Нормативтік - құқықтық акт

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 НОРМАТИВТІК . ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДІ ТАЛҚЫЛАУ ... ... ... ...5
1.1 Талқылау түсінігі және қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Құқық нормаларын талқылау тәсілдері (әдістері) ... ... ... ... ... ..6
1.3 Талқылау түрлері және субъектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

2 НОРМАТИВТІК . ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
2.1 Нормативтік . құқықтық актілердің түсінігі және жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
2.2 Нормативтік . құқықтық актілердің түрлері ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.3Hормативтік шарт құқық нысаны ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

3 ҚҰҚЫҚ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ЖӘНЕ НОРМАТИВТІК. ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДІҢ ЖҮЙЕЛІЛІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
3.1 Құқық шығармашылық үрдіс түсінігі және оның этаптары ... ... ... .20
3.2 Құқық шығармашылық қағидалары мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ...21
3.3 Нормативтік . құқықтық актілерді жүйелеу негіздері ... ... ... ... ... ...23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
КІРІСПЕ

Құқық теориясында қүқық нормаларын жүзеге асырудың әр түрлі нысандары танылған. Қүқық нормасының мазмүнымен негізделген қүқықты жүзеге асыру әрекетінің сипатына байланысты төрт нысан танылған: қүқықты сақтау, орындау, пайдалану және қолдану.
Сақтау арқылы тыйым салушы нормалар жүзеге асырьшады, бүл нысанның мәні - тыйым салынған әрекетті жасаудан бас тарту болып табылады. Субъектінің әрекеті пәстігімен айқындалады немесе қазақшаласақ «сен тимесең, мен тимен» қағидасына сүйенеді деуге болады.[1,86-б.]
Орындау, керісінше, субъектіден міндеттеуші құқықтық нұсқауларды жүзеге асырумен байланысты болатын белсенді әрекеттерді талап ететін жүзеге асыру нысаны болып табылады. Бұнда субъект өзіне жүктелген белсенді әрекетке деген міндеттілікті атқарады.
Қүқықты пайдалану субъектінің окілеттілігін жүзеге асыруға зағьпталған, сондыктан да бүнда оның ерік-жігеріне байланысты белсенді мінез-қүлық та, пәс әрекет те жасалуы мүмкін. Құқықты пайдалану - рұқсат беруші нормалардан бастау алатын мүмкіндіктерді ске асырудан көрінетін күкыкты жүзеге асыру нысаны. Ол азаматтардың қүқыктарын қорғауы, меншік объектілеріне заңдық карлық ету құқығы, сайлау құқығын пайдалануы түрінде кездеседі.
Расын айтқанда, құқықты жүзеге асыру туралы оны орындауға сатысты ғана айту жөн. Бүнда өзге құқықтық қүралдармен бірге сепілдендірілген нәтижелерге жетуді қамтамасыз ететін зандық юрмаларда танымал әрекет тәртібі қалыптастырылады, олар соңынан нақты, тікелей мағынасында фактілі қатынастарға ауысуға, яғни өмірде жүзеге асырылуға тиісті. Ал өзге екі құқық нысанының әрекеті, әсіресе жеке құқық аймағындағы әрекеті нақтыландыра түсуді қажет етеді. Алдымен көрсетілген қүқықты жүзеге асырудың екі нысаны бірлікте, үйлестікте және реттеу типіне бағыныштылықта қарастырылуы қажет. Өйткені, пайдалану барысында әрқашанда сақтау да орын алады: жалпы мүмкіндік беруші реттеуде - нақты тыйым салынған нормаларды бұзбау түрінде, рүқсат беруші реттеуде - субъективті құқықпен шектелінген шекарадағы әрекеттерге қатаң мойын сүну, оның көлемінен шығатын әрекеттерге бармау түрінде көрінеді. Бастысы бұнда емес. Жоғарыда аталған реттеудің екі типінде де өкілді субъект белсенді әрекет етеді. Осы белсенді әрекетті шартты түрде ғана құқықта бекітілген «жүзеге асыру» ретінде айтуға болады. Ал шын мәнінде бұндағы субъектілердің белсенді әрекеті әлеуметтік өмірдің объективті қажеттіліктеріне негізделген материалдық, саяси, рухани және өзге де мүдделерді тікелей жүзеге асырудың нәтижесі болып табылады. Тиісті заңдық нормалардың - өкілеттік беруші және тыйым салушы - жүзеге асырылуы типтік конструкциялар, жалпы және абсолютті құқықтық қатынастар түрінде жасалынады, субъектілер әлеуметтік қажеттіліктермен талап етілген белсенді әрекеттерін соған сәйкестендіреді.
Бұндай көзқарастар құқықты жүзеге асырудың бір үлгісі - құқықтық нормаларды орындауға қатысты алғанда белгілі бір дәрежеде әділетті де. Ол, көбінесе, мемлекеттік билік әрекетіне, одан шығатын нүсқаулар мен ол бекітетін позитивтік міндеттерге тән болады да, құқықтық нысандарды мемлекеттік билік органдарының көзқарасы бойынша «еркін» пайдалануға мүмкіндік береді.
Құқықтық жүйенің тереңіне бойлайтын пайдалану және сақтау тәріздес құықты жүзеге асыру нысандарына жүгінсек, алдымен анықталған тұжырым дәлелдене түседі. Бұл тұрғыда, құқық реттеуші және тиімді қорғаушы әлеуметтік механизм ретінде көрінеді. Ол жоғарғы деңгейдегі ұйымдастырушылыққа сүйене отырып, экономикалық, жалпы әлеуметтік заңдылықтардың қызметін көрсететін құқықтық әрекет жасауға барынша мүмкіндік беріп, оны кепілдендіруі қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.

1. Ағдарбеков Т. Құқық және мемлекет теориясы. Қарағанды, 2002.
2. Андабеков Ш. Мемлекет және құқық теориясы. Қарағанды, 2000.
3. Алексеев С. С. Проблемы теории государства и права. М., 1987.
4. ӘділбековаҚ.Қ, Жақсыбаева Г.М. «Мемлекет және құқық теориясы» пәні бойынша мемлекет бөліміне арналған сызбалар. Қарағанды, 2006.
5. Венгеров А.Б. Теория государства и права. М , 1998.
6. Жоламан Қ.Д., Мұқтарова А.Қ., Тәуекелов А.Н. Мемлекет және құқық теориясы. Астана, 2001.
7. Сапарғалиев Г.С., Ибраева А.С., Мемлекет және құқық теориясы. Алматы, 1998
8. Марченко М.Н. Теория государства и права. Москва, 2005.
9. В.В.Лазарев, С.В.Липень. Теория государства и права. Москва, 2004.
10. Ибраева А.С., Ибраев Н.С. Теория государства и права. Алматы, 2003.
11. Булгакова Д.А. Мемлекет және құқық теориясы. Оқу құралы. Алматы, 2004.
12. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша әдістемелік құрал. Қарағанды, 2001.
13. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша терминдердің түсіндірме сөздігі. Қарағанды, 2001.
14. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша мемлекет бөліміне арналған дәрістер жинағы. Қарағанды, 2003.
15. Байжанова Г.Т. Мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша құқық бөліміне арналған дәрістер жинағы. Қарағанды, 2005.
16. Конспект лекций по теории государства и права: Учебное пособие. Теория права. Ч. 1 / Федотов А.В., Веденеев Ю.А.. - М.; Изд-во ИНЭП, 2002. - 379 с.
17. Козлов В.А. Проблемы предмета и методологии общей теории права. Л., 1989.
18. Комаров С.А. Общая теория государства и права. М.. 1998.
Комаров С.А. Общая теория государства и права. Курс лекций. - Саранск, Изд-во Нордов, университета, 2004
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ ………………………………………………………..3
1 НОРМАТИВТІК – ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДІ ТАЛҚЫЛАУ…............5
1. Талқылау түсінігі және қызметтері………………………………...5
2. Құқық нормаларын талқылау тәсілдері ... ... ... және ... ...... ... Нормативтік – ... ... ... және ... ...... ... түрлері………………….....…..10
2.3Hормативтік шарт ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДІҢ
ЖҮЙЕЛІЛІГІ……………………………………......……..20
3.1 ... ... ... ... және оның этаптары.............20
3.2 Құқық ... ... ... Нормативтік – ... ... ... ... ... қүқық нормаларын жүзеге асырудың әр түрлі
нысандары танылған. ... ... ... ... ... жүзеге
асыру әрекетінің сипатына байланысты төрт нысан танылған: қүқықты сақтау,
орындау, пайдалану және қолдану.
Сақтау ... ... ... ... ... ... бүл ... - тыйым салынған әрекетті жасаудан бас тарту болып ... ... ... ... ... ... «сен
тимесең, мен тимен» қағидасына сүйенеді деуге ... ... ... ... ... нұсқауларды
жүзеге асырумен байланысты болатын белсенді ... ... ... ... ... болып табылады. Бұнда субъект ... ... ... ... ... ... ... субъектінің окілеттілігін жүзеге асыруға
зағьпталған, сондыктан да бүнда оның ... ... ... та, пәс әрекет те жасалуы мүмкін. ... ... - ... нормалардан бастау алатын мүмкіндіктерді ске асырудан көрінетін
күкыкты жүзеге ... ... Ол ... ... ... меншік
объектілеріне заңдық карлық ету құқығы, сайлау құқығын пайдалануы түрінде
кездеседі.
Расын айтқанда, құқықты жүзеге асыру туралы оны ... ... ... жөн. ... өзге ... ... бірге сепілдендірілген
нәтижелерге ... ... ... зандық юрмаларда танымал
әрекет тәртібі қалыптастырылады, олар соңынан нақты, тікелей мағынасында
фактілі ... ... яғни ... ... ... ... өзге екі құқық нысанының әрекеті, әсіресе жеке ... ... ... ... ... етеді. Алдымен көрсетілген ... ... екі ... бірлікте, үйлестікте және ... ... ... ... ... пайдалану барысында
әрқашанда ... да орын ... ... ... ... ... - нақты
тыйым салынған нормаларды бұзбау түрінде, рүқсат ... ... ... ... ... шекарадағы әрекеттерге қатаң мойын
сүну, оның ... ... ... ... ... ... ... емес. Жоғарыда аталған реттеудің екі ... де ... ... ... етеді. Осы белсенді әрекетті шартты түрде ғана құқықта
бекітілген «жүзеге асыру» ретінде айтуға ... Ал шын ... ... ... ... әлеуметтік өмірдің объективті
қажеттіліктеріне негізделген ... ... ... және өзге ... тікелей жүзеге асырудың нәтижесі болып табылады. Тиісті заңдық
нормалардың - өкілеттік беруші және ... ... - ... ... ... жалпы және абсолютті ... ... ... субъектілер әлеуметтік қажеттіліктермен талап
етілген белсенді әрекеттерін соған сәйкестендіреді.
Бұндай ... ... ... ... бір ... - ... орындауға қатысты алғанда белгілі бір дәрежеде әділетті де. ... ... ... ... одан шығатын нүсқаулар мен ол
бекітетін позитивтік ... тән ... да, ... ... билік органдарының көзқарасы бойынша «еркін» пайдалануға
мүмкіндік ... ... ... бойлайтын пайдалану және сақтау тәріздес
құықты жүзеге асыру нысандарына жүгінсек, ... ... ... ... Бұл ... құқық реттеуші және тиімді қорғаушы
әлеуметтік ... ... ... Ол ... ... сүйене отырып, экономикалық, жалпы әлеуметтік
заңдылықтардың қызметін ... ... ... ... барынша
мүмкіндік беріп, оны кепілдендіруі қажет.
1 ...... ... ... Талқылау түсінігі және қызметтері
Құқық нормасын ... ... ... ... және тіпті құқық ... ... ... ие. ... бұрын оның мағынасын ұғыну керек. Ал кей жағдайда ... ... ... – барлық құқық субьектілері (мемлекеттік
өкілетті органдар, қоғамдық ... және жеке ... ... орын ... ... нормаларының мазмұнын ұғыну және түсіндіру.
Құқықты талқылаудың қажеттілігі неде деген сұрақ туындайды.
1. Заңды нормалардың абстрактісімен байланысты.Құқық ... ... ... ... ... осы ... әрекетіне сәйкес келе ме,
жоқ па ... ... ... ... ... шығармашылық үрдісінің жеткізіліксіздігі. Заң ... ... ... ... және ... ... ... Құқық
нормасының мағынасын нақты ұғыну қажет.
3. Арнайы ... ... ... ... ... ... өзі екі жеке дара ... тұрады:
ұғыну және түсіндіру. Ұғыну-норманың мазмұнын «өзін ... ... ... ... ... ... ... басқаларға жеткізу,
түсіндіру үрдісі. Түсіндіру тек ... ... үшін емес ... ... және ... нормасын іске асыру мақсатын көздейді.
Құқық нормасының мағынасын әдістер (тәсілдер) мен талқылау көлемі
арқылы ұғынады.
Құқық ... ...... ... орын ... ... ... ұғыну және түсіндіру. Талқылау барысында нормативті
нұсқаудың мазмұны, олардың әлеуметтік бағытталғандығы, құқықтық ... ролі ... ... ... заңдық нормалардың
абстрактілігіне, арнаулы терминологияға, құқық шығармашылық ... ... ... ... ... талқылау әрекетінің
мақсаты заңдық нұсқауларды біртектес дұрыс ... және ... ... қамтамасыз ету болып табылады.[2,23-б.]
Талқылаудың екі жағы танылған:
- мазмұнын ... ... ... ... түсіндіруі.
Ішкі интеллектуалды процесс ретіндегі норма талаптарын ұғыну мен құқық
мазмұны туралы өзіндік тұжырымдарын ... ... ... ... ... ... сыртқа шығару құқықты талқылау ұғымына бірігеді. [2. 52-
54б.]
Құқықты талқылау мәселелері құқық қолдану мен құқықты ... ... асып ... ... ол ... - ... ... ғылыми және
кәдуілгі тану процессінде ... ... ие. ... ... ... ... нақты түсініктің болуы құқықшығармашылық әрекетінің
барысында да аса ... ... жаңа ... акт ... немесе бар
актілерді жүйелендіру мүмкіндігі болмай қалады.
Талқылау объектісі болып заңдар және заңға ... ... ... ... ... ғана ... ... преамбуласы да, өзге де
бекітілген ережелері маңызды болып табылады.
Талқылау пәні ... ... ... заң ... ... еркі
танылады. Заңды қолдану уақытындағы заң шығарушының да еркі ... ... ... ... шығарылған құжаттарда алдыңғы актінің
мазмұны тікелей немесе жанама түрде бұзылуы мүмкін. Әрине, ... ... ... режимі сақталған және құқықтық тәртіп орнатылған жағдайда
орын алуы тіпті де ... ... ... ... талқылау тәсілдері (әдістері)
Талқылау әдісі дегеніміз құқық нормасының мазмұнын анықтауға
бағытталған ... ... ... ... ... ... ... кез келген құқықтық акт заң шығарушының ойын ... ... ... (тілдік) – тіл заңдылықтары, грамматика ережелері,
орфография көмегімен талқылау;
2.Логикалық – логика ... мен ... ... талқылау;
3. Жүйелік-құқық нормасының өзге ... ... ... ... оның ... ... ... отырып шешу;
4. тарихи-саяси нақты құқықтық норманы ... ... және ... ... ... отырып түсіндіру;
5. арнаулы заңдық- заңнамада қолданылатын заңдық ... ашу ... ... ... ... мен ... ... нақты мазмұнын
қатынастарына байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Осы ... ... ... бойынша талықлаудың үш түрі бар:
1. Сөзбе сөз- ... ... ... оның мәтіндік көрінісінің
мағынасы дәлме дәл ... ... ... ... заң ... қызметін жүзеге асыратын ең жоғарғы
өкілді органы;[14, 166-б.]
2. Шектеулі - құқық ... ... ... оның ... ... ... ... қолданылады; мысалы, «Балаларына ... - ... ... ... ... ... ... балалар туралы айтылуы;
3. Таралушы – құқық нормасының нақты ... оның ... кең ... ие болған жағдайда; мысалы, сот тәуелсіз
және заңға ғана бағынады- деген жерде ... ... тек ... ... ... да сот ... ... құқықтық-нормативтік актілерді
(Констиутциялық кеңес пен Жоғарғы ... ... ... ... ... тәсілдері құқықтық актілерді талдау әдістерінің салыстырмалы
ерекшеленген жиынтығы. Оның мынандай түрлері бар:
- грамматикалық (тіл заңдылықтары, грамматика ережелері, ... ... ... ... ... мен ережелері көмегімен талқылау);
- жүйелік (құқық нормасының өзге нормалармен жүйелік ... ... оның ... ... ... отырып шешу);
- арнаулы заңдық (заңнамада қолданылатын заңдық терминдердің мазмұнын
ашу арқылы талқылау);
- тарихи - саяси (нақты құқықтық норманы қабылдаудың ... және ... ... ... отырып түсіндіру).
Құқық нормаларын талқылау барысында талқылау актілері ... ... ... ... заң ... ... ... қызметін атқарады;
- нормативті емес, нақтыландырушы нұсқаулардан тұрады;
- ... ... ... талқылау жасалынып отырған актілермен бірге
қолданылады;
- құқық нысаны ... ... көзі бола ... ... Талқылау түрлері және субъектілері
Құқық нормасын талқылау үрдісі өзі екі жеке дара сатыдан тұрады:
ұғыну және ... ... - ... ... ... ... ... түсіну
үрдісі. Түсіндіру - игерген құқық норма мазмұнын басқаларға жеткізу,
түсіндіру үрдісі. ... тек ... ... үшін емес ... ... және құық ... іске асыру мақсатын көздейді.
Талқылау субъектілері деп құқық нормасының мазмұнын түсіндіруге
заңмен, ... ... ... ... рұқсат етілген құқық
субъектілерін айтамыз. Құқықты талқылаудың түрлеріне байланысты ... де ... ... ... талқылау субъектісі ретінде кез
келген адам танылатын болса, кәсіби талқылаудың субъектілер заң ... ... Ал, ... ... ... Қазақстан Республикасының
Конституциясына сәйкес Конституциялық Кеңес пен Жоғарғы Сот ... ... ... ... ... заңдарды, халықаралық
шарттарды бекіткенге дейін Конституцияға сәйкестігін қарайтын, дау ... ... ... ... ... ... және ... референдум өткізудің дұрыстығы туралы мәселені
шешетін, Конституция ... ... ... ... ... орган болып табылады. Жоғарғы Сот Кеңесі соттардың қарауындағы
істерге ... ... ... ... ... байланысты екі топқа жіктеледі: ресми және
биресми. Ресми талқылау – құқық нормаларының мазмұнын арнаулы ... ... ... ... ... ... ... Ресми
талқылау нормативті және ... ... ... Нормативті түсіндіру
біртектес барлық істерді шешу ... ... ... ... ... Оның өзі ... бөлінеді: аутентикалық және легалдық.
Аутентикалық талқылау деп ... ... ... ... ... беруін айтамыз. Легалдық талқылау - басқа органдар қабылдаған
құқықтық актілерді ... ... ... ... ... ... талқылауы. Казуалды түсіндіру нақты істі қарау ... ... ... ... Республикасында заң актілерін
талқылау құқығы Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесіне және ... ... ... деп ... ... күші ... талдау
тереңдігімен, сенімділігімен және негізделгендігімен сипатталатын құқық
нормаларын талқылаудың бір ... ... Ол үшке ... ... және кәдімгі талқылау. Кәдімгі талқылау – құқықтық нормаларды әрбір
жеке азаматтың өзінің ... ... және жеке ... сәйкес
түсіндіруі.
Кәсіби талқылау деп құқықтық ... ... бар ... ... ... ... ... беретін құқық нормаларына түсіндірмесін
айтамыз. Доктриналды талқылау – ... ... ... ... ... құқық нормаларын ғылыми саралау кезінде жүргізілетін талқылау.
2 НОРМАТИВТІК – ... ... ...... ... ... және ... сипаттамасы
Қоғамдағы құқықтың ең күрделі негізін құрайтын нормативтік –
құқықтық ... Бұл ... ... ... ретеп, басқарып
отыратын нормативтік актілердің басым көпшілігі ... ... ... ...... ... діни т.б. ... жалпы мемлекеттік
қатынастарды реттеп, басқара алмайды, тек нормативтік актілерге қосымша
күш ... ... ... ... қоғамның, жеке адамдардың мүдде – мақсатын іске
асыратын экономикалық, ... ... ... ... ... басқарады. Көне дәуірде ... ... тек ... ... ... ... ... кезде әлемдегі барлық
мемлекеттерде құқықтық нормалар қатынастарды ... ... ... ... ... Өйткені қоғамда мемлекеттік билікті іске
асыруда, демократияны ... ... ... ... актілер ең шешуші рөл атқарады.
Нормативтік – құқықтық актілердің мазмұнының сипаттамасы:
1) Бұл ... ... ... ... бар ... ... ... тәртібі болады. Оны орындау
міндетті.
2) Бұл процесте мемлекеттің егемендігі іске асып ... ... ... нормативтік актілерден көруге
болады.
3) Нормативтік актілердің мазмұны құқықтық ... ... – дәл ... ... ... ... органдар акті
деген атпен әртүрлі мағынада құжаттар шығарып жатады.
4) Нормативтік актілер заңды бөлу үшін ... ... ... ... Онда ... ... көрсетілуі
қажет.
Нормативтік актілердің өмірге ... ... ... ... ... Оның негізгі себептері: қоғамның ... ... ... ... ... ... ... мәдени, таптық
мүдде – мақсаттарының өзгеруі.
Бұл ... ... ... ... өзгерістерді
қалыптастырады:
- мемлекеттік билік дамып, жаңарады;
- мемлекет пен ... ... ... ... актілерді
дамытады;
- құқықтық қатынастар прогрестік өзгерісте болады;
- рухани сана – ... ... ... осы ... және субъективтік өзгерістерді ... үшін ... ... ... үзіліссіз даму процесінде
болады. Бұл процестің сапалы дамуын қамтамасыз ету үшін:
- құқықтық ... ... ... ... ... кәсіпқойлығын, білімінғ тәжірибесін көтеру;
- мемлекеттік тұлғалардың ... ... ...... ...... ... нормативті
мемлекеттік күші бар нормалар.
