Топтау белгілері және топқа бөлу принциптері


1 Топтау белгілері және топқа бөлу принциптері
2 Қайта топтау
3 СТАТИСТИКАЛЫҚ ТАРАТПАЛЫ
ҚАТАРЛАР
Статистикалық топтау әдісі қарастыратын күрделі де, негізгі мәселелердің бірі алдын-ала жасалынған бағдарлама бойынша топтау белгілерін анықтау, яғни қанша топқа керек екендігін шешу және олардың көрсеткіштерін әрбір топ бойынша жеке қарастыру болып табылады. Сондықтан, топтау әдісін жүргізбес бұрын жалпы жиынтық бірліктерін
сандық және сапалық белгілері бойынша ретке келтіріп, зерттелетін көрсеткіштердің мәні мен мақсатына және оның негізіне басым көңіл бөлінуі қажет. Себебі, топтау бөліктері неғүрлым көп болатын болса, онда жиналған мәліметтер де соғұрлым дұрыс бөлінеді. Бірақ, әрбір топтағы жиынтық көрсеткіштері ұсақталып кетеді де, оларды статистикалық кесте арқылы көрсету, талдау, қорытынды жасау кездерінде біршама қиыншылықтар кездесу мүмкін.
Статистикалық мәліметтерді топқа бөлу кезінде әрбір топқа көптеген сандық бірліктердің енгізілуі керек. Және оның мағынасы анық көрсетілуі тиіс. Егер топтау негізі сапалық белгілеріне қарай берілген болса, онда топтар саны сол белгілердің, санына сәйкес келеді.
Кейбір жағдайларда сапалық белгілер өздерінің нышандары бойынша бір-бірінен әр түрлі айырмашылықтарына қарай ерекшелінетін болса, онда оларды типтеріне, түрлеріне немесе сыныптарына қарай топтық жіктерге бөлу арқылы жүргізіледі.
Егер топтау негізінде сандық белгілер алынатын болса, онда топтар саны сол белгілердің мөлшеріне (көлеміне) және олардың өзгермелілігіне байланысты болады. Сонымен, сипатталатын топтау өздерінің өзгермелі мәндеріне сәйкес бүгін және деңгей аралықты топтауға бөлінеді. Топтау кезінде топтық белгілері бүтін санмен берілетін болса, онда ол бүтін санды өзгермелі топтауға жатқызылады. Ал ондағы бөлініп алынған топтар саны сол берілген белгілердің мәніне сәйкес келеді.
Егер топтау белгілері бүтін санмен емес, деңгей аралықты санмен берілетін болса, онда деңгей аралықты топтау деп айтады.

Пән: Статистика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Топтау белгілері және топқа бөлу принциптері
Статистикалық топтау әдісі қарастыратын күрделі де, негізгі
мәселелердің бірі алдын-ала жасалынған бағдарлама бойынша топтау
белгілерін анықтау, яғни қанша топқа керек екендігін шешу және олардың
көрсеткіштерін әрбір топ бойынша жеке қарастыру болып табылады.
Сондықтан, топтау әдісін жүргізбес бұрын жалпы жиынтық бірліктерін
сандық және сапалық белгілері бойынша ретке келтіріп, зерттелетін
көрсеткіштердің мәні мен мақсатына және оның негізіне басым көңіл
бөлінуі қажет. Себебі, топтау бөліктері неғүрлым көп болатын болса, онда
жиналған мәліметтер де соғұрлым дұрыс бөлінеді. Бірақ, әрбір топтағы
жиынтық көрсеткіштері ұсақталып кетеді де, оларды статистикалық кесте
арқылы көрсету, талдау, қорытынды жасау кездерінде біршама қиыншылықтар
кездесу мүмкін.
Статистикалық мәліметтерді топқа бөлу кезінде әрбір топқа көптеген
сандық бірліктердің енгізілуі керек. Және оның мағынасы анық көрсетілуі
тиіс. Егер топтау негізі сапалық белгілеріне қарай берілген болса, онда
топтар саны сол белгілердің, санына сәйкес келеді.
Кейбір жағдайларда сапалық белгілер өздерінің нышандары бойынша бір-
бірінен әр түрлі айырмашылықтарына қарай ерекшелінетін болса, онда оларды
типтеріне, түрлеріне немесе сыныптарына қарай топтық жіктерге бөлу
арқылы жүргізіледі.
Егер топтау негізінде сандық белгілер алынатын болса, онда топтар
саны сол белгілердің мөлшеріне (көлеміне) және олардың өзгермелілігіне
байланысты болады. Сонымен, сипатталатын топтау өздерінің өзгермелі
мәндеріне сәйкес бүгін және деңгей аралықты топтауға бөлінеді. Топтау
кезінде топтық белгілері бүтін санмен берілетін болса, онда ол бүтін санды
өзгермелі топтауға жатқызылады. Ал ондағы бөлініп алынған топтар саны сол
берілген белгілердің мәніне сәйкес келеді.
Егер топтау белгілері бүтін санмен емес, деңгей аралықты санмен
берілетін болса, онда деңгей аралықты топтау деп айтады.
Статистикалық топтау кезінде әрбір топтың деңгей аралығының
шамасы тұрақты, бірдей немесе тұрақсыз әр түрлі өзгермелі сандармен
берілуі мүмкін. Егер топтау белгісінің сандық шамасында онша көп ауытқу
болмаса, онда тұрақты деңгей аралықты топтау әдісін қолдануға болады.
Тұрақсыз деңгей аралықты шама үдемелі немесе кему бағытында болуы
мүмкін, ал тұрақты деңгей аралықты шамада, шектік сандық
көрсеткіштер барлық топтар үшін бірдей болады.
Деңгей аралығының тұрақты шамасын есептеу алдында оның ең үлкен және
ең кіші сандық мәнінің шамасын анықтап алу қажет.
Сонымен, әрбір топтың жоғарғы және төменгі шектерінің арасындағы
сандық өзгеріс, яғни айырмашылық топтаудың деңгей аралығының тұрақты шамасы
деп атайды.

Зауыттарды орташа жылдық
негізгі қоры бойынша топтау

Зауыттарды ЗауыттардыңНегізгі қордың орташа Шығарылған өнім, мың
негізгі саны жылдық құны, мың теңге теңге
қоры
бойынша
топтау, мың
теңге
барлығы бір зауытқабарлығы бір зауытқа
шаққанда шаққанда
1,5-4,5 5 15,3 2,5 15,5 2,6
4,5-7,5 7 41,6 5,9 33,2 4,7
7,5-10,5 6 53,5 8,9 47,6 7,9
10,5-13,5 6 71,4 11,9 63,4 10,6
барлығы 25 181,8 7,3 159,7 6,4

Көп жағдайда деңгей аралықты топтаудың шекарасын бірнеше түрмен
жазуға болады және ол іс жүзінде еркін жүргізіледі. Егер топтаудың негізіне
алынып отырған шама бүтін санмен берілген болса, онда 1-топтың деңгей
аралығының жоғары шегінен 2-топтың деңгей аралығының төменгі шегінің бір
санға ғана айырмашылығы болады.

Қайта топтау
Статистикалық топтау әдісінің ішіндегі негізгі және жиі қолданылатын
түрі екінші рет қайта топтау тәсілі. Қайта топтау деп алғашқы
топтастырылған топтық көрсеткіштерді жаңа топтарға өзгерту әдісін айтады.
Бастапқы топтастырылған топтық көрсеткіштер әлеуметтік-экономикалық
құбылыстар мен процестерге талдау жасағанда қойылған талаптарға толық
жауап бермейтін болса, онда қайта топтау әдісі қолданылады. Ол екі
түрлі тәсілмен жүргізіледі: біріншісі - бастапқы топтастырылған ұсақ
топтардың деңгей аралығын қосып, яки оларды көбейту арқылы ірі топтарға
айналдыру; екіншісі - әр жерде жиналып, әр түрлі өңделген топтық
көрсеткіштерді бір-бірімен салыстыру үшін бір жүйеге келтіру керек
болғанда проценттік үлесі бойынша қайта топтастыру.
Екі тәсілді де қолдану кезінде жалпы жиынтық мөлшері өзгермейді,
ал ішкі сандық құрылымында қандай шамамен берілсе де, түрлі топтық
өзгерістер кездеседі. Қайта топтау әдісін қолдануды іс жүзінде
көрсету үшін төмендегі мысалдарға көңіл аударайық:
Бірінші мысал. Төменде зауыттардың негізгі қорлары бойынша
топтастырылған көрсеткіштері берілген:

Зауыттарды ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Статистикалық мәліметтерді топтау
Статистиканың жалпы теориясы
Статистика туралы түсінік және ғылыми міндеттері мен мақсаттары. Сұрақ-жауап түрінде
Статистика пәнінен тезистік лекция конспектілері
Директ-костинг есеп жүйесінің басқару есебіндегі мәні мен маңызы
Статистикалық бақылау зерзаты
Сөз таптарын топтастыру
Қазақстан статистикасының қалыптасуы мен дамуы тарихынан
Экономика дәрістер кешені
Қазақ тілі мамандығының магистратураға қабылдау емтиханның бағдарламасы
Пәндер