Шипалы ағаш


ШИПАЛЫ АҒАШ
ТҮЙМЕДАҒЫ
Митохондрия, құрылысы және қызметі
Митохондриялардың негізгі қызметтері:
Пайдаланылған әдебиеттер
Грек жаңғағы — жаңғақ жемісті тұқымдастардың ішінде сан-алуан қажетке қолданылатын ежелгі дақылдардың бірі. Грек жаңғағының дәні — тәтті әрі пайдалы, емдік тамақ жағынан ғана бағалы емес, жапырақтары да шипалы, ал ағаш сүрегі мебель жасаудың және ішкі қаптаудың тамаша материалы. Жаңғақтың жаңғалағы техникаға және тері илеуге (онда илік заттар көп —25%), жүнді бояуға (қоңыр және қара түске), ағашты бояуға пайдаланылады. Қуатты жаңғақ ағашының төгілген желегі өзінің әдемілігімен көз тартады.
Грек жаңғағы жас кезінде тез өсуімен ерекшеленеді. Мәселен, көшеттер бірінші жылы 0,5 м, ал 0 жылда — 3,5 м жетеді. Ол тұқыммен ғана өспейді (қысқа қарай егіледі), балапан бұтақшалар, сабақтама, кегентамырлар, атпа бұтақтар арқылы да өседі. Самырлары 5 м дейін тереңдейді, ал негізгі тамырлары 80 см дейінгі тереңдікте жатады. Тамыр жүйесінің диаметрі желекті ұшарбастың диаметрінен 3 есе артық болады. Бұл жарық сүйгіш дақыл және сиректеліп отырғызылса, желекті ұшарбас пен тамыр жүйесін мықтап жаяды. Суды қажет етеді, бірақ қуатты тамыр жүйесі арқасында қуаңшылыққа да төзімді. Тамыр жүйесі сазды, саздақ тастақтау топырақтарда, сондай-ақ құм не қиыршық тас төгілген лайқалы топырақта да жақсы өседі. Жаңғақ алдын-ала өсірілген көшет арқылы өсіріледі, мұнда тамыр мойны жер бетінен 5-6 см төмен болуы керек.
Жаңғақты тұқымдар арқылы да өсіреді, ол үшін алдын-ала оларды стратификациялайды, яғни дымқыл құм салынған жәшікте О...+5°С 1,5-2 ай- ұстайды. Ұяға қырын төмен қаратып, 4 жаңғақтан салады. Ұяның тереңдігі 2 см кем болмауы керек. Жаңғақ аса ылғалды және тұзды топырақты қаламайды. Себер алдында жерді тереңдігін 60-70 см етіп өңдейді, тыңайтқыштар береді (көң, азот, фосфор, калий). Тез пісетін сорттарын қашықтығын 6X6, 8X8 м стіп, кеш пісетін сорттарын—12X12, 16X16 м етіп орналастырады.
Аудандастырылған сорттарының ішінде аса көп тарағандары
Пайдаланылған әдебиеттер


1. М.Нұрышев “Цитология” Алматы, 1999 ж.
2. А.Рақышев “Организмнің нәзік құрылымы” Алматы, 2001.
3. М.Нұрышев “Гистология және эмбриология негіздері” Алматы, 1919.
4. Г.М.Лаханова “Гистология” Шымкент, 2005.
5. А.Ажаев “Гистология және эмбриология” Алматы, 2001.

Пән: Биология
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 8 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






ШИПАЛЫ АҒАШ
Грек жаңғағы — жаңғақ жемісті тұқымдастардың ішінде сан-алуан қажетке
қолданылатын ежелгі дақылдардың бірі. Грек жаңғағының дәні — тәтті әрі
пайдалы, емдік тамақ жағынан ғана бағалы емес, жапырақтары да шипалы, ал
ағаш сүрегі мебель жасаудың және ішкі қаптаудың тамаша материалы. Жаңғақтың
жаңғалағы техникаға және тері илеуге (онда илік заттар көп —25%), жүнді
бояуға (қоңыр және қара түске), ағашты бояуға пайдаланылады. Қуатты жаңғақ
ағашының төгілген желегі өзінің әдемілігімен көз тартады.
Грек жаңғағы жас кезінде тез өсуімен ерекшеленеді. Мәселен, көшеттер
бірінші жылы 0,5 м, ал 0 жылда — 3,5 м жетеді. Ол тұқыммен ғана өспейді
(қысқа қарай егіледі), балапан бұтақшалар, сабақтама, кегентамырлар, атпа
бұтақтар арқылы да өседі. Самырлары 5 м дейін тереңдейді, ал негізгі
тамырлары 80 см дейінгі тереңдікте жатады. Тамыр жүйесінің диаметрі желекті
ұшарбастың диаметрінен 3 есе артық болады. Бұл жарық сүйгіш дақыл және
сиректеліп отырғызылса, желекті ұшарбас пен тамыр жүйесін мықтап жаяды.
Суды қажет етеді, бірақ қуатты тамыр жүйесі арқасында қуаңшылыққа да
төзімді. Тамыр жүйесі сазды, саздақ тастақтау топырақтарда, сондай-ақ құм
не қиыршық тас төгілген лайқалы топырақта да жақсы өседі. Жаңғақ алдын-ала
өсірілген көшет арқылы өсіріледі, мұнда тамыр мойны жер бетінен 5-6 см
төмен болуы керек.
Жаңғақты тұқымдар арқылы да өсіреді, ол үшін алдын-ала оларды
стратификациялайды, яғни дымқыл құм салынған жәшікте О...+5°С 1,5-2 ай-
ұстайды. Ұяға қырын төмен қаратып, 4 жаңғақтан салады. Ұяның тереңдігі 2 см
кем болмауы керек. Жаңғақ аса ылғалды және тұзды топырақты қаламайды. Себер
алдында жерді тереңдігін 60-70 см етіп өңдейді, тыңайтқыштар береді (көң,
азот, фосфор, калий). Тез пісетін сорттарын қашықтығын 6X6, 8X8 м стіп, кеш
пісетін сорттарын—12X12, 16X16 м етіп орналастырады.
Аудандастырылған сорттарының ішінде аса көп тарағандары мыналар:
Дурменский №1 және №2. Жаңғалағы жұқа, дәні түгел алынады, ақшыл-қоңыр,
дәмі жақсы, 68,7% май, 5—7% көміртегі бар.
Юбилейный — дәні тәтті дәмімен ерекшеленеді. Идеал сорты, алдыңғыға
қарағанда жаңғағы біршама ұсақ және жемісі екі мерзімде: қыркүйектің
аяғында және қазанның басында піседі.

ТҮЙМЕДАҒЫ
Дәрілік түймедақ (басқа аты — кәдімгі түймедағы) антик заманында-ақ
әсемдіктен гөрі, көбіне дәрілік өсімдік ретінде белгілі болған. Ол Үлкен
Плинийдің, Гиппократтың, Диоскоридтың еңбектерінде баяндалған.
Түймедағынан жасалған дәрілерді ішек түйілгенде, іш кепкенде, іш
өткенде, етек кір келгенде және тер шығару үшін де ішеді, қабынуға қарсы
және антисептикалық дәру ретінде шаюға, малма, ванна, клизма жасауға
қолданады. Русьтегі халық медицинасы ерте кезден-ақ шаншуға, сарпқа,
мысқылға, бас сақинасына, ұйқысыздыққа үй дәруі ретінде қолданған,
Болгарияда гриппке буын ішке жұтуды, тіс ауырғанда (шаюды), асқазанның
уытты жарасында (ішуді) қабақ қабынғанда (малма), тершендікке (ванна),
экземаға, сыздауыққа (компресстер) қолдануды ұсынады. Ішу үшін сорғыш дәру
дайындайды —10 шайқасық түймедағына екі стакан салқын су құяды да 8 сағат
тұндырады (1-2 тәуліктік доза) немесе тундырма жасайды—15 г ұнталған
гүлдерге бір стакан қайнаған су құяды да 45 мин тұндырады, електен өткізеді
(тәулігіне 3-4 рет бір ас-қасықтан ішеді). Сыртқы аурулар үшін ыстық
тұндырма жасайды 2-3 ас қасық өсімдікке ыстық су құйып, бір сағат
тұндырады. Косметикалық мақсатта түймедағының қайнатпасымен шашты жуады
(шаш алтындай сарғыш түске енеді) немесе бетті қою шырмен жуады (бет терісі
барқыттай болады). Түймедағының тұндырмасы сондай-ақ қабақтың шаршағанын,
қызарғанын басады, терінің босаңсығанын азайтады, оған икемді жеңілдік
береді.
Түймедағы (астра тұқымдас) — иісті бір жылдық өсімдік, онша биік емес
—35 см дейін. Тамыры жіңішке, өзекті, бұтақты. Сабағы ұлғаймалы, көп
бұтақты. Жапырақтары кезектесіп, жарыса орналасқан, отырмалы, қауырсын
тәрізденіп жіңішке екі жарнаққа тілімделген. Гүл шоғыры — ұзын сабақтың
ұшына жиналған гүлтабақша. Гүлтабақша 2-3 қатарлы сынықшаланып, ұсақ
жапырақшалармен көмкерілген.
Гүл шоғырының тұғыры мықтап дөңестенген, шошақтау, іші қуыс
(осы белгісімен көкбасты шөптен өзгешеленеді). Шеткі гүлдері ақ тілшедей,
ортадағысы — сары, түтік тәрізді, ұсақ. Жемісі — қырлы тұқымшалар. Мамырдың
ортасынан қазан айына дейін гүлдейді. Дақыл талғамды емес. Күншуақта,
саздақ, шамалы шіріндісі бар топырақта жақсы өседі. Тұқым арқылы өсіреді,
тұқымды көктемде не күзде жеңіл өңделген жерге шашып себеді, содан соң
тұқымның үстін топырақпен жабады. Ал оңтүстік аудандарда і тұқымды тамыз
айьша дейін жазда да себуге болады, өйткені 1,5-2 ай мерзімде толық өніп
жетіледі. Дәрі- дәрмек үшін қолдан өсірілген түймедағының сапасы жабайы
түймедағынан тәуір болады. Дәру ретінде түймедағының гүлтабақшаларын
пайдаланады, оларды ашық күні тілшедей (шеткі) гүлдер көлденең орналасқан
кезеңде жинайды. Гүлтабақшаларын (2 см жеткен гулсыйдамдарымен бірге)
олар ашыла бастаған кезде іріктеп жұлады. Жаз бойына бірнеше рет жинауға
болады. Дереу кептіру керек. Тұқым үшін шеткі гүлдер солғанда жинайды.

Митохондрия, құрылысы және қызметі
Митохондриялар - (грек тілінен “митос” - жіп, “хондрион” түйіршік
деген мағына береді) жіпше және түйіршік тәрізді органоид. Ол автотрофты
және гетеротрофты ағзалардың жасушаларында кездеді. 1850-1890 жылдар
арасында көптеген цитологтар жасушаның цитоплазмасында гранулалық
элементтердің болатындығы жөніндегі өздерінің мәліметтерін жариялаған, әр
түрлі аттармен атаған, және олар бірнеше қызмет атқарады деп жазған.
Митохондрияларды ең бірінші 1850 жылы Р.А.Келликер насекомдардың бұлшық
еттерінен байқады. Оған саркосома деген атау берді. 1890 жылы Альтман
гранулаларлы бояйтын бояу (қышқыл фуксин) әдісін ашқан. Бұл әдіс
митохондрияларды жиелі түрде зерттеуге мүмкіншілік берді. Альтман бұл
органиллалардың түрлі жасушаларда болатынын анықтады. Оларды билибластар
деп атаған. Гректің митос-жіп, хондрион-гранулла деген сөздерінен
құралған митохондрия деген терминді 1898 жылы Бенда ұсынған. Бірақ та бұл
термин кезінде көп уақытқа дейін қолданылмады, көп атының бірі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Дәрілік өсімдіктермен емдеу әрі шипалы, әрі зиянсыз
Дәрілік өсімдіктермен емдеу
«Қазақстанның танымды өсімдіктері және оларды пайдалану»
Емдік балшықтар және емдеу әдістері. Суық және ыстық басып емдеу әдістері
Қазақстандағы дәрілік өсімдіктер
Суық және ыстық басып емдеу әдістері жайлы ақпарат
Қымыздың ағзаға әсері
Өсімдік әлемі
Суық және ыстық басып емдеу әдістері
Дәрілік өсімдіктер туралы зерттеулер жүйесі
Пәндер