Нидерландыдағы ұлт-азаттық қозғалыс. ХVІІ ғасырдың бірінші жартысындағы Құрама провинциялардың Республикасы


1. Нидерланды ‡ Карл құрамында. Х‡І ғ. Нидерландының экономикалық дамуы.
2. Нидерландының солтүстігінде азаттық күрестің басталуы.
3. Құрама провинциялар республиканың саяси құрылысы.
Нидерланды Мааса, Рейн және Шельд өзендерiнiң төменгi жағында Солтүстiк теңiзiнiң жағалауында орналасқан мемлекет болатын. ХҮ ғасырдың аяғы мен ХҮI ғасырдың басында Нидерландыны өзiне қаратып алды. Осылаша Нидерландыда саяси өмiрiнде екi бағыт пайда болды. Бiр жағынан император бастаған мемлекеттiк аппарат болды. Бүл аппарат бойынша мемлекеттi император тағайындаған наместник басқарды, Оны Нидерландының тарихында статхаудер деп атады. Олардың қолында мемлекеттiк финанс, заң шығару және орталықтандырылған сот билiгi шоғырландырылды. Екiншi жағынан, Бас Штат пен «Жер» Штаты билiк жасады. Олар жергiлiктi халықтан салық жинады, сонымен бiрге , оларға бағынбайтын iрi қалаларда магистраттар үстемдiк еттi. Өте iрi бюргерлер мен саудагерлер бiршама автономиялық құқықты пайдаланды. Нидерланды территориясында халық тығыз орналасқандықтан бұл жерге Карл Ү өзi қызығып отырды. Себебi, ХҮI ғасырдың екiншi жартысында Карл Ү қазынасына 2 млн. гульден пайда түсiрдi. Осы кезеңде Италия 1млн., ал Испания 0,5 млн. гульден салық төлеген. Ал көршi жатқан француз және немiс княздарына қарсы күресетiн әскери плацдармға айналды. Сондықтан Нидерландиялық iрi саудагерлер мен мануфактуристерге сауда жасауға үлкен жеңiлдiктер берiп отырды. Дегенмен шетелдiк үстемдiк елдiң әлеуметтiк-экономикалық дамуын тежедi.
ХҮI ғасырдың ортасына қарай Нидерландыда феодалдық қатынастар ерте ыдырап, алғашқы капиталдың қорлануы мен капитализмнiң алғашқы белгiлерi бiлiне бастады. Себебi, кiшкене ғана Нидерланды территориясында 300 дей қала мен 6500 дей деревнялар болған. Нидерландыда сол кезеңнiң өзiнде 3 млн. адам жасады. Мысалы Голландия провинциясында 1 кв. км. жерге 70 адамнан тура келдi. Сондықтан тарихта Нидерландыны «калалар елiң деп те атаған. Дегенмен Нидерландының 17 провинциясында ламу ерекшелiктерi әртүрлi болды. Қалаларының iшiнде ең iрiсi портты қала Антверпен қаласы болды. Мысалы, Антверпен қаласы жылына 15 млн. гульденге дейiн экспортқа товар шығарып, 20-22 млн. гульденге дейiн импорт товарларын алды. Қаланың портында 2000 кеме болса, оның 1500 Антверпеннiң еншiсiндегi кемелер болды. Қапиталдың алғашқы қорлануымен байланысты бүкiл Батыс Европаның банкирлiк үйлерi қызмет еттi. Елдiң Оңтүстiгiмен қатар Солтүстiк провинцияларда да экономикалық жағынан дами бастады.
Нидерландыда осы кезеңдерде өнеркәсiппен бiрге ауыл шаруашылығы да дами бастады. Сауда қатынастардың дамуына тиiмдi, әрi рынокта өтiмдi ауыл шаруашылық өнiмдерi өндiрiле бастады. Мысалы, ауыл шаруашылығында әлеуметтiк жiктелу процесi күшейiп кеттi. Ал Солтүстiкте бүкiл жер иелiгiнiң 10 проценттейi дворяндардың иелiгiнде болса, 40 проценттейi дiн басылары мен монастырлардың иелiгiнде болды. Ауыл шаруашылығын жақсарту үшiн жетiлдiрiлген гидротехникалық жұмыстар iс жүзiне асырыла бастады. Ауыл шаруашылығында шаруалардың басым көпшiлiгi жерлерiнен айырылғандықтан олар жеке кәсiпкерлiкпен, балық аулаумен, торф өндiрумен немесе жүн түтүмен айналыса бастады.
Бүкiл Нидерландыдағы капиталистiк қатынастардың дамуы әлеуметтiк жiктелу процесiн одан әрi күшейтiп жiбердi. Олардың формалары өзгере бастады. Нәтижеде өте кедейленiп кеткен шаруалар капиталистiк қатаң езгiсiне түсiрiлдi. Мысалы жұмыс күнi 12-14 асғатқа созылды. Жалақы өте төмен болды. Әлеуметтiк-тұрмыстық жағдайларға және шетел капиталистерiнiң езгiсiне қарсы бiрнеше рет шаруалардың көтерiлiстерi болды. Сол көтерiлiстердiң iшiндегi ең iрiлерi 1534-1535 жылдары болған анабаптистердiң көтерiлiстерi, 1539-1540 жылдары болған Гент қаласындағы көтерiлiстердi атап өтуге болады.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Нидерландыдаѓы +-лт-азаттыќ ќозѓалыс. ХVІІ ѓасырдыњ бірінші жартысындаѓы Ќ+-рама провинциялардыњ Республикасы
Жоспар

1. Нидерланды ‡ Карл ќ+-рамында. Х‡І ѓ. Нидерландыныњ экономикалыќ дамуы.
2. Нидерландыныњ солт%.стігінде азаттыќ к%.рестіњ басталуы.
3. Ќ+-рама провинциялар республиканыњ саяси ќ+-рылысы.

Нидерланды Мааса, Рейн және Шельд өзендерiнiң төменгi жағында Солтүстiк теңiзiнiң жағалауында орналасқан мемлекет болатын. ХҮ ғасырдың аяғы мен ХҮI ғасырдың басында Нидерландыны өзiне қаратып алды. Осылаша Нидерландыда саяси өмiрiнде екi бағыт пайда болды. Бiр жағынан император бастаған мемлекеттiк аппарат болды. Бүл аппарат бойынша мемлекеттi император тағайындаған наместник басқарды, Оны Нидерландының тарихында статхаудер деп атады. Олардың қолында мемлекеттiк финанс, заң шығару және орталықтандырылған сот билiгi шоғырландырылды. Екiншi жағынан, Бас Штат пен Жер Штаты билiк жасады. Олар жергiлiктi халықтан салық жинады, сонымен бiрге , оларға бағынбайтын iрi қалаларда магистраттар үстемдiк еттi. Өте iрi бюргерлер мен саудагерлер бiршама автономиялық құқықты пайдаланды. Нидерланды территориясында халық тығыз орналасқандықтан бұл жерге Карл Ү өзi қызығып отырды. Себебi, ХҮI ғасырдың екiншi жартысында Карл Ү қазынасына 2 млн. гульден пайда түсiрдi. Осы кезеңде Италия 1млн., ал Испания 0,5 млн. гульден салық төлеген. Ал көршi жатқан француз және немiс княздарына қарсы күресетiн әскери плацдармға айналды. Сондықтан Нидерландиялық iрi саудагерлер мен мануфактуристерге сауда жасауға үлкен жеңiлдiктер берiп отырды. Дегенмен шетелдiк үстемдiк елдiң әлеуметтiк-экономикалық дамуын тежедi.
ХҮI ғасырдың ортасына қарай Нидерландыда феодалдық қатынастар ерте ыдырап, алғашқы капиталдың қорлануы мен капитализмнiң алғашқы белгiлерi бiлiне бастады. Себебi, кiшкене ғана Нидерланды территориясында 300 дей қала мен 6500 дей деревнялар болған. Нидерландыда сол кезеңнiң өзiнде 3 млн. адам жасады. Мысалы Голландия провинциясында 1 кв. км. жерге 70 адамнан тура келдi. Сондықтан тарихта Нидерландыны калалар елiң деп те атаған. Дегенмен Нидерландының 17 провинциясында ламу ерекшелiктерi әртүрлi болды. Қалаларының iшiнде ең iрiсi портты қала Антверпен қаласы болды. Мысалы, Антверпен қаласы жылына 15 млн. гульденге дейiн экспортқа товар шығарып, 20-22 млн. гульденге дейiн импорт товарларын алды. Қаланың портында 2000 кеме болса, оның 1500 Антверпеннiң еншiсiндегi кемелер болды. Қапиталдың алғашқы қорлануымен байланысты бүкiл Батыс Европаның банкирлiк үйлерi қызмет еттi. Елдiң Оңтүстiгiмен қатар Солтүстiк провинцияларда да экономикалық жағынан дами бастады.
Нидерландыда осы кезеңдерде өнеркәсiппен бiрге ауыл шаруашылығы да дами бастады. Сауда қатынастардың дамуына тиiмдi, әрi рынокта өтiмдi ауыл шаруашылық өнiмдерi өндiрiле бастады. Мысалы, ауыл шаруашылығында әлеуметтiк жiктелу процесi күшейiп кеттi. Ал Солтүстiкте бүкiл жер иелiгiнiң 10 проценттейi дворяндардың иелiгiнде болса, 40 проценттейi дiн басылары мен монастырлардың иелiгiнде болды. Ауыл шаруашылығын жақсарту үшiн жетiлдiрiлген гидротехникалық жұмыстар iс жүзiне асырыла бастады. Ауыл шаруашылығында шаруалардың басым көпшiлiгi жерлерiнен айырылғандықтан олар жеке кәсiпкерлiкпен, балық аулаумен, торф өндiрумен немесе жүн түтүмен айналыса бастады.
Бүкiл Нидерландыдағы капиталистiк қатынастардың дамуы әлеуметтiк жiктелу процесiн одан әрi күшейтiп жiбердi. Олардың формалары өзгере бастады. Нәтижеде өте кедейленiп кеткен шаруалар капиталистiк қатаң езгiсiне түсiрiлдi. Мысалы жұмыс күнi 12-14 асғатқа созылды. Жалақы өте төмен болды. Әлеуметтiк-тұрмыстық жағдайларға және шетел капиталистерiнiң езгiсiне қарсы бiрнеше рет шаруалардың көтерiлiстерi болды. Сол көтерiлiстердiң iшiндегi ең iрiлерi 1534-1535 жылдары болған анабаптистердiң көтерiлiстерi, 1539-1540 жылдары болған Гент қаласындағы көтерiлiстердi атап өтуге болады.
1562 - 1566 жылдардағы елдегi қымбатшылық пен ашаршылық Нидерландыда революциялық жағдайды пiсiп жетiлдiрдi. Әсiресе Кальвинистiк шетелдiк езгiге ашық түрде қарсы шыға бастады. Олардың негiзгi қозғаушы күштерi ашаршылыққа ұшыраған шаруалар болса, оларды iрi саудагерлер мен iрi мануфактураның иелерi қолдап отырды. Кейiннен бұл козғалыстардың ақыры қарула көтерiлiстерге ұласты. 1565 жылы дворяндық оппозиция компромиссң деп аталатын одақ құрды. Олар дiни консисторлармен бiрге қимыл жасау үшiн 1566 жылы жазда келiсiмге қол қойды. Осылайша Нидерландыда революциялық жағдай пiсiп жетiлдi
1566 жылы августа халықтық отряд шiркеулердiң икондары мен бар байлықтарын ашық түрде талқандай бастады. Талан-тараждан түскен байлықтарды жинап алып, оларды көбiнесе кайырымдылық жұмыстарына пайдаланды. Мысалы, Эсландияда көтерiсшiлер үкiметтен еретик ретiнде сотталғандарды түрмеден азат етудi талап еттi. Кейiннен бұл көтерiлiс тiкелей католик шiркеуiне қарсы бағытталды. Мысалы, бiр ғана Фландрияда 500 шiркеу , ал бүкiл Нидерландыды 5500 дей шiркеу талан-таражға түстi. Олардың көтерiлiстерiне қарсы үкiметтiң өзi әлсiздiк танытты. 1566 жылы 26-августта Маргарита Пармская инквизиция заңын жоюға және дворяндар одағының мүшелерiне бiршама жеңiлдiктер беруге мәжбүр болды. Осындай уәдеге сенген көтерiлiс басшылары қозғалыстың қарқынын бәсеңдетiп жiбердi. 1567 жылы көктемге қарай олар жеңiлiп Нидерланд буржуазиялық революциялық көтерiлiсiнiң бiрiншi кезеңi аяқталды. кiмет оған қарсы Нидерландыға герцог Альбаның басшылығымен жазалаушы отряд дайындайды. Герцог Альба 1567 жылы жазға қарай Испаниядан 15 мыңдай таңдаулы отрядпен Нидерландыға келедi. Оның мақсаты бүлiктi тоқтату болғанымен кейiннен жергiлiктi аристократтарды да жазалай бастайды.Сөйтiп Нидерландыда саудагер аристократтарға әрбiр сатқан товарларынан 10 процент салық төлеу мiндетiн енгiзедi. Нидерланияның тарихында бұл салықты алькабала салығы деп атайды. Бүл салық Нидерландыда 1571 жылға дейiн үстемдiк етедi. Герцог Альбаның террорлық әрекеттерiне қарсы Нидерландының ормандарында партизандық қозғалыстар басталады. Бүл партизандар өздерiн орман гездарымызң деп атайды. Олар көбiнесе жергiлiктi халықтың көмектерiне сүйенiп отырды.
Ал солтүстiкте балық аулаушылар мен кемеде жүзушiлерi, порт жұмысшылары өздерiнiң партизандық соғыстарын теңiздерде жүргiздi. Олар өздерiн Теңiз гездарымызң деп атады. Теңiз гездарң испандық кемелерге партизандық шабуылдар жасап отырды. Оларды алғашқы кезде англиялықтар қолдағанымен Испаниямен қақтығысудан қорыққан Англия кейiннен қолдамай қойды. Сөйтiп 1572 жылы буржуазиялық революциялық қозғалыстың жаңа екiншi кезеңi басталды. 1576 жылы 4-сентябрде брюссельдiк отряды Мемлекеттiк Кеңес мүшелерiн қамауға алды. Осы кезден бастап Испания Нидерландыдан толық жеңiледi. Ал 1576 жылы 8-ноябрьде Гент бейбiт келiсiмiне қол қойылады.
1579 жылы 23 январьда Утрехт қаласында Утрехт униясың деп аталатын келсiмге қол қояды. Бүл унияға Фландрия мен Гент қаласы да қосылады. Бүл уния бойынша испан басқыншыларына қарсы жеңiске жеткенше күресуге мiндеттеледi. Май айында толық жеңiске жетiп Филипп II формальды түрде ғана Нидерландының билеушiсi болып қалады. Ал 1581 жылы 26 июльде Филипп II Нидерландыдан толық бас тартады. Солтүстiкте жағдай мүлдем басқаша болды. Олар Англиямен одақтаса отырып, өздерiнiң тәуелсiздiгiн сақтап қалды. 1585-1609 жылдары Солтүстiк провинциялвр Франциямен, Англиямен одақтаса отырып Испанияны әлсiрету үшiн соғыс бастады. Бүл соғысты тәжiрибелi әскери қолбасшы болған Мариц Наусский жүргiздi. Ол Солтүстiктi Испаниядан толық азат етiп , бiрте-бiрте Оңтүстiк Нидерландыға қарай ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Нидерландының ХVІ-ХVІІ ғасырдағы мәдениеті
Нидерландыдағы буржуазиялық революция және оның тарихи маңызы
ХҮІ-ХҮІІ ғасырлардағы біріккен провинциялар Республикасындағы экономикалық өзгерістер
Кейінгі орта ғасырдағы испан абсолютизмінің саясаты
Қазақтардың басты тауары - мал мен мал шаруашылығы өнімдері
Еуропа және Америка елдерінің жаңа және қазіргі заман тарихы пәнінен оқу-әдістемелік кешені
Әлеуметтік топтардың қызметінің негізгі бағыттарын айқындайтын зерттеулерді талдап, оның маңыздылығын айқындау
Түркістан қаласының әлеуметтік-саяси тарихының мәселелері
Ежелгі адамдар, олардың дамуы, археология
9-сынып. Қазіргі дүние жүзі тарихынан сабақ жоспарлары
Пәндер