Қаржы және инфляция: өзара байланысы және өзара іс-әрекеті

Мазмұны:

1.1. Инфляцияның мәні және табиғаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

ІІ. Негізгі бөлім.

2.1. Инфляцияның қаржымен өзара байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

2.2.Инфляцияға қарсы саясат шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12

2.3. Қазіргі Қазақстан экономикасындағы инфляция ... ... ... ... ... ... . 16

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

IV. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
1.1. Инфляцияның мәні және табиғаты

Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптен бері өмір сүріп келеді. Оны тіпті ақшаның шығуымен бірге пайда болды әрі ақшаның қызметімен тығыз байланысты деп саналады.
“Инфляция” термині (латынның inflatio сөзінен шыққан – кебіну, ісіну) ақша айналысына қатысты ХІХ ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ-тың Азамат соғысы жылдары (1861-1865 жж.) қағаз долларының (“гринбектерден”) қисапсыз көп шығарылуымен байланысты болды. ХІХ ғасырда бұл термин сондай-ақ Англия мен Францияда қолданылды. Экономикалық әдебиеттерде ол 20-сыншы жылдары жазыла бастады.
Инфляцияның дәстүрлі ең жалпы анықтамасы – тауар айналымының қажеттілігімен салыстырғанда айналыс сферасының артық қағаз ақша массасымен лықа толып кетуі, олардың құнсыздануы және соның нәтижесі ретінде – тауарлар мен қызметтер көрсетуге бағаның өсуі; ақшаның сатып алуға жарамдылығының төмендеп кетуі. Инфляция кезінде қоғамдық өндіріс процесінің алшақтықтарына және артық көп ақшаның шығарылуына байланысты ақша айналысының заңы бұзылады.
Инфляция – ақша жүйесінің дағдарысты жай-күйі.
Ақшаның құнсыздануына мына факторлар себепші болады:
- айналысқа артық ақшаның шығарылуы;
- қолайсыз төлем балансы;
- үкіметке сенімнің жоғалуы.
Ұзақ уақыт бойы инфляцияны монетарлық құбылыс деп санай отырып, ол ақшаның құнсыздануы мен тауар бағаларының өсуі тұрғысында түсіндіріліп келді. Әлі де бірқатар шетелдік авторлар инфляцияны экономикада бағаның жалпы деңгейінің артуы ретінде анықтайды. Алайда инфляцияның тауар бағасының өсуінде көрінгенімен оны тек таза ақша феноменіне жатқыза салуға болмайды. Бұл нарықтық шаруашылықтың түрлі сфераларындағы ұдайы өндірістің сйәкессіздігінен туатын күрделі әлеуметтік-экономикалық құбылыс. Инфляция әлемнің көптеген елдеріндегі экономиканың қазіргі дамуының ең өткір проблемаларының бірі болып есептеледі.
Инфляцияның көріну нысандары:
- Бірқалыпты емес өсуі, мұның өзі ақшаның құнсыздануына, оның сатып алу жарамдылығының төмендеуіне ұрындырады;
- ұлттық ақша бірлігінің шетелдік ақша бірлігіне қатысты
бағамының төмендеуі;
- ұлттық ақша бірлігінде көрінетін алтынның бағасының көтерілуі.
Пайдаланылған әдебиеттер


1. Ілиясов Қ.Қ. Құлпыбаев С. «Қаржы», Алматы 2003.
2. Құлпыбаев С. , Баязитова Ш., Баязитова А. «Қаржы теориясы». Оқу құралы – Алматы: Мерей, 2001.
3. Мельников В.Д., Ілиясов К.К. «Финансы». Учебник для вузов. – Алматы: 2001.
4. Дюсенбаев К.Ш. «Анализ финансового положения предприятия». Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 1998.
5. Бюджет жүйесі туралы. Қазақстан Республикасының заңы. Астана: 2001.
6. Заяц Н.Е., Фисенко М.К., Бондарь Т.Е. «Теория финансов». Учебное пособие. – 1998.
7. «Финансы» Учебник для вузов. Под ред. М.В. Романовского. – Перспектива – 2002.
8. «Финансы. Денежное обращение. Кредит». Учебник для вузов. Под ред. Л.А. Дробозиной. Москва – 2000.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
«Қаржы» кафедрасы
Қаржы және инфляция: өзара байланысы және өзара іс-әрекеті
Мазмұны:
І.
1.1. ... мәні ... ... ... Инфляцияның ... ... ... саясат
шаралары...............................................12
2.3. ... ... ... 16
ІІІ.
Қорытынды...................................................................
.................................21
IV. ... ... мәні және ... ... ... ... ... бері өмір сүріп келеді.
Оны тіпті ақшаның шығуымен ... ... ... әрі ақшаның қызметімен тығыз
байланысты деп саналады.
“Инфляция” термині (латынның inflatio ... ...... ... ... қатысты ХІХ ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ-тың
Азамат соғысы жылдары (1861-1865 жж.) қағаз долларының (“гринбектерден”)
қисапсыз көп ... ... ... ХІХ ... бұл ... ... ... мен Францияда қолданылды. Экономикалық әдебиеттерде ол 20-сыншы
жылдары жазыла бастады.
Инфляцияның дәстүрлі ең жалпы ...... ... ... ... ... артық қағаз ақша массасымен
лықа толып кетуі, олардың құнсыздануы және соның нәтижесі ... ... мен ... ... бағаның өсуі; ақшаның сатып алуға
жарамдылығының төмендеп кетуі. Инфляция кезінде қоғамдық өндіріс процесінің
алшақтықтарына және ... көп ... ... байланысты ақша
айналысының заңы бұзылады.
Инфляция – ақша ... ... ... ... мына ... себепші болады:
- айналысқа артық ақшаның шығарылуы;
- қолайсыз ... ... ... ... ... уақыт бойы инфляцияны монетарлық құбылыс деп санай ... ... ... мен ... ... өсуі тұрғысында түсіндіріліп
келді. Әлі де ... ... ... инфляцияны экономикада бағаның
жалпы деңгейінің артуы ретінде ... ... ... ... ... ... оны тек таза ақша феноменіне жатқыза салуға
болмайды. Бұл нарықтық шаруашылықтың түрлі сфераларындағы ұдайы өндірістің
сйәкессіздігінен туатын күрделі ... ... ... ... ... экономиканың қазіргі дамуының ең ... бірі ... ... ... ... ... емес ... мұның өзі ақшаның құнсыздануына, оның сатып
алу жарамдылығының төмендеуіне ұрындырады;
- ұлттық ақша бірлігінің шетелдік ақша ... ... ... ... ақша ... ... алтынның бағасының көтерілуі.
2.1. Инфляцияның қаржымен өзара байланысы
Бүгіндегі инфляция бағаның өсуі ... ... ... ... құлдырауымен ғана емес, сонымен бірге елдің экономикалық
дамуының жалпы қолайсыз ахуалымен де ... ... ... пен
өткізу сферасындағы әр түрлі факторлар тудырған өндіріс процесінің қарама-
қайшылықтары себепші болады. Инфляцияның әуел бастағы ...... ... ... жинақтау мен тұтыну, сұраным мен ұсыным,
мемлекеттің кірістері мен шығыстары, айналыстағы ақша массасы ... ... ... ... алшақтықтар.
Инфляцияның ішкі және сыртқы факторларын (себептерін) айыра білу
қажет. Ішкі факторлардың ... ... ... және ... бөлуге болады. Ақшаға ... – бұл ... ... ... ... дамуы, өндірісітің
монополизациялануы, ... ... ... ... жағдайлар және басқалары. Ақшалай факторларға мемлекеттік
қаржының дағдарысы – бюджет тапшылығы, мемлекеттік борыштың өсуі, ... ... ... жүйесінің кеңеюі, ақша айналысы жылдамдығының
артуы нәтижесінде кредит құралдарының өсуі және басқалары жатады.
Дүниежүзілік құрылымдық ... ... ... ... ... елдерге инфляцияны экспортқа шығаруға бағытталған
мемлекеттік валюта саясаты, алтынды, валютаны ... ... ... сыртқы факторлары болып табылады.
Сөйтіп, көпфакторлы процесс ретіндегі инфляция – бұл ақша ... ... ... ... ... ... ... дамуындағы
алшақтықтың көрінісі.
Инфляцияның іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... мынандай қаржылық
факторларға тәуелді болып келеді:
- белгілі бір салық нысандары мен әдістерін қолдану;
- ... ... ... ... ... қаржыландырудың ауқымы;
- мемлекеттік бюджеттің тапшылығын жабудың әдістері;
- мемлекетік берешектің көлемі.
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... арқылы айтарлықтай әсер етеді (инфляциялық тенденцияларды күшейте
түседі).
Бірінші фактор – ... ... ... ... ... ... ... жеткізеді, сөйтіп тікелей баға
белгілеуге әсер етеді. Тауарлар мен қызметке бағаның көтерілуіне байланысты
ақшаның құнсыздануы бюджет ... ... ... ал ... ең ... ... ... қажеттіліктен артта қалып қояды. Бұл
сөзсіз болатын ұзақ уақытқа созылған тапшылыққа ұрындырады.
Екінші фактор – табысқа (пайдаға) салынатын ... ... ... ... баға ... ... ... ауысады
және рыноктегі бағаның көтерілуінің басты себебі ... ...... ұзақ ... ... емес шығындардың неғұрлым өсуімен байланысты).
Инфляция қаржы қатынатарын да өзгерістерге
ұшыратады.
Бірінішіден, ... ... мен ... өсуі ... ... шығыстарының өсуін жандандырады.
Екіншіден, инфляция қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... процесс мемлекеттің берешегі
проблемаларын шиеленістіреді.
Сөйтіп, қаржы мен ... ... ... ... ... ... ... тездеткіші бола алатыны сияқты, инфляция да
қаржы қатынастарына әсер етеді. Ақшаның құнсыздануы және бағаның ... ... ... төмендетуге, бюджеттің шығыстарын кбейтудің
қажеттігіне, салық ауыртпалығының ... ... ... ... ... ... өсуіне ұрындырады. Инфляцияның жоғарғы қарқыны
мемлекеттің қаржы ресурстарын құнсыздандырады, өйткені ... ... ... ... есептегеннен кейін уақыттың белгілі бір межелдемелері
арқылы түседі, сондықтан мемлекеттің алу ... олар ... ... ... ... проблемасы шиеленіседі, өйткені қарыздарды
тарту үшін ... ... ... қағаздарының табыстылығын несиелік пайыз
деңгейінен жоғары көтеруге мәжбүр болады, бұл мемлекеттік борыштың атаулы
өсуін тудырады. Қаржы ... мен ... ... бір ... ... бірін-бірі өзара толықтыра отырып, экономикалық жүйедегі
келеңсіз нәтижелерге апарады. Мәселен, инфляция бірқатар ... ... ... ... ... құнсыздануы, ұзақ
мерзімді инвестицияларға деген экономикалық ынтаның ... ... ... ... ... ... ... бұзылуы және т.т.
Инфляцияны бағалау және өлшеу үшін бағалар
индексінің көрсеткіші пайдаланылады. ... ... ... ... мен
қызметтердің белгілі бір жиынтығының сатып алу бағасы мен базалық ... ... ... өлшейді. Ағымдағы жылдың индексінің қарқыны
былайша ... ... ... ... ... ... жылдың
бағалары индексі шегеріліп, өткен жылдың бағалары индексіне бөлінеді, сонан
соң ... ... ... =
Қазақстанда тұтыну тауарларының бағасы мен қызметтер көрсетудің
тарифтері өткен жылға қарағанда былайша өсіп отырады (есе): 1990 – 1; ... 2,5; 1993 – 30,6; 1994 – 22,7; 1995 – 1,60; 1996 – 1,39; 1997 – ... – 1,07; 1999 – 1,18; 2000 – ... ... егер ... ... жарты жыл ішінде және
одан көбірек жағдайда айына 50 пайыз немесе ... 11,5 ... ... ... ... әсіреинфляцияға сәйкес келеді. Сөйтіп Қазақстанда бұл деңгей
1992-1995 жж. ішінде айтарлықтай асып ... ... ... ... және ... ... ... бойынша ажыратады:
бағалар өсуінің қарқыны бойынша:
баяу – баға жылына 10 пайыз өскенде; бұл кез ... ... ... кәсіпкерлік тәуекел болмайды;
өршімелі – баға 100 пайыз шегінде өскенде; ... ... – баға ... ... ... баға мен ... ... ұлғая бастайды;
бағалар өсуінің теңгерімділік дәрежесі бойынша:
теңдестірілген және ... ... ... ... әртүрлі тауарлардың бағасы бір-біріне қатысты ... ... ... ... – олардың бір-біріне арақатысы
өнбойы өзгеріп отырады, оның үстіне әр түрлі үйлесімде;
болжаулық (болжап айтушылық) дәрежесіне қарай:
күтілген, болжамды және ... ... ... болу ... ... және ... дамудың әркелкілігімен сипатталатын сатылы, баға
шамалы өскен немесе өзгерусіз ... ... ... ... ... ... ... ажыратады.
Практикада инфляцияның екі типін бөледі: сұраным инфляциясы
(тұтынушылар инфляциясы) және шығындар инфляциясы (өндірушілер ... ... ол ... және жеке ... ақша ... ... өнімге, тауарларға және қызметтерге сұранымның өсуінің
салдары болып табылады.
Екінші жағдайда кәсіпорындардың еңбекке ақы ... ... ... ... ... ... ... бағаның, қызметтер көрсетуге (тасымалдауға, электр қуатына,
ақпаратқа және т.т.) тарифтердің өсуіне жұмсалатын шығындардың ... ... ... өмірде инфляцияның бұл түрлері және оларға
ілеспелі салдарлар тығыз тоқайласады, өзін ... ... ... ... деп аталынатынды тудырады, бұл кезде өндірістің
тұтынылатын компоненттері баға мен еңбекке ақы ... өсуі ... ... ... өнім ... ... соқтырды, мұндай өнімді
тұтыну жалақының және экономиканың шектес секторларында материалдық
шығындардың қосымша ... ... ... және ... ... кете ... сызбаны қараңыз).
Нарықтық экономиканың механизмі – бәсеке мен тиімсіз кәсіпорындардың
банкроттығы жеткіліксіз қалыптасқанда , ал ... жеке ... ... болғанда инфляция дамиды.Еркін бәсеке жағдайында, мемлекет шығыстарын
немесе кредиттерді қысқарту жөніндегі шаралармен туындайтын ... ... ... не өндірістің көлемін қысқартуға, не оның
шығындарын ... ... ... ... ... не ... ... құлдырауы, не бағалардың ... ... ... жағдайдың жақсаруына үміттене отырып,
рынокте тұра алуға тырысады және бағалар мен өндіріс шығындарын төмендетуге
мәжбүр болады. Процестің жаппай ... ... ... ... ... ... бұл ... әрекет етпейді,
өйткені өндіруші-кәсіпорынның шикізатты, ... шала ... ... жабдықты, саймандарды жеткізушілерді таңдай алмайды.Ол
жеткізушілер тарапынан белгіленген бағалармен келісуге мәжбүр ... ... ... ... ... тұтынушылар өз кезегінде
ары қарай технологиялық өзгертіп жасау ... ... ... ... ... салады.Мұндай жағдайда бюджет шығыстары мен кредиттерді
шектеу жөніндегі шаралар ... ... ... сыртқы экономикалық қызмет тарапынан арандатылуы мүмкін, бұл
импортталатын және экспортталатын инфляция.Бірінші ... ол ... ... тыс ... және ... бағалардың жоғарылауынан
туады.Түскен шетелдік валютаны ... ... ... ... ... ... ... баламалы сома алады;банк пассивтері
артады, мұның өзі оларға ... ... және ... ... ... ... ұлттық валютада номиналданылған ақша ауқымының
көбейіп кетуіне қозғау салады.
Экспортталатын инфляция тауарлар мен қызметтер көрсетуге ... ... ... бұл тұтынушы- елдерде соның ішінде дамып келе
жатқан елдерде ... ... ... халқаралық
корпорациялардың – ... ... ... ... ... ... салады.Корпорациялардың валюталық
операциялары олар болған ... ... ... ... ... шетелдік валютаның қосымша ауқымы айналысқа түседі және
коммерциялық және орталық банктер арқылы ... ақша ... ... инфляцияның себептері базистік қатынастардың қарама-
қайшылықтарынан, экономикадағы ... мен ... , ... ... қабілетсіздігінен, бүкіл қоғамдық ... ... ... ... ... – ақшаның құнсыздануы мен өнімге, тауарларға
және қызметтерге ... ... ... оның ... ... тиісінше төмендеуі .
Инфляцияның табиғаты ақшаның онымен салыстырмалы ... ... ... қозғалысты жүзеге ... ... ... ... ... табылатын оның бұл
қасиеті оған өзінің арналымын – ... ... ... ... ... ... ... ,қорланым мен құнды сақтаудың ... ... ... ... ... ... көптеген жігінің
материалдық жағдайына, инвестициялық қызметке қауіпті әсер етеді.
Инфляцияның классикалық көзі – ... ... ... үшін де ... тапшылығы инфляцияның қайталама факторы
болып табылады,өйткені ол шығындардың инфляциясынан және осыған байланысты
мемлекет кірістерінің ... ... ... Қазақстанның
егемендігі жағдайында да сақталып ... ол 1991 ж. ... ... 20,4%, 1992 -8,6%, 1993 -11,9%, ... ... ... ... 1999–14,3%,2000-9,8%, 2001-6,4%
құрады.2002 жылы республиканың бюджеттің тапшылығы 1,453 миллиард ... 0,11% ) ... ... ... нәтижені тудырған жаңа салықтарды
– алғашқы мөлшерлемесі 28% қосылған құнға ... ... ... және ... кеден баждарын енгізу,өнімнің өзіндік құнына
қосылатын қаражаттар аударымдарын экономиканы жаңғырту қорына (бұрын ... қор), ... ... қамтуға жәрдемдесудің мемлекеттік
қорына аудару, әлеуметтік сақтандыруға аударылатын ... ... ... ... және ... ... ... жүргізу мүмкіндігін
туғызды.
Инфляцияның дамуының қосымша факторы пайдаланылатын кредиттер
бойынша пайыздарды жатқызудың тәртібі ... ... ... ... өсуі жағдайында бұл өнімнің өзіндік құнының, оның ізін ... да ... ... ... ... ... - ... инвестициясын
арандатушы факторларға жатады.
2.2. Инфляцияға қарсы саясат шаралары
Инфляцияның өрістеп, күшеюі, ... ... ... ... жіберетіндіктен мемлекет
инфляцияны жою және ақша айналысын тұрақтандыруға арналған шаралар қолдана
бастайды.
Инфляция кезінде мемлекет ... екі ... ... ... ... ... ... кезде
табыстарды, жалақыны, пайыздық мөлшерлемелерді, инвестицияларды ... ... ... мен ... ... мерзімде
жобаларды өткізеді, жеке тұлғалар табыстың қосымша көздерін ... ... ... ... басу ... ... ... шаралардың
кешенін жүргізу.
Инфляцияны жою жөніндегі шаралардың кешені қоғамның іс-әрекет
етуінің өндірістік - ... ... ... әр ... ... ... ... қамтиды десек те
олардың шешушісі базалық, өндірістік-экономикалық сфера болып табылады.
Сұраным инфляциясын ... ақша және ... ... ... ... ... ... жетуге
болады.
Инфляцияға қарсы саясат – инфляциямен күреске бағытталған
экономиканы мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... жолы ... дефляциялық саясат және кірістер саясаты.
Дефляциялық саясат – мемлекеттің шығындарын азайту,кредит үшін
пайыздық мөлшерлемелерді арттыру, салық ауыртпалығын ... ... ... ... және ... ... ... ақша сұранымын
реттеуді қарастырады.Бұл саясат экономиканың өсуін тежейді.
Кірістер саясаты – бағаға және ... ... ... ... ... өсу шегін белгілеу жолымен параллелді бақылау жүргізуді
қажет етеді.Оны жүзеге асыру әлеуметтік қайшылықтарды қоздыруы мүмкін.
Инфляцияға ... ... ... ұсынымды шектеудің әр түрлі
әдістерін қамтиды:
1. Орталық банктің нақты ақша эмиссиясын қысқарту ... ... ... ... ... Барлық кредит ресурстарын қымбаттау және оларға қол ... ... ... ... үшін қайта қаржыландырудың
есептік мөлшерлемесін арттыру.
3. Кредит мультипликаторын қысу және ... ... ... ... жету .
4. ... банктің коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... кредиттерін тікелей қысқарту.
Инфляцияға қарсы фискалдық саясат салықтарды көбейту, мемлекеттің
шығыстарын қысқарту және осының негізінде мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... жағдайында екі өзара байланысты, бірақ
қайшылықты міндеттерді шешуі тиіс:
біріншіден, мемлекеттік бюджеттің ... жету ... жою үшін оның ... ... көтеру керек;
екіншіден, экономиканың бастапқы буындарында - өндіріс пен айырбас
сферасында экономикалық белсенділікті жандандыру қажет.
Инфляцияға қарсы ... ... ... ... ... ... болып
отыр.Жанама салықтардың инфляциялық сипаты болады, өйткені олар ... ... ... ... ... ... ... олардың қысымы болып табылады, бұл ұсынымды
шектейді.Үшіншіден, едәуір салық ... ... ... ... көптеген салықтардың іс-әрекетімен ... өзі ... ... әкеп ... ... ... ... салық салуға акцентпен
жеңілдіктеудің шарттарымен ауыртпалық түсірмейтін қарапайым және ... ... ... ... ... ... дәрежеде табысқа
салынатын салық пен мүлік құнына қарай мөлшерлемелерді жіктеудің жоғары
дәрежесі бар ... ... сай ... ... ... бұл процесті бюджет
сферасында да, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... да таратуды қажет етеді.Бұл жерде мынаны ойда
ұстаған жөн: соңғы жағдайда инфляцияға қарсы ... ... ... ...... ... ... инфляциясына қатысты
болып отыр, сондықтан олардың ықпалы бөлек қарастырылатын ... ... түрі мен ... ... ... ... ... өзара байланысы
байқалады.
Жалпы мемлекеттік және жергілікті деңгейлердің бюджет шығыстары
жайында басты барлық бағыт ... ... ... ... ... барынша
қысқарту болып табылады.Әлбетте, зейнеткерлерді, оқушыларды, тіркелген
кірістері бар қызметкерлерді қорғау жөніндегі ... ... ... ... ... тиіс.
Бюджет шығыстарын шектеуге мыналар арқылы жетуге болады:
а) тура әдістермен –шектеумен (рестрикциялармен), яғни заңнамалық
актілер немесе өкілетті мемлекеттік ... ... ... қол ... салыстырғанда оларды мәжбүрлеу арқылы ;
ә) секвестрлеу әдісімен – барлық шығыстарды әр түрлі факторлармен
анықталатын ... ... ... ... ... ... қолда бар кірістердің деңгейін бақылаумен;
в) мемлекеттік бюджет тапшылығының деңгейін шектеумен.
Кез келген жағдайда шығыстарды ... ... ... ұлттық
бағдарламаларының іс-қимылын , тез қайтарым бермейтін әр ... ... ... бас ... және т.с.с ... ... инфляцияның екінші типін – шығындардың(өндіруші
инфляцияның) өсуінен туатын инфляцияны жою проблемаларын шешу неғұрлым
қиынырақ болып келеді.
1) жалақыны ... ... ... ... ... ... ... байланысты еңбек өнімінің төмендеуі;
3) шикізат және энергетикалық ресурстар иелерінің ... ... ... олар ... ... ... ... шығындарымен байланысты болатын инфляцияны жою ... ... ... ... ... ... қажет
етеді.Инфляцияны төмендету проблемаларының бірінші блогы экономикалық
тұрақтандырудың ... ... ... ... ... ... жоюда болып отыр. Өз кезегінде ол мына өзара ... ... ... ... уәждемелік ынталандырмаларын, оның
тиімді нәтижелеріне ынталылықты күшейту мәселелерін шешу,басымдық ретіндегі
өндірістік еңбек қызметін қалпына келтіру.Бұған ... ... пен ... ... тікелей байланыс болатын жекеше өндірістік секторды
дамыту негізінде қол жетеді.
Сауда-делдалдық сфераға қарағанда өндірістік сфераның басымдығын
қамтамасыз ету қажет.Өндірістік ... ... ... салықтардың
жеңілдік жүйесімен,кредитті кедергісіз алумен және ... ... ... ... ... ... ... ақы төлеу
қорларына даму үшін қолайлы экономикалық ... , ... және ... ... болады,қажетті жағдайда өндірістік сектор
қызметінің басым түрлерін ... ... ... қолдау жүзеге
асырылды.
Инфляцияны жеңіп шығу жөніндегі шаралар жүйесіндегі қажетті
элемент нарықтық ... ... мен ... ... нысандары .
Шаруашылық жүргізуші субъектілерінің экономикалық жауапкершілігі
механизмін ... ... ... ... ... ... ... төмендеуі – бағалардың төмендеуі - өндірістің
өсуі есебінен таза табыс көлемінің сақталуы – ұсынымның көбеюі – ... ... ... ... ... ... ... нысандарын дамытумен,шаруашылық-қаржы
қызметіндегі олардың теңдігін заңнамалық түрде қамтамасыз етумен байланысты
болады.
Инфляцияға ықпал етудің ең ... ... ... ... шеңберінде баға мен жалақыға бақылау қою болып табылады.Баға мен
жалақыны реттеудің ... ... ... ... ... айқындалады және кеңінен инфляция деңгейіне,өндіріс
қарқынына,халықты әлеуметтік ... ... ... түрленіп
отырады.Базалық технологиялық шекте – шикізат,отын,басқа бастапқы өнімдерді
өндіруде бағаны реттеуді жүргізудің маңызы ... ... құны ... ... өнімі бағасының бүкіл пирамидасының ... ... ... ... ... еңбек өнімділігінің
нақтылы артуына қатаң байланыста жүзеге ... ... ... ... ... өсуінің қарқынына тең өсімі өзінің
сипаты бойынша инфляциялық емес болып табылады.
Сыртқы экономикалық қызметті қамтып ... ... ... ... төмендету шаралары оның ... ... ... бұл ... мен ... яғни ... операциялардың қозғалысымен байланысты болатын ағымдағы
операциялар бойынша теңдікке жетуге ... ... ... ... тапшылығын қысқартуға жалпы импортталатын
тауарлар мен ... ішкі ... ... ... мен ... есебінен, сондай-ақ сыртқы сұранымға қарағанда экспорттық
өндірістің икемділігін арттыру есебінен жету ... ... ... ... ... саясатын жүргізу, инфляциялық серпіліс кезеңінде
сауда және валюталық шектеулердің ұтымды ... және ... ... ... ... ... ... ырықтандыру арқылы
жетеді.
Сөйтіп инфляциямен күрестің ... ... ақша ... ... ... ... ... табылады.
Ақша реформасы – ақша айналысын ретке келтіру және ... ... ... ... ақша ... толықтай немесе ішінара
өзгерту.Ақша реформасы елдің экономикалық жағдайына, ақшаның құнсыздану
дәрежесіне, мемлекет саясатына қарай түрлі ... ... мен ... ) ... ... инфляция кезінде бірқатар елдер ... ... ... ...... ... терапиясы.Оның мәні –
нарықтық қатынастарды дамытуды көтермелеуде, еркін бағаларды белгілеуде,
бағаларды реттеуден бас тартуда және осылардың ... ...... ... ... болады.
2.3. Қазіргі Қазақстан экономикасындағы инфляция
Тұтыну бағалары
2005 жылғы 4-тоқсанда ... ... ... тұтыну
нарығында бағаның маусымдық өсуі байқалды, алайда өткен ... ... ... инфляция деңгейі шамалы төмендеді. Мəселен, 2005
жылғы 4-тоқсанның қорытындылары бойынша тұтыну ... өсуі ... ... ... ... ... азық-түлік тауарларына бағаның өсуі 3,2%
құрады. Осы кезең үшін жұмыртқаға, сүт жəне сүт ... ... ... жəне теңіз өнімдеріне бағаның өсуі
тəн.Қарастырылып ... ... ... ... ... ... ... бағаның төмендеуі өзіндік ерекшелік болып табылды, ал
сол уақытта, киім жəне аяқ киімге, жеке гигиена заттарына, маталарға, жиһаз
бен үй ... ... ... ... ... жылғы 4-тоқсанда халыққа ақылы қызмет көрсету бағалары мен
тарифтерінің өсуі 1,6% деңгейіне жетті. ... ... ... ... ... ... ... үйді ұстау жəне газбен
жабдықтау бойынша қызмет көрсетулердің қымбаттауына байланысты болды, сол
уақытта қалған қызмет көрсетулерге баға ... ... ... ... ... мəдениет, білім беру мекемелерінің қызмет көрсетулері, көлік
жəне медицина қызметтері қымбаттады.
Тұтастай ... 2005 ... ... жылдық көрсетуде (2004 жылғы
желтоқсанға 2005 жылғы желтоқсан) 7,5% деңгейінде қалыптасты (2004 жылы –
6,7%). Тұтыну бағаларының өсуі, негізінен, ... ... ... ... қызмет көрсетудің тиісінше 8,1% жəне 8,0% ... ... ал ... ... ... 5,9% ... ... 2005 жылы ең жоғары бағаның өсуі ... пен ... ... ... қызметтеріне (34,5%), білім беру қызметтеріне ... (18,3%), ет ... (12,5%), ... (11,9%) ... ... жəне оның ... бөліктерінің динамикасы
(өткен жылдың тиісті айына %)
2005 жылғы 4-тоқсанда тұтыну бағаларының динамикасы, жыл бойы ... ... жəне ... ... ... қалыптасты.
Көптеген факторлардың ұзақ мерзімді сипаты болады, яғни бірнеше жылдар ... ... əсер ... ... ... осы ... екі ... сипаты
болады: бір жағынан, олар Қазақстан экономикасы ... оң ... ... ... ... ... қарсы тиімді саясатты
жүргізуді қиындатады.
Бірнеше жылдар бойы ... ... ... ... ... факторлардың бірі жиынтық ұсынысты кеңейту қарқынымен
салыстырғанда жиынтық сұраныс ... ... ... қарқыны болып
табылады. Бұл халық кірісінің көбеюімен жəне еңбек өнімділігінің өсуінен
жалақының озық өсуімен, ... ... ... жəне
мемлекеттің бюджет шығыстарының көбеюімен, шетел валютасының едəуір
келуімен ... ... ... ... 2004 ... ... ... нақты ақшалай кірістерінің өсуі 17,2% бағаланды, ал 2005 жыл ... 12,0% ... ... ... ... ... ... астамын)
тұтынуға жұмсайтындықтан, олардың өсуі тұтынудың өсуінде, яғни бөлшек тауар
айналымында көрінеді. Мəселен, 2005 жылғы қазан-желтоқсан айларында ... ... ... ... бөлшек тауар айналымы бағалау бойынша
14% жуық, ал 2005 жыл үшін тұтастай алғанда – 12,4% көбейді. Бұл ... ... ... 2004 ... 4-тоқсанмен салыстырғанда 2005 жылғы 4-тоқсанда
бағалау ... 10,5%, ал 2005 жыл үшін – 9,4% ... ... нақты
өсуінен асып түседі.
2005 жылғы қазан-желтоқсанда 2004 жылғы тиісті ... ... ... ... 8,6% ... еңбек өнімділігінің
ұлғаюынан едəуір асып түсіп, 18,7% өсті. ... ... 2005 жылы ... өсуі 12,0% ... ал еңбек өнімділігі 8,8% өсті.
2005 жылы инвестициялық ... та ... ... ... оның ... жылдың соңында айтарлықтай қысқарды. 2005 жылғы ... ... ... ... 2004 ... тиісті кезеңімен
салыстырғанда бағалау бойынша 5% жуық ... ... ... 2005 жылы
негізгі капиталға инвестициялар көлемі 22,1% көбейді.
Тұтыну жəне инвестициялық ... ... ... қол ... ... ... Мəселен, 2005 жылдың
қорытындылары бойынша екінші ... ... ... өсу ... 74,7% құрады, оның ішінде 4-тоқсанда – 22,4% ...... 51,7% жəне ... ... ... жəне ... ... келуі негізінен сыртқы нарықта екінші деңгейдегі банктердің қарыз
алу көлемінің өсуіне, сондай-ақ ... ... ... ... ... байланысты болды. Мəселен, 2005 жылдың соңындағы
жағдай бойынша резидент еместердің алдындағы екінші ... ... ... бір ... 2 есеге, оның ішінде 4-тоқсанда 45,4% ... ... АҚШ ... ... 2005 ... ... Brent сортты
мұнайға əлемдік баға 2005 ... ... ... ... қарамастан, тұтастай алғанда бір жылда ол бір баррель үшін
39,7-ден 56,8 долларға ... (43,1%) ... ... ... ... жоғары
өтімділігіне, сондай-ақ елге шетел капиталының едəуір келуіне қарамастан,
2005 жылы ақша ... ... ... ... ... ... ... ақша базасы 3,2% (2004 жылғы 4-тоқсанда – 43,0%), ... – 2,5% (2004 ... ... – 24,1%) ... ал айналыстағы
қолма-қол ақша 0,7% қысқарды (2004 жылғы 4- тоқсанда 21,5% өсу ... жылы ... ... ақша ... 14,7% ... ал 2002-2004
жылдары ол бір жылда орташа алғанда 51,2% қарқынмен өсті. Ақша ... ... ... ... жыл u1089 ... 43,2% ... қолма-қол ақша – 8,6% (43,3% қарағанда) өсті. Сонымен, 2005
жылы 2004 жылмен салыстырғанда ... ... өсу ... ... ... тарапынан инфляцияға қысымның азаюына себеп
болды.
2005 жылғы инфляция деңгейінің көтерілуіне əсер ... ... ... бар ... ... ... болды. 2004 жылы мемлекеттік
бюджеттің шығыстары ЖІӨ-ге 22,6% құраса, 2005 жылы ЖІӨ-ге 29,7% болды. Осы
саясат ... ... ... жəне ... ... əсер ... ... инфляциялық қысымның көбеюіне ықпал етеді.
Осы кезеңге тəн емес ... ... ... ... əсер ... Осы ... бағаның арзандауы Үкімет
қабылдаған шаралар нəтижесінде орын алды. Біріншіден, 2005 жылдың соңына
дейін жанар-жағармай материалдарын шығаруға ... ... ... ішкі
нарықта бензинді сатуға акциздің нөлдік ставкасы енгізілді, үшіншіден,
республиканың мұнай өңдеу зауыттарына ... ... ... ... қабылданды. Бұдан басқа, 2005 жылғы қарашада бензиннің ірі
өткізушілері оның бағасын 2005 ... ... ... ... ... шешім қабылдады.
Сонымен, 2005 жылғы 4-тоқсанда бензинге жəне басқа жанар-жағармай
материалдарына баға ... ... ... (2005 ... ... 5,9% ... жыл ... бойынша – 3,2% өсуі).
Өнеркəсіптік өндірістегі бағалар
Қазақстан Республикасының Статистика агенттігінің деректері бойынша
2005 жылғы 4-тоқсанда өнеркəсіп ... ... ... ... ... (2004 ... 4-тоқсанда – өсу 2,6%). Өндірілген өнім ... бұл ... ... ... ... ... 5,4% ... құралдары – 2,7%, тұтыну тауарлары – 1,5% қымбаттады. ... ... ... баға ... ... 1,3% ... ... қазан-желтоқсанда тау-кен ... ... ... 10,1% ... (2004 ... ... бағаның өсуі
– 4,4% құрады). Өнеркəсіптегі бағаның төмендеуіне, ең алдымен, мұнайдың –
12,3% жəне газ ... – 11,1% ... ... ... Сол ... өнімдеріне баға 7,3%, көмірге – 1,6% ... 2005 ... ... ресурстарына баға тұтастай алғанда 9,8% төмендеді (2004 жылғы ... – 3,8% ... ... ... ... ... ... өткен
кезеңдегі сияқты металлургия өнеркəсібі өнімдерінің 6,9% ... 4,2% ... ... (2004 ... ...... қара ... прокаты 8,6%, түсті металдардікі – 11,4% қымбаттады.
Республикада өндірілген ... ... ... 2005 ... қазан-
желтоқсанда 0,9% қымбаттады. Бұл ретте малдың етіне баға 1,5% қымбаттады,
ал құс еті – 12,8%, ... ... – 9,0% ... ... ... жəне суды ... мен ... бағалары мен
тарифтері 2005 жылғы 4- тоқсанда 0,4% ... жылы (2004 ... ... 2005 жылғы желтоқсан) тұтастай
алғанда өнеркəсіп өндірісіндегі бағалардың өсуі 20,3% (2004 жылы – ... ... ... Республикасының Статистика агенттігінің деректері бойынша
2005 жылғы 4-тоқсанда ауыл шаруашылығы өніміне бағалар 1,0% (2004 жылдың ... – 0,1%) ... ... ... ... ... бағалардың
төмендеуі өсімдік шаруашылығы өнімінің 7,7% арзандауы барысында болды, мал
шаруашылығы өнімі 7,6% қымбаттады.
Өсімдік шаруашылығы өнімі бағаларының ... ... ... 9,1% ... ... қалыптасты. Бұл ретте 2005 жылғы қазан-
желтоқсанда көкөніске бағаның 3,8% маусымдық көтерілуі ... ... ... де ... ... ... қалыптасты. Бағаның негізгі өсімі жұмыртқаға – 26,1%, сүтке ... ... ... мал жəне құс 2,0% ... жылдың қорытындылары бойынша тұтастай алғанда ауыл шаруашылығы
өнімі 0,4% қымбаттады (2004 жылы – 4,0%). Бұл ... ... ... 2005 жылы 7,2% (1,4%) ... мал ... ... 10,5% (11,1%)
қымбаттады.
ІІІ.Қорытынды
2005 жылғы 4-тоқсанда өткен тоқсанмен салыстырғанда сауал жүргізілген
кəсіпорындардың 35,3%-ы дайын өнімге сұраныстың көбейгенін атап өтті ... ... – 37,8%), бір ... ... ... ... ... көбейді (12,9%-дан 15,1%-ға дейін). 2006 жылғы 1-
тоқсанда сұранысы тұрақты ... ... ... ... ... ... ... сауалға қатысушы кəсіпорындардың 24,8% күтеді.
2005 жылғы 3-тоқсанмен салыстырғанда 2005 ... ... ... ... ... сақталуы байқалды. Бұл ... 68,9%-ы ... ал ... тоқсанда олардың үлесі 69,1%
болды. Бұдан басқа, өнімінің ... ... ... дейін көтерілген
кəсіпорындардың үлесі азайды. 2006 жылғы 1- ... ... ... ... ... бағалары бар кəсіпорындардың үлесі 54,1%-ға
дейін төмендейді, ... ... өсуі ... ... ... 30,9% ... көбейеді.
2005 жылғы 4-тоқсанда (3-тоқсанмен ... ... ... ... ... ... да тұрақтылықты көрсетті.
Бағалардың өскені ... ... ... ... ... ... сауал жүргізілген кəсіпорындардың 40,6%-ы бағалардың
тұрақтылығы туралы мəлімдеді, өткен тоқсанда ... ... ... 1-тоқсанда баға тұрақтануын кəсіпорындардың 28,5%-ы, бағаның өсуін
сауалға қатысушы кəсіпорындардың 51,1%-ы ... ... ... Қ.Қ. ... С. ... Алматы 2003.
2. Құлпыбаев С. , Баязитова Ш., ... А. ... ... ...... ... ... Мельников В.Д., Ілиясов К.К. «Финансы». Учебник для вузов. – Алматы:
2001.
4. Дюсенбаев К.Ш. «Анализ финансового положения предприятия». Учебное
пособие. – ... ... ... Бюджет жүйесі туралы. Қазақстан Республикасының заңы. Астана: 2001.
6. Заяц Н.Е., Фисенко М.К., Бондарь Т.Е. ... ... ...... ... ... для вузов. Под ред. М.В. ... ...... «Финансы. Денежное обращение. Кредит». Учебник для вузов. Под ред.
Л.А. Дробозиной. Москва – 2000.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляцияның қаржы әлеуметтік - экономикалық салдары, тежеу шаралары мен әдістері, инфляцияға қарсы саясат24 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Заңды фактілер4 бет
Когнитивті лингвистика – жеке ғылым саласы80 бет
Оқу үлгерімі төмен оқушылар туралы жалпы түсінік6 бет
Педагогика - тәрбие туралы ғылым20 бет
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
Инфляция - көпфакторлы құбылыс21 бет
Инфляция жайлы46 бет
Инфляция жағдайы46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь