Қытай математиктері туралы


1. «Тоғыз кітаптағы математика»
2. Екінші кітап «Əртүрлі дəнді дақылдардың ара қатынасы»
3. Қытайдың ертедегі математикалық жетістіктері
Қытай
математиктері туралы білім үзінділері оның ежелгі уақыт тарихында біздің
заманымызға дейінгі 2 мың жылдықтың орталарында шығады, олар көбіне
күнпарақ жайлы мəліметке тіреледі. Ол кезде халық көбіне егін
шаруашылығымен айналысты, дəнді себетін жəне күріш, егін жинайтын
мезгілді дұрыс анықтау барлық шаруашылықтар үшін зор маңызын тигізді.
Сəйкестірілген күнпарақ есептеулер үшін жақсы арифметикалық білім қажет
болды.
«Тоғыз кітаптағы математика» атты бізге дейін жеткен математикалық
шығармашылықта біздің заманымызға дейінгі 1–ші мың жылдықта өмір сүрген
математиктердің көпғасырлық жұмыстарының қорытындысы келтірілген, ол
Қытай математикасы мен оның айналасындағы елдердің дамуына зор əсер етті.
Ертеректегі мəліметтер бойынша Чжан Чан құрастырған «Тоғыз кітаптағы
математика» қытай математиктерінің есептеу техникасының өте жоғары
дəрежеде жəне жалпы алгебралық тəсілдерге қызығушылық бар екенін
көрсетті. Бұл шығармада бірінші рет бүтін сандардың квадрат пен кубтан
түбірін есептеп шығаруды жазған, ол осы күнгі мектептегі қолданылып жүрген
тəсілмен дəл келді. Былайша айтқанда, ол жер өлшеулер мен
құрылысшылардың, финанс жұмысшылары мен шаруа адамдарының, көпестер
мен қолөнершілердің математикалық білімінің энциклопедиясы болды.
Ежелгі Қытайда білімді адамдар жоғары бағаланды.
Мемлекеттік
қызметкер болу үшін «Тоғыз кітаптағы математика» трактатын оқып,
математикадан емтихан тапсыру керек еді.
«Жазықтықты өлшеу» деп аталатын «Математиканың» бірінші кітабы
кейбір қарапайым тік бұрышты фигуралардың, дөңгелек пен оның бөліктерінің
аудандарын есептеу, сонымен қатар бөлшектерге қолданылатын

Пән: Математика, Геометрия
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 29 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қытай
математиктері туралы білім үзінділері оның ежелгі уақыт тарихында біздің
заманымызға дейінгі 2 мың жылдықтың орталарында шығады, олар көбіне
күнпарақ жайлы мəліметке тіреледі. Ол кезде халық көбіне егін
шаруашылығымен айналысты, дəнді себетін жəне күріш, егін жинайтын
мезгілді дұрыс анықтау барлық шаруашылықтар үшін зор маңызын тигізді.
Сəйкестірілген күнпарақ есептеулер үшін жақсы арифметикалық білім қажет
болды.
Тоғыз кітаптағы математика атты бізге дейін жеткен математикалық
шығармашылықта біздің заманымызға дейінгі 1 - ші мың жылдықта өмір сүрген
математиктердің көпғасырлық жұмыстарының қорытындысы келтірілген, ол
Қытай математикасы мен оның айналасындағы елдердің дамуына зор əсер етті.
Ертеректегі мəліметтер бойынша Чжан Чан құрастырған Тоғыз кітаптағы
математика қытай математиктерінің есептеу техникасының өте жоғары
дəрежеде жəне жалпы алгебралық тəсілдерге қызығушылық бар екенін
көрсетті. Бұл шығармада бірінші рет бүтін сандардың квадрат пен кубтан
түбірін есептеп шығаруды жазған, ол осы күнгі мектептегі қолданылып жүрген
тəсілмен дəл келді. Былайша айтқанда, ол жер өлшеулер мен
құрылысшылардың, финанс жұмысшылары мен шаруа адамдарының, көпестер
мен қолөнершілердің математикалық білімінің энциклопедиясы болды.
Ежелгі Қытайда білімді адамдар жоғары бағаланды. Мемлекеттік
қызметкер болу үшін Тоғыз кітаптағы математика трактатын оқып,
математикадан емтихан тапсыру керек еді.
Жазықтықты өлшеу деп аталатын Математиканың бірінші кітабы
кейбір қарапайым тік бұрышты фигуралардың, дөңгелек пен оның бөліктерінің
аудандарын есептеу, сонымен қатар бөлшектерге қолданылатын
25
арифметикалық амалдар жөніндегі қосымша мəліметтерден тұрады.
Екінші кітап Əртүрлі дəнді дақылдардың ара қатынасы деп аталады. Ол
дəнді дақылдарды салыстыру мөлшерінің кең көлемді кестесімен ашылады. Бір
белгісізі бар пропорциялық есептер біркелкі бір немесе бірнеше заттардың
бағасын сол заттардың белгілі бір бағасы бойынша есептеуге арналған
есептермен жалғасады. Мұндай есептеркейіннен Еропада үш еселік есеп
ережелері атанды.
Сатылап бөлу үшінші кітабында шаманы берілген санға пропорционал
бөліктерге бөлуге арналған бірнеше есептер берілген.
Төртінші кітапта тік төртбұрыштың бір қабырғасын ауданы мен екінші
қабырғасы арқылы, квадраттың ауданы бойынша оның қабырғасын жəне көлемі
бойынша кубтың қырын немесе шар мен шеңбердің диаметрін табу туралы
айтылады.
Жұмыстың бағасы атты бесінші кітапта үй қабырғасының.
каналдардың, бөгеттің, жер қазбалардың, кейде күрделі формадағы нəрселердің
көлемін өлшеу құрылыс жұмыстарына керекті жұмысшылардың санын есептеу
тəсілдері бар.
Пропорционалды үлестіру алтыншы кітапта - əртүрлі мазмұндағы
сызықтық есептер, жолды анықтауға арналған есептер, бассейн жайлы есептер
жиналған. Арифметикалық жəне геометриялық прогрессия есептері қызықты.
Жетінші кітап Артықшылық пен жетпестік. Екі белгісізі бар бірінші
дəрежелі екі теңдеу жүйелерін шешу тəсілдері берілген. Сол тəсілдердің біреуі
екі жалған амал ережесі, ол бір белгісізі бар тендеулердің біріне қолданылады.
Жазылған ережелерде берілген есептерді шешу үшін əбден өнделген есептеу
алгоритмдерін жасаута тырысу секілді Ежелгі Қытай математиктерінің
маңызды ерекшеліктері көрсетілді. Екі белгісізі бар сызықтық теңдеулер
жүйесін шешудің жүйелі жолдары алғаш рет қытай шығармаларында
кездескені белгілі.
Сегізінші кітап Фан - Чэн - көп белгісізі бар белгілі бір сызықтық жүйе
шешімінің жалпы алгоритмін құрайды (фан - чэн қытай тілінен аударғанда -
алгоритм). Фан - Чэн əдісі сызықтық жүйе есептерін шешудегі қытай
ғалымдарының жетістіктерінің жоғары сатысы болып табылады (бұл п белгісізі
бар п - сызықты теңдеулер жүйесін шешу алгоритмі). Символиканы қолдана
отырып, фан - чэн əдісінің канондық жүйеге қолданылатынын айтуға болады.
Басқа елдердің ғалымдары сызықтың есептерді бұрыннан да шешетін болған,
бірақ кез келген белгісізі бар сызықтық теңдеудің канондық жүйесін шешудің
біркелкі алгоритмі қытай ғалымдарының жаңалығы болып табылады
(Алгебра, Сызықтық теңдеулер жүйесі тарауларын қара). Ғылым
тарихында тұңғыш рет оң жəне теріс сандарға бөліну кездеседі. Ежелгі қытай
математиктері теріс сандармен еркін айналысты. Теріс сандарды енгізу, оларды
қосу жəне азайту ережелері қытай ғалымдарының жасаған ең маңызды
жаңалықтары болып табылады. Кейінірек теріс сандар үнді математикасында
да таратылды. Бірінші рет біз олармен Брахмагупта шығармасында, яғни XII
ғасырдың басында кездесеміз.
Гоу - гу атты тоғызыншы кітапта тікбұрышты үшбұрыштарды
26
қолданатын бірқатар есептер жиналды. Олардың ішінде қол жетпес аралықтағы
затқа дейінгі қашықтықты, құдықтың тереңдігін анықтайтын есептер бар. Кітап
Гоу - гу деп аталады, өйткені Гоу - тікбұрышты үшбұрыштың əрі қысқа, əрі
көлденең катеті, ал Гу - ұзын тік катеті. Гоу - гу Пифагор теоремасымен
өрнектелген бір - біріне бағыныштылықты білдіреді.
Шеңбердің ұзындығының диаметрге қатынасы 3,141526 3,1414927
аралығында екенін көрсеткен Цзу Чун - Чжи қызметінің қорытындысы (V
ғасырдың екінші жартысы) геометриядағы есептеу тəсілдерінің жоғары
дамығандығының мысалы бола алады.
Теңдеуді сандық əдіспен шешу қытайлықтардың тамаша жұмыстарының
бірі. Үшінші дəрежелі теңдеулерге келтірілетін геометриялық есептер бірінші
рет астроном, əрі математик Ван Сяо - тун (VII ғасырдың 1 - ші жартысы)
еңбектерінде кездеседі. Төртінші жəне жоғары дəрежедегі теңдеулерді шешу
тəсілдерін мазмүндау ХІІІ - ХІV ғасырлардағы қытай математиктерінің
жұмыстарында көрсетілген. Орта ғасырлық қытай математикасы XIV ғасыр
аяғында өздерінің жоғарғы даму биіктігіне жетті.
Қытайдың ертедегі математикалық жетістіктері б.з.б. 2-1 ғасырларда жазылған ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мысыр математикасы. Александрия ғылыми мектебі
Математика ғылымының тарихы
Теріс сандардың дамуы
Мектеп математикасының тарихи мағлұматтары
Бастауыш мектепте арифметикалық амалдарды
Математика тарихын оқыту –білімді ізгілендіру тəсілі педагогика мамандықтары бойынша студенттегре арналған оқу құралы
ОРТА ҒАСЫРДА ҚЫТАЙ МАТЕМАТИКАСЫНЫҢ МҰСЫМАН ЕЛДЕРІ МАТЕМАТИКАСЫНА ЫҚПАЛЫ
Математика ғылым атасы
Математиканың даму тарихы
Математика тарихы
Пәндер