А. Байтұрсыновтың өмірі

ЖОСПАР

Кіріспе.

I.тарау. А.Байтұрсыновтың өмірі.
1.1А. Байтұрсынов өмірінің негізгі кезеңдерін,
1.2 А. Байтұрсынов қоғамдық өмірге араласуы.
1.3Ақынның азаматтық үшін күресі.

II.тарау. А. Байтұрсынов шығармашылығы.
2.1 А. Байтұрсынов мысалдары .
2.2 А. Байтұрсыновтың «Қазақ» газетіндегі қызметі.
2.3 А. Байтұрсыновтың «Әдебиет танытқыш» атты еңбегіне сипаттама.

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе.
XIX ғасырдың жарқын жұлдыздары — Шоқан, Ыбырай, Абай салған ағартушылық-демократтық бағытты ілгері жалғастырушы, жаңа буынның төл басы, дарынды ақын, ірі ғалым, әрі журналист Ахмет Байтұрсынов 1873 жылы 28 қаңтарда бұрынғы Торғай облысы, Жангелдин ауданы, Сарытұбек деген жерде дүниеге келген. Әкесі Байтұрсын Шошакұлы еліне беделді, намысқор, қайрат иесі болған.Өз тұсындағы әділетсіз ел билеушілердің зорлығына карсы тұрған. Ел-жұртына қиянат жасаған Торғай Яковлевті соққыға жыққан. Ақыры, іс насырға шауып, Байтұрсын інісі Ақтаспен Сібірге 15 жылға жер аударылады. Бұл оқиға 13 жасар Ахметтің жүрегіне үлкен жара салған.
Ауыл молдасынан хат таныған Ахмет 1886—1891 жылдары Торғай қаласындағы екі сыныптық мектепте, 1891—1895 жылдары Орынбордағы мұғалімдер даярлайтын мектепте оқиды. Одан әрі оқуды жалғастыруға мүмкіндігі болмай, өздігінен оқып білімін жетілдіреді. 1895—1909 жылдар арасында Ахмет Актөбе, Қостанай, Қарқаралы уездеріндегі ауылдық, болыс-тық және екі сыныптық училищеде бала оқытады.
Осы кезде қазақ жеріне орыс шаруаларының көптен көшіп келуі жергілікті халықтың тілін, мәдениетін, елдігін сақтап қалу мәеелесін күн тәртібіне қояды. Тіл құрыса, халық та қүриды. Ұлт атымыз өшпесін десек, қазақ әдебиеті мен тілін өркендетуді колға алу керек деп ойлайды Ахмет. Осы ойын іске асыруға кіріседі.
Осы жолдағы ізденістерін ол 1896 жылы А. Алекторовқа жолығудан бастаған. Алекторов бұл кезде Омбыда отырып, Ақмола, Семей болыстарының оқу жүйесін басқарып тұрған болатын. Онымен Ахмет қазақ даласында бала оқыту жайы туралы кеңеседі. Ахмет орыс оқымыстыларының миссионерлік мақсатын, олардың қазақтарды орысша оқыту арқылы орыстандыру саясатын көздейтінін түсінеді. Осыдан секем алады. Қазақты өнер-білімге жетектеу өзгелердің емес, өзі тектес оқығандрдың парызы деп түйеді. Алекторовтан алған екінші әсері — Ахметтің білім мен өнер жолындағы ой-пікірінің кеңейе түсуі еді. Қазақ тарихы мен фольклорынан аса бағалы материал жинап, зерттеген Алекторов Ахметтің көп көмескі түсініктерін айқындап алуына, алдына жаңа мақсаттар қоюына елеулі әсерін тигізеді.
А. Байтұрсынов 1905 жылғы революцияны Қарқаралыда қарсы алады. Қарқаралыда тұрған жылдары А. Байтұрсыновтың саяси көзқарасы жан-жақты кеңейе түседі. Оның маңына қазақтың зиялылары топтала бастайды. Осы жылдары А. Байтұрсыновты ел мұңы, халық қамы, әділетсіздік жағдайлар қат-ты толғандырады. Әсіресе отаршылдық қыспақта күн кешкен қазақ халқының ауыр тұрмысы ашындыра түседі. Отаршылдық саясатты айыптаған өлеңдер жазады. Жер мәселесін әділетті шешу жөнінде патшаның атына бір топ қазақ оқығандарының хатын ұйымдастырады. Сол үшін айып тағылып, 1907 жылы Қарқаралы түрмесінде біраз отырып шығады. Бұл Ахметтің Қарқаралыда екі сыныпты училищенің меңгерушісі болып істеген кезі еді.
Бұдан былай Ахмет халық арасында насихат жұмысын астыртын жүргізеді. Бұл әрекеті полиция тыңшыларына сезіліп қалып, 1909 жылы шілдеде қайта ұсталып, сегіз ай бойы Семей абақтысына қамалады. Азаттық жолындағы күрес пен көрген азап оны ширықтыра түседі. 1910 жылдың 21 ақпанында Ахмет Орынбор қаласына жер аударылады.
Ағартушылық жолға түсіп, «қайтсем, халқыма пайдамды тигізем, қалай көзін ашам, ұйқысынан қалай оятам» деген мақсат Ахметті әдебиетке алып келеді. Ол әдебиетті халыққа ықпал етер күш санайды. Осы мақсатпен өлендер шығарады, И. А. Крылов мысалдарын аударып, сол үлгіде өзі де мысалдар жазады. Оның 1909 жылы Петербургте «Қырық мысал» деген кітабы, 1911 жылы Орынборда «Маса» деген өлендер жинағы басылады. Ахметтің Орынборға келгеннен кейінгі қызметі өте күрделі, әрі өнімді болған. Оның қоғамдық ой-пікірлері 1913 жылы 2 ақпанда шыға бастаған, өзі ұйым-дастырған «Қазақ» газетінде жариялана бастайды. Ол «Қазақ» газетінде патша үкіметі орындарының құлағына жақпайтын мақалалар да
ӘДЕБИЕТТЕР.
1.Дулатов М. Ахмет Байтұрсынов.- Алматы, 1991.
2.Сыздықова Р. Ахмет Байтұрсынов.- Алматы, «Білім қоғамы» 1991.
3.Қирабаев С. Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері.-Алматы,19998.
4.Қазақ әдебиеттінің тарихы.-Алматы,2000.
5.Ахмет Байтұрсыновтың шығармасы.-Алматы,1994.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе.
I-тарау. А.Байтұрсыновтың өмірі.
1.1А. Байтұрсынов өмірінің негізгі кезеңдерін,
1.2 А. ... ... ... ... ... үшін ... А. Байтұрсынов шығармашылығы.
1. А. Байтұрсынов мысалдары .
2.2 А. Байтұрсыновтың «Қазақ» газетіндегі қызметі.
2.3 А. ... ... ... атты ... сипаттама.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе.
XIX ғасырдың жарқын жұлдыздары — Шоқан, Ыбырай, Абай салған ағартушылық-
демократтық бағытты ілгері жалғастырушы, жаңа ... төл ... ... ірі ... әрі журналист Ахмет Байтұрсынов 1873 жылы 28 қаңтарда
бұрынғы Торғай облысы, Жангелдин ... ... ... ... ... ... ... Шошакұлы еліне беделді, намысқор, қайрат иесі
болған.Өз тұсындағы әділетсіз ел билеушілердің зорлығына карсы ... ... ... ... Торғай Яковлевті соққыға жыққан. Ақыры, іс ... ... ... ... ... 15 жылға жер аударылады. Бұл оқиға
13 жасар ... ... ... жара салған.
Ауыл молдасынан хат таныған Ахмет 1886—1891 жылдары Торғай қаласындағы екі
сыныптық мектепте, ... ... ... ... ... оқиды. Одан әрі оқуды жалғастыруға ... ... ... ... ... ... жылдар арасында Ахмет Актөбе, Қостанай,
Қарқаралы уездеріндегі ауылдық, болыс-тық және екі сыныптық училищеде ... ... ... ... орыс шаруаларының көптен көшіп келуі жергілікті
халықтың тілін, мәдениетін, ... ... қалу ... күн ... Тіл ... ... та қүриды. Ұлт атымыз өшпесін десек, ... мен ... ... колға алу керек деп ойлайды Ахмет. Осы ... ... ... ... ... ол 1896 жылы А. ... жолығудан бастаған.
Алекторов бұл кезде Омбыда отырып, Ақмола, Семей болыстарының оқу жүйесін
басқарып тұрған болатын. ... ... ... ... бала ... ... кеңеседі. Ахмет орыс оқымыстыларының миссионерлік мақсатын, олардың
қазақтарды орысша оқыту арқылы орыстандыру саясатын ... ... ... алады. Қазақты өнер-білімге жетектеу ... ... ... ... ... деп түйеді. Алекторовтан алған екінші әсері —
Ахметтің білім мен өнер ... ... ... ... еді. ... мен ... аса бағалы материал жинап, ... ... көп ... ... айқындап алуына, алдына жаңа мақсаттар
қоюына елеулі әсерін тигізеді.
А. Байтұрсынов 1905 жылғы революцияны Қарқаралыда қарсы ... ... ... А. Байтұрсыновтың саяси көзқарасы жан-жақты кеңейе түседі.
Оның ... ... ... ... ... Осы ... А.
Байтұрсыновты ел мұңы, халық қамы, әділетсіздік ... ... ... ... ... күн кешкен қазақ халқының ауыр
тұрмысы ашындыра ... ... ... ... ... ... Жер
мәселесін әділетті шешу жөнінде патшаның атына бір топ ... ... ... Сол үшін айып ... 1907 жылы ... түрмесінде
біраз отырып шығады. Бұл Ахметтің Қарқаралыда екі сыныпты училищенің
меңгерушісі болып ... кезі ... ... ... ... арасында насихат жұмысын астыртын жүргізеді. Бұл
әрекеті полиция тыңшыларына сезіліп қалып, 1909 жылы ... ... ... ай бойы ... ... ... Азаттық жолындағы күрес пен көрген
азап оны ширықтыра ... 1910 ... 21 ... Ахмет Орынбор қаласына
жер аударылады.
Ағартушылық жолға түсіп, «қайтсем, халқыма пайдамды тигізем, қалай ... ... ... ... ... ... Ахметті әдебиетке алып келеді. Ол
әдебиетті халыққа ықпал етер күш санайды. Осы мақсатпен өлендер ... А. ... ... ... сол үлгіде өзі де мысалдар жазады. Оның
1909 жылы Петербургте «Қырық мысал» ... ... 1911 жылы ... деген өлендер жинағы басылады. Ахметтің Орынборға келгеннен кейінгі
қызметі өте күрделі, әрі өнімді болған. Оның ... ... ... 2 ... шыға ... өзі ... ... газетінде
жариялана бастайды. Ол «Қазақ» газетінде патша үкіметі орындарының құлағына
жақпайтын мақалалар да жариялап отырған. Ол үшін ... рет ... ... ... түрмеге жабылған.
1917 жылы патша тақтан түседі. Осы кезде қазақтың зиялы ... ... ... ... партиясының және Алашорда үкіметінің
негізгі мақсаты Ресей федерациясының құрамында Қазақстан ... ... ... 1917 ... ... ... ие ... Кеңес өкіметі оған жол
бермеді. Аласапыран кезеңнің шындығын байыптай ... ... Ә. ... Кеңес өкіметімен келіссөз жүргізіп, жаңа өкімет жағына шығады. 1920
жылы ... ... ... ... үкіметіне мүше және Халық
ағарту комиссары болып сайланады. 1921 жылы Халық ағарту ... ... ... төрағалығына тағайындалады. Ол әуелі
Орынбордағы, 1926—28 жылдары ... ... ... ... ... Алматыда ашылған Қазақ университетінде сабақ береді.
1925—1931 жылдар ішілде Қазақстанды басқарған Ф. И. ... ... ... тыс ... деп ... онда ... Октябрь» төңкерісін
жүргізу саясатын ұстанды. Елдегі байлық пен ... ... ... ... ашаршылыққа ұшыратты. Қазақ зиялыларының көпшілігі оны
қолдаған жоқ. Голощекин ... ... ... ... деп
жариялап, олардың көзін жоюды қолға алды. А. ... қара ... отыз ... басы ... 1929 жылы 2 ... тұтқынға алынды, жер
аударылды. Азапты қуғын-сүргіннен 1934 жылы ... ғана ... ол ... 8 ... күні ... ұсталып, 8 желтоқсанда атылды.
Ахмет өз ұлтының бостандығы мен тәуелсіздігі жолындағы күресте бүқараның
жүрегіне қозғау салар, ұйқысынан оятар ... — өлең сөз деп ... ... ... ... мен ... Ахмет поэзиясының өзегі болды.
Ол өзінің ағартушылық, демократтық, гуманистік идеяларын ... ... ... қалады.
А. Байтұрсыновтың өлеңдер жинағын «Маса» деп атауы да тегін емес еді. ... ... тыс ... ... ... ... маса боп ... оятуды
ойлады.
Ызындап ұшкан мынау біздің маса,
Сап-сары аяқтары ұзын маса. ...
Үстінде ұйықтағанның айнала ұшып,
Қаққы жеп қанаттары бұзылғанша,
Үйқысын аз да ... ... пе ... ... ызындаса?!
Ақын арманы —«адамдық диханшысы» болып халқына қызмет ету.
Адамдық ... ... ... жок, ... жоқ — ... ... ... шаштым, ектім,
Көңілін көтеруге кұл халықтың.
Бұл үзінді де үлкен мұратты танытады. «Көгі жоқ, көгалы жоқ» сусыз қырда
диханшы ... ... ... егу — оңай ... ... Оның ... ... біреуге құл болса... Автор осы қиын міндет жолына басын ... өзі ... ... ... ... қалпына сын көзімен қарап, көңілін
жүдеткен, күйіндірген көкейкесті шындықты ... ... Оның ... ... қалпы», «Жиған-терген» өлендерінің мазмұны бірін-бірі
толықтырады. Ақын ел тарихына көз ... ... өз ... ... мүшкіл
халін:
Қаз едік катар ұшып каңкылдаған,
Сахара көлге қонып салқындаған.
Бір өртке қаудан ... ... ... ... ... ... ... Елдегі «мен жақсымын» дегендердің халық үшін еш нәрсе
тындырмай жүргеніне қынжылады. Одан әрі ... ... ... ... ... сатқандар, бос белбеу, босаң туған бозбалалар, қайырымсыз
байлар, жарқылдаған түймеге мәз болған өнер-білімін тиісті жеріне ... ... ... Қай ... де Абайдың сатиралық бейнелері
елестейді. Бүгінгі «Қазақ қалпын» ақын:
Қалтылдақ қайық мініп ... ... ... калқып кешпесі жоқ,
Жел соқса, құйын қуса, жылжи беру,
Болғандай табан тірер ешнәрсе жоқ,—
деп суреттейді. Онда басында ... жоқ ... ... ... ... ... қалқып жүрген қайықпен салыстырады. Осы жағдайға жеткізген
қазақтың бейқамдығын, алтыбақан алауыздығын, «Құдайдың өзі сақтар», «Көппен
бірге көрген ұлы той» деп ... жүре ... ... «Бұл ... ... ... кірдік» тармағына ақын қазақ елінің отарлау тарихын аңғартар
үлкен мазмұн ұялатады.
Осы ... ... ... ... ... тың ... көреміз.
«Қатар ұшып қаңқылдаған, Сахара сазға қонып салқындаған»— өзінің туған
халқы болса, өрт — оның ... ... ... ... ... ел ... ... мініп, теңізде жүрген адам сияқты. Осы
жағдайларды халқына түсіндіре отырып, ... ... ... ұрығын егеді.
Ақын «Жиған-терген» өлеңінде ... ... ... түсудің себебін
іздестіреді. Өткенге қарасам, ... ... ... баға ... ... Бері келген соң шен-шекпенге сатылыпты. Болыстықты сатып алыпты.
Ұлық мақтаса, мәз ... ... алым ... деп, ... ... Қабағын түйіп, қаһарын жиып, көкті бұлт торлап тұр. Ел болса,
баяғы қалпы, әлі ... Дос пен ... ... «Түксиген мұртты обыр
обып, сорып тұр». Қарғадай қарқылдаған, шешенсіген ... жолы ... Ол жаңа жол ... шақырады. «Жолдар бар өзге, жоба бар ... дөп, ойға жөн» ...... Қайкайып белін,
Сынуға тұр таянып.
Талауда малың,
Қамауда жаның,
Аш көзінді оянып.
Қанған жоқ па әлі ұйқың,
Ұйықтайтын бар не сиқың!
Өлең ... ... аяқ» ... ... «Көк ... ... ... метонимиялық бейне.
Емшегін еміп, Анаға сеніп,
Бала ұйықтайды жастықпен.
Қымызға қанып, Қызарып жанып,
Бай ұйықтайды мастықпен.
Шалап ішкен ... ... ... бәрі ... сияқты салыстыра сипаттау да өлеңнің көркемдігін көтеріп, мақсатын
аша түседі. «Досыма хат» өлеңінде:
Жарқырап жақсылықтың таңы ... ... ... бұлт ... ... қыспақты түнерген бұлтқа теңейді, одан ... ... ... ... деп ... ... ... «Бақ» өлеңінде
жалғастыра түсіп:
Үміт сүйрер жыраққа,
Жетесің деп мұратқа,
Талықсам да ... ... ... ... ... жарық төрт тарап?
Қашан маған іздеген,
Келіп жылы жүзбенен,
Болар серік бақ қарап?—
деп, ақын бақ (бақыт) күнінің тезірек ... ... ... бетке ұстар
азаматтарын бірлікке, күреске шақырады.
«Анама ... ... ... жан сөзі» өлеңдерінде өз басынан кешкен қиын-
қыстау күндер, қуғын-сүргін, ел тағдыры, бостандық ... сөз ... ... он ... ой ... ... бар бір ... туып, адам ісін етпей,
Ұялмай не бетіммен көрге барам?—
деген жолдар әкесі Байтұрсынның 15 ... ... ... ... бала
жүрегінің жараланғанын еске түсіреді. Өлең — өзіне жала жабылып, ... ... ... ... шындығы.
Елін, жерін шен-шекпенге сатқан, ардан безген пәлеқор, кейбір тілмаштар ... еске ... ... ... '
Қиын емес дарға асқаны, атканы.
Маған ауыр осылардйң бәрінен
Өз аулымның иттері үріп, қапқаны,—
деп өкініш білдіреді.
А. Байтұрсыновтың ... ... ... ... қиыншылық болса да
төтеп беретін күрескерлік болмысы оның өлеңдерінде анық көрінеді. «Н. Қ.
ханымға» ... ...... ... ... ... ... педагог, ғалым, аудармашы) арналған өлеңінде ол:
Рақатсыз өтсе де өмір жасым,
Бұл жөнімнен құдайым айырмасын.
Ұзақ жолға ниет қып бір ... ... ... ... қарындасым.
Су да болар бұл жолда, тау да болар,
Жаудың оғы, жайған тор, ау да болар.
Мынау пайда, мынасы зиян ... Ол ... ісі ... сауда болар,—
дейді.
Бұл айтылғандар Ахметтің әлеуметтік шындықтың ақыны екенін танытады.
А. Байтұрсынов ақындығының бір қайнар көзі орыс ... ... Ол ... ... мол оқыған. Ауыл мүғалімі боп істеген ... ... И. А. ... ... ... Орыс ақындары А. С. Пушкинді,
М. Ю. Лермонтовты, С. М. ... ... ... ... ... ... мұраның ішінде А. С. Пушкиннің «Ат» деген өлеңі, «Данышпан
Аликтің ... ... мен ... «Алтын әтеш» ертегілері бар. 1901
жылдан бастап Крылов мысалдарын аударып, сол негізде өзі де ... ... А. ... ... жанрына ден қоюының үлкен мәні бар ... ... ... ... ол ... ... үшін аса қажет
үлгі деп ... Адам ... ... ... жігерсіздік,
алауыздық, жалқаулық пен жағымпаздық, қулық пен ... ... ... ... шенеуге келгенде, ақын мысал жанрын тандады. Әр ... ... ... ... олардың ара-сындағы түрлі қарым-
қатынас арқылы ғибратты тұжырымдар жасады.
Крылов мысалдарын аудару Ыбырай, Абай ... ... ... өз
кезіндегі зиялы ақын-жазушылар С. Көбеев, Б. Өтетілеуовтермен қатар ... ... ... аударып, әдеби қазынаны байытты. Бір ... ... ... ілікті. Оны бір ақын өлеңмен аударса, енді бірі
қара сөзбен аударды. Бұл ... ... ... ... тәсілді
байытты. Ұқсас өмір шындығын қамтып, ойға ой қосып отыратын ... ... ... ... ... жол ... А. ... И. А. Крылов
мысалдары сюжетін сақтағанмен, қазақ тұрмысын танытатын жаңа ойлар қосып
молайтады. Мысалы, «Қасқыр мен ... ... 19 жол ... ... ... жол. «Өгіз бен бақа» түпнұсқада 17 жол болса, аудармада — 36 жол. ... да ... ... ... Ұлттық сипат тек көлемінен ғана
емес, кейіпкерлер атынан да аңғарылады. «Қасқыр мен ... ... ... Демьян, Трофим аттарын Ахмет Қоянкөз, ... ... ... деп ... алады.
Бұл тәжірибе А. Байтұрсыновтың аудармашы ғана ... ... ... ... ... ... ... Ахмет мысалдарының бір тобы адам
бойындағы алауыздық, мақтаншақтық, қайырымсыздық, тәкаппарлық, күншілдік,
зорлық, топастық, ... ... ... ... ... достықты қадірлемеу, жала-қорлық, ... ... ... ... ... Кейбір мысалдарда тұтас ... мәні бар ... ... ... ... ... қарсы халық санасына қозғау салатын, қайрат пен жігерге, намысқа
шақыратын) ... ... ... мен ... «Ала ... «Қасқыр мен
қозы», «Андарға келген індет», т. б. жатады.
«Қасқыр мен тырнада» сүйекке қақалып ... ... ... құтқарған
тырнаға қасқыр алғыс айтудың орнына, өзін бас салып, жемек ... ... ... ... мысалдарға ортақ болғанмен, авторлардың әр
қайсысы өзінше жазуға тырысады. Ахмет мысалы ұзақ кіріспеден ... ... ...... өз ... ... Мысал соңындағы:
Қиссасы Қаскыр, Тырна болды тамам,
Мінездес, касқырменен кейбір адам.
Басына пәле түсіп, кысылғанда,
Жалынып-жалпаяды келіп саған...
Қайырды қарап істе адамына,
Қарайлас өзіңменен ... ... ... түсіп кетіп тамағына,—
деген тұжырым қазақылық ұғымға сай келеді.
«Ала қойлар» мысалында жадағай ... қана ... ... ... бет ... ашылады. Ахметтің түпнұсқадағы 38 жолдық
мысалды 64 жолға ... ... ... ... ойын ... тереңірек
үұғынуына жол ашу еді. Мұнда Ахмет ақ патшаның құлқынқұмар саясатын, отар
елдерді айлалы тәсілмен қанап ... ... ... — орыстың ақ
патшасы, аю мен түлкі — жақын кеңесшілері, ала қойлар — бұратана ... ... «ала ... ... көзі ауыратынын айтып, ... ... ... ... ... өз ойын ашық айтып,
беделіне көлеңке түспейтіндей болуын сұрайды. Сонда аю:
Бәрін де ала қойдың ... ... не бар ... ... бірден жауыздық ойын жеткізеді. Оны арыстан қүптай ... ... ... сүм ... ... ... бақтыруды ұсынады. Арыстан бүл
ақылды қабыл алады. ... ... ... ... ала ... ағы да ... ... таусылғанын көрген жандар оны арыстаннан емес, қасқырдан
көреді. Мысал аяғында:
Бұл сөзге дегенім жоқ жылар-күлер,
Адам аз алдын ... анық ... ... болса, кім біледі,
Береке ала койға кірсе, кірер,—
деп, Ахмет түйінді ойды ... ... ... саяси мәні бар мысалдың бірі —«Қасқыр мен қозы». Ол ... ... ... ... 68 жол. ... су ... келген қозыны қасқыр ұстап
алып, кінәлап, сол кінәсы үшін жеп қоймақ болады. Қозы өзінің кінәсыздығын
қанша ... де, ... ... оны ... ала ... ... ... мысалдың басталуы мен аяқталуындағы өзгешеліктер және қасқыр
мен қозы диалогіндегі қазақы сөз ... ... ... ... су ішуге келді қозы,
Жанында серігі жоқ жалғыз өзі.
«Бөрі жоқ десең, шығар бөрік астынан»
Пәле мен қаза алыс па келсе ... ... жоқ ... ... бөрік астынан» деген тармақ ... ... ... таза ... ... ... ... оқиғаның қалай
аяқталары басынан-ақ белгілі ... ... ... дамуына өзіндік әдіс
қолданып, мысал кілтін сонына дейін сақтайды. Қасқырдың қойған ... ... ... ... ... тағы бір ... кінә ... жаман әдіс қарсыласып,
Сенімен тұрам ба мен мылжындасып.
Айтайын, білгің келсе, қозым, саған,
Кінәң сол — жегім кеп тұр, қарным ... ... ... ... ... тануға болады. Бұдан сол кездегі
патшалық Ресей қазақ даласына әкелген ... ... ... ... халықтың «басты кінәсы» қозы тағдырына ... ... ... — халықты ояту, ой салу.Отаршыл әкімдердің момын
халыққа істеген ... ... ... ... ... ... ... мысалында суреттейді. Аң патшасы арыстан бар ... ... ... көп ... соң, кұдай бізге індет жіберді. Менің де күнәм
жетерлік, талай қойды қойшысымен жеп ... ... ... көп ... ... ... жанын қисын»,— дейді. Сонда жағымпаз түлкі: «Кім оны кінә
дейді, оны кінә десек, біз аштан өлеміз ғой, ... ... де, кінә ... ... дейді. Бұны жолбарыс, аю, қасқыр бәрі де қолдайды. Әркім өз
сырын айтады. Өгіз түрып: «Бұдан бес жыл ... ... ... ... үзіп жеп едім»,—дейді. Іле-шала, аю, қасқыр:
«Япырмай, бұл не деген күнә, тақсыр!
Шуылдап қоя ... аю, ... бір өзі ... бәрімізді,
Біреудің шөбін ұрлап кара басқыр!
Соншама не көрді екен, құдай ұрған?
Обал жоқ бұл ... ... ... ... ғибрат алмас үшін,
Жоялық жылдам көзін, етіп құрбан»,—
деп, өгізді алып ... ... ... ... ... деп отқа
салады. Автор «адамның шөбі түгіл, өзін жеген, тісті мен тырнақтылар аман
қалды», «Айтуға түсін ашып ... ... ... ме деп ... ... аяқтайды.
Тауыса алман дүние кебін айтып, санап,
Хәкім аз іс ететін ғаділ қарап.
Залымдар айран ішіп аман кетіп,
Момындар тұтылып жүр шелек жалап.
Мысал ... ... ... ... ... ... ... халық мақалын
еске салады. Ахмет мысалдарында ұлттық мақал-мәтелдер мазмұнына ... ... ... ... ... ... («Өгіз бен ба-
қа»), «Бастан құлақ садаға», («Қасқыр мен тырна»), «Халық ... ... ... мен ... ... басыңа қыл, басыңнан асса,
досыңа қыл» («Қара бұлт»), «Не ексең, соны ... ... мен ... ... ... қазақ халқын бірлікке, ынтымаққа уағыздайды. «Аққу, шортан
һәм шаян» мысалы арқылы алған ... үш ... ... ... ... мен ... ... шағайын деп келе жатқанда, шағып оятқан ма-саның
достығын түсінбеген малшыны кінәлайды. Ақын өзін ... ... ... ... ... ...... ұйықтап жатқан,
Жыланды пәле делік андып бакқан.
Пәленің түрін көрген мен — Сары маса
Халықты оянсын деп ... ... осы сөз де ... ... ... ... ... кетеді деп,
Ұйкысы ашылмаған жұрт өзімді,
Қорқамын сары масадай етеді деп.
Ақын осы ойын толықтырып жазған өз ... ... ... ... қойды.
А. Байтұрсынов 1910 жылы Орынборға жер ... ... ... ... ел ... ғылым-білім тарату жүмысына ден қоя шұғылданады.
Оның қазақ елінің жоғын жоқтап, санасына ... ... ... ... ... ... Ол ... шығару мәселесін қозғайды. Бұл іске оқыған
жастар белсене кірісіп, елден қаржы жиналады. Ол газет «Қазақ» деп ... ... ... А. Байтұрсыновқа тапсырылып, 1913 жылдың 2 ақпанынан
шыға бастайды. Ахмет елге жеткізсем, ұқтырсам деген ... ... енді ... ... ... ... мүмкіндік алады. «Газет —
халықтың көзі, құлағы Һәм тілі» дейтін мағыналы, мәнерлі анықтаманы ... А. ... ... ... ... ... жазыпты.
А. Байтұрсынов «Қазақ» газеті бетінде оқу-ағарту, оқулықтар жасау, әліппе,
емле, грамматика, жер игеру, кәсіп істеу, қоғамдық күрес, ... ... ... қозғап, кезіндегі қоғамдық-әлеуметтік ой-пікірге ұйтқы
болады. Сондай мақаланың бірі —1913 жылы Абай туралы жазылған «Қазақтың бас
ақыны» атты ... ... ... тарихи рөлі, рухани болмысымыздағы орны,
шығармаларының көркемдік-эстетикалық сипаттары терең талданып, ... ... ... ... Байтұрсынов өз мақалаларында халықты ағарту, білім тарату ісіне айрықша
көңіл бөледі. «Оқу жайы» (1913) ... ... ... ... ... ... ... әрбір жүз кісіден алты еркек қазақша,
әрбір мың кісіден алты еркек ... ал ... үш жүз ... бір ... ал төрт мың ... бір әйел орысша хат таниды деген маңызды дерек
келтіреді.
А. ...... ... ... орны бар дарынды ақын, өз бетін
танытқан мысалшы, қазақ тілінің әліппесі мен оқулықтарының авторы, жаңашыл
ағартушы. Араб ... ... ... ... ... ... ... XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиетінің даму
тарихындағы биік белес болып қала ... Ол шын ... ... ... ... ... қалап, азаттыққа ұмтылған азаматтық жыр
үлгісін жасады.
ӘДЕБИЕТТЕР.
1.Дулатов М. ... ... ... ... Р. ... Байтұрсынов.- Алматы, «Білім қоғамы» 1991.
3.Қирабаев С. Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері.-Алматы,19998.
4.Қазақ әдебиеттінің тарихы.-Алматы,2000.
5.Ахмет Байтұрсыновтың шығармасы.-Алматы,1994.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А. Байтұрсыновтың өмірі мен қызметі 6 бет
Ахмет Байтұрсыновтың өмірі7 бет
Тұтас буынның төлбасы - Ахмет Байтұрсыновтың өмірі мен шығармашылығы5 бет
Ахмет Байтұрсынов өмірі6 бет
Ахмет Байтұрсынов өмірі мен шығармашылығы34 бет
Ахмет Байтұрсынов: өмірі мен қоғамдық-саяси қызметі18 бет
Ахмет Байтұрсынұлы өмір белестері, тарихы17 бет
Ахмет Байтұрсынұлы өмірі және шығармашылығы14 бет
Ахмет Байтұрсынұлының өмірі12 бет
Ахмет Байтұрсынұлының өмірі мен шығармашылығы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь