Экологиялық бiлiм берудiң құқықтық тұрғыдан қажеттiлiгi

Елiмiздiң табиғаты мен оның байлықтары Қазақстан Республикасы халықтарының өмiрi мен қызметiнiң, олардың тұрақты әлеуметтiк-экономикалық дамуы мен әл-ауқатын арттырудың табиғи негiзi болып табылады десек, бүгiнге дейiн адамзат баласы табиғат байлықтарына таусылмайтын пайда көзi деп қарап келгенi де рас.
Алайда, экологиялық проблемалар мойындалған тұста табиғат пен қоғам үйлесiмдiлiгiн сақтау мақсатында табиғи ресурстарды пайдалану құқығын мақсатына қарай төмендегiше екiге бөлiп қарау маңызы айқындала түсуде:
- табиғи ресурстарды экономикалық, экологиялық сауықтыру, өнегелi-эстетикалық қажеттiлiктер үшiн шектеулi пайдалану құқығы.
- табиғи ресурстарды адамның өмiрi мен тiршiлiгi үшiн шектi пайдалану құқығы.
Бұдан шығар негiзгi түйiн, ғылымда “экология” ұғымының негiзiн алғаш қалыптастырған немiс ғалымы Эрнест Геккель айтқанындай: “қоғам мен табиғаттың қатар өмiр сүруi бiр-бiрiне тығыз байланысты заңдылық. Қоршаған табиғи орта - адам тiршiлiгiне, шаруашылығына қатысты әлеуметтiк және экономикалық қажеттiлiктердi өтейдi, оның байлығын дұрыс пайдалана бiлсе, ол сарқылмайтын игiлiк көзi” болмақ.
Бiрақ мыңдаған жылдар бойы өсiп тұрған орман-тоғай, таза сулы бұлақ пен өзендер, құнарлы топырақты аймақтар қазақ жерiнде адамдар жиi қоныстанған аумақтарда бей-берекет пайдалану салдарынан бүлiнiп, кейбiреулерi пайдалануға жарамай қалды. Табиғат байлықтарын жоспарсыз және кең көлемде кешендi пайдалану табиғи қорлардың тез азаюына әкеп соқты.
Осылайша, табиғи шикiзатты пайдаланатын өнеркәсiп өндiрiсiнiң дамуы табиғи байлық қорларының азаюына ғана емес, ол сондай-ақ табиғи ортаның ластануына әкеп соқтырды. Өнеркәсiп орындарынан шығатын керексiз қалдық заттар қоршаған табиғи ортаның топырағын, суын және ауа кеңiстiгiн ластады.
Ашына айтсақ, бұл шiркiн экология проблемасы дегенiңiз сiз онымен айналыспасаңыз, түбi апатқа, құрдымға апарып соқтырары хақ.
Осыған орай, 1997 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының «Қоршаған ортаны қорғау туралы» Заңы құқықтық нормасының орындалу барысы елiмiзде экологиялық проблеманың алдын алуға қызмет ете ала ма?
Қызмет ете алса, қандай дәрежеде? Қызмет ете алмаса, не үшiн ол заң қолданыста жүрiп жатыр? – деген орынды сұрақ туары даусыз.
Аталған нормативтiк құқықтық акт мазмұнында “жойып жiберуден, бүлiнуден, зақымданудан, азып тозудан, ластанудан ұтымды пайдаланбаудан және өзге де зиянды ықпал етуден: жер, жер қойнауы, су, атмосфералық ауа, ормандар мен өзге де өсiмдiктер әлемi, жануарлар дүниесi, табиғи экологиялық жүйелер, климат және жердiң озонды қабаты қоршаған ортаны қорғау обьектiлерi ретiнде ерекше қорғалуға тиiс” екендiгiне салмақ түсiрiле отырып көрiнiс тапқан [1].
Бұл құқықтық норма елiмiзде қоршаған ортаның құрамдас бөлiгi ретiнде қоршаған ортаны қорғау обьектiлерiн кешендi түрде экологиялық қорғау сипатын берсе, аталған табиғи ресурстарды арнайы тиiмдi пайдалану мен оны ұтымды пайдалану арқылы құқықтық қорғау нысанын қамтитын жекелеген нормативтi құқықтық актiлер жүйесi де қалыптасқан.
        
        ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БIЛIМ БЕРУДIҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТҰРҒЫДАН ҚАЖЕТТIЛIГI

 Елiмiздiң табиғаты мен оның байлықтары Қазақстан Республикасы халықтарының
өмiрi мен ... ... ... ... дамуы мен әл-
ауқатын арттырудың табиғи негiзi болып табылады десек, бүгiнге дейiн
адамзат баласы табиғат ... ... ... көзi деп ... де ... ... ... проблемалар мойындалған тұста табиғат пен қоғам
үйлесiмдiлiгiн сақтау мақсатында табиғи ... ... ... қарай төмендегiше екiге бөлiп қарау маңызы айқындала түсуде:

 - табиғи ресурстарды экономикалық, экологиялық сауықтыру, өнегелi-
эстетикалық ... үшiн ... ... ... - ... ресурстарды адамның өмiрi мен тiршiлiгi үшiн шектi пайдалану
құқығы.

 Бұдан шығар негiзгi түйiн, ғылымда “экология” ұғымының ... ... ... ғалымы Эрнест Геккель айтқанындай: “қоғам мен
табиғаттың қатар өмiр сүруi бiр-бiрiне тығыз байланысты заңдылық. Қоршаған
табиғи орта - адам ... ... ... ... ... ... ... оның байлығын дұрыс пайдалана бiлсе,
ол сарқылмайтын игiлiк ... ... ... ... ... бойы өсiп ... орман-тоғай, таза сулы бұлақ пен
өзендер, құнарлы топырақты аймақтар қазақ жерiнде адамдар жиi қоныстанған
аумақтарда бей-берекет пайдалану салдарынан бүлiнiп, ... ... ... ... ... ... және кең ... пайдалану табиғи қорлардың тез азаюына әкеп соқты.

 Осылайша, табиғи шикiзатты пайдаланатын өнеркәсiп ... ... ... ... ... ғана ... ол ... табиғи ортаның ластануына
әкеп соқтырды. Өнеркәсiп орындарынан шығатын керексiз қалдық заттар
қоршаған табиғи ортаның топырағын, суын және ауа кеңiстiгiн ластады.

 ... ... бұл ... ... проблемасы дегенiңiз сiз онымен
айналыспасаңыз, түбi апатқа, құрдымға апарып соқтырары хақ.

 Осыған орай, 1997 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының «Қоршаған
ортаны қорғау ... Заңы ... ... орындалу барысы елiмiзде
экологиялық проблеманың алдын алуға қызмет ете ала ма?

 Қызмет ете ... ... ... ... ете ... не үшiн ол заң
қолданыста жүрiп жатыр? – деген орынды сұрақ туары даусыз.

 Аталған нормативтiк ... акт ... ... ... ... азып ... ... ұтымды пайдаланбаудан және өзге де
зиянды ықпал етуден: жер, жер қойнауы, су, атмосфералық ауа, ормандар мен
өзге де өсiмдiктер ... ... ... табиғи экологиялық жүйелер,
климат және жердiң озонды қабаты қоршаған ортаны қорғау обьектiлерi ретiнде
ерекше қорғалуға тиiс” екендiгiне салмақ түсiрiле отырып ... ... Бұл ... ... ... ... ортаның құрамдас бөлiгi ретiнде
қоршаған ортаны қорғау обьектiлерiн кешендi түрде ... ... ... ... ... ... арнайы тиiмдi пайдалану мен оны
ұтымды пайдалану арқылы құқықтық қорғау нысанын қамтитын жекелеген
нормативтi құқықтық актiлер ... де ... ... қатарында Қазақстан Республикасының  Жер кодексiн (2003 ж. 20
маусым), ... ... (2003 ж. 8 ... Су кодексiн (2003 ж. 9 шiлде)
Атмосфералық ауаны қорғау туралы заңын (2002 ж. 11 ... ... ... ... (2002 ж. 3 ... Жануарлар дүниесiн қорғау, өсiмiн
молайту және пайдалану туралы заңын (2004 ж. 9 ... ... ... Жер ... және жер ... ... туралы
заң күшi бар жарлығын (1996 ж. 27 қаңтар) және ... ... ... бар ... ... ... ... Республикасы  «Ерекше
қорғалатын табиғи аумақтар туралы» Заңын (2006 ж. 7 ... ... ... өзге де ... ... ... заң асты нормативтi 50-ге жуық
құқықтық актiлердiң экологиялық талап мүддесi ескерiлмей қалатын жағдайлары
да ... олар ... ... ... ретiнде жауапкершiлiк туындататын
процеске алып келедi.

 Осыған орай, халық арасында заңдарды құрметтеу, әрбiр адамның құқықтық
санасын ояту және оларға ... ... ... ... жетiлдiру
мақсатын көздеген Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2002 жылғы 20
қыркүйектегi N949 Жарлығымен мақұлданған Қазақстан Республикасының Құқықтық
саясат Тұжырымдамасы дүниеге ... Онда ... ... ... туралы заңдарды жетiлдiру  мақсатында:

 - Экологиялық сақтандыру жүйесiн;

 - Кiнәлiлердiң жазадан құтылмауына кепiлдiк беретiн және қоршаған ... ... ... қамтамасыз ететiн мемлекеттiк бақылаудың
броконьерлiкпен және орман бұзушылықпен ... ... ... - ... мемлекеттiк экологиялық мемлекеттi мониторинг жүйесiн;

 - Белгiленген нормативтерден тыс қоршаған ортаны ластайтын
кәсiпорындардағы мiндеттi экологиялық ... - ... және ... ... басқару жүйесiн;

 - Қоршаған ортаны реттеудiң және оны ластауды болдырмаудың бiршама
жетiлдiрiлген экономикалық ... ... үшiн ... заңдар мен заңға
тәуелдi актiлер әзiрлеу қажет болады делiнген [2].

 ... ... су, жер, ... ... өсiмдiк пен жануарлар дүниесiн
қорғау жөнiндегi заңнамада тек шаруашылықта пайдалануды дамытуға ғана емес,
табиғи ресурстарды қорғау мен ... де ... жаңа заң ... Жер қойнаулары мен жер қойнауларын пайдалану туралы ... ... ... ... ... келеңсiз зардаптарын жою
жөнiндегi шаралар көзделуi тиiстiгi ереше аталып өтiлген.

 Бiздiң ойымызша, ең алдымен экологиялық және табиғат қорғау заңдарын
жетiлдiруде нормативтi ... ... ... ... емес, бұған дейiн
қолданыста болған қоршаған ортаны қорғау туралы ... ... ... ... база ... ... ... Неге? Себебi, халықаралық деңгейде Қазақстан экологиясы туралы жағымды
пiкiр айтылмайды. Елiмiз жетпiс жыл бойы Кеңес Одағының ... ... ... ... ... қазба, кен байлықтары барынша
пайдаланылып, ысырапшылыққа ұшырады, экологиялық апатқа тап болды. Бiрақ
бұл туралы ешкiм жақ ашпады. Өйткенi, бұл ... ... ... ... Сондықтан қоршаған ортаның қалыпты жағдайына қоғамдық үн ... ... ... ... ... ... қорғау туралы заңдарды бiртұтас экологиялық заңнама
механизмiмен алмастыруға мүмкiшiлiк те болмады. Өйткенi ... ... ... ... ... деп ... тек оны ... қорғауға алу принциптерi жүйеленген болатын.

 Бүгiнгi күнi жасыратыны жоқ жер, су, ауаның ... ... ... ... ... ... 10-15 есе асып ... [3], жерiмiздiң 44 пайызы
аридтi (шөл), 23 пайызы субаридтi (шөлейт) екенiн, елiмiздiң егiстiк
жерiнiң 20-30%-ы  табиғи жолмен пайдалану шеңберiнен ... 63 ... ... ... жайылымдық жер тiркелгенiн [4], республика жерiнде 20
млрд тонна өндiрiс қалдығы бар екендiгi, оның iшiнде 237 млн тонна
радиоактивтiк қалдықтардың ашық аспан ... ... ... [5] ... ... жау өрт ... ... оқиғалары жиiлеп кеткендiгiн
анықтап алған кезде сөзсiз Экология кодексiн қабылдау қажеттiгi туындайды.

 Ол ... ... ... ... ... ... биылғы Жолдауында:
“2006 жылы бiздiң экологиялық заңнамаларымызды халықаралық озық актiлермен
үйлестiруге, жаңа стандарттарға ... ... ... жүйесiн
жетiлдiруге бағытталған Экология кодексi қабылдануға тиiс” деп ерекше атап
өткен болатын [6].

 Бұл ... ... ... ... ... ... ортаны
қорғау және экологиялық қауiпсiздiктi қамтамасыз ету мақсатын көздеп
отырған стратегиялық бағдары уақыт келген сайын пысықталып, нақты iске
асырылу механизмi кезек күттiрмес мәселенiң бiрi ... ... ... ... ... ... “экологиялық ақпараттандыру”
“экологиялық аудит”, “экологиялық бiлiм беру және насихат”, “экологиялық
қалдықтар туралы” заңдарды дайындау тұжырымын [7] бiрiздiлендiретiн
экология кодексiнiң ... ... ... пiсiп ... айдан
анық.

 Демек, дәл бүгiнгi күнi экологиялық жағдайға талдау жасау, оның ... ... ... ... ... пiкiр ... үшiн ... мен тәрбиесiн, мәдениетiн көтеру керек. Ол үшiн барлық оқу
орындарында экологиялық бiлiм мен тәрбие берудi саяси ... ... ... Осы ... ... ... қолдап-қуаттау сiз бен бiздiң
ортақ мүддемiз болып отыр.

 Бұдан өзге, әрбiр жергiлiктi ... ... ... бiлiм ... құру ... орта ... қалдырмай, аумақтық экологиялық
жағдайдың одан әрi асқынуына тосқауыл қоюға шынайы үн қата ... ... ... жеке тұлғаны қалыптастыру дағдысын күн тәртiбiне
шығару қажет.

 Осы орайда, экологиялық бiлiм берудiң мақсаты - жеке адамның бойында
табиғатқа деген iзгiлiк қатынастарды ... ... ... ... ... үйлесiмдiлiк рухында тәрбиелеу турасында
айқындалып, бiлiм жүйесiнде экологиялық бiлiм мен тәрбие ... ... да ... ... [8].

 ... ... жеке адам мен қоғамның табиғатқа деген оң ... ... ... үшiн ... әлеуметтiк және
экономикалық мәселелердi шешу қажеттiгi экологиялық бiлiм берудiң басты
мiндеттерi болып табылатындығы нақты танылған.

 Оларға:

 1) экологиялық және табиғат ... ... ... және ... ... 2) ... ресурстарды тиiмдi пайдалануда жауапкершiлiктi күшейту;

 3) қоршаған ортаның тазалығы мен адам денсаулығының үйлестiгiн
сәйкестендiрудi;

 4) үздiксiз экологиялық бiлiм ... ... ... 5) ... ... ... ... көпшiлiкке жетуiн
қамтамасыз етудi жатқызуға болады.

 Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей, экологиялық проблемаларды табысты шешу
мен ... ... ... ... ... ... ... экологияландыру болып табылатынын аңғартса
да, жаңа ғасырдың экологиялық дағдарыс пен табиғи ... ... ... ... үшiн ... ... сананың жетiлу толғағында
ойланарлық жағдайды қалыптастырып отыр.

 Бұл ... ... ... ... ... ... үмiт артып,
“Қазақстан-2030” даму стратегиясының басымдықтарын ескере отырып, Қазақстан
Республикасы ... 2010 ... ... ... ... ... және
ХХI - ғасырдағы күн тәртiбiнiң негiзгi ережелерi мен ... орта ... ... 1992 ... ... декларациясының қағидаларын,
сондай-ақ Иоханнесбургте өткен (2002 жылы) тұрақты даму ... ... ... ... ... ... Республикасының
2004-2015 жылдарға арналған Экологиялық қауiпсiздiгi Тұжырымдамасын бекiтуi
құптарлық жағдай [9].

 Жалпы Тұжырымдама ұсынылған экологиялық қауiпсiздiк пен табиғат
пайдаланудың аса маңызды проблемалары ... ... оның ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, қоршаған
ортаның жай-күйiне мониторингтiң бiрыңғай жүйесiн енгiзу, Қазақстан аумағын
экологиялық аудандарға бөлу және арнаулы картографиялау үрдiстерi
экологиялық қауiпсiздiктi ... ... ... ... ... және ... ... қамтитын үш кезеңдегi бағыттары мен негiзгi
тетiктерiн жоспарлы түрде айқындап бердi.

 Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... оның бар байлығын
адам игiлiгi үшiн мейлiнше ұтымды пайдалану, қорғау және көркейту iсi
бүгiнгi күн талабына сай ... ... ... ... Дархан табиғат
қаншама бай болғанымен, оның сан алуан ресурстарының қай-қайсысы болмасын
шексiз емес екендiгiн күнделiктi ... өзi ... ... ... ... бiлiм ... ... ұстанымы мен қоршаған табиғи
ортаны қорғау саласында экология кодексiн қабылдау ... ... ... көзi ... ойы ұшқыр азаматтардың қолдауын күтетiн қоғамдық
тұжырым деп бiлемiз.

 Ал, бұл iс-шара халықтың жаппай экологиялық мәдениетiн ... ... ... ... ... да экологиялық бiлiм мен
тәрбие қоғамның әрбiр мүшесiне табиғатты қорғауға немқұрайдылықпен
қарамауды ... ... ... ... ... ... қорғауға
дағдыландыруды көздейдi.

Сонымен, бiз елiмiздiң барлық жергiлiктi аумақтарының әкiмшiлiктерiнде
экологиялық сақшылар штабын, бiлiм ... ... ... пәндерi
оқытушыларынан экология клубы мақсатындағы әдiстемелiк бiрлестiктер құруды,
ал мектептердегi дәстүрлi ... ... - ... ... ... бiз” атты ... семинарлармен шектелмей, әрбiр мектеп жанынан
нақты питомниктер ашып, жас экологтарды табиғатты сүюге тәрбиелей ... ... ... ... ... бiр ... ... бейiмдеп оқытуды
ұсынар едiк.  
        
      

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық бiлiм берудiң құқықтық тұрғыдан қажеттiлiгi туралы6 бет
"Құқықтық тәрбие"73 бет
Баланы рухани-адамгершілік тұрғысынан дамытуға қажетті құндылықтар7 бет
Бүгінгі Қазақстандағы мемлекеттік басқарудың күйіне кешенді талдау жасап, орталықтандыру мен орталықсыздандыру балансына қол жеткізу қажеттігін елдегі әкімшілік реформасы тұрғысында негіздеу123 бет
Елбасымыздың тәуелсіздік жолында баяндалған туындыларын тарихнамалық тұрғыда талдау және осы туындылардың Қазақстандық қоғам және ғылым үшін таңдағы қажеттілігі мен маңызы22 бет
Бастауыш сынып жасындағылардың ерекшеліктері мен дамуы6 бет
Компьютер көмегімен есеп шығару технологиясын оқушының математикалық білімін тереңдетуде, дамытуда пайдалану ерекшеліктері4 бет
4-5 жастағы балаларды адамгершілікке тәрбиелеуде халық ауыз әдебиетінің үлгілерін пайдалануды теориялық тұрғыдан талдау және оның тиімді әдіс-тәсілдерін анықтау67 бет
XVI-XIX ғасырларда Қазақстан аумағын физикалық-географиялық тұрғыдан зерттеу11 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь