ҚР-да шағын және орта бизнестің дамуын экономикалық талдау


МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1. ҚР.да ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ.
1.1 Шағын және орта бизнестің Қазақстан экономикасындағы рөлі
1.2 ҚР.да шағын және орта бизнес дамуының ерекшеліктері

2. ҚР.да ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ ДАМУЫН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ
2.1 ҚР.да шағын және орта бизнестің даму тенденциясы
2.2 Қазақстанда шағын және орта бизнестің өндірістік.шаруашылық қызметін талдау

3. ҚР.да ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ ДАМЫТУ БАҒЫТТАРЫ

ҚОРЫТЫНДЫ

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Тәуелсіздігімізді алғалы бері еліміздің экономикалық, әлеуметтік және саяси жағдайы айтарлықтай жақсарды. Қазір шет елдерде Қазақстан Республикасын Орта Азиядағы қарқынды дамушы мемлекет ретінде танымал. Ондағы шикізат көздерімен, атап айтсақ, мұнай-газ, қара, қоңыр көмір, түсті металлдарымен және т.б табиғи ресурстарымен әйгілі. Сондай-ақ, қызмет көрсету саласы да өз дамуын жоғарғы тартыста көрсетуде. Осы аталғандардың ішінде шағын және орта бизнестің үлесі жоғары.
Совет Одағы ыдырағаннан кейін елімізде қалыптасқан жұмыссыздық, кедейшілік және де қылмыстың тежелуіне көп көмегін тигізді. Белгілі бір орта деңгейлі мамандырылған қызметкерлер саны өсті, коммерциялық қарым-қатынас нығая түсті, сәйкесінше, еліміздегі тұтынушылық нарықтық қабілет те қалыптаса бастады.
Нарықтық экономикаға өткеннен кейін шағын және орта кәсіпкерлік экономиканы дамытушы жүйелердің негізгі тармағына айналды, яғни бұл бизнес түрі динамикалы дамушы, әрі бәсекеге қабілетті экономиканы қалыптастыруда өзекті буынға айналды.
Өтпелі экономика кезінде бұл бизнес түрі кез-келген кризистік жағдайға тез бейімделді, яғни өзінің басқарушылық икемділігімен, қаржы-қаражатты аз талап ететіндігімен, сондай-ақ, аз уақыт ішінде ұтымды шешім қабылдауға болатындығымен ерекшеленді./3/
Осы мемлекетіміздің өзекті мәселелерін шешуде шағын және орта бизнестің қосар үлесі зор. Шағын және орта бизнес екі функцияны жүзеге асырып келеді. Біріншісі- экономикалық тұрғыда, яғни мемлекеттегі қалыптасқан нарыққа сәйкес тауар айналымы мен қызмет көрсету саласын дамыту, басқаша айтсақ, ішкі нарықты қалыптастыру және де тауар мен қызмет көрсетудегі баға икемділігін және сапа деңгейін қалыптастыратын бәсекелестікті дамыту, екінші функциясы- әлеуметтік, яғни жұмысбастылықты және негізгі әсер етуші орта тапты қалыптастыру болып табылады.
Негізгі мақсаты – еліміздегі экономикалық, әлеуметтік және саяси жағдайларға шағын және орта бизнестің тигізетін әсерін ескере отырып, экономикалық, әлеуметтік және саяси даму сипатын анықтау болып табылады.
Ал жоғарыдағы мақсатына жету үшін келесідей міндеттер орындалуы тиіс:
 Шағын және орта бизнестің ҚР-ның экономикасындағы рөлін анықтау
 Шағын және орта бизнестің дамуына әсер етуші факторларды анықтау
 Шағын және орта кәсіпкерліктің даму тенденциясын талдау
 Шағын және орта бизнестің өндірістік-шаруашылық қызметін талдау
 Шағын және орта бизнестің даму бағыттарын қарастыру болып табылады.
Жұмыстың теориялық - әдістемелік негізін ҚР-ның Елбасының жарлықтары, Үкімет қаулылары, нормативтік заң актілері және де шетелдік тәжірибелер құрайды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі

1. Н. Наржан - Бәсекелестіктің басты буыны - Егемен қазақстан 22 шілде 2006 жыл
2. Смагулова Н. Т. – Конкурентность от малого бизнеса: фактор стратигического планирования – Банки Казахстана 2005- №4 – с 22-27
3. Чумаченко Ю. – Малый бизнес в Казахстане – Предприниматель и право 2005-№11-с7-11
4. П. Б. Исахова – Орта және шағын кәсіпкерлікті дамытудағы салық салудың рөлі-Аль-Пари, №3-2005
5. Мынбаев С. – Большие перспективы малого бизнеса – Промыш. Казахстана 2005 №4 с10-13
6. Г. У. Джолдасбаева, Г. Д. Аманиязова - Особенности развития малого и среднего бизнеса в Казахстане – КазЭУ хабаршысы 2004 №5 с 106-109
7. Қазақстандағы шағын бизнес. 2000-2005. Статистикалық жинақ. Алматы: ҚР Стат. агенттігі 2006 жыл.
8. Аташева Д. О. Шағын кәсіпкерлік: тәжірибесі, өзекті мәселелері. Автореф.- Тараз: Тараз университеті 2004-30 бет.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ

1. ҚР-да ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ.
1. Шағын және орта бизнестің Қазақстан экономикасындағы рөлі
2. ҚР-да шағын және орта бизнес дамуының ерекшеліктері

2. ҚР-да ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ ДАМУЫН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ
2.1 ҚР-да шағын және орта бизнестің даму тенденциясы
2.2 Қазақстанда шағын және орта бизнестің өндірістік-шаруашылық
қызметін талдау

3. ҚР-да ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ ДАМЫТУ БАҒЫТТАРЫ

ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Тәуелсіздігімізді алғалы бері еліміздің экономикалық, әлеуметтік
және саяси жағдайы айтарлықтай жақсарды. Қазір шет елдерде Қазақстан
Республикасын Орта Азиядағы қарқынды дамушы мемлекет ретінде танымал.
Ондағы шикізат көздерімен, атап айтсақ, мұнай-газ, қара, қоңыр көмір,
түсті металлдарымен және т.б табиғи ресурстарымен әйгілі. Сондай-ақ,
қызмет көрсету саласы да өз дамуын жоғарғы тартыста көрсетуде. Осы
аталғандардың ішінде шағын және орта бизнестің үлесі жоғары.
Совет Одағы ыдырағаннан кейін елімізде қалыптасқан жұмыссыздық,
кедейшілік және де қылмыстың тежелуіне көп көмегін тигізді. Белгілі
бір орта деңгейлі мамандырылған қызметкерлер саны өсті, коммерциялық
қарым-қатынас нығая түсті, сәйкесінше, еліміздегі тұтынушылық нарықтық
қабілет те қалыптаса бастады.
Нарықтық экономикаға өткеннен кейін шағын және орта кәсіпкерлік
экономиканы дамытушы жүйелердің негізгі тармағына айналды, яғни бұл
бизнес түрі динамикалы дамушы, әрі бәсекеге қабілетті экономиканы
қалыптастыруда өзекті буынға айналды.
Өтпелі экономика кезінде бұл бизнес түрі кез-келген кризистік
жағдайға тез бейімделді, яғни өзінің басқарушылық икемділігімен, қаржы-
қаражатты аз талап ететіндігімен, сондай-ақ, аз уақыт ішінде ұтымды
шешім қабылдауға болатындығымен ерекшеленді.3
Осы мемлекетіміздің өзекті мәселелерін шешуде шағын және
орта бизнестің қосар үлесі зор. Шағын және орта бизнес екі функцияны
жүзеге асырып келеді. Біріншісі- экономикалық тұрғыда, яғни
мемлекеттегі қалыптасқан нарыққа сәйкес тауар айналымы мен қызмет
көрсету саласын дамыту, басқаша айтсақ, ішкі нарықты қалыптастыру және
де тауар мен қызмет көрсетудегі баға икемділігін және сапа деңгейін
қалыптастыратын бәсекелестікті дамыту, екінші функциясы- әлеуметтік,
яғни жұмысбастылықты және негізгі әсер етуші орта тапты қалыптастыру
болып табылады.
Негізгі мақсаты – еліміздегі экономикалық, әлеуметтік және саяси
жағдайларға шағын және орта бизнестің тигізетін әсерін ескере отырып,
экономикалық, әлеуметтік және саяси даму сипатын анықтау болып
табылады.
Ал жоғарыдағы мақсатына жету үшін келесідей міндеттер орындалуы
тиіс:
▪ Шағын және орта бизнестің ҚР-ның
экономикасындағы рөлін анықтау
▪ Шағын және орта бизнестің дамуына әсер етуші
факторларды анықтау
▪ Шағын және орта кәсіпкерліктің даму
тенденциясын талдау
▪ Шағын және орта бизнестің өндірістік-
шаруашылық қызметін талдау
▪ Шағын және орта бизнестің даму бағыттарын
қарастыру болып табылады.
Жұмыстың теориялық - әдістемелік негізін ҚР-ның Елбасының
жарлықтары, Үкімет қаулылары, нормативтік заң актілері және де
шетелдік тәжірибелер құрайды.

1. ҚР-да ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ.
1.1 Шағын және орта бизнестің Қазақстан экономикасындағы рөлі

Нарықтық экономикалы елдерде кәсіпкерлікті дамыту мемлекеттік
деңгейде қойылмағаны белгілі, өйткені ол жүздеген жылдар бойы табиғи
жолдармен құрылды. Ал Қазақстанда бұл секторы іс жүзінде санаулы жылдар
ішінде ғана қалыптасты.Сол жылдар ішінде бұл период мемлекетіміз үшін аса
қиын кезеңдердің бірі еді. Шағын және орта бинесті қалыптастырудың
механизмдерін, негізгі стратегиялық-қысқа мерзімдік бағыт-бағдарын
дайындауға, мемлекеттік саясаттың алдыңғы орынды тапсырмаларын белгілеуге
қатысты өзге де мәселелерге айтарлықтай қаржылық-ақпараттық шығындар
жұмсалды, ал жаңа тәуелсіздігін алған мемлекетке бұл әжептәуір салмақ еді.

Шағын кәсіпкерлік экономикасының жинақтылығы салыстырмалы
аздаған инвестициялар мен тәуекел жағдайында аса қысқа мерзім ішінде,
бірінші кезекте, тауар айналымы саласында орын алып келген ахуалды
өзгертуге және тұрақтандыруға мүмкіндік берді.
Шын негізінде бұл бизнес біздің экономикаға икемділік қасиет
береді және де нарықтық сұраныс жағдайын дер кезінде реттеуге мүмкіндік
туғыза отырып, аз көлемді капиталды қажет етеді.Сондай-ақ шағын және орта
бизнес монополизмге қарсы саясатын жүзеге асыруда негізгі рөлде бола
отырып, ғылыми-техникалық прогрессті қалыптастырады. Негізгі әсері
Қазақстан Республикасында жұмысбастылықты толығымен қамтуға талпынуда, ал
ол проблема еліміз үшін өзекті мәселе болып табылады. Нарықтық қатынастар
эпохасына кірмей тұрған кезімізде, жұмыспен қамтудың 95 пайызымен мемлекет
айналысатын.Қазіргі нарықтық таңда мемлекеттің жұмыс беруші рөлі
айтарлықтай бәсеңдеді, қайта жекеменшік секторында жұмыс орындарымен
қалыптастыру қажеттілігі өсті.
Кез келген ел үшін шағын және орта бизнесті дамыту проблемасы ең бір
өзекті мәселе. Бұл қосымша жұмыс орындарын құруға жағдай жасайды, қаржы
нарығын жандандырады, бәсекелестікке қабілетті ортаны қалыптастырады,
халықтың сатып алу қабілетін арттырады, сондай-ақ ірі бизнестің одан әрі
даму мүмкіндігін кеңейтеді.5
Әлемнің көптеген елдеріндегі сияақты біздің Қазақстанда да жаңа
идеялардың көзі іспеттес кәсіпкерлікті дамытуды ынталандыру ісіне айрықша
маңыз беріліп келеді. Бүгін де шағын және орта бизнес тек қана
кәсіпкерліктің кең өрістеуіне жол ашып отырған жоқ, ол сонымен қатар шағын
және орта қалалардың дамуына негіз қалап отырғанын айтқан да жөн.
Тәуелсіз кәсіпкерлер өздерінің санының көптігі жағынан әлеуметтік-
экономикалық салада ғана емес, сонымен бірге саяси өмірде де жеке меншік
иелерінің көп құрамды жігін құрайды. Өздерінің экономикалық жағдайы мен
өмір сүру деңгейі бойынша кәсіпкерлер орта таптың негізін құрайды. Ал кез
келген қоғамда орта дәулетті адамдар әлеуметтік және саяси тұрақтылықтың
кепілі болып табылады.
Әлемдік тәжірибені зерделей зерттегенде шағын бизнестің нарықтық
экономикада жетекші сектор болып табылатындығын айқын аңғаруға болады.
Экономикалық өсімді, жалпы ұлттық өнімнің құрылымы мен сапасын айқындауда
бұл саланың ерекшелігіне еріксіз ден қоясыз. Мәселен, дамыған елдерде жалпы
ұлттық өнімнің 60-70 пайызы шағын бизнестің үлесіне тиеселі болып келеді.
Мемлекеттің шағын және орта бизнесті дамытуды ынталандыруға ден қоюы
ірі кәсіпорындардың жедел дамуына қуатты серпін береді. Ірі өндірістерге
қарағанда, шағын кәсіпкерліктің бірқатар артықшылықтары бар екенін айту
керек.
Экономиканың құрылымдық қайта құруларында оның көріністерін жазбай
тануға болады: кәсіпкерлердің нарықтық таңдау жасауына мүмкіндік мол,
қосымша жұмыс орындарын ашуға да оңтайлы, жұмсалған шығындардың қайтарымы
да тез, тұтынушылар сұранысына да жедел бейімделіп кетуге болады.
Шағын бизнес нарықты тауарлар мен қызметтермен молықтыруға жағдай
жасайды. Салалық және аумақтық монополизм қармағына түсіп қалмайды. Ең
бастысы – бәсекелестік деңгейін арттыруға жол ашады.
Сондай-ақ, шағын кәсіпкерлік халықты жымыспен орналастыру саласында
да ерекше әлеуетке ие, өндіріске қосымша жұмыс күштерін тартуға да оң ықпал
етеді. Ірі өндіріс орындарында оралымсыздық салдарынан мұндай мүмкіндік
бола бермейді. Біржағынан технологиялық ерекшеліктер де үлкен
кәсіпорындардың мүмкіндігін шектейді.
Кәсіпкерлікті дамытуға мемлекет ерекше мүдделі.Өйткені, осы арқылы
қаншама түйінді проблемалардың шешімін табуға болады. Соның ішінде жұмыспен
қамту, әсіресе, жастарға жұмыс тауып беру мәселесі шешімін тез табады. Іс
жүзіндегі кәсіпорындарда жаңадан жұмыс орындарын құру арқылы және халықтың
өз бетінше әрекет етуін кеңейту арқылы мыңдаған адамды жұмыспен қамтуға
мүмкіндік туады. Ішкі нарықты энергия тасығыш және басқа да өктем әлемдік
конъюнктурадан тыс дамытуға мүмкіндік туады. Бюджетке шағын кәсіпкерліктен
түсетін салықтық түсімдерді ұлғайту арқылы әлеуметтік бағдарламалардың
орындалуын қамтамасыз етуге болады. Инновациялық және жоғарғы технологиялық
салаларда шағын кәсіпкерліктің иығына артылар салмақ та жеңіл емес.
Бизнесті электронды түрде жүргізу үшін біртұтас ақпараттық кеңістік құру да
маңызды. Ғылымды терең түрде қолдануды талап ететін салаларда кәсіпкерлік
қызметті оңтайлы қолдану рақылы жетістіктерге жетуге болады. Халықаралық
ынтымақтастық және іскер кооперация арқылы ел экономикасына инвестицияны
тартуды еселей түсудің де мүмкіндігі жетіп артылады. Ірі кәсіпорындар
жұмысын шағын кәсіпорынмен субконтрактылық және басқа да кооперациялық
байланыстар арқылы оңтайландыруға әбден мүмкіндік бар. Кәсіпкерлік
қызметтің отбасылық түрін нығайтуға да болғандай. Әлеуметтік әріптестікті
дамыту арқылы билікпен, кәсіпкерлікпен жалдамалы жұмысшылармен арадағы
қоғамдық қатынастарды үйлестіруге жол ашылады.1
1.2 ҚР-да шағын және орта бизнес дамуының ерекшеліктері

Шағын және орта бизнестің дамуы мен қалыптасуындағы бағыт-бағдар
ерекшелігі мемлекет тарапынан жүзеге асырылады. Белгілі бір
мамандандырылған мемлекеттік құрылым, тиімді қабылданған бағдарламалар,
басқарушылық-техникалық қолдау, салықтық және антимонополиялық реттеу,
қажетті субсидиялар мен нарықтық тауарды ұсыну негізіндегі ерекшеліктер
арқылы шағын және орта бизнес өз дамуын қалыптастырады.
Негізгі әсер етуші факторлардың бірі ретінде салықты алып қарасақ,
экономикалық категория ретінде, салықтар шаруашылық жүргізуші субьектінің
және жеке тұлғалардың мемлекет арасында туындайтын қаржылық қатынастардың
жиынтығы. Салық салуды дұрыс жолға қоюды қамтамасыз ету күрделі және қарама-
қайшы мәселе болып табылады, өйткені мемлекет үшін ең бірінші және негізгі
мәселе болып салық салуды жоғарылату болатын болса, ал жеке тұлғалар мен
шаруашылық субьектілері салық төлеуді азайтуға тырысады.Салық ставкаларын
өзгерту арқылы өндірістегі шағын және орта бизнестің даму барысына әсер
етуге болатынын ғылыми зерттеулер айқындап отыр. Салық ставкаларын салық
салудың құралы ретінде пайдалану барысында оның нақты кезеңдегі салық
ставкалары мен салық түсімдерімен өзара байланысқан, өндіріс қарқынына,
кәсіпкерлік деңгейіне тигізетін ықпалын басты назарда ұстау шарт. Осыған
орай мемлекет салық ставкаларының белгілі бір жеңілдетілген түрі негізінде
шағын және орта бизнес субьектілеріне жалпыға бірдей салық режимін немесе
арнаулы салық режимін пайдалануға мүмкіндік береді.4
Салық салумен қатар негігі әсер етуші фактор деп шағын және орта
бизнесті несиелендіру жүйесін айтуға да болады. Шағын бизнесті қаржыландыру
мақсатында мемлекет бұл бизнес субьектілерінің тек қана коммерциялық шарт
негізінде несие алуды қамтамасыз етпей, сондай-ақ тиісті аумағына
байланысты қалалық бюджеттегі қаржы ресурстарын пайдалануға мүмкіндік
берді. Осындай мақсатта шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры осы қалалық
бюджетке қол жеткізді.Осы қорға берілетін банктік процедуралар тегін жүзеге
асырылады. 2003 жылдың 6 наурызындағы “микрокредитті ұйымдар туралы” заңға
сай микрокредитті ұйымдар 15000 – 300000 теңге көлемінде микронесиені
жүзеге асырып жатыр. Бірақ көп көлемді қаржы ресурстарына жету үшін тиісті
банкқа жүгіну керек, ал ондағы несиелік ставкалар жоғары, ол ставкаларды
төлеу арқылы кәсіпорын өзіндік шығындарын ақтай алмайды.2
Қазақстан Республикасында кәсіпкерлікті дамытуға кері әсер ететін
бірқатар факторларды атап көрсетуге болады. Кәсіпкерліктің дамуына кедергі
келтіріп отырған неғұрлым күрделі проблемалардың бірі көптеген
субъектілердің өзінің инвестициялық және айналымдағы мұқтаждықтарын
қамтамасыз ету үшін жеткілікті қаржы ресурстарының жоқтығы болып табылады.
Банктер кәсіпкерлік субъектінің кепіл қабілетінің төмендігіне орай қарыздар
бойынша проценттік ставканы арттыру жолымен тәуекел құның кредиттерге
айландыруға мәжбүр.
Сонымен қатар кәсіпорындардың қорымен жарақтануының төмен деңгейі оның
еңбек өңімділігінің төмендігі салдарынан кәсіпкерлік секторының
экономикалық тиімділігін арттыруға әсерін тигізбейді және негізгі
құралдарды кепілдікке қойып кәсіпкерге кредит бермеуін тежейді.
Осы себептен де біраз жылдар бойы сауда делдалды қызмет кәсіпкерлер
үшін өзіне қаржы құралдарын жинақтаудың бірден-бір қол жетерлік әдіс болу
қалуда. Кәсіпкерлік Субектілерінің сауда саласында тауарлар сатудан,
қызметтер көрсетуден алатын кірісі олар алған кірістің жалпы көлемінің 60%-
тен астамын құрайды.
Кәсіпкерліктің дамуына кері әсер ететін басқа да факторлар
кәсіпкерліктің қызметің реттейтің қолданыстағы заңнамадағы нормалардың
жетілдірілмеген және кей жағдайда нақты нормалардың болмауы болып табылады,
бұл әкімшілік кедергілерді ұлғайтуға әкеледі.
Кәсіпкерлікті қолдаудың инфрақұрылымы үйлесімінің жеткіліксіздігі
кәсіпкерлердің жарыққа кіруі кезіңде сыртқы және ішкі ортадағы барлық
шартқа қатысушы агенттермен қатынастарды ретке келтіру мен қолдау
қажеттігіне негізделген қосымша шығындарға ұшырауына әкеледі. Сыртқы- бұл
мемлекеттік органдармен, қаржы-кредит ұйымдарымен, жеткізушілермен,
тұтынушылармен және бәсекелестігімен өзара қарым-қатынас ішкі қызметтің
түрін және ұйымдық-құқықтық нысанды таңдау; жарғылық капиталды қажетті
шешімдерді қалыптастыру; кадрларды іріктеу және қызметкерлерді басқару;
әріптестер командасын іздестіру және нарықты білу.6
2.ҚР-да ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ ДАМУЫН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ
2.1 ҚР-да шағын және орта бизнестің даму тенденциясы

Енді жоғарыда айтылғандардың барлығын белгілі бір көрсеткіштер
арқылы сипаттасақ, келесідей сандық даму серпінін байқауға болады:

2002 2003 2004 2005 2005 жыл
%-бен 2002
жылға
Тіркелген шағын бизнес
субьектілері, 365499 452007 541073 643035 175,9
бірлік
Соның ішінде:
Тіркелген шағын 102182 116924 130779 145087 141,9
кәсіпорындар,
бірлік 144257 197213 260937 321838 223,1
Тіркелген жеке кәсіпкерлер, 119060 137870 149357 176110 147.9
бірлік
Тіркелген шаруа қожалықтары,
бірлік
Республика бойынша тіркелген87,1 88,6 89,8 90,8
шаруашылық жүргізуші
субьектілердің жалпы
санындағы тіркелген шағын 289496 366434 431503 497871 171.9
бизнес субьектілерінің үлес
салмағы, пайызбен 77398 87173 93494 103291 133.4
Шағын бизнестің жұмыс істеп 119038 169781 215116 247688 208
тұрған субьектілері,
Бірлік 93060 109480 122893 146892 157.8
Соның ішінде: жұмыс істеп
тұрғандар шағын
кәсіпорындар, бірлік
Жұмыс істеп тұрған жеке 86,4 88,3 89,3 90,1
кәсіпкерлер, бірлік
Жұмыс істеп тұрған шаруа
қожалықтары, бірлік
Республика бойынша жұмыс
істеп тұрған шаруашылық
жүргізуші субьектілердің
жалпы санындағы шағын
бизнестің жұмыс істеп тұрған
субьектілерінің үлес
салмағы, пайызбен




Тіркелген шағын бизнес субьектілері бойынша 2002 жылғы
мәліметтерді базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың
өсім қарқыны мынадай: 2003 жылы тіркелген шағын бизнес субьектілері
23,668 пайызға артты, ал 2004 жылы – 48,036 пайызға артты, 2005 жылы –
75,933 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп қарастырсақ,
өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы тіркелген
шағын бизнес субьектілерінің саны 19,704 пайызға артты, 2005 жылды
2004 жымен салыстырғанда өсім қарқыны 18,844 пайызға артты
Енді тіркелген шағын кәсіпорындар бойынша 2002 жылғы
мәліметтерді базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың
өсім қарқыны мынадай: 2003 жылы тіркелген шағын кәсіпорындар 14,427
пайызға артты, ал 2004 жылы – 27,986 пайызға артты, 2005 жылы – 41,988
пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп қарастырсақ, өсім
қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы тіркелген шағын
кәсіпорындар саны 11,849 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен
салыстырғанда өсім қарқыны 10,940 пайызға артты.
Тіркелген жеке кәсіпкерлер бойынша 2002 жылғы мәліметтерді
базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны
мынадай: 2003 жылы тіркелген жеке кәсіпкерлер 36,709 пайызға артты, ал
2004 жылы – 80,883 пайызға артты, 2005 жылы – 123,1 пайызға артты. Ал
егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай:
2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы тіркелген жеке кәсіпкерлер 32,321
пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны 23,339
пайызға артты.
Тіркелген шаруа қожалықтары бойынша 2002 жылғы мәліметтерді
базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны
мынадай: 2003 жылы тіркелген шаруа қожалықтар саны 15,798 пайызға
артты, ал 2004 жылы – 25,446 пайызға артты, 2005 жылы – 47,917 пайызға
артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны
мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы тіркелген шаруа қожалықтар
саны 8,331 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім
қарқыны 17,912 пайызға артты.
Шағын бизнестің жұмыс істеп тұрған субьектілері бойынша
2002 жылғы мәліметтерді базистік жыл деп келесі жылдармен
салыстырғанда, олардың өсім қарқыны мынадай: 2003 жылы тіркелген жұмыс
істеп тұрған субьектілер саны 26,576 пайызға артты, ал 2004 жылы –
49,053 пайызға артты, 2005 жылы – 71,978 пайызға артты. Ал егер бұл
көрсеткіштерді тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен
салыстырғанда 2004 жылы тіркелген 17,757 пайызға артты, 2005 жылды 2004
жымен салыстырғанда өсім қарқыны 15,380 пайызға артты.
Енді жұмыс істеп тұрған шағын кәсіпорындар бойынша 2002
жылғы мәліметтерді базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда,
олардың өсім қарқыны мынадай: 2003 жылы жұмыс істеп тұрған шағын
кәсіпорындар саны 12,629 пайызға артты, ал 2004 жылы – 20,796 пайызға
артты, 2005 жылы – 33,454 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді
тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда
2004 жылы жұмыс істеп тұрған шағын кәсіпорындар 7,251 пайызға артты,
2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны 10,478 пайызға артты.
Жұмыс істеп тұрған жеке кәсіпкерлер бойынша 2002 жылғы
мәліметтерді базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың
өсім қарқыны мынадай: 2003 жылы тіркелген 42,627 пайызға артты, ал 2004
жылы – 80,712 пайызға артты, 2005 жылы –108,074 пайызға артты. Ал егер
бұл көрсеткіштерді тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003
жылмен салыстырғанда 2004 жылы жұмыс істеп тұрған жеке кәсіпкерлер
26,702 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны
15,141 пайызға артты.
Жұмыс істеп тұрған шаруа қожалықтары бойынша 2002 жылғы
мәліметтерді базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың
өсім қарқыны мынадай: 2003 жылы тіркелген 17,644 пайызға артты, ал 2004
жылы – 32,057 пайызға артты, 2005 жылы – 57,846 пайызға артты. Ал егер
бұл көрсеткіштерді тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003
жылмен салыстырғанда 2004 жылы жұмыс істеп тұрған 12,251 пайызға артты,
2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны 19,528 пайызға артты.
Өсім қарқынын көріп отырғанымыздай, тіркелген кәсіпорындар
саны жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар санынан алты еседен астам , яғни
саны көп, сапасы төмен деген сөз. Сондай-ақ жеке кәсіпкерлер,
кәсіпорындар мен шаруа қожалықтары арасында өсім қарқынына байланысты
рейтинг жүргізсек, жеке кәсіпкерлердің жылдан жылға өсуі айтарлықтай
көлемді, ал одан кейін шаруа қожалықтарының өсуі тез байқалып тұр.

Енді жұмыс істейтін шағын кәсіпорындарды ҚР-ның жеке өңірлеріне
бөліп көрсетсек, келесідей:

2002жыл 2003жыл 2004жыл 2005жыл 2005 жыл %-бен
2002 жылға
ҚР-ның өңірлері
бойынша 77398 87173 93494 103291 133.4
Ақмола 2872 3070 3477 3534 123
Ақтөбе 2990 3283 3757 4298 143.7
Алматы 3853 4293 4564 4574 118.7
Атырау 1670 2321 2879 3245 194.3
Шығыс Қазақстан 5462 6369 6309 6838 125.1
Жамбыл 2701 2740 2874 2990 110.6
Батыс Қазақстан 1831 2074 2404 2586 141.2
Қарағанды 5797 6606 6542 6649 114.6
Қостанай 3486 3998 4018 4332 124.2
Қызылорда 1711 1942 2124 2349 137.2
Маңғыстау 2247 2745 2896 3282 146
Павлодар 4177 4833 4962 4749 113.6
Солтүстік 2107 2405 2448 2725 129.3
Қазақстан 7679 7080 7614 9194 119.7
Оңтүстік 5733 7068 8477 9950 173.5
Қазақстан 23082 26346 28149 31996 138.6
Астана қаласы
Алматы қаласы

Енді әр қаланың өсім қарқынын есептесек, келесідей
көрсеткіштерді айыруға болады: Ақмола өңірі бойынша, 2002 жылғы
мәліметтерді базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың
өсім қарқыны мынадай: 2003 жылы 6,894 пайызға артты, ал 2004 жылы –
21,065 пайызға артты, 2005 жылы – 23,050 пайызға артты. Ал егер бұл
көрсеткіштерді тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен
салыстырғанда 2004 жылы 13,257 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен
салыстырғанда өсім қарқыны 1,639 пайызға артты.
Ақтөбе өңірі бойынша, 2002 жылғы мәліметтерді базистік жыл
деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны мынадай: 2003
жылы 9,799 пайызға артты, , ал 2004 жылы – 25,652 пайызға артты, 2005
жылы –43,745 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп
қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы
14,438 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны
14,399 пайызға артты.
Алматы өңірі бойынша , 2002 жылғы мәліметтерді базистік жыл
деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны мынадай: 2003
жылы 11,419 пайызға артты, ал 2004 жылы – 18,453 пайызға артты, 2005
жылы – 18,712 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп
қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы
6,312 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны
0,219 пайызға артты.
Атырау өңірі бойынша, 2002 жылғы мәліметтерді базистік жыл
деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны мынадай: 2003
жылы 38,982 пайызға артты , ал 2004 жылы –72,395 пайызға артты, 2005
жылы – 94,311 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп
қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы
24,041 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны
12,712 пайызға артты.
Шығыс қазақстан өңірі бойынша , 2002 жылғы мәліметтерді
базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны
мынадай: 2003 жылы 17,045 пайызға артты , ал 2004 жылы – 15,507 пайызға
артты, 2005 жылы – 25,192 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді
тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда
2004 жылы 0,94 пайызға кеміді, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда
өсім қарқыны 8,384 пайызға артты.
Жамбыл өңірі бойынша , 2002 жылғы мәліметтерді базистік жыл
деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны мынадай: 2003
жылы 1,443 пайызға артты , ал 2004 жылы – 6,405 пайызға артты, 2005
жылы – 10,699 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп
қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы
4,890 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны
4,036 пайызға артты.
Батыс Қазақстан өңірі бойынша, 2002 жылғы мәліметтерді
базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны
мынадай: 2003 жылы 13,271 пайызға артты , ал 2004 жылы – 31,293 пайызға
артты, 2005 жылы – 41,234 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді
тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда
2004 жылы 15,911 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда
өсім қарқыны 7,570 пайызға артты.
Қарағанды өңірі бойынша , 2002 жылғы мәліметтерді
базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны
мынадай: 2003 жылы 13,955 пайызға артты , ал 2004 жылы –12,851 пайызға
артты, 2005 жылы – 14,697 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді
тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда
2004 жылы 0,96 пайызға кеміді, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда
өсім қарқыны 1,635 пайызға артты.
Қостанай өңірі бойынша, 2002 жылғы мәліметтерді базистік
жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны мынадай:
2003 жылы 14,687 пайызға артты , ал 2004 жылы –15,261 пайызға артты,
2005 жылы – 24,268 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп
қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы
0,5 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны
7,814 пайызға артты.
Қызылорда өңірі бойынша , 2002 жылғы мәліметтерді
базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны
мынадай: 2003 жылы 13,500 пайызға артты , ал 2004 жылы – 24,137 пайызға
артты, 2005 жылы – 37,288 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді
тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда
2004 жылы 9,371 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда
өсім қарқыны 10,593 пайызға артты.
Маңғыстау өңірі бойынша , 2002 жылғы мәліметтерді
базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны
мынадай: 2003 жылы 22,162 пайызға артты , ал 2004 жылы – 28,882 пайызға
артты, 2005 жылы – 46,061 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді
тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда
2004 жылы 5,5 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім
қарқыны 13,328 пайызға артты.
Павлодар өңірі бойынша , 2002 жылғы мәліметтерді базистік
жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны мынадай:
2003 жылы 15,705 пайызға артты, ал 2004 жылы –18,793 пайызға артты,
2005 жылы – 13,694 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп
қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы
2,669 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны
4,29 пайызға кеміді.
Солтүстік Қазақстан өңірі бойынша , 2002 жылғы мәліметтерді
базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны
мынадай: 2003 жылы 14,143 пайызға артты , ал 2004 жылы – 16,184 пайызға
артты, 2005 жылы – 29,33 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді
тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда
2004 жылы 1,787 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда
өсім қарқыны 11,315 пайызға артты.
Оңтүстік Қазақстан өңірі бойынша , 2002 жылғы мәліметтерді
базистік жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны
мынадай: 2003 жылы 7,8 пайызға кемиді , ал 2004 жылы – 0,84 пайызға
кемиді, 2005 жылы – 19,729 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді
тізбектеп қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда
2004 жылы 7,542 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда
өсім қарқыны 20,751 пайызға артты.
Астана қаласы бойынша , 2002 жылғы мәліметтерді базистік
жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны мынадай:
2003 жылы 23,286 пайызға артты , ал 2004 жылы – 47,863 пайызға артты,
2005 жылы –73,556 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп
қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы
19,934 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны
17,376 пайызға артты.
Алматы қаласы бойынша , 2002 жылғы мәліметтерді базистік
жыл деп келесі жылдармен салыстырғанда, олардың өсім қарқыны мынадай:
2003 жылы 14,14 пайызға артты , ал 2004 жылы – 21,952 пайызға артты,
2005 жылы – 38,618 пайызға артты. Ал егер бұл көрсеткіштерді тізбектеп
қарастырсақ, өсім қарқыны мынадай: 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы
6,843 пайызға артты, 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда өсім қарқыны
13,666 пайызға артты.
Байқап қарасақ, Алматы қаласының үлесі ең жоғарғы, жалпы
еліміздегі кәсіпорындардың 30 пайызын құрайды. Ең аз үлесті Қызылордада
бұл көрсеткіш бар жоғы 3 пайызға жуық, яғни Алматы қаласының 10
пайызына шамалас. Сондай-ақ Атырау өңірінің өсім қарқыны өте жоғарғы,
егер осы қарқынмен жүре берсе 20-30 жылдар ішінде Алматы қаласының
деңгейіне жақындап қалады деуге де болады.

2.2 Қазақстанда шағын және орта бизнестің өндірістік-шаруашылық
қызметін талдау

Еліміздегі шағын және орта бизнесті жеке салалар негізінде
жіктесек, ол келесідей:

2002жыл 2003жыл 2004жыл 2005жыл 2005 жыл
%-бен 2002
жылға
Республика бойынша
барлығы 77398 87173 93494 103291 133.4
Ауыл шаруашылығы,
Аңшылық және орман
шаруашылығы 6026 6280 6473 7539 125.1
Балық аулау, балық 245 258 238 242 98.7
өсіру 9929 10309 10669 11526 116
Өнеркәсіп 495 545 608 704 142.2
Кен өндіру өнеркәсібі8664 9051 9401 10106 116.6
өңдеу өнеркәсібі
электр энергиясын, 770 713 660 716 92.9
газ бен су өндіру 8111 9965 11853 14652 180.6
және бөлу
Құрылыс
Сауда:
автомобильдерді, 36017 40819 42308 44984 124.8
тұрмыстық бұйымдар
мен жеке пайдаланатын1279 1390 1486 1503 117.5
заттарды жөндеу 4237 4589 4879 5370 126.7
Қонақ үйлер мен
мейрамханалар
Көлік және байланыс
Жылжымайтын мүлікпен 7759 9380 11070 12747 164.2
операциялар, жалға 700 813 880 926 132.2
беру және
тұтынушыларға қызмет 1223 1390 1566 ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнестің дамуын талдау
Шағын және орта бизнестің Қазақстандағы экономикалық ролі
Шағын және орта бизнестің дамуының экономикалық мазмұны
Шағын және орта бизнестің дамуы
Жамбыл облысының аймақтары бойынша шағын және орта кәсіпкерліктің дамуын талдау және негізгі экономикалық көрсеткіштерінің дамуын бағалау
Шағын және орта бизнестің экономикалық мәні және несиелеу негіздері
Шағын бизнестің экономикалық мазмұны
Шағын және орта бизнестің қаржы менеджментін ұйымдастыру
Қазақстандағы шағын және орта бизнестің даму жағдайы
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестің дамуы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь