Ш.Ш.Уәлиханов – этнограф – ғалым


1. Ш.Ш.Уәлиханов . этнограф . ғалым
2. Ш.Ш.Уәлиханов «қазақ» этнонимі туралы болжамы
3, Күрделі тарихи мәселелердің табысты шешімі
Бұл күндері еліміз қазақтың біртуар ұлы, тұңғыш ғалымы Ш.Уәлихановтың туғанына 170 жыл толуын атап өтуде. Ол тарих, этнография, шығыстану, география сияқты ғылымның түрлі салаларын зерттеп, отыз жылдық қысқа ғұмырын да артына мол ғылыми мұра қалдырды. Ғалымның еңбектерінен алуан түрлі ғы лым саласына қатысы бар, өз құнын бүгінгі күнге дейін жоймаған ойлы тұжырымдар табуға болады. Ш.Уәлихановтың шексіз энциклопедиялық білімі тек жан – жақты дарындылығын паш етіп қана қоймайды, оның көптеген халық тың өмірлік тәжірибесіне сүйеніп, сол арқылы өз халқының тарихи даму сала сын зерттеуді байытқан, әрі жаңа сатыға көтерген бірден – бір ойшыл екенін аң ғартады./1/
Ш.Ш.Уәлиханов қазақ халқының тарихы мен этнографиясын зерттеуге ерек ше назар аударды. Ол өзінің зерттеулерінде этнографияның негізгі мәселелері мен бағыттарына тоқталды. Бұл туралы Е.А.Масанов: «В его трудах мы нахо дим исключительное богатство оригинальных и глубоких мыслей и идей, науч ных выводов, интереснейших гипотез, сведений, не утративших своего значе ния для науки и по настоящее время. Широта познаний ученого, его эрудиция, умение исследовать актуальные и чрезвычайно сложные и трудные проблемы, тонкое понимание самобытности жизни и культуры народов Востока, роли и значения передовой русской культуры для их судеб поражают читателя,»/2/ - деп жазды.
1. З.Ахметов Қашанда халық жүрегінде. «Социалистік Қазақстан»
21 қыркүйек 1985
2. Э.А.Масанов Выдающийся ученый казахского народа Ч.Ч.Валиханов.
«Советская этнография» 1965 №5 с. 64.
3. Ч.Ч.Валиханов. Собрание сочинений в 5-ти томах. Т.1. сс.121-122
Алма - Ата., 1961
4. Ч.Ч.Валиханов. Собрание сочинений в 5-ти томах. Т.1.с.207 Алма-Ата.,1961
5. Ч.Ч.Валиханов. Собрание сочинений в 5-ти томах. Т.1.с.207 Алма-Ата.,1961
6. Ч.Ч.Валиханов. Собрание сочинений в 5-ти томах. Т.1.с.418 Алма-Ата.,1961

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Ш.Ш.Уәлиханов – этнограф – ғалым.

Бұл күндері еліміз қазақтың біртуар ұлы, тұңғыш ғалымы
Ш.Уәлихановтың туғанына 170 жыл толуын атап өтуде. Ол тарих, этнография,
шығыстану, география сияқты ғылымның түрлі салаларын зерттеп, отыз жылдық
қысқа ғұмырын да артына мол ғылыми мұра қалдырды. Ғалымның еңбектерінен
алуан түрлі ғы лым саласына қатысы бар, өз құнын бүгінгі күнге дейін
жоймаған ойлы тұжырымдар табуға болады. Ш.Уәлихановтың шексіз
энциклопедиялық білімі тек жан – жақты дарындылығын паш етіп қана қоймайды,
оның көптеген халық тың өмірлік тәжірибесіне сүйеніп, сол арқылы өз
халқының тарихи даму сала сын зерттеуді байытқан, әрі жаңа сатыға көтерген
бірден – бір ойшыл екенін аң ғартады.1
Ш.Ш.Уәлиханов қазақ халқының тарихы мен этнографиясын зерттеуге
ерек ше назар аударды. Ол өзінің зерттеулерінде этнографияның негізгі
мәселелері мен бағыттарына тоқталды. Бұл туралы Е.А.Масанов: В его трудах
мы нахо дим исключительное богатство оригинальных и глубоких мыслей и идей,
науч ных выводов, интереснейших гипотез, сведений, не утративших своего
значе ния для науки и по настоящее время. Широта познаний ученого, его
эрудиция, умение исследовать актуальные и чрезвычайно сложные и трудные
проблемы, тонкое понимание самобытности жизни и культуры народов Востока,
роли и значения передовой русской культуры для их судеб поражают
читателя,2 - деп жазды.
Ең алдымен, туған халқының тарихын зерттеуші, қазақтардың
этникалық тарихы мен этногенез мәселелеріне көңіл бөлді. Қазақ халқының
шығуы туралы ойын ол 1852 жылғы Письмо профессору И.Н.Березину еңбегінде:
Все данные, собиранием которых я теперь занимаюсь,...подтверждают, что
народ казак (так называем себя мы) образовался от союза разных племен
турецких и монгольских во время междоусобий в орде, начавшихся тотчас после
смерти Бердибека, а не народ древний о котором писал Фирдоуси. Каждый
потомок Батыя хотел быть ханом и иметь народ: так, я думаю, образовались
ханство Крымское, Казанское, орда Чорайгаковская, союз узбеков – шейбанов и
казаков,3 - деп анық көрсетті.
Ш.Ш.Уәлиханов қазақ этнонимі туралы ең алғаш дұрыс болжам
жасады. Оның бұл тұжырымын өзінен кейінгі зерттеушілер де қолдады.
Ш.Уәлиханов бойынша қазақ термині алғашқыда әлеуметтік мағынаға ие болып,
кейінірек Қазақ хандығы құрылғаннан соң ғана (15-16 ғасырларда) этникалық
мағынаға ие болды. Киргизское родословие еңбегінде былай деп көрсетті:
Кочевой степняк, для отличия от своих городских родовичей – соседей,
узбеков и ногайцев, гордился именем казака – свободного степняка, кочевого
человека.4 Ғалымның қазақтардың этникалық тарихы мен этногенезі жөнін
дегі басқа да зерттеулері осындай тұжырымдарға сәйкес екендігі белгілі.
Ш.Уәлиханов Қазақстан территориясын мекендеген көшпелі халықтардың
этникалық тарихы мәселелерінің дұрыс шешілуі үшін әртүрлі деректерді жан –
жақты пайдаланды. Деректердің қандай деңгейде қолданылып жатқандығын да,
атап айтар болсақ, қытай, шығыс және еуропалық жазбаша деректердің зерттеу
лерде кеңінен қолданылып, ал халық ауыз әдебиеті туындылары (ертегілер,
дастандар, аңыз әңгімелер т.б.) осы уақытқа дейін (Шоқан ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Шоқан Уалиханов тұңғыш қазақ ғалымы, этнограф, демократ
Шоқан Уалихановтың ағартушылық идеялары
Ш.Уәлихановтың өмірі, қызметі, саяхаттары, ғылыми еңбектері
Қазiргi кезеңде материалдық мәдениет және тұрмыс ескерткiштерiн сақтау және насихаттау
Шоқан (Мұхаммед-Ханафия) Уәлиханұлы
Қазақтың тұңғыш ғалымы Ш. Уәлихановтың қазақ тарихын зерттеудегі зор мұрасының бүгінгі күндегі маңыздылығы
Шоқанның Құлжаға сапары ғылыми ерлікпен барабар
Этнография -этнология ғылымының дамуы
Орыс Географиялық Қоғамы
Шоқан Уалиханов – саяхатшы, ғалым
Пәндер