгі мәселелері

2. Шығыс Еуропа мен Шығыс Азия елдеріндегі экономиканы мемлекеттік реттеу жүйесі мен нарықтық қатынастарды дамыту

3. Қазақстан жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеу тәжірибесін пайдалану қажеттіліктері мен мүмкіндіктері

ІІІ. Қорытынды

ІV. Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе

Астана қаласында 2007 жылғы 15- қарашада Қазақстан қаржыгерлерінің VI Конгресінде сөйлеген сөзінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев былай деді: «Біздің нарыққа шетелдік банктер мен өзге де ойыншылар келеді. Біздің жаңа дамып келе жатқан қаржы жүйемізбен салыстырғанда олар қолайлы орында болып тұр. Отандық қаржы нарығы бұған дайын болуы және Үкімет бұл мәселеге қамдануы керек. Жұмысты келісе жүргізу керек»,- деді.
Соңғы жылдары бізде, өзіміздің жағдайларымыздан туындайтын кез келген тұжырымдардың дұрыстығын дәлелдеу үшін нарықтық экономикасы дамыған батыс елдердің тәжірибесіне сүйену дәстүрге айналды, ал бұл танымның салыстырмалы әдісі ретінде қабылдауға болмайтын шара. Бірақ, сонда да егер осы дәстүрге сүйенер болсақ, онда бұл жерде осыдан 30 жылдан астам уақыт бұрын американдық Ұлттық жоспарлау ассоциациясы мамандарының мемлекеттің алдына қойған міндеттерінің мәнісін айта кетуге болар еді: «Уақыт талабына сай ғылыми-техникалық прогресс қарқыны жағдайында кәсіпкерлер және әсіресе үкімет басшылары өнеркәсіпті орналастыру мәселелері бойынша шешім қабылдауға, өнеркәсіптік қуаттың өсуіне, қорларды бөлу бағдарламаларын бағалауға тікелей қатысы бар бағдарламалық мәліметтермен өздерін қамтамасыз ету үшін бірқатар жылдарға алдын ала көз жіберуі керек». Дәл осындай міндеттердің алға қойылуы мен қарастырылуы Франция, Жапония, Туркия және көптеген басқа елдердің экономикалық жүйесі үшін де тән болады. Бұл елдерде жоспарлау нарықтық индикаторлар мен макроэкономикалық сипаттағы ірі мәселелер шешімін ұзақ мерзімдік болжау және бағдарлау арасында біріктіруші рөлді атқарған және атқарып келе жатыр.
Жапонияда мысалы, 70 жылдардан бастап, өндіргіш күштер мен өнеркәсіпті орналастыруды жетілдіру мәселелері ең алдымен елдің барлық аумағындағы еңбекке жарамды халықтың жұмыспен қамтылуын қолдау мен ескі өндіріс орындарының қайта жарықтануын сенімді түрде жәрдемдесу тұрғысынан қарастырылды. Сонымен қатар, бұл көзқарас мемлекеттің инфляцияға қарсы реттеу қызметінің маңызды бағытын білдіреді.
Макроэкономикалық реттеу жөніндегі жалпымемлекеттік шаралар арасында қаржылай- бюджеттік қорларды бөлу мен пайдалану шешуші рөлді атқарады. Бұл жерде мемлекеттік және жергілікті бюджеттердің кіріс бөлігін орындаудағы шиеленісушілік әлеуметтік сала мен ғылымның дамуына жұмсалатын бюджет шығындардын шектеуге негіз бола алмайтындығын атап өту керек. Басқа елдердің тәжірибесі, бүгінгі мұндай шектеулер болашақ уақыттағы жағымсыз жайттарды тудыратындығын дәлелдейді. Бұл ең алдымен, халықтың денсаулығының нашарлауы мен тұтастай алғандағы демографиялық жағдайдың, сондай-ақ өндірістің ғылымды қажет ететін салалары дамуының бәсеңдеуіне қатысты.
Қолданылған әдебиеттер

1. Мамыров Н.К., Ихданов Ж.О. Государственное регулирование в условиях Казахстана: теория, опыт, проблемы: Учебное пособие.-Алматы: Экономика,1998.

2. Мамыров Н.К., Саханова А.Н. Государство и бизнес.-Алмыты: Экономика 1998.

3. Рыночная экономика Казахстана: проблемы становления и развития. Под. ред. М.Б. Кенжегузина.- Алмыты: ИЭМОиН РК, 2001.

4. Государственное регулирование экономики / Под. ред. В.И. Кушлина, Н.А. Волгина., М.: Экономика 2000.

5. Орешин В.П. Государственное регулирование национальной экономики: Учебное пособие.- М.: ИНФРА-М,2000.

6. Елемесов Р., Жатканбаев Е. Государство и рынок: Учебное пособие.-Алматы: Каржы-Каражат 1997.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Экономиканы мемлекеттік реттеу кафедрасы
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Қазақстан жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеудің шетелдік
тәжірибесін пайдаланудың қажеттілігі: мүмкіндіктері ... о с п а ... ... ... ... ... ... дамыған елдердегі мемлекеттік реттеудің негізгі
мәселелері
2. Шығыс Еуропа мен Шығыс Азия елдеріндегі экономиканы мемлекеттік реттеу
жүйесі мен ... ... ... ... жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеу тәжірибесін
пайдалану қажеттіліктері мен мүмкіндіктері
ІІІ. ... ... ... ... 2007 ... 15- ... ... қаржыгерлерінің VI
Конгресінде сөйлеген сөзінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев былай деді: ... ... ... мен өзге де ... ... Біздің жаңа дамып
келе жатқан қаржы жүйемізбен салыстырғанда олар қолайлы орында болып ... ... ... ... ... ... және Үкімет бұл мәселеге қамдануы
керек. Жұмысты келісе ... ... ... ... бізде, өзіміздің жағдайларымыздан туындайтын кез келген
тұжырымдардың дұрыстығын дәлелдеу үшін ... ... ... ... ... ... дәстүрге айналды, ал бұл танымның салыстырмалы
әдісі ретінде ... ... ... Бірақ, сонда да егер осы дәстүрге
сүйенер болсақ, онда бұл жерде осыдан 30 ... ... ... ... ... ... ... мамандарының мемлекеттің алдына
қойған міндеттерінің мәнісін айта ... ... еді: ... ... ... ... ... жағдайында кәсіпкерлер және әсіресе
үкімет басшылары өнеркәсіпті орналастыру ... ... ... ... ... ... қорларды бөлу бағдарламаларын
бағалауға тікелей қатысы бар ... ... ... ... үшін ... ... ... ала көз жіберуі керек». Дәл осындай
міндеттердің алға қойылуы мен қарастырылуы ... ... ... ... ... ... ... жүйесі үшін де тән болады. Бұл елдерде
жоспарлау нарықтық индикаторлар мен ... ... ... ... ұзақ мерзімдік болжау және бағдарлау арасында біріктіруші
рөлді атқарған және атқарып келе жатыр.
Жапонияда мысалы, 70 ... ... ... ... ... ... ... мәселелері ең алдымен елдің барлық
аумағындағы еңбекке ... ... ... қамтылуын қолдау мен ескі
өндіріс орындарының қайта жарықтануын сенімді түрде ... ... ... ... бұл ... мемлекеттің инфляцияға қарсы
реттеу қызметінің ... ... ... ... ... жалпымемлекеттік шаралар арасында
қаржылай- бюджеттік қорларды бөлу мен пайдалану шешуші рөлді ... ... ... және ... ... кіріс бөлігін орындаудағы
шиеленісушілік әлеуметтік сала мен ... ... ... ... ... ... бола алмайтындығын атап өту керек. Басқа
елдердің тәжірибесі, бүгінгі мұндай шектеулер ... ... ... тудыратындығын дәлелдейді. Бұл ең алдымен, халықтың денсаулығының
нашарлауы мен ... ... ... ... ... ... қажет ететін салалары дамуының бәсеңдеуіне қатысты.
Нарықтық экономикасы дамыған елдердегі
мемлекеттік реттеудің негізгі мәселелері
Алдымен айта кетерлік жағдай, басқа ... ... ... оқып үйрену және ғылыми ... ... оны ... ... ... ... алу ... Бұл келесі
объективті сипаттағы себептерге байланысты мүмкін емес:
1) республика басқа елдердегі ... ... ... этномәдени және тағы да ... ... ... ... ... ... біз ... экономиканы құру
процесіндеміз және де әлемдік экономикалық тарихта ... ... ... ... ... бізге ұқсас
ешбір ел ... ... ... мен ... ... өзгерістер белгілі бір
себептерге байланысты тиісті
негіздеусіз жүргізіледі және ... ... ... ал
нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеу ... ... даму ... ... ... та шет елдер тәжірибесін ғылыми қорытындылау ... ... ... ... біріншіден, экономиканы ... ... мен ... тұжырымдамалы негізін, түбірін анықтауға
мүмкіндік туады, екіншіден, аралас экономиканың жалпы ... ... ... және де бұл ... ... ... ... «түйістіруге» мүмкіндік жасайды, үшіншіден, мұндай ... ... ... ... талдауға мүмкіндік береді және
де керек болған жағдайда экономикалық реформаларды құруды, ... ... ... ... ... ... отырып,
реформаларды дұрыс жолмен жүргізуге мүмкіндік береді.
Әлеуметтік-экономикалық процестерге мемлекеттің араласу тәжірибесін
үйренуден шығатын өорытынды – көптеген алдыңғы ... ... ... ... негізгі құралдары ретінде халық шаруашылығы дамуының
мақсаттары мен ... ... ... ... бағдарлама жасау
қарастырылады. Сыртқы, ішкі және оларға сәйкес факторлардың біртіндеп
шиеленісуі, мемлекет тек ... ... ... ... әрқашан тарихи жағдайды ескеруді ... ... ... ... П. ... көрсеткендей, мүндай зерттеулерсіз «күннен күнге
өсіп отырған қиыншылықтар мен әлеуметтік өзгерістерге эволюциялық ... ... ... ... ... күйреу қатері туындайды,
өйткені ғылым мен техника экономикалық өрістің табиғи дамуын үздіксіз
өзгертіп ... ... ... дәл ... ... ... «әлсіз
экономикалық жүйеге», барлық туындайтын қиындықтарға «эволюциялық ... ... ... ... процесс салаларынан
туындайды.
«Ұлы дағдарыс» жылдары (20-жылдың аяғы мен ... ... ... ... нарықтық экономиканың өзін-өзі толық реттей
алмайтындығына көздері жетті және де туындаған қиындықтарды ... ... ... ... ... ... ... ғана
жүзеге асатынын түсінді. Бұл ақиқатты мойындау ... ... ... ... ... ... ұйымдардың ресми
ұстанымдарынан көрініс тапты ... ... ... ету ... ... (1946ж) ... Президенттік экономикалық Кеңесі осы заңның
талаптары бойынша барынша өндірісті толық қолдап, жұмысбастылықты, ... ... ... ... ... ... ... 60-жылдардың соңында аталған Кеңеске міндет ретінде экономикада
ұлттық басымдылықтарды анықтау, ұзақ мерзімдік болжау мен ... ... ... ... ... бағдарламалаудың алғашқы кезеңдерінде экономиканы
басқарудың салааралық қағидасы қолданылды. Францияда, Швецияда, Жапонияда,
ФРГ және тағы ... ... ... салааралық бағдарламалар
барлық шешуші экономикалық салаларды қамтиды және олардың дамуын ... ... ... ... рөл ... 80-жылдың басында АҚШ-та мұндай
бағдарламалар 1200-ге жуық болды. Бұлардың ішінде ... ... ... ... даму басты орын алды. Бұл бағдарламаларды
жүзеге асыру барысы салааралық ... ... ... шараларды қажет етті. Сондықтан АҚШ-та 20 жыл бұрын ... ... ... ... ... ... ... Комиссияның міндеті бағдарламаларды жүзеге асыруға байланысты
ұйымдастырушылық ... шешу ... ... Бұл ... біздің
жағдайға пайдалы болар еді. Нарықтық жүйеге көшуге байланысты Эйфория халық
шаруашылық мәселелерін тиімді шешу жолдарын кейінге қалдырады.
Францияда, ... ... және тағы ... ... ағымдағы, орта
мерзімдегі жоспарлардың ғылыми әдістемелік және ... ... ... ... ... ... бұл ... бойынша бас Комиссариат жүргізеді, Жапонияда ... ... мен ... ... даму департаменті және т.б.
жүргізеді. Ұзақ мерзімді экономикалық даму және ... ... ... ... ... өндірістің аймақтық орналасуының ұзақ мерзімдік
мақсаттарын белгілеу Жапонияның экономикасын жоспарлаудағы мықты жағы деп
саналады.
Туркияда орта ... ... ... жж ... бесжылдық
жоспардан басталып, жүйелі ... ... ... ... ... ... Осындай алтыншы бесжылдық жоспарда (1988-1992
жж) нарықтық жүйенің ... ... ... халық шаруашылығының
макроэкономикалық көрсеткіштерін нақтылауға көп ... ... ... ... ... басқаша, мүнда көбінесе
бәсекелестік қорғауға, мемлекеттің антимонополиялық және бақылау қызыметін
нығайтуға, нарықтағы ірі ... ... тиым ... ... бағдарламалардың әлеуметтік қызметін кеңейтуге көңіл бөлінуде.
Реттеуші органдардың басты міндеттерінің бірі ... ... ... ... ету. ... Францияда 1982 ж жүргізілген
реформалардың нәтижесінде аймақтық шаруашылық жүйесін ... ... ... ... ... ... департаменттер және
аймақтар). Ал департамент құрамына кіретін канторлар мен аудандардың
өзіндік даму ... ... ... және ... ... ... аймақтық мәселелер мен оларды салалық
экономикамен үйлесімді байланыстыруға ... ... ... ... және де басқа дамыған нарықтық жүйедегі елдердің ... ... ... Бұл ... ... ой, ... ... өзінің әлеуметтік-экономикалық саясатын жүзеге асыра отырып жалпы
мемлекеттік және макроэкономикалық мақсатқа жету.
Көптеген елдердің жоспарлау тәжірибесін қорытындылай ... ... ... ... ... маркетинг қызметін жетілдірудің бірнеше
қолайлы жақтарын бөледі:
1) басшылардың үнемі болашақты ойлауын ... ... ... және ... ... ... қолданылатын
шараларды үйлестіреді;
3) көрсеткіштерді анықтау және олардың ... ... ... ... ... және саяси ұстанымдардың нақты анықталуын талап
етеді;
5) шұғыл өзгерістерге дайындықты күшейтеді;
6) барлық ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Аталған пункттерден (халық шаруашылығыныңалдыңғы звеноларында ғана
емес) ең маңыздысы ретінде бірінші, екінші және ... ... ... ... жағдайда жоспарлауда осы 3 пункт жетіспейді немесе өте ... ... ... тәжірибесінен мемлекеттердің
экономикасын реттеудегі күшті ... бірі ... ... және ... ... ... болып табылады. Осы ... мен ... ... ... қолдану зерттеледі және де оқулықтарда
қарастырылған.
Осы ... ... ала ... ... тұжырым жасауға
болады. Біріншіден, бюджеттік қаржымен қаржыландыру арқылы (субсидиялар,
дотациялар, субвенциялар, ... ... ... ... және ... көп қажет ететін салалары жылдам ... ... ... ... ... Швецарияда, Бельгияда
және басқадай мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... 50% ... ал Францияда, Австрияда және ФРГ-де 50%
шамасында. Бұл ... АҚШ пен ... 30% ... ... ... жүзеге асыру үшін салық
салу механизімі үлкен ролді атқарады. Бұл ... ... ... субъектілердің қызығушылығын арттыруға болады, өйткені олар
өндіріс және өнеркәсіп салаларының тез дамуына әкеледі. Ол ... ... және ... түсе ... ... ... ... Жапонияның
экономикалық ғылымының патриархы Сабуро Окита «Известия» (25.02.92)
газетінде: «Шенеуліктердің (әкімдердің) ... ... ... ... ... арқылы экономиканы басқару ... ... және ... саясат, салалық байланыстардың тиімді
және дұрыс тұжырымдамасын ... ... ... ... ... ... ... Бұл нәтижелер құлдыраушылық (стагфляция) жағдайына
душар болған мемлекет үшін қолайлы. Дағдарыстан шығу үшін фискалдық ... ... ... Бұл ... ... а) ... өсуі; ә) салық ставкасының мөлшерінің азаюы; б) ... өсуі мен ... ... ... ... ... Бұл ... таңдап алу алға қойылған мақсатқа немесе объектіні ... ... ... ... және ғылым салаларына шығындарын
азайтпауы қажет. Шығындарын ... бұл ... ... ... ... ... мәжбүр болады және бұл жерде
екінші шығын бірінші шығыннан өте үлкен ... ... он жыл ... ... ... дамуындағы тәжірибесінен «ғылым және білім
экономикалық өсу моделінің интенсивті және негізгі құрылымдық факторы
ретінде ... ... бұл ... ... бөлу жоқ, ... ... яғни қалдық қағидасымен жұмыс істеуде. Бірақ Президент
1994 жылдың басында ... ... ... ... ... ... ... етуде, өндіргіш күштерді дамытуда,
ғылым интеграциясын қамтамасыз етуде негізгі ... ... ... ... өнеркәсіптік елдерде « экономикалық өсудің ... ... ... ... ... ақша-несие механизмі болып
табылады.
Нарықтық экономиканың белгілері, АҚШ- тың ірі мамандары ... ... «осы ... ... ... ... ... қол
жеткізуге және инфляцияның болмауына экономикада жалпы өнеркәсіп деңгейінің
өсуіне көмектесу болып табылады» - ... ... ... дем ... ... және ... (инфляция болғанда) фискалды саясат
жүргізудің арасында тығыз байланыс бар ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған «көмекші»
ретінде тек қана оның қолданылуы ... өнім ... емес ... ... ... ... ... игіліктерді
өндіруге бағытталған болса ғана көрінеді.
Нарық жүйесі дамыған елдерде бұл механизмді қолдану ... ... ... ... негізгі қорытынды шығаруға болады:
1.Монетарлы саясаттың әсерін ... ұзақ ... ... ... кейнсияндық ақша сұранысы теориясы мен оның ... ... ... мөлшері инвестицияға дем берудің арасында
байланыстың жоқтығы ... ... ... ... АҚШ-тағы бұл тәжірибеге терең талдау жүргізу нәтижесінде
П.Самуэльсон ақша ... ... ... болып келетін несие
бойынша пайыз мөлшерінің өсімі бұл несиеге физикалық және ... ... ... қиын жағдай туғызатыны туралы қорытынды жасайды.Ал несиенің
қымбаттылығы мен қолайсыздығы, өз кезінде, ... және ... ... ... ... ... бұл ... күшті
трансмиссиондық механизмді қолдану арқасында біраз невелирленуі
(тегістелінілуі) ... ... ... қозғалмайтын мүлікті, қолда бар
тауарды іске асыру арқасында инвестицияны ынталандыру).
2.Көптеген жағдайда ... ... ... ... ... жағдайында инфляцияны жеделдететіні туралы қорқыныш
бостан-бос.Бұл жағдайда несие, егер ол тек ... ... ... ... тауарлардың санын арттырады. Мұнда, басқа да
теңгермелі жағдайда (тұрақты баға мен ақша ... ... ... массасының өзгеруіне байланысты ақша ... ... ... ... ... параметрлерін анықтау қиын
емес. Егер бұл ... ... ... келіп түссе, онда ол ақша ... ... ... ... ... ... Егер фискалды және монетарлы ... ... ... ... ... онда пайыз мөлшерінің деңгейі (несиеге байланысты)
мемлекетің бақылауы мен реттеуінде ... ... ... ... ... саясатты дамыту (жетілдіру) кезінде несиенің ... ... ... төмендеуі қисынсыз көрінуі мүмкін.
Несиелік және салық жеңілдіктерінің берілуі, сыртқы ... ... ... тыс ...... ... сенімді
тетіктері, мұны АҚШ-та, ... ... ... Оңтүстік
Кореяда, Францияда, Италия және т.б. елдерде қолданып талдау ... ... ... бұл ... ... ... 1994 ... басында кез
келген несиелік және салықтық жеңілдіктерінің алынып тасталынуы туралы
шешім қабылдағанда ескерілмеді.
4. ... ... ... ... ... ... ... оны қадағалайтын ... ... ... ... ... егер бұл ... саяси ағымдар мен
мүдделердің «шеңберіне» түссе , онда ... ... ... ... ... ... ... болуы
мүмкін. Бұл туралы Нобель сыйлығының иегері Ф. ... ақша ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету керек деген қорытынды жасайды.
Өндірісі дамыған елдердің тәжірибесі, сонымен қатар аграрлы секторы
жақсы дамыған елдердің экономикасында ... ... және ... әсер
етуінің үлкен маңызы бар екенін көрсетеді. Егер бүкіл дүние жүзінде ешқашан
және еш жерде мемлекеттің араласуынсыз «таза нарықтың» ... ... ... ... дәлелденген тұжырымдаманы растайтын болсақ, онда дәл осылай
тарихта қоғам дамуындағы баға белгілеудің толық және жалпы даму ... ... ... да ... деп ... та бұл ... жеке мемлекеттердің экономикадағы бағаны реттеу
үшін қолданып отырған механизмдер құрамының әр ... ... ... ... ... ... ... сала формасының нақты арақатынасына ; қысқа
және ұзақ мерзімдік ... және ... ... ... ... ... ... деңгейіне байланысты екенін
көрсетеді. Мысал ретінде ... 60 жыл ... ... ... ... баға ... ... алуға болады. Ол
өзінің «демократиялылығымен»және икемділігімен ерекшеленеді. Бұл ... ... ... ... сенімділігін арттыру нәтижесінде, ол
өзінің ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде кепілдік баға туралы сөз болып ... Егер ... ... ... әсер ... ... онда ол фермерге минималды
табыс деңгейін қамтамасыз етеді. Мұндай кепілдік фермерлердің тауарлы-несие
корпорацияларымен қарым-қатынасқа ... ... ... ... ... баға ... ... қабылданған өнім, олардың
несиелері ... ... бір ... ... ... ... өнім)
Қазақстан жағдайында да бұл жүйе орнықты ... ... еді. ... төменгі табыс деңгейін қамтамасыз ... ... ... баға тәжірибесі Қазақстан жағдайында жүргізілсе пайдалы болар еді.
Австрия, Италия, Франция, Оңтүстік ... ... және тағы ... үкіметтерінің баға деңгейін реттеу АҚШ елімен салыстырғанда өте
қатал ... және ... ... ... ... ... ... Францияда мемлекеттік баға реттеу қызметтері
бәсекелестік Кеңес арқылы жүргізіледі және ... ... ... бір ... қамтиды. Австрияда мұндай қызмет баға туралы арнайы ... ... ... Ол ... экономика өрісінде туындайтын төтенше
жағдайын болдырмауын реттеуде үлкен рөл ... Осы ... ... бастапқы кезеңі соғыстан кейінгі (1946-1947) 3-4 онжылдыққа
созылды. Бірақта, әлі күнге дейін Экономика министрлігі мен ... сол елде ... және ... ... баға деңгейін
реттеу кең өріс алуда. Бірінші топтағы тауар туралы сөз болса, онда ... ... ... ең ... ... кеткен шикізат материал ресурсының
бағасы төмендеу ... ... ал егер ... ... болса, онда ауыл
шаруашылығында өндірілген өнімді елге өткізу кезінде ... ... ... фактілері ескеріледі. Мемлекеттің осындай бақылау жасау
функцияларын күшейту, әсіресе экономикалық дағдарыстан шығу кезінде ... ... ... ... дәлелденген. Біздің жағдайымызда француз
үкіметінің шағын және орта бизнесті жеңілдетілген ... ... ... ... және бағаны құруда арнайы құқықтар бойынша басқару ісін
жүргізу тәжрибесі пайдалы болар еді.
Мемлекеттік баға реттеудің басты объектісі ауыл ... ... ... ... ... ... көрсетіп отыр. Ғылыми талдау
шаруашылық өндірісінің бірқатар ерекшеліктерін бөліп ... ... ... ... ... Бұл тәуелділік фермердің және
аграрлы субъектісінің ... ... ... ... да табыс
пен пайда табуын объективті және өзекті проблемаға айналдырыды. Оны шешуде
басты рөл ауыл ... ... ... мемлекеттің реттеуі және сол
механизмдер арқылы ауыл шаруашылық жұмыскерлерінің ... ... ... ... ... ... саладағы өнімге баға деңгейін
анықтау «шығын қосылған табыс» қағидасы қолданылыды. Демек, фермер ... ... ... ... ... әсер ... табиғи-климаттық
факторлардың қарама-қарсы жойылуына байланысты болғанда табысқа қол жеткізе
алады. Әлеуметтік бағыттағы баға құруда ауыл ... ... ... ... және де ұйымдастыру мен өндірістік технологияның
сабақтастығы қамтамасыз етіледі.
Екіншіден, тұрғындардың тамақ өнімдеріне ... ... ... ... ... тауарларына) ауыл шаруашылық
өнімдерін табиғи өңделген ... ... ... ... Әлеуметтік
түрдегі міндеттерді шешуде және тұрғындардың өмірін қамтамасыз етуден ауыл
шаруашылық өнімдеріне баға құру ... ... ... ... шеттеп тұра алмайды. Осындай объективті араласу әр түрлі басымды
мехенизмдерде әкімшілік, экономикалық, тікелей, жанама, ... ... ... орын алады.Олар көбінесе әр елдің әлеуметтік-шаруашылық,
құрылымдық, институционалдық ерекшеліктеріне байланысты.
Үшіншіден, аграрлы ... ... да ... ... ... мұқтаж, әсіресе ғылыми-техникалық қызмет көрсету бағыты мен нақты
инновациялық-инвестициялық шараларды іске асыруда. ... АҚШ- ... ... үлес салмағы төрттен бірге ... ал ... ... (ЕЭО) ... ... ... ... барлық
табыстарының төрттен үшін құрайды. Канадада бұл көрсеткіш деңгейі шамамен
40 % жетеді. Мемлекеттің ауыл ... ... ... баға ... жеке, кәсіпкерлік және ... ... ... ... елдерінде ауыл шаруашылығы министрлерінің Кеңесінің шешімімен сала
өнімдерінің бағасы 95% дейін реттеледі және бұл жерде назар ... ол ... алу ... минималды деңгейі базар деңгейінің бағасының
өзгеру деңгейіне ... ... ауыл ... (ет, сүт, ... баға құру ... ... ... арнайы
органдар айналысады. Баға құру ... ... ... мен ... ... ... міндеті кеңейеді . Қытай
Компартиясы бесжылдық экономикалық реформалардың қорытындысын жасай ... ... ... ... ... ... ... өздерінің шешімдеріне (қазан, 1984ж.) ... ... ... баға ... ... ... , деп ерекше
көңіл аударған. Бұл шешімдердің нәтижесін жүзеге асыруда екі жылдың ішінде
бағаның төрт түрі құралды ... ... ... ... баға, еркін нарық
бағасы, «жүзетін» жоспарлы баға». «Жүзетін» және ... ... ... аясының кеңеюі тауарлар номенклатурасының қысқаруымен, бірыңғай
жоспарлы бағамен «қызмет ету» бағытын алған. Бұл ... ауыл ... ... ... яғни ... түрде белгіленген сатып алу
бағасын қабылдамау өзара шартты (жоспарлы мемлекеттік сатып алу үшін) ... ... алу ... ... ... ... ... енгізу. Ауыл
шаруашылық қызметкерлерінің өндіріс қызметтерін ынталандыруда еркін баға
үлкен рөл атқарады.
Дамыған елдердің шаруашылық ... ... ішкі ... ... ... ... және сыртқы ... ... ... ... ... кірістер және
тарифтік реттеу механизмдерін қолдану әр елдің геосаясатының, табиғи-
тарихтық, ... және ... ... ... ... ... пен әлем шаруашылық интеграциясына
кіру ықыласы ескеріледі.
Шығыс Еуропа мен Шығыс Азия елдеріндегі экономиканы мемлекеттік реттеу
жүйесі мен нарықтық қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... көмек
Кеңесінің құрамында болып (қаңтар,1949ж), қоғамның ... ... мен ... ... ... болуына қарамастан орталықтандырылған
шаруашылық жүйесінен нарықтық экономикаға өте бастады.Экономикалық жағынан
қарайтын болсақ, ... ... ... ... ... ... ... мамандану түрлері, халық
шаруашылығының ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... әр ... басымды механизмдерді қолдану
арқылы, яғни үдемелі қарқындық пен мерзімділік ... әр ... ... ... ... қағидаларын қолдана отырып жүргізу керек. Міне осы
тұрғыдан алға ... ... ... ... ... ... тәжірибесін жинақтап жаңа нарықтық жолмен шаруашылық жүргізуге
көшу. Шаруашылық жүргізудің бір ... ... ... ... ... ... келіп, келесі ережелерге сүйенуімізге болады:
- меншік түрлеріне қарамастан ... ... ... ... ... жағдай жасау;
- мемлекеттік кәсіпорындарды ... ... ... және ... ... күрестің қызметін
күшейту;
- нарық механизмінің ерекшеліктеріне байланысты экономиканы ... ... ... жүйелерін реформалау және бюджеттік инвестицияны
қысқарту;
- елдің ... ... ... ... ... бар
өнеркәсіпті мемлекет тарапынан қолдау;
- шетел инвестицияларын енгізуде және ... ... ... ... ... және ... жағдай жасау;
- ұлттық валютаның айналымда болуын қолдау және қамтамасыз ету.
Жоғарыда көрсетілген шараларды экономикада нарықты реттеу механизмдері
ретінде ... әр елде ... ... ... ... Ең ... ... болды. Бұл елде экономикалық реформа ... жыл ... ... ... ... ынталандырудың түрлерін алдын
ала ескере жүргізген. Халық шаруашылығының алдыңғы буындарындағы құқық
негіздерін ... ... ... заңы ... рөл ... кәсіпорындарды экономикалық ассоциацияларға айналдыруда тиісті
шешімдер қолданылды. Мемлекеттік жекешелендіруде көп жағдайда уақтау және
жұмыс істеп ... ... ... құру ... жүргізілді. Бұл
шаралар тек бұйрық түрімен емес, еңбек ... және ... ... ... ... нәтижесінде үш жылда (1989-1991
жж.) елде шағын және орта ... төрт есе ... ... байланысты кәсіпорындардың қызметінде қажетті икемділік пайда
болды. Мемлекет тарапынан бұл ... ... ... ... мен ... ... ... өнім шығаратын кәсіпорындар
банкрот жағдайына ұшыраса, жеңілдік несие беріп ... ... ... ... ... ... (соның ішінде шетелдіктерге) берілді.
Бұған нарық инфрақұрылымының құрылуы (қордық қызметтердің пайда болуы
мен дамуы, тауарлы және ... ... ... ... ... ... және ... жүйелерінің реформалануы мүмкіндік
туғызды. Экономикадағы дағдарыстық жағдайдан шығуда ... ... ... ... ... ... алды. 1993ж. 600
өнеркәсіптің ... ... ... ықыласына байланысты
жекешелендірілген, ал ... ... ... ... байланысты жекешелендірілген. Нарықтық шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... керек. Тәжірибе көрсеткендей, тауарлы материалдық құндылықтардың
өндіріс құралдары мен ... ... ... және «қозғалысына» толық
еркіндік беру маңызды шара ... ... ... жағдайда олардың
қозғалысы шарт негізінде қамтамасыз етілсе, ал ... ... ... ... мен ... ... қызметін көрсету орындары арқылы
жүргізіледі.
Нарықтық жағдайда шаруашылық жүргізуге дайын Австрия болды. ... ... ... ақыны реттеу шетел ... ... ... ... ... ақша ... тұрақтандыру,
ұлттық валютаны конверсиялау жөніндегі шаралар ... ... ... ... осы ... ... пен жеке меншіктің
арасындағы ұтымды ... ... ... және ... ... ... халықтың басым көпшілігінің тұрмыс
дәрежесін жақсартуға» негіз болды.
Қаржы тепе-теңдігіне көңіл бөле ... ... ... әлеуметтік
серіктестік пен шағын бизнесті қолдауға ... ... ... ... үкімет тарапынан жасалған бәсекелестік шаралары нарық
экономикасына қолайлы ... ... ... Бұл ... әсіресе
шағын және орта фирмалардың құрылуын және әлем ... ... ... ... ... ... ... Мұндай
ындаландыру жаңа құрылған шағын, орта фирмаларға мемлекет тарапынан
жәрдемақы ... ... ... салу ... ... жүргізіледі.
Осындай фирмалардың (өнеркәсіптердің) қызметтеріне тауарларды сату
ережелері, ... емес ... ... ... ... картельдер туралы т.б. заңдар құқықтық негізі болып табылады.
Өнеркәсіптерді бақылау және кәсіпкерлер мен бизнесмендердің саудаға
шығу ережелерін бақылау ... ... ... бірі ... ... ... ... сыртқы экономикалық
қатынастарды тереңдетуде экспорттық түсімдердің және импорттық төлемдердің
тең болуы ... ... ... ... монополистік жағдайы
жойылуына байланысты елдің валюталық режимі және ... ... және де ... операцияларды жүргізуде коммерциялық
банктердің қызмет ету аясы кеңейді. Көп ... ... ... ... ... түсімдердің көптеген бөлігі сыртқы
қарызды өтеуге кетеді.
Поляк Халық ... ... ... жүргізу моделіне
тездетіп өтудің белгілі бір ... ... ... ... ... қоғамның экономикалық өмірінде жаңа құбылыс болып табылмайды.
Оның рөлі ауыл ... ... ... ... ... елеулі. Бұл елде нарықтық қатынастар саласын кеңейту және олардың
инфрақұрылымын қалыптастыру жөніндегі шаралар ... ... ... атауға ие болған, бұл ... ... ... мен ... қатаң сипатта болады. Жергілікті түрде қатаң монетарлық
саясат жүргізу (ақша ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелер деңгейін ... ... ... ... жою, ... ырықсыздандыру, дайын өнім мен материалдық-шикізат
ресурстарын бір орталықтан бөлуден бас тарту, халықтың әр түрлі топтарын
әлеуметтік ... жаңа ... ... ... ... бір ... қол ... Алайда бұлар өнеркәсіптің дамуына және
адамдардың әлеуметтік жағдайына жағымсыз әсер ... ... ... ... ... ... қысқарту бағытын жүзеге асыру кезінде
барынша абай болудың қажеттілігі айтпаса да ... ... ... ... қонымды «шекараларын» аттап өту, сұраныс пен ұсынысты
теңестіру проблемаларын шешуді кейінге қалдыруы мүмкін.
Чехия республикасы үшін ... ... ... ... қайта мерзімде тез жүзеге асыру тән. Кезінде (1994ж. сәуірінде) осы
республиканың премьер-министрінің экономикалық реформалар ... ... ... ... ... ... өмірдің саяси, шаруашылық,
әлеуметтік күрделілігі «нарықтық экономиканы ... және ... ... ... ... ... қуаттап береді.
Егер шаруашылық жүргізудің нарықтық моделіне өту заңдылығын былай
қойсақ (жекешелендіруді реттеу, бағаны ырықсыздандыру және т.б.) онда ... ... ... қорытындылардың үш негізгі түріне көңіл ... бұл ... ... макроэкономикалық саясатты дұрыс негіздеу
және қолдау болып отыр. Оны жүзеге асыру бағаларды ... ... ... үшін ... ... мақсатында реструктивті вариантын (өндіріс
пен экспортты тежеу) тұрмысқа енгізуден басталды.
Екіншіден, ұлттық капиталмен салыстырғанда шетел капиталын таратуға
артықшылық берілмеуге ... ... ... ... а) ... ... ақыр
аяғында белгілі бір ел үшін екі есе қымбатқа түседі және ә) ... ... екі ұшты ... ... « ... ... көмек емес, сауда мен айырбас керек»
деген қағиданы басшылыққа ала отырып, шетелдік нарықты ашып, ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу тәжірибесі
белгілі бір қызығушылық туғызады. 70-жылдардың соңында ҚХР-да басталған
экономикалық ... ... ... ... ... бірқатар тұжырымдамалар жасалған, бұл тұжырымдамалар, социалистік
тауарлы экономиканы, ... ... ... меншіктің мемлекеттік,
қоғамдық және жеке түрлерін пайдалану және т.б. проблемаларды ... ... ... ... ... тауарлы экономика болып
табылатын экономикада реформалаудың басты бағыты ... ... ... ... ... ... ... құру» болып
табылатыны көрсетіледі.
Қытайдағы экономикалық реформалардың стратегиясы ұйымдық аспектіде
болғанмен «ауылдан қалаға» деген ... ... ... ... ... ... алға ... ауылдағы нарықтық қатынастар
элеметтерінің пайда болуы мен оларды мемлекеттік ... ... ... ... Қытайдың жоспар мен нарықты біріктіру варианты шаруашылық
жүргізудің үш деңгейлі жүйесін пайдалануды ... Осы үш ... ... моделге сай келеді: жоғарғы деңгей үшін ... ... ... (экономика құрылымы және даму қарқыны
мемлекеттік резервтер, тұрақты тауар сұранымы, ... ... ... ... ... шаруашылық деңгейі, экономиканың
алғашқы саласын қамтиды. Мұнда шығаратын ... ... және ... ... ... ... ... Шаруашылықтың үшінші деңгейі жергілікті және мерзімді өндіріс
тауарларымен әр түрлі қызмет көрсетулермен және ... ... ... ... салу жүйесіндегі аса маңызды тәжірибесі салық
жеңілдіктерінің капиталдық салымдардың екі ... ... мен ... потенциалдың өсуіне бағытталуын ынталандырады.
Көптеген экономикалық реформаларды бастан кешірген басқа ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау, салалық және аймақтық жоспарды үйлестіру, «ғылым-
өндіріс» циклін жоспарлау, несие-салық және баға саясатын жүйемен ... Сол ... ... бір ... ... ... Азия ... Оңтүстік Кореяда, Филиппинде, Сингапурда, Таиландта және ... ... мен ... ... мемлекеттік реттеу ішкі, жалпыұлттық
өнім, жинақ көлемі және қор, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жоспарлау арқылы жүргізіледі. Әлемдік
шаруашылық интеграцияға кіру стратегиясында ... ... баға ... экономикалық саясатты жүргізу шаралары қолданылды.
Бұл шаралар жоғары аталған елдердің табиғи-экономикалық, геосаясаттық
және әлеуметтік ерекшеліктері бойынша ... әр ... ... ... ... ... екі ... аспектіден
тұрады:
- біріншіден, экономиканы реформалауда ... ... ... ... ... ... тәжірибесін дұрыс пайдалану реформаға
кеткен шығынды азайтуға және уақытты үнемдеуге көмектеседі.
Қазақстан жағдайында экономиканы мемлекеттік реттеу тәжірибесін пайдалану
қажеттіліктері мен мүмкіндіктері
Мемлекеттік және ... ... ... ... ғылыми қорытындылау күн тәртібіне келесі мәселелерді қойып отыр:
бұл тәжірибе Қазақстан экономикасының жағдайына қаншалықты ... және ... ... әлде нарыққа өту кезінде Қазақстан үшін шаруашылық
жүргізудің ... ... ... ... Бұл ... ... беру жай ... ол өзінің ғылыми негізін талап етеді. Еліміздің бірқатар ... ... ... ... ... теориялық негізін
анықтауды, шаруашылықты басқарудың әкімшілдік және нарықтық механизмін
қолдануды, ... ... ... жасауды бекер тілге тиек етіп
жүрген жоқ. Бұл шешім қазіргі ... ... ... ... ... ... ... туындап отыр. Осы проблемалардың
арасынан келесі жәйттерді бөлуге болады:
- шаруашылық моделдерін өзгертуде және экономикалық жаңартуда қандай
жол ...... па, ... ... ... қатынастардың аясын ұлғайту және нарық инфрақұрылымын
дамытуда әкімшілік шешімдер арқылы немесе сыртқы ұйымдастырушылық –
құқықтық және экономикалық ... ... іске аса ма ?
- ... ... ... пен макроэкономикалық тұрақтылықты ұстап
тұруда мемлекеттік органдардың функциялары мен рөлі ... ... ... ... реттеу шаралары қандай ғылыми негізде және
қандай бағытта іске асырылуы қажет ?
- экономиканы мемлекеттік реттеу механиздерінің ... ... әр ... ... ... ... ... отырады ?
- бәсекелестік нарықты ... ... не ... ... иесін
ауыстыру мақсатында міндетті түрде және жаппай жекешелендіру ме,
жоқ әлде кәсіпкерлердің өз ... ... ... және ... ... ... қолдау ма ?
- макроэкономикалық реттеуде салалық және ... ... ... ... ?
- ... шаруашылығын жоспарлау және нарықтық реттеу қандай ғылыми
негізде үйлестіріледі ?
Егер де осы қорытындылауды ... ... ... ... реттеу тәжірибесін Қазақстан жағдайында ... ... ... ... ... ... ... Экономикалық саясатты ғылыми негіздеу, стратегияны ... даму ... және ... ... - ... ... - техникалық, құқықтық сипаттағы
мәселелерді шешуге пайдаланылады .
2. Кәсіпкерлердің, шағын және орта ... ... ... ... ... және ... тиімді бағытта дамуын ... ...... ... ... ... ... заң шығару,қаржы-несие, салық және баға белгілеу
механизмдерін кеңінен ... ... ... ... ... ... тұлғалар табыстарының, трансакциялық шығындар «қозғалысын»
тікелей мемлекеттік реттеу.
4. ... ... ... ... ... экспорттық
потенциалын жоғарылатудың басыңқылығын мойындау және оның ... ... ... ... ... іске асыруды
қамтамасыз ету.
Қазақстанның әлеуметтік шаруашылық жүйесінде ... ... ... ... ... қолданғанда келесі екі негізгі
ерекшелікті ... ... КСРО ... құлдырауы салаларынан республика саяси-
экономикалық бостандық және егемендік алғаннан ... ... ... құрылуы және іске асырылуы жаңа маңызға ие болады;
ә) Қазіргі таңда Қазақстан, қатаң ... ... ... ... арасында бәсеке өскен жағдайда ... ... ... ... өту ... ... ... нәтижесі көрсеткендей, халық шаруашылығын ... ... ... ... ... ... бас
тарту, экономиканы басқаруда көптеген дағдарыстар ... ... ... ... қылмыстың өсуі, көлеңкелі
экономиканың қалыптасуы орын алады.
Енді шетел тәжірибесінің ... ... ... ... ... тоқталайық.
Әлеуметтік-экономикалық даму жоспарының қажеттілігі сөзсіз үлкен.
Бірақ, жоспарлаудың ғылыми-методологиялық және ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... және ұсыныстық-
реттеушілік, мемлекеттік және жеке ... ... ... ... ... ролдерін атқаруы тиіс.
Бұл жердегі ең маңызды мәселе мақсатқа жету, жеке және мемлекеттік
кәсіпорындардың стратегиялық жоспарларына «сіңілуі» (салалар және ... сол ... ... ... ... ... ЖҰӨ ... ал осы жылда кәсіпорын өнім көлемінің бүкіл ... ... Бұл ... ... ... ... мен шаруашылық
субъектілердің байланысы ретінде қарастыруға болады. Қарапайым болу үшін
схемадан ... ... ... ... ... ... (1-
сурет). Бұл схема бір жағынан жоспарлы және ... ... ... ... ... және ... ... реттеуі көрсетеді.
1-сурет. Шаруашылық субъектілердің жоспарлары мен олардың
орындалуының өз ара ... ... ... ... бағыты
- табыстар «қозғалысының бағыты
- міндетті емес, керек байланыстардың бағыты
Шет елдерде нарықтық экономикамен қоса ... және ... ... рөл ... ... ... ... қазіргі
жағдайда шетел өндіріс сфераларын жеңілдікпен несиелеу және осы несиелердің
тиімді пайдалануға бағытталған мемлекеттің бақылау ... ... ... жөн. ... ... үш жыл бұрын ... ... ... ... және ... салуда барлық
жеңілдіктерді алып тастау ... ... ... ал ... ... ... делдалдық жүйеге «қызмет көрсетуге» басқаша айтқанда
тауар айналымына жұмсалды. Осындай саясаттың кері әсері әлі де ... ... ... өндірісінің өсуін ынталандыру мақсатында және
мемлекеттің экспорттық потенциалының өсуіне бағытталған ... ... ... ... ... ... салық жүйесінің жоғарғы
тиімділігіне ... ... ... әлі де бұл салада,
керісінше, заңды және жеке ... ... ... ... ... қатал жүйе таңдалуда.
1992 жылдан бастап ҚР Президенті өндіріс саласындағы ... ... ... ... ... туралы жарлықтар мен заңдарға қол
қойды. Бірақ осы жарлықтарды жүзеге асыру жолында әлі де ... және ... ... ... бар.
Шет елдегі баға белгілеу механизмі үлкен қызығушылық көрсетуде. Ауыл
шаруашылық өнімдерінің бағасын реттеу, саланың бірінші буынына табыс ... ... ... ... ... етуге кепілдік беру түрінде
құрылған. Басқа ... ... ... дағдарыс жағдайынан
шығу жолында үкімет баға деңгейіне әсіресе халықтың ... ... ... ... біз ... және ... құралдары мен тұтыну
заттарды сатуға монополия жағдайындағы бағалардың толық ... ауыл ... ... ... ... ... даму ... дотацияларды бөлмеу жолымен келе жатырмыз. Мұндай көзқарас
республикамыздың ... ... ... ... ... аграрлы
секторының өнімдеріне баға ... және баға ... ... ... тыс ... ... ... әлемге әйгілі экономист ғалымдардың адамзат
тарихында таза нарықтық экономикалық болмағаны және жоқ екендігі туралы
сенімді ... ... ... әр елдің табиғи-тарихи, ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін ескере отырып шаруашылық жүргізудің жоспарлары
және нарықты модельдердін жете ... ... ... ... шаруашылық
жүргізу модельдерінің орнын ауыстыру эволюциялық жолмен жүргізуі ... ... бір ... бұл ... қазіргі кезде алдыңғы қатарда
саналатын нарықты экономикасы дамыған елдердің бірнеше ғасырлық тәжірибесін
зерттеу нәтижесінде ғұлама ғалым-экономистер ... де осы ... ... ... шетелдік экономиканы
мемлекеттік реттеу тәжірибесін ... ... ... болса,
онда келесі негізгі заңдылықтарды көрсетуге болады:
1. Экономикалық ... ... ... стратегияны анықтау,
шаруашылық даму тактикасын,мақсатын және басымдылығын айқындау
инвестициялық - ... ... - ... ... ... шешуге пайдаланылады .
2. Кәсіпкерлердің, шағын және орта бизнес ... ... ... ... және ... тиімді бағытта дамуын ынталандыруы мақсатында
ұсынушы – ... ... ... ... Әкімшілік, заң шығару,қаржы-несие, салық және баға белгілеу
механизмдерін кеңінен қолдана ... ... ... заңды және
жеке тұлғалар табыстарының, трансакциялық шығындар «қозғалысын»
тікелей мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жоғарылатудың басыңқылығын мойындау және оның әлемдік
шаруашылық интеграциялық процесіне «жеңіл» кіруін іске асыруды
қамтамасыз ... ... мен ... ... ... деңгейі мен
өндірістің ғылыми сыйымдылығымен көзге түсіп келе жатқан әлемдік экономика
дамуының қазіргі деңгейі-ұлттық ... ... бір- ... өсуіне, олардың өзара сіңісіп ... ... ... ... ... күні кез ... елдің өндірушісі әлемдік өндірушілермен
бәсекеге түсе алатындай болуы тиіс.Фритредерлік ... ... ... өнім ... барлығына бірегей шарт қойылатын ортақ ... ... ... ... ... мен ... ... байланыстылығы әлемдік нарық талабына төтеп ... ... ... мен ... ... ... ... деңгейін жасауға өткір қажеттілікті туғызды.
Қолданылған әдебиеттер
1. Мамыров Н.К., ... Ж.О. ... ... в ... ... опыт, проблемы: Учебное пособие.-Алматы:
Экономика,1998.
2. Мамыров Н.К., Саханова А.Н. Государство и ... ... ... ... ... ... становления и развития. Под.
ред. М.Б. Кенжегузина.- Алмыты: ИЭМОиН РК, 2001.
4. Государственное ... ... / Под. ред. В.И. ... Волгина., М.: Экономика 2000.
5. Орешин В.П. Государственное ... ... ... ... М.: ИНФРА-М,2000.
6. Елемесов Р., Жатканбаев Е. Государство и ... ... ... ... ... ... шаруашылығы және оның даму жоспары
Тауар, ресурс, қызмет ... ... ... ... бөлу мен пайдалану
Тауар және ресурс қозгалысын нарықтық реттеу және нарықтық қатынастардың
субъектілері
Экономика саласын тікелей мемлекет
тік ... ... және ... ... даму ... ... үй ... және олар-
дың даму жоспары
Мемлекеттік кәсіпорындар және олар-
дың даму жоспары
Халық шаруашылығы салалары және ... даму ... ... және ... кешенді даму жоспары

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерліктің дамуы және тиімділігін арттыру» (ЖШС «АРЫС» мысалында )77 бет
Экономикалық қатынастар жүйесіндегі инфрақұрылымның даму приоритеттері152 бет
Экономиканы мемлекеттік реттеу туралы68 бет
Ломбардтық несие4 бет
Delphi дің мультимедиялық мүмкіндіктері12 бет
Delphi ортасындағы графиканың мүмкіндіктері12 бет
Delphi ортасының мүмкіндіктері24 бет
DELPHI-дiң графикалық мүмкiндiктерi және қолданбалары64 бет
Delphi-дің графикалық мүмкіндіктерін қолдана отырып қозғалатын бағдарлама құру20 бет
Delphi-дің мультимедиалық мүмкіндіктері15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь