Экономиканы талдаудың баланстық әдісі


1 ЭКОНОМИКАНЫ ТАЛДАУДЫҢ БАЛАНСТЫҚ ӘДІСІ
2 КҮНТІЗБЕЛІК ЖОСПАРЛАУДЫҢ ЖЕЛІЛІК ӘДІСІ
Салааралық баланстық модельдер макроэкономикалық талдаудың негізін құрайды. Бұл модельдер елдің экономикалық дамуының ең маңызды деген сапалық және құрылымдық сипаттарын болжамдау үшін қолданыла алады. Олардың негізінде салалардың арасындағы өзара байланыстарды жүйелі түрде талдау жүргізіледі, негізгі экономикалық пропорциялар анықталады. экономикадағы баға туындауының ерекшеліктері мен құрылымдық алға жылжулар қарастырылып, өндірістің экономикалық тиімділігі зерттеледі.
Өзара байланысты п саладан немесе өндірістен тұратын кейбір экономикалық жүйені қарастырайық. Әр сала өнімінің бір бөлігі жүйенің ішінде өндіріс құралдары, шикізат, жартылай фабрикаттар және т.б. ретінде қолданылады (өндірісішілік қолданыс), ал жекелей сыртқы қолданысқа жіберіледі (соңғы өнім). Осылайша, зерттеліп отырған экономикалық жүйенің әрбір саласы немесе өндірісі, бір жағынан, өнімді өндіруші ретінде, екінші жағынан, оны тұтынушы ретінде көрінеді.
Тапсырманың берілуінің екі нұсқасы болуы мүмкін.
1. Жүйенің барлық салалары өндірісінің валдық деңгейлері берілген, әр саланың соңғы өнімінің көлемін анықтау қажет;
2. Жүйенің барлық салаларының соңғы өнімінің жоспар бойынша белгіленген деңгейі берілген, валдық өнімйің соңғы өнім бойынша құрылған тапсырмаларға да, өндірістің технологиялық құрылымына да негізделген сәйкес шамаларын анықтау қажет.
xj арқылы - і-інші саланың валдық өндірісін, уі арқылы оның соңғы өнімін белгілейміз (7 = 1,п ).
Онда х, - у, і ~ інші саланың осы саланы коса алғанда жүйенің басқа салаларының тұтынуына, яғни өндірісішілік тұтынуға жіберілетін өнімнің бөлігін көрсетеді. хі арқылы і-інші саланың j -інші сала тұтынатын өнімінің көлемін көрсетеді Осы белгілеулерді ескере отырып, тапсырманың барлық берілгендерін кестеге орналастырамыз (36-кесте).

Пән: Экономика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 10 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






ЭКОНОМИКАНЫ ТАЛДАУДЫҢ БАЛАНСТЫҚ ӘДІСІ

Салааралық баланстық модельдер макроэкономикалық талдаудың негізін
құрайды. Бұл модельдер елдің экономикалық дамуының ең маңызды деген сапалық
және құрылымдық сипаттарын болжамдау үшін қолданыла алады. Олардың
негізінде салалардың арасындағы өзара байланыстарды жүйелі түрде талдау
жүргізіледі, негізгі экономикалық пропорциялар анықталады. экономикадағы
баға туындауының ерекшеліктері мен құрылымдық алға жылжулар қарастырылып,
өндірістің экономикалық тиімділігі зерттеледі.
Өзара байланысты п саладан немесе өндірістен тұратын кейбір экономикалық
жүйені қарастырайық. Әр сала өнімінің бір бөлігі жүйенің ішінде өндіріс
құралдары, шикізат, жартылай фабрикаттар және т.б. ретінде қолданылады
(өндірісішілік қолданыс), ал жекелей сыртқы қолданысқа жіберіледі (соңғы
өнім). Осылайша, зерттеліп отырған экономикалық жүйенің әрбір саласы немесе
өндірісі, бір жағынан, өнімді өндіруші ретінде, екінші жағынан, оны
тұтынушы ретінде көрінеді.
Тапсырманың берілуінің екі нұсқасы болуы мүмкін.
1. Жүйенің барлық салалары өндірісінің валдық деңгейлері берілген, әр
саланың соңғы өнімінің көлемін анықтау қажет;
2. Жүйенің барлық салаларының соңғы өнімінің жоспар бойынша белгіленген
деңгейі берілген, валдық өнімйің соңғы өнім бойынша құрылған тапсырмаларға
да, өндірістің технологиялық құрылымына да негізделген сәйкес шамаларын
анықтау қажет.
xj арқылы - і-інші саланың валдық өндірісін, уі арқылы оның соңғы өнімін
белгілейміз (7 = 1,п ).
Онда х, - у, і ~ інші саланың осы саланы коса алғанда жүйенің басқа
салаларының тұтынуына, яғни өндірісішілік тұтынуға жіберілетін өнімнің
бөлігін көрсетеді. хі арқылы і-інші саланың j -інші сала тұтынатын өнімінің
көлемін көрсетеді Осы белгілеулерді ескере отырып, тапсырманың барлық
берілгендерін кестеге орналастырамыз (36-кесте).
36-кесте

Көріп отырғанымыздай кестенің жолдарында орналасқан шамалар келесі
баланстық теңдіктермен байланысты:

Осы кестені, сонымен қатар баланстық катынастарды (1) өткен кезеңнің
экономикалық жүйесі үшін құруға болады. (Ары қарай жүйенің барлық өлшемдері
ақшалай көрініс табу арқылы қарастырылады деген болжам жасауға болады).
Баланстық әдістердің тапсырмасы болып болашақтағы (жоспарланған) кезеңге
арналған жүйенің негізгі өлшемдерін анықтау табылады. Алайда жүйе (I)
берілген мәндер бойынша, мысалы, соңғы өнімді уі(і—l,п), х, (i—l,n)
салаларының валдық өнімдерінің көлемін анықтауға мүмкіндік бермейді,
өйткені хі белгісіздерінен басқа жүйе п2 xij белгісіздерін қамтиды, бұлар
өз кезегінде хi мәніне тәуелді.
Сондықтан жүйені (1) келесі түрде құрамыз. аij шамаларын енгіземіз, олар
мына формула бойынша анықталады:
(2)
Бұл шамалар тікелей шығындардың коэффициенті деп аталады. Олар і-інші
сала өнімдерінің j-інші сала өнімдерінің бірліктерін өндіруге кеткен
шығындарды анықтайды және ең бастысы j-інші саланың өндіріс технологиясына
байланысты. Сондықтан бұл коэффициенттер технологиялық деп те аталады. Бұл
коэффициенттер өткен уақытты да, болашақты да қамтитын уақыт кезеңінің
ішінде еш өзгермейді деп санауға болады, яғни ол былайша көрініс табады:
(3)
Осыдан мынадай теңдік аламыз: хij = аij xj (4)
(4) негізінде жүйе (1) мынадай түрге ие болады:
(5)
Жүйені (5) жинакталіан матрица түрінде жазамыз:
(6)

А матрицасын тікелей шығындар матрицасы, құрылымдық немесе технологиялық
матрица деп атайды.
(6) жүйені шеше отырып, мына теңдікті аламыз:
(7)
деп белгілей отырып, (7) жүйені жазамыз:
X = By (8)
Осылайша, (6) және (8) желілік теңдіктер жүйесі зерттеліп отырған
экономикалық жүйенің баланстық модельдерін білдіреді. Олар болашақ
(жоспарланған) кезең үшін соңғы өнім векторын тудыра отырып, жүйе
салаларының валдық өнімдерінің қажетті көлемдерін анықтауға мүмкіндік
береді.
Сонымен қатар В матрицасының элементтері үлкен экономикалық мазмұнға ие.
Шындығында, осы экономикалық жүйеде 1-саланың соңғы өнімінің бір бірлігі
өндіріледі делік,
яғни: онда у мәнін (8) жүйесіне қоя отырып, жүйе салаларының валдық
өнімінің соңғы өнімнің осы бірліктерінің өндірілуін қамтамасыз ететін
шамаларын аламыз:

Осы жерден мынадай теңдіктер шығады: х1 =b11, х2 = b21 ,.,., хn = bn1 ,
яғни 1-саланың соңғы өнімінің бір бірлігін өндіру үшін 1-сала өнімінің b21
бірлігін, 2-сала өнімінің бірлігін және n саласы өнімінