Микроорганизмдерге химиялық және физикалық факторлардың әсері


1. Микроорганизмдерге химиялық және физикалық
факторлардың әсері.
Антибиотиктер
Микробты паразитизм
Микроорганизмдер табиғатта әртүрлі факторлардың әсеріне ұшырап жатады, соның нәтижесінде бір түрлісі жақсы өсіп-өнсе, ал екіншісі жойылып жатады. Сонымен табиғатта микробтар физикалық, химиялық және биологиялық әсерлерге ұшырайды.
1.Физикалық – ылғал, температура, кебу, күн сәулесі, радиация, ренгент сәулесі, электр және магнит өрістері.
Температура Өсу ортаның температурасы микробтар үшін негізгі болып саналады.Микробтардың өсіп-өнуіне тек белгілі темпераатура әсер етеді. Олар үшін үш түрлі белгілі температура бар. Минималды – ең төменгі өсі температурасы, оптиамалды – жақсы өсетін, максималды – ең жоғарғы.
Микроорганизмдер өсу температурасына байланысты үш топқа бөлінеді: Психрофилді, мезофилді және термофилді.
Психрофил немесе салқын жерде тіршілік ететін микробтар.Олардың тіршілік ету температуралары 0 – 10, бұларға жататындар: зең саңырауқұлақтар, жарық шығаратын бактериялар және т.б.
Мезофил 10-30 Бұл топқа жататындар орта температурада тіршілік ететіндер: сапрофиттер мен парзиттер.Табиғатқа өте кең тараған.
Термофил 35 -70 Жер асты ыстық суларында, көңде, сүрлемде. Сондықтан бұл микробтар аталған заттардың пісіп жетілуіне және шіріп кетуіне қатнасады.
Жалпы микробтар қиын жағдайда жойылып кетпейді, тек өз тіршіліктерін тоқтатады, яғни анабиотикалық жағдайларға ұшырайды(организмде тіршілік процестері өте баяулайды). Микробтар өте жоғары температураларда жойылып кетеді. Оларды жою үшін пастеризация (қыздыру) және залалсыздандыру (стерилизация) кезінде түгел жойылады.
Кептіру. Бұл процес кезінде микроб клеткасы құрамындағы бос су ұшып кетеді, зат алмасу процесі өте баяулайды. Осы негізге сүйене отырып вакцина, витаминдерді, ферменттерді даярлайды.
Күн сәулесі микробтардың басым көпшілігінің тіршілігіне кері әсер етеді. Себебі клетка ішіндегі бос су ұшып кетеді, сондықтан барлық процестер тоқтайды. Күн сәулесі түсетін жерледе: топырақтың беткі қабатында, су бетінде және т.б. Күн сәулесін керек ететін микробтарға жататындар: жасыл, қара қошқыл (қызғылт) бактериялары.
Радиация. Микробтардың жас клеткалары өте сезімтал келеді.
Ренгент сәулесі.Грам оң бактерияларға кері әсері бар да, ал Грам терістерге – жоқ.Плассмассадан жасалынған ыдыстарды залалсыздандыруға қолданады(шприц, пробирка, аяқша).
Электр өрісі. Микробтарға қатты әсері жоқ.
Магнит өрісі. Әсіресе микробтардың жас клеткаларында биохимиялық морфологиялық және културалдық өзгерістер туғызады.
2.Химиялық – қышқылдық,зат мөлшері, ылғал.
1.Толысбаев Б.Т.,Бияшев К.Б. Оқулық «Микробиология және иммунология», «Нурпринт», Алматы, 2006. – 500С.
2.Шығаева М.Х.,Канаев А.Т. Оқулық «МИкробиология және вирусология» Алматы, 2008. – 378Б.
3.Мишустин Е.Н.,Емцев В.Т. МИкробиология. М; Агропромиздат, 1987, - 375С.

Пән: Биология
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






1. Микроорганизмдерге химиялық және физикалық
факторлардың әсері.

Дәрістің мақсаты: Әр түрлі факторлердің микроорганизмдерге әсерімен
танысу
Негізгі сөздер: Психрофил, мезофил, термофил , симбиоз, метабиоз
1.Физикалық
2.Химиялық
3.Биологиялық
Микроорганизмдер табиғатта әртүрлі факторлардың әсеріне ұшырап жатады,
соның нәтижесінде бір түрлісі жақсы өсіп-өнсе, ал екіншісі жойылып жатады.
Сонымен табиғатта микробтар физикалық, химиялық және биологиялық әсерлерге
ұшырайды.
1.Физикалық – ылғал, температура, кебу, күн сәулесі, радиация, ренгент
сәулесі, электр және магнит өрістері.
Температура Өсу ортаның температурасы микробтар үшін негізгі болып
саналады.Микробтардың өсіп-өнуіне тек белгілі темпераатура әсер етеді. Олар
үшін үш түрлі белгілі температура бар. Минималды – ең төменгі өсі
температурасы, оптиамалды – жақсы өсетін, максималды – ең жоғарғы.
Микроорганизмдер өсу температурасына байланысты үш топқа бөлінеді:
Психрофилді, мезофилді және термофилді.
Психрофил немесе салқын жерде тіршілік ететін микробтар.Олардың
тіршілік ету температуралары 0 – 10, бұларға жататындар: зең
саңырауқұлақтар, жарық шығаратын бактериялар және т.б.
Мезофил 10-30 Бұл топқа жататындар орта температурада тіршілік
ететіндер: сапрофиттер мен парзиттер.Табиғатқа өте кең тараған.
Термофил 35 -70 Жер асты ыстық суларында, көңде, сүрлемде. Сондықтан
бұл микробтар аталған заттардың пісіп жетілуіне және шіріп кетуіне
қатнасады.
Жалпы микробтар қиын жағдайда жойылып кетпейді, тек өз тіршіліктерін
тоқтатады, яғни анабиотикалық жағдайларға ұшырайды(организмде тіршілік
процестері өте баяулайды). Микробтар өте жоғары температураларда жойылып
кетеді. Оларды жою үшін пастеризация (қыздыру) және залалсыздандыру
(стерилизация) кезінде түгел жойылады.
Кептіру. Бұл процес кезінде микроб клеткасы құрамындағы бос су ұшып
кетеді, зат алмасу процесі өте баяулайды. Осы негізге сүйене отырып
вакцина, витаминдерді, ферменттерді даярлайды.
Күн сәулесі микробтардың басым көпшілігінің тіршілігіне кері әсер
етеді. Себебі клетка ішіндегі бос су ұшып кетеді, сондықтан барлық
процестер тоқтайды. Күн сәулесі түсетін жерледе: топырақтың беткі
қабатында, су бетінде және т.б. Күн сәулесін керек ететін микробтарға
жататындар: жасыл, қара қошқыл (қызғылт) бактериялары.
Радиация. Микробтардың жас клеткалары өте сезімтал келеді.
Ренгент сәулесі.Грам оң бактерияларға кері әсері бар да, ал Грам
терістерге – жоқ.Плассмассадан жасалынған ыдыстарды залалсыздандыруға
қолданады(шприц, пробирка, аяқша).
Электр өрісі. Микробтарға қатты әсері жоқ.
Магнит өрісі. Әсіресе микробтардың жас клеткаларында биохимиялық
морфологиялық және културалдық өзгерістер туғызады.
2.Химиялық – қышқылдық,зат мөлшері, ылғал.
Қышқылдық(рН).Ортаның қышқылдығы, яғни сілті мен қышқыл дәрежесі
микробтардың өсіп-өнуіне белгілі бір әсері бар.Бұл процес ортаның
құрамындағ сутегі атомының иондары мен гидроксил тобының мөлшеріне
байланысты жүреді.Ортаның қышқылдығына байланысты ферменттер белсенді
болады.Микробтардың биохимиялық белсенділігі осыған байланысты.Мысалы,
дрожжылар қышқылдық қоректік ортада көп мөлшерде спирт аз – глицерин
түзеді, сол қоректік орта сілтілік болғанда глицеринді көп спиртті
керісінше аз түзеді.Ортаның қышқылдығы өзгергенде клетканың жоғарғы қабының
электр заряды өзгеріп, оның заттарды(иондарды) өткізу қаблеті жоғарылайды
немесе төмендейді.Соған байланысты әртүрлі заттарды түзу кезінде олардың
мөлшеріде өзгеріп отырады.Жалпы әртүрлі микробтарға тән рН болады.Мысалы,
саңырауқұлақтар үшін – 5-6, ал бактериялар - 6,8-7,3.
Зат мөлшері.Өсу ортадағы заттардың мөлшері де микробтарға әртүрлі әсер
етеді.Мысалы, глюкозаның 2% олар үшін жақсы қоректік орта, ал оның 40%
микробтарды жойып жібереді немесе өсуін тежейді.Химиялық заттардың
микроорганизмдер тіршілігін тежеуін дезинфекциялық әсер деп
атайды.Дезинфекция дегеніміз химиялық жолдармен зиянды микробтарға қарсы
күресті айтамыз.Дезинфекциялық заттардың микробтарға әсеріне байланысты
бірнеше топқа бөлінеді:
Тотықтырғыштар.Cl, Br, I, Cутегі.Бұл заттар клетка құрамындағы күкіртті
қосылыстарды зақымдайды, соның нәтижесінде микробтарды жойып жібереді.
Клетка белогін ірітетін заттар.Фенол, спирттер және ауыр металдардың
тұздары.
Клетка белогін ерітетін заттар.Негіздер, әк және т.б.
Үстіртті белсенді(поверхностно активные вещество) сабындар порошоктар.
Бұл заттар микроб клеткасының сыртқы қабатын бұзады.
Бояулар. Микроб клеткасының өсуін тежейді.
Ылғал. Микроб клеткасында 85-95% су болады, сондықтан
микроорганизмдердің өсуіне немесе жойылып кетуіне оның мәні өте зор.Себебі
клеткаға енетін және одан шығатын заттар ерітінді күйінде болуы керек.
3. Биологиялық.
Микроорганизмдер табиғатта бір-бірімен тығыз бірлестікті қарым-
қатынаста болады. Эволюция процесінде топырақ, су қоймалары мен басқа да
субстратты мекен ететін микроорганизмдердің белгілі бір түрлер тобы орта
жағдайы мен оның мекендеушісіне бейімделушіліктің алуан түрлі механизміне
дағдыланды. Бұл микробтар қауымдастығының (ассоциациясының) әр түрлі
экологиялық орталарда тіршілік етуіне алып келді. Бұл қауымдастықтың
микроорганизмдері бір-бірімен энергетикалық тізбек пен өзара әсері арқылы
байланысады. Олар тіршілік кеңістігіндегі азық көзі үшін бәсекеге түседі.
Қауымдастықтың қатысушыларының өзара қарым-қатынасы күрделі және
экологиялық жағдайлар мен микроорганизмдердің физиологиялық өзгерістеріне
байланысты өзгермелі болады.
Микроорганизмдердің қарым-қатынасын зерттеуде табиғаттағы заталмасу
процестерін, топырақтың түзілуін, микробтық түрлердің эволюциясын білу
маңызды.
Микроорганизмдердің барлық формалары, олардың сипатынан тыс – пайдалы
және зиянды, бір-біріне әсері симбиозды болады. Кең мағынада симбиоз сөзі –
бұл микроорганизмдердің ұзарған табиғи сұрыпталу жолымен бейімделу процесі.
Микроорганизмдердің қарым-қатынас формасын, оларды оңай қарау үшін екі
категорияға бөледі: симбиоздық және антагонистік.
Симбиоздық немесе ассоциативті өзара пайдаға асатын қарым-қатынас болып
табылады. Бұл микроорганизмдердің бір-біріне пайдалы әсер ретінде қаралады,
тіпті бір мүшесі екіншісін мекендеу барысында пайда көрсетеді.
Симбиоз деген сөз тар мағынасында – микроорганизмдердің бірге берік
мекендеу формасы, нәтижесінде екі симбионт та бірлесіп тіршілік ету
барысында жағымды күйде болады. Симбиоздың классикалық формасы былайша
түсіндіріледі: симбионттар белгілі бір жағдайда жеке тіршілік ете алмайды.
Мысал ретінде, аскомицет саңырауқұлақтарының, балдырлардың бір түрімен
қауымдасуы кезінде жаңа организм – қынаның түзілуін айтуға болады. Мұндай
бірлестік өзара пайданы тек ерекше экологиялық жағдайда – азықтық заттардың
жетіспеушілігі мен құрғақшылық жағдайда алады. Саңырауқұлақтар балдырларға
қоректік ортадан минералды заттар мен суды жеткізеді, балдыр клеткаларын
қолайсыз жағдайлардан сақтайды. Ал балдырлар организм ретінде СО2
ассимляциялауға қабілетті, саңырауқұлақтарға фотосинтез өнімдері мен
ауадағы фиксацияланған азот өнімдерін береді.
Симбиоздың мысалы ретінде Sporocytophaga туысының бактериялары мен
серіктес (спутник)-бактериялардың қарым-қатынасын айтуға болады. Бұл
спутниктер өздігінен тіршілік ете алмайды. Ал Sporocytophaga
бактерияларының көптеген штамдары спутник-бактерияларының көмегінсіз
целлюлозаны ыдырата алмайды.
Түйнек бактериялары мен бұршақ тұқымдасының өсімдіктерімен бірге
симбиозы барысында екі бірлестік мүшелері де пайда көреді. Алайда қына
түзуші организмдер сияқты бұлардың арасындағы байланыста беріктілік
байқалмайды. Мұнда әртекті симбиоздылықты мутуализм немесе кооперация деп
атайды. Бактериялар мен қожайын өсімдік жеке дара өсуге қабілетті. Түйнек
бактерияларының бірлесіп өсуі барысында азотты фиксациялайды. Азот
фиксациясының өнімдері өсімдікке өтеді, нәтижесінде өсімдік өнделе
байланысқан азотты, ал бактериялар өсімдікте түзілген СО2 өнімдерін алады.
Мутуалистік симбиоз мысалында күйіс қайыратын жануарлар месқарнындағы
микрофлора мен қожайын организмдер арасындағы байланыс жатады. Месқарындағы
бактериялар целлюлоза мен басқа да күрделі көмірсуларды май қышқылы мен
газға (СО2 мен метан) дейін айналдырады. Май қышқылы месқарынның
қабырғалары арқылы сорылып тыныс алу процесі үшін пайдаланатын қан ағысымен
ұлпаларға өтеді. Месқарындағы микроорганизмдер сондай-ақ дәрумендерді,
әдетте цианкобаламинді синтездейді. Макроорганизмдер бактерияларды қолайсыз
әсерлерден сақтайды және азық көздерін беріп отырады.
Микробтар мен макроорганизмдердің комменсализм деп аталатын мынадай
симбиоз формасы бар: ондағы симбионттар макроорганизмдер арасындағы оған ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Микроорганизмдерге сыртқы факторларының әсері
Микрорганизмдерге әсер ететін физикалық факторлар
Микроорганизмдер. Микроорганизмдерге жалпы сипаттама
Микробиология. Қолданбалы курс сабағының жылдық тақырыптары
Топырақтың физикалық құрамы
Биологиялық факторлардың микроорганизмдерге әсері
Пестицидтердің топырақтағы қасиеттері жайлы
Табиғи орта экономикалық дамудың негізі ретінде
Пестицидтердің топырақтағы қасиеттері
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы ақпарат туралы
Пәндер