Нормативтік актілер мемлекеттік билікті, ... ... ... ...... іс жүзіне асыратын ең сенімді, шешуші
құрал. Оның құқықтың ... ... ... ...... нормативтік актілер мемлекеттің өкілетті органдарының бекіткен
немесе жалпы халықтық ... ... ... ... ... ... күші бар құжаттары ерікті
орындалмаса, оны еріксіз орындату мемлекеттік органның міндеті;
- нормативтік актілер ресми ... заң, ... ... ... ... ... ... заңды нысандары болады;
- нормативтік актілер ... ... ... қатынастарды реттеп,
басқарады.
2.2 Нормативтік – құқықтық актілердің түрлері
Құқықтық-нормалар актілерін жіктеу, әртүрлі негіздерге байланысты іске
асырылады: занды ... ... ... және ... ... ... шығарылуына байланысты болады.
Занды күшіне байланысты, барлық нормативті-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... заңды күштері оларды жіктеудің ең
маңызды белгісі. Мемлекеттік нормативтік реттеудегі ... ... ... ... маңыздылыгын белгілейді. Құқықтық шығармашылықтың
теориясымен ... сай, ... ... ... ... ... ... қарағанда көбірек зандылық күшке ие.[9,
186-б]
Нормативті-құқықтық актілер мазмұндарына сай жіктеледі. ... ... ... шартты. Шарттылықты объективті түсіндірсек - барлық нормативті-
құықтық актілердегі нормалар біржақты мазмұда болады. Кейбір актілерде тек
бір ғана құық салаланың ... ... ... ... ... отбасы құқы,
қылмыстық заңдар). Салалық нормативтік актілермен қатар, әрекет жасайтын
комплексті ... ... Олар ... құқық салаларын, белгілі қоғам
өміріне реттеуге қызмет жасайын нормаларды ... ... ... ... ... ... — комплексті нормативті-құқықтық актілердің
мысалдарына жатады.
Көлеміне және ... ... ... ... ... барлық қатынастар жиынтығының белгілі ... ... ... ... ... ... тек ... көлемдегі жерлерге, не сол жерде тұратын
белтілі адамдарға ғана қатынасы бар;
— ерекше өрекеттегі ... ... ... ... ... ... төтенше жағдай туғанда, соған арналған акт (әскери әрекеттер, табиғи
қиыншылықтар).
Мемлекеттік ... ... ... субъектілерінің
нормативті-құқықтық актілерін заң шығарушы биліктің актілері (зандар),
атқарушы ... ... ... заң ... сот ... актілері
(жалпы сипаттағы заңды актілерге) бөлуге болады.
Заң - мемлекеттің ең басты және айырықша нормативті-құқықтық ... ... ең ... ... және ... өмірін реттейтін құқықтарды
жинақтайды. Заңның түсінігін ... ... заң ... ... ... ... қабылданатын нормативті-құқықтық актіден
бастауға болады. Ол ең жоғарғы ... ... ие және ... ... қажеттіктеріне сай, маңызды, қоғамдық қатынастарды
реттейді.
Осы берілген түсініктемелерден, негізгі заң белгілері ... және ... ... ... күші бар ... ... негізгі дерегі
ретінде болады.[4,145б.]
1) заңдар, мемлекеттің жоғарғы өкілеттік органымен қабылданады ... ... ... арқылы қабылданады;
2) заңдар жеке адамдардың мүдделерін қолайлы қанағаттандыруды талап
ететін, ең ... ... ... ... ... қабылданады;
3) зандар, заңға қосымша нормативті-құқықтық актілерге тән емес,
ерекше занды тәртіптерге сай қабылданады. Занды ... ... төрт ... ... ... ... заңның жобасын жасау, заң шығаратын
органға ... ... ... ... заңды қабылдау оны жариялау
(халықты таныстыру). Референдум нәтижесінде занды қабылдау, сол ... ... ... көрсетілгендей, зандылық тәртіппен іске асырылады.
4) заңдар мемлекеттің басқа оргаңдарының тарапынан бақылануға ... ... ... тек заң ... ... орган арқылы,
өзгертілуге не тоқтатылуға тиіс. Конституциялық кеңес не басқа сондай, сот,
парламент-қабылдаған заңды ... ... деп ... оның күшін
тоқтату тек заң шығарушы органның қолыңда.
5) заңдар мемлекеттің барлық құқық жүйесінің біртұтастығын көрсетіп,
барлық ... ... ... ... ... етеді,
әрқайсысының заңдылық күшін, ... ... ... ... ... ... заңдардың бастаушы және
белгілеуші жағдайы, қоғамдық ... ... ... ... ... ... бірі болып есептеледі. Ешқандай заңға
қосымша актілер зандылық реттеу аясына кіре ... ... ... ... және жай ... ... зандардың негізіңде барлық
нормативті-құқықтық актылар құрады және талданады.
Конституция, басқа нормативті-құқықтық ... және ... ең ... ... ... ... Жай заңдар, конституциялық
актыларға сай қабылданады және әрекетке ... ... ... ... ... ... реттейді. Заңға-қосымша (нодзаконные) нормативтік-
құқықтық актілер: бұл құзретті оргаңдардың ... ... ... және оған ... жоқ. ... - ... актілердің
заңдылық күштері заңға қарағаңда аздау болады, олар заңдардың ... ... ... ... жасауға мүмкіндігі жоқ. Қоғамдық
қатынастарды реттеудегі тиімділікке тек соңда ғана ... ... ... ... жекелеген мүдделерге сай келсе. Қосымша акгілер болса,
негізгі принципиальды заңдардың жағдайларың әртүрлі ... ... сай ... үшін ... ... ... ... актілер, әдеттегідей
әртүрлі атқарушы биліктің ... ... және олар ... ішкі ... актыларына бөлінеді.
1. Жалпы заңға - қосымша (подзаконные) ... Бұл ... ... ... ... әрекеті сол жердегі елдің ... ... ... ... ... ... реттелуіне, зандылық
күшіне және маңызына байланысты заңның артынан жүреді. ... - ... ... ... ... ... іске ... қоғам
өмірінің экономикалық, әлеуметтік және басқа мәселелері реттеледі.
Жалпылама заңға - қосымша ... ... ... ... ... нормативті-шығармашылық актілері жатады. Олар ... не ... ... ... ... басқару нысанына
байланысты (президенттік не парламенттік республика) ... ... ... ... (сырттан қарағанда) екі түрлі заңға -
қосымша актілерден тұрады.
Президенттің нормативті жарлығы. Заңға - қосымша актілер жүйесіңде,
олар ... ... ... ие және ... ... ... негізінде
шығарылады. Президенттің құқықтық-шығармашылығы өкілдік қызметі, еліміздің
Конституциясымен не арнайы конституциялық ... ... ... ... ... мемлекетті басқаруға байланысты жақтарын реттейді.
Мысалы, Қазақстан республикасының 1995 жылғы Конституциясының ІІІ-тарауының
21-бабындағы Республика Президентінің жарлықтарыңда:
1) ... ... ... ... ... талап
ететін конституциялық өкілеттігі жүзеге асырылады;
2) Мемлекеттік билікгің барлық ... ... ... ... ... органдарьшың Қазақстан халқы алдында Конституциямен ... ... ... ... ету ... ... ... заңдық құзіретіне кірмейтін, сондай-ақ ... ... да ... ... ... ... ... жатпайтын
мәселелерді, құқықтык реттеу жүзеге асырады;
4) Қазақстан Республикасының экономикалық және ... ... ... ... ... қабылданады - деп анық
көрсетілген. Сонымен қатар, ... ... ... ... Әкімшілік-өкімдік, жедел және жеке сипаттағы шешім жүзеге
асырылады;
2) Республика Президентінің ... ... ... мәртебесі
жоқ лауазымды тұлғалар қызметке тағайындалады және босатылады.
Үкіметтің қаулысы. Бұл заңға - қосымша актылар, Президенттің ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік құрылымды, денсаулықты сақтау, білім туралы
мәселелерін бөлшектеп реттеу үшін ... ... ... ... ... 2 ... ... Үкіметінің актілері
туралы 10 бабында көрсетілгендей.
2. Үкімет қаулыларына ... ... қол ... ... ... ... шығарады. Премьер-Министрдің
өкімдері-әкімшілік-өкімдік, жедел және жеке дара силаттағы мәселелер
бойынша ... ... ... ... ... ... ... мен
Республика қаулылары, ... ... ... ... ... міндетті күші болады.
5. Үкімет қаулылары мен Республика Премьер-Министірінің өкімдері
Республика Үкіметінің регламентінде белгіленген тәртіппен ... ... ... ... ... ... ... мен Үкімет жоя
алады.
7. Премьер-Министрдің өкімдерінің күшін Республика Президенті,
Үкімет және ... ... жоя ... ... ... актылар. Бұл жергілікті жердегі өкілетті
биліктің және жергілікті өзін-өзі билеу органдарының нормативті-құқықтық
актілері. Оны ... ... ... Ол ... әрекеті
(қыймылы) сол жердің көлеміне байланысты шектеледі. ... ... ... ... не ... ... әртүрлі мәселелер бойынша
жергілікті сипаттағы қаулылары жатады.
3. Ведомстволық нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... органдарының құрамындағы белгілі оргаңдар (министрліктер,
ведомстволар) ... ... ... ... ... заң
шығаратын билігі, президентпен және үкіметпен рұқсат ... Бұл ... ... ... тек ... ... қоғамдық
қатынастарға қатысты болады ... ... ... ... - ... Ішкі ... туралы заңға - қосымша актілер. Бүл нормативтік
актілерді өртүрлі үйымдар өздерінің ішкі ... ... ... және сол ... ... ғана қатысты болады. Белгілі
жоғарғы заңдылық күші бар ... ... ішкі - ... ... ... ... ... мекемелердің,
өндірістердің, әскери бөлімдердің қызметіңце туындайтын мәселелерді
реттейді. ... ... ... ... ... ... Бұл ... басқару нысандарының ерекшеліктерімен, әр
елдің көп ғасырлық ... ... және ... факторлармен
түсіндіріледі. Дегенменде, көптеген нормативтік-құқықтық актілер жүйесі
заңдылық күші бар ... ... ... сай ... Төмендегі
актілер қоғамдық өмірдің тұрақтылық мүдделері және оның ... үшін ... ... актілергегі ұйғарымдарға сай болуы
тиіс. Барлық қарама-қайшылықтар, заңға-қосымша актілердің бір-бірінің
арасындағы ... ... ... заң ... ... олар ең
жоғарғы занды күшке иелігі бар.
Нормативті-құқықтық актілердің заңды күштерінің деңгейі әртүрлі, бірақ
солардың бойындағы нормалардың міндеттілігі ... ... ... ... ... ... түрде бірдей екеңдігін айтуымыз
қажет. Осындай принципиальды ережелер құқықтық мемлекеттің негізгі қызметін
құрайды.
Қоғамдық ... ... ... ... және ... орынды
заң алады. Заңға-қосымша актілер тек көмекші және ... роль ... ... заң ... ... ... өмірдің негізгі
жақтарын қамтиды, ол ... ... ... жеке адамның құқығымен
бостандығының кепілі.
Сот билігінің актілері.
Сот органдарының шешімдері нормативтік сипатқа ие ... тек ... ... ... ... ... ... жекешелік, құқық-
қолдану сипатында болады. Сот ... ... ... ... ... ... егер нормативтік ұйғарымдарда түсініксіздік ... не ... ... сот ... ... ... нормаларының
мазмұнын нақтылауға не дәледдеуге, ... ... ... жаңа нормаларды сол істі шешуге қолданады.
Заң: оның ұғымы және демократиялық мемлекеттегі ролі [5, ...... ... ... ең ... ... Ол ... ең күрделі, маңызды ... ... Заң ... барлық нормалардың атасы деуге болады. Заңның белгі
– нышандары:
- заң ... ... ... ... ... қабылданады;
- заң арнаулы процедура арқылы қабылданады;
- заңды ешқандай орган ... ... ... заң қоғамдағы нормалардың кіндігі, атасы.
Заңның үстемдігі ... ... ... ... ... Заң арқылы қоғамның мүдде – мақсаты, мемлекеттік билік, саясат
іс жүзіне ... Заң ... ... ... мен құқықтары,
демократияның басқа да талаптары қалыптасады.
Нормативтік актілердің әрекет етуінің шектері
Қоғамдағы сан ... ...... ... ... ... заң ... деп атайды. Бұл ресми заң күші бар
құқықтық нормалардың ... үш ... ... ... ... ... ... кеңістігі, нормативтік ... ... Әр ... ... ... осы үш ... бар ... білуге болады. Яғни норманың қанша ... ... ... ... ... ... ... қандай мамандағы
адамдарды қамтиды? Міне осы сұрақтарға жауапты норманың өзі ... ... ... іс - ... ... ... және ... мамандағы, жұмыстағы адамдарға тиісті шығарылады, ... ... ... ... ... мен ... ... қамти ма және адамдардың қаншасын қамтуын халық жақсы ... Оның ... өте зор. ... осы үш мәселеге жеке – жеке
тоқталайық:
Нормативтік актілердің заңды күшінің ... – бұл ... ... ... ... ... ... заңды күшінің басталу уақыты;
2) аяқталу уақыты;
3) заңның кері күші;
4) жойылған норманың күші кейбір жағдайда сақталуы.
Норманың ... ... ... ... ... немесе ақпаратта
басылған күннен, норманың өзінде көрсетілген күннен ... ... ... ... ... ... ... заңның әр бөлімі
немесе әр бабы әр уақытта басталуы ... бұл ... ... ... ... ... ... күшінің басталуы бір оқиғамен байланысты
болады, ол да көрсетіледі. ... ... ... аяқталуы: уақыты бітсе,
жаңа заң қабылданса, заңды күші жойылса, заңды өмірге әкелген ... ... ... ... кері күші - өмірде болған бір оқиғадан кейін
қабылданып, күшіне енген ... сол іске ... ... ... ... ... кері күші ... Заңның
кері күші болады, егер сол жаңа заңның өзінде анық ... ... ... ... ... – жаңа нормаға сәйкес қатынасты реттеп,
бір жолға қойғанша біраз уақыт ... Осы ... ескі заң ... ... ... ... Жаңа заң ... басқару органдарға
жетпесе ескі заңға сәйкес мәселе қарала береді – тек ... ... ... ... ... ... – мемлекеттің
жоғарығ басқару ... ... ... қоғамның барлық
территориясына ... күші ... оны ... ... жеке және ... ... ... Кейбір заңдар бір өлкеге немесе бірнеше
өлкеге сәйкес қабылданады. Мұндай ... күші сол ... ... Облыстық, аудандық, қалалық басқару органдарының қабылданған
нормаларының заңды күші өз әкімшілік – ... ғана ... ... заңды күшінің адамдарды ... ... ... ... өз ... ... осы ... шет елдердің азаматтарын қамтиды. Бәрі өздері тұрған мемлекеттің
заңдарын, тәртібін орындауға міндетті. Егерде ... ... ... ... Мемлекеттің кейбір заңдары барлық азаматтарды
қамтымауы мүмкін. Министрліктердің, ... ... тек өз ... ... ... ... нормативтік актілердің өзінде көрсетілуге тиіс:
норма кімдерді, қандай территорияны, өлкені, ... ... ... ... ... елдердің азаматтары да ... тең ... Тек олар ... қатыса және сайлана
алмайды, әскер қатарына шақырылмайды.
2.3 Нормативтік шарт құқық нысаны ретінде
Нормативті келісім – ... ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесін жасайтын, әрі азаматтық қоғамның ... ... ... ... оның ... құқықтары мен
міндеттерін анықтайтын құқық нысаны.
Нормативті ... ... ... субъектілерінің жаңа құқық
нормасын актілермен қатар қолданылуы мүмкін. Нормативті ... ... да ... роль ...... акт ... құқықтың ең күрделі негізін құрайтын нормативтік
– құқықтық актілер. Бұл жүйеге ... ... ... ... нормативтік актілердің басым көпшілігі кіреді. Құқықтың басқа
негіздері ...... ... діни т.б. нормалар) жалпы мемлекеттік
қатынастарды реттеп, басқара алмайды, тек ... ... ... ... ... ... актілер қоғамның, жеке адамдардың мүдде – мақсатын іске
асыратын экономикалық, саяси, әлеуметтік, ұлттық, халықаралық ... ... Көне ... ... ... тек мемлекеттік
қатынастарды ретеп, ... ... ... ... ... ... ... нормалар қатынастарды ретеп, басқарудың басым
түріне айналып ... ... ... ... ... ... ... дамытуда, құқықтық мемлекетті қалыптастыруда
нормативтік актілер ең ... рөл ...... ... ... сипаттамасы:
5) Бұл актілерді мемлекеттің билік өкілеттігі бар органдары
қабылдайды. Қабылдаудың заңды тәртібі ... Оны ... Бұл ... ... егемендігі іске асып отырады. Оның
маңыздылығы қабылданған нормативтік актілерден ... ... ... ... ... нормалармен сәйкес,
дәлме – дәл болуға тиісті. Өйткені ... ... ... ... ... мағынада құжаттар шығарып жатады.
8) Нормативтік актілер заңды бөлу үшін ... ... ... ... Онда ... реквизиттері көрсетілуі
қажет.
Нормативтік актілердің өмірге ... ... ... ... ... Оның негізгі себептері: қоғамның ... ... ... ... ... саяси, әлеуметтік, мәдени, таптық
мүдде – мақсаттарының өзгеруі.
Бұл объективтік өзгерістер өмірге ... ... ... ... дамып, жаңарады;
- мемлекет пен құқықтың функциялары өзгеріп, нормативтік актілерді
дамытады;
- құқықтық қатынастар прогрестік өзгерісте болады;
- ... сана – ... ... ... осы ... және субъективтік өзгерістерді реттеп,
басқару үшін нормативтік актілер ... ... даму ... Бұл ... ... ... ... ету үшін:
- құқықтық шығармашылықтың сапасын жақсарту;
- лауазымды тұлғалардың ... ... ... ... мемлекеттік тұлғалардың қызметінің сапасын жақсарту.
Нормативтік – құқықтық актілер – ресми заңды нормативті мемлекеттік
күші бар ... ... ... ... ... ... халықтық мүдде – мақсатын іс ... ... ең ... ... Оның ... ... негіздерінен ерекшелік белгі – нышандары:
- нормативтік актілер мемлекеттің өкілетті ... ... ... ... ... қабылданған нормалар;
- нормативтік актілердің мемлекеттік күші бар құжаттары ерікті
орындалмаса, оны ... ... ... органның міндеті;
- нормативтік актілер ресми түрде: заң, қаулы, жарлық, ереже т,б.
болып ... ... ... нысандары болады;
- нормативтік актілер жалпы қоғамдық, күрделі ... ... ... ... заңды күшіне қарай нормативтік ... екі ... ... және ... ... нормалар. Мемлекеттің дәрежесі ... ... ... де ... күші ... ... ... актілердің мазмұнына қарай бірнеше түрге бөлінеді:
өндірістік, шаруашылық, әлеуметтік, мәдени т.б. қоғамның салаларына ... ... ... іс - ... ... қарай үш түрі
болады: қоғамдық іс - ... ... іс - ... ... іс ... ... қарай нормативтік актілер үш топқа ... ... ... ... ... орындайтын органдардың актілері, ... ... акт - ... ... ... ... Оңда ... жеке адам туралы маңызды көзқарастар оның ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлер, соттық және әкімшілік прецеденттер) жалпы реттеушілік
маңыздылыққа ие емес. Олар жекелеген, көмекші, не ... ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ НОРМАТИВТІК – ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕРДІҢ
ЖҮЙЕЛІЛІГІ
3.1 Құқық ... ... ... және оның ... ... ... ... ең күрделі, өте
жауапкершілікті ... ... ... ... ... ықпал ететін негізгі жол, құқыққа мемлекеттік күш ... ... ... тек ... ... ... ... жеке
адамдардың мүдде-мақсатын іске асыратын, орындайтын бірден-бір ... ... ... ... ... ... жолмен қалыптасып, жаңа
қатынастарды реттеуге, басқаруға үлес қоса бастайды. ... ... ... ... ... ... ... қарауына,
талқылауына түседі.
Норма шығармашылықтың кезеңдері:
1. Норманың жобасы туралы ... ... ... ... ... ... әр ... конститутциясында көрсетіледі.
2. Тиісті ресми мемлекеттік орган қаулы қабылдап, жоба жасауға тапсырма
береді.
3. Жобаны талқылау. Оған мамандарды, ... ... ... ... ... ... актіні қабылдау, бекіту.
6. Норманы жариялау.
Жаңа норманың сапалы болып шығуына, мазмұнды, ықшамды болуына ... ... ... ... ... беру; көп жүйелерді біріктіріп,
халықтың түсінуін ауырлатуға жол бермеу. Оның ... ... жеке ... ... ... ... үш түрде беруге болады:
- тікелей сол ... өз ... ... мазмұнның болуы(гипотеза,
диспозиция, санкция);
- сілтеме түрде беру-норманың бір бөлімі, элементі жетіспесе, сол заңның
басқа баптарына сілтеме жасау;
- бланкеттік ... ... ... жері ... ... ... ... Республикасының Конституциясында заң және заңға
тәуелді актілерді ... ... ... ... ... Заң ... ... құқығы – Праламент депутаттарында және
Үкіметтің құзырында.
Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ... ... заң ... қызметінің сатылары және олардың
бірізділігі арқылы дамып отырады.
Бірінші ол заң ... ... ... Заң ... ... ... ... қарауға міндетті. Заң
жобасын және Парламенттің өзге ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл құқық Парламенттің
депутаттарына және Үкіметке Конституция ... ... ... заң ... ... ... олар ... заң жобасын ... ... ... заң жобасын Мәжіліс
бюросының ... ... Бюро заң ... ... ... комитетте қарап, оны Мәжілістің пленарлық отырысының қарауына
беру туралы ... ... ... Мәжілістің пленарлық отырысының қарауына беріледі. Мұнда
заң жобасы бір рет, әдетте, екі рет, ... одан да көп ... ... ... депутаттары қараған және жалпы ... ... ... заң ... Сенатқа беріледі, ол онда ... 60 ... ... ... тиісті. Сенатта алдымен
комитеттерінде, кейін бюро, пленарлық отырысында заң ... ... ... жалпы санының көпшілік дауысымен ... ... ... және ол он ... ... ... қол ... Президент заң жобасын ... ... ... ... бере ... Президент заңға қол ... ... ... ... ... ... ... мен түрлері
Құқық шығармашылықтың негізгі қағидалары:
1. Демократизм мен ... ... ... ... бұқара,
қоғамдық ұйымдар, бірлестіктер, ... ... ... ... ... ... қатысып, өздерінің пікірлерін айтып,
ұсыныстарын береді. Өте ... ... ... жалпы халықтық
референдум жүргізіледі.
2. Заңды кәсіпқойлық-мемлекеттің заң ... ... ... көтеру, оның жұмысына заңгерлерді, ғалымдарды,
социологтарды, ... т.б. ... ... ... шығармашылық процестің сапасын көтеру үшін: біріншіден-қысқа және
ұзақ мерзімді заң шығару жоспары болу керек; екіншіден-заң және ... ... ... көп ... ... тәжірибеден өткен
ережелері болу қажет; үшіншіден-заңның жобасын ... ... ... ... ... ... ... төртіншіден-
парламенттегі депутаттардың құқықтық сауаттылығын қалыптастыру қажет.
3. Құқық ... ... ... нормалар
Конституцияның талаптарына сәйкес өмірге келуі ... ... ең ... өкілетті органдары Конституцияға ... ол ... ... ... ... Құқық шығармашылық процесінің ғылыми сапасын көтеру-бұл үшін ... ... ... ... ... зерттеп,
олардың ғылыми тұрғыдан талаптарын анықтап, қорытынды тұжырымдар
жасап, оны қалай сапалы заңға айналдыру жолдарын, ... ... ... ... тәжірибеден, тексерістен өткізіп алу керек.
Нормаларды референдум арқылы бекіту. Норма шығармашылықтың өзіне тән
қағидалары: Әділеттік, демократизм, ... ... ... ... осы ... дұрыс дамыса, мемлекеттің жақсы ... ... Бұл ... бұзуға жол бермеу керек.
Құқық шығармашылықтың үш түрі бар:
1. Тікелей мемлекеттік органның нормативтік актілерді ... ... ... көп ... бойы ... ... ... қабылдап,
бекіту.
3. Нормаларды референдум арқылы бекіту. Норма шығармашылықтың өзіне тән
қағидалары: Әділеттік, демократизм, заңдылық, ... ... Міне осы ... ... ... ... жақсы жұмыс
жасауының сипаттамасы. Бұл қағидаларды бұзуға жол бермеу ... ... ... ... жобасы туралы тиісті органға ұсыныс жасау. Ұсыныс жасайтын
субъектілер әр мемлекеттің конститутциясында көрсетіледі.
8. Тиісті ресми мемлекеттік орган ... ... жоба ... ... ... ... Оған ... заңгерлерді қатыстыру.
10. Жобаны парламентте талқылау.
11. Нормативтік актіні ... ... ... ... норманың сапалы болып шығуына, мазмұнды, ықшамды болуына өте
қатаң ... ... ... түсінік беру; көп жүйелерді біріктіріп,
халықтың ... ... жол ... Оның ... ... жеке ... дұрыс. Норманың мазмұнын үш түрде беруге болады:
- тікелей сол ... өз ... ... ... ... ... ... түрде беру-норманың бір бөлімі, элементі жетіспесе, сол заңның
басқа баптарына сілтеме жасау;
- бланкеттік түрде беру-норманың жетіспейтін жері ... ... ... ... ... Нормативтік – құқықтық актілерді жүйелеу негіздері
Қоғамның объективтік даму процесіне сәйкес нормативтік актілер сан
жағынан да, сапа ... да ... ... ... ... ... келуі де, қайталануы да, кемшіліктер де молаяды. Осы сан ... ... ... ... ... алып, пайдалану жеке және
заңды тұлғаларға өте қиын мәселе. Сондықтан мемлекет нормативтік ... ... ... оның әр түрлі әдіс-тәсілдері болады:
1) Ең күрделі түрі: инкорпорация, кодификация, ...... ... ... ... ... ... норманың шыққан уақытына сәйкес жүйеге келтіру. Сол ... ... ... ... ... түрлері:
- ресми инкорпорация – мемлекеттік органның жасаған ... ... ... ... ... ... инкорпорация – жеке және ... ... ... оған ... ... ... ... инкорпорация – норманың қабылданған уақыттарына сәйкес
жүйеге келтіру;
- ... ...... ... немесе қатынастардың
жүйесіне сәйкес нормаларды жинақтау, бұл маңызды ... ... ... ... ең күрделісі – заңдардың жинағы (свод законов). Басқа ... ... ... ... заң шығарушы органның нұсқауымен жасалып, парламентте
бекітіледі.
2). ... ... ... ... ... алынып, кемшіліктері
болса толықтырылып, жетіспейтін жерлері болса жаңа ... ... ... ... ... ... Жинаққа қоғамдағы ескірмеген заңды күші бар нормативтік актілердің
барлығы ... ... ең ... заңды жинағына айналады.
Мұндай тәжірибе – заңдар жасау мемлекеттердің көпшілігінде кездеседі.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы хронологиялық және жүйелік ... үшін ... ... ... ... топтастырып реттеп,
тізім жасап жатыр.
Инкорпорация арқылы нормативтік актілер тек сырттай реквизиттеріне
сәйкес жинақталады. Олардың ішкі ... ... ... жоя ... ... ішкі құрылысындағы кемшіліктерді, олқылықтарды,
қайталауды жою жолы оларды біріктіріп, бір ... ... ... ... Бұл ... консолидация деп атайды. Консолидация өзінің
құрамына кірген барлық нормалардың ... ... бір акті ... Оның ... жаңа ресми реквизиттері болады: актінің аты, шығарған
мекеменің аты, уақыты нөмірі, ... Бұл ... акт ... бір түрі ... болады.
Консолидация процесінде нормативтік актілердің қоғамдағы қатынастарды
реттеп, басқару мазмұнына ... тек ... ... ... ... ... ... Консолидацияның өзіне тән
ерекшеліктері:
1). Консолидация ... ... заң ... органдары.
Сондықтан консолидация заң шығармашылықтың бір түрі.
2). Консолидацияда біріктірілген нормативтік актілердің заңды күштері
жойылады. Оның орнында ... ... ... ... күші келеді.
Қазіргі заманда нормативтік актілерді консолидация арқылы жүйелеу
процесі мемлекеттердің ... өте кең ... ... ... де осы ... ... жұмыстар жүргізілуде.
Кодификация – нормалардың мазмұнының ұқсастығына қарай жіктеп, ғылыми
тұрғыдан салаға, тарауға, тақырыпқа, баптарға ... ... ... ... Бұл процесте нормативтік актілер өте күрделі жаңа заң
шығармашылық көзқарастан өтіп парламентте бекітіледі.
Нормативтік актілерді кодификациялау процесінде олардың ... ... ... ... ... ... ... жаңа мүдде-мақсатқа сәйкес жаңарып, бір салада біртұтас
кодекс болып шығады. Кодекстің ішкі құрылымы өте күрделі: тараулар,
бөлімдер, баптар. ... ... ... ... ықшамды, ғылыми
байланысты, қолдануға пайдалануға ыңғайлы. Құқықтық нормаларды іске
асыруда, дұрыс, уақытында орындауда маңызы өте ... ... ... тән ... ... ... жүйелеу процесінде мазмұнының өзгеруі, барлық
кемшіліктерінің жойылуы, жаңарып, құқықтың салаларына сәйкес біртұтас
кодекс болып шығуы.
2). Кодекстерді жаңарту, өзгерту тек парламенттің құзыретіндегі -
өкілеттіндегі ... ... ... сапасын жақсартудың ең маңызды, негізгі жолы.
Кодификацияның түрлері: Конститция, Кодекс, ережелер, жарнама, әскери заң,
зейнеткерлер заңы, теміржол заңы ... ... ... басым көпшілігінде кодификация кеңінен
қолданылады. Біздің мемлекетімізде де кодификация жақсы дамып ... ... ... ... келтірудің екінші әдісі оларды
пайдалану қолдану жұмыстарын жеңілдеті тәсілі.[19, 145-163б]
Нормативтік актілерді жинақтау, сақтау, бақылау ... ... ... ... ... ... одақтың міндеттері. Олар
10-15 жылдар өздерінде сақтап, мемлекеттік архивке тапсыруға тиісті.
Мемлекеттік архив ол материалдардың бағалы, керекті құжаттарын,
естеліктерді, ғылыми-техникалық, мәдени, білім жетістіктерін ... ... ... 50-100 жыл ... кейін актілеп жоюға болады.
Қоғамдағы барлық нормаларды білу, олар туралы ... ... ... ... ... кезек күттірмейтін міндеті. Бұл істі мемлекет бақылауға
алып, қатаң тәртіп орнатып, құқықтық нормаларға жедел ... ... ... етіп ... Ол үшін мемлекет барлық заңды күші бар нормаларды
толық есепке алып, жинақтап отырады.
Мемлекеттік есепке алудың әдіс-тәсілдері:
- кітапшылық ... алу: ... ... ... ... ... картотекалық есепке алу: норманың, мекеменің аты-жөні, шығарған ... ... ... ... алу: ЭВМ ... ... ... алу: ең күрделі, ең шапшаң және көпке ... ... [6, ... нормативтік-құқықтық актілерде көпшіліктің және жеке
адамдардың мүдделерін қорғайтын құқық нормалары бекітіледі және ... ... ... ... және осы ... ... жағдайларға байланысты үйлестіреді.
Қоғам өмірінің дамуымен, қоғамдық қатынастардың ... ... ... ... ... ... нормативты реттеуге көшу эволюциялық жолмен іске асырылуда.
Алғашқыда ... ... ... ... тек ... ... ... мүддесіне тиісті болды. Жекеше мүліктік және отбасылық
қатынастар көп ... ... ... ... сот ... болды. Уақьгг өткен сайын, нормативтік-құқықтық реттеу ... ... ... ... ... отырып, кеңейе түсті және қоғамдық
қатынастарды реттеудеп ең алдыңғы құқықтық нысанға айналды.
Басқа құқықтық деректерден ... ... ... ... ... ... ... Нормативті-құқықтық актілер құзіреті бар мемлекетгік органдардың
құқықтықшығармашылық жұмыстарының нәтижесінде не болмаса, бүкілхалықтық
ерік біддіру ... ... ... ... ... жұмыс
дегеніміз, құқық нормаларын шығаратын, сонымен бірге оларды жетілдіріп
ескірген құқық ... ... ... ... ... ... - нормативті-құқықтық актілерді дайындауға және
жетілдіруге арналған қызмет. Оның негізгі екі түрі бар: тікелей құқықтық
шығармашьшық және ... ... ... ... ... ... шығармашылық - референдумды өткізу кезіңде ... яғни ... ... ... ... ... актілер қабылданады немесе қабылданбайды.
Мемлекеттік құқықтық шығармашылық заңмен белгіленген тәртіпке сай,
құқық нормаларын өзгерту не ... ... Оған ... ... (санкция)
берген қоғамдық ұйымдардың нормаларды шығару туралы, шығармашьшық жұмыстары
жатады. Мұнда, қоғамдық ұйымдардың ... ... ... мемлекет
қорғайтын қасиеті бар нормаларға айналады.
Нормативті-құқықтық актілерде тек құқық нормалары болады, яғни, жалпы
сипаттағы мемлекеттік міндеттілікке ие ... ... ... ... ... ... актілерден айыра білу қажет. Олар
құқықтық деректерге жатпайды. Жеке құқықтық актылар өз ... ... ... белгілі құқық субъектілеріне бағыттайды. Ол ... ... ... яғни ... ... ... ... құқықты не
міндетті іске асырғаннан кейін өз әрекетін тоқтатады (мысалы, белгілі
адамға ... ... ету ... ... ... соттың
шешімімен мәжбүрлеу арқылы міндетті адамнан қарызын қайтару).
Жекелеген құқықтық ... ... ... нормалардың ұйғарымын іске
асыруға маңызды және қажетті құрал. Олар ... ... ... ... қамтамасыз ету құзыреті бар мемлекеттік оргаңдар арқылы
жүргізіледі (сотпен, арбитрахбен, ... ... олар ... ... ... ... нормалары оларда жоқ. Құқықтық
нормалардан айырмашылығы, ... ... ... ... және
нақтылы өмір жағдайларына арналған.
Нормативті-құқықтық актіні құқықтану деректерінен не ... ... ... ... ... білу ... Біз ... нормалары
туралы мәлімдемелерді әртүрлі ... ... ... ... ... ... еңбегінен аламыз. Бұның барлығы,
құқық нормалары туралы ... ... ... ... олар
құқықтың деректеріне жатпайды.
Нормативті-құқықтық актілер ресми ... ... ... ... ... ... түрдегі ерекше белгілері бар: актының аты
(заң, ... ... ... ... аты ... ... жергілікті билік оргаңдары).
Нормативті актілерде құқық нормалары ... ... ... тарау, бөлім, бап (мысалы азаматтық кодексте: бөлім
Міндеттілік құқығы, тарау Міндетті орындау, бап Міндеттілікті жедел ... ... ... акт - ... ... ... онда құқық нормалалар.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
1. Ағдарбеков Т. Құқық және мемлекет теориясы. Қарағанды, ... ... Ш. ... және ... ... ... ... Алексеев С. С. Проблемы теории государства и права. М., ... ... ... Г.М. ... және құқық теориясы» пәні
бойынша мемлекет бөліміне ... ... ... 2006.
5. Венгеров А.Б. Теория государства и права. М , ... ... Қ.Д., ... А.Қ., ... А.Н. Мемлекет және құқық
теориясы. Астана, 2001.
7. Сапарғалиев Г.С., Ибраева А.С., Мемлекет және құқық теориясы. Алматы,
1998
8. ... М.Н. ... ... и ... ... 2005.
9. В.В.Лазарев, С.В.Липень. Теория государства и права. Москва, 2004.
10. Ибраева А.С., Ибраев Н.С. Теория государства и ... ... ... ... Д.А. Мемлекет және құқық теориясы. Оқу құралы. Алматы, 2004.
12. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық ... ... ... ... ... 2001.
13. Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы пәні
бойынша терминдердің түсіндірме ... ... ... ... Г.Т., Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы пәні
бойынша мемлекет ... ... ... ... ... ... Байжанова Г.Т. Мемлекет және құқық ... пәні ... ... ... ... ... Қарағанды, 2005.
16. Конспект лекций по теории государства и права: Учебное пособие. ... Ч. 1 / ... А.В., ... Ю.А.. - М.; ... ИНЭП, 2002. -
379 с.
17. Козлов В.А. Проблемы предмета и методологии ... ... ... ... ... С.А. Общая теория государства и права. М.. 1998.
19. Комаров С.А. Общая ... ... и ... Курс ... - Саранск,
Изд-во Нордов, университета, 2004.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заңға бағынышты нормативтік актілер20 бет
Нормативтік құқықтық актілер25 бет
Нормативтік құқықтық актілер туралы20 бет
Қазақстанда аудитті нормативтік-құқықтық реттеу («Маңғыстау мұнай газ» акционерлік қоғамының қызметі мысалында)33 бет
ҚР азаматтық заңнаманы құрайтын заңдар мен нормативтік актілер48 бет
2002 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасы12 бет
Жүйелеу және оның түрлері61 бет
Ақтөбе облысының өзендерінің суының жылдық нормасын табу34 бет
Нормативтi құқықтық актiлер. Құқықтың қайнар көздері24 бет
Нормативті-құқықтық актілер олардың түрлері және әрекеттері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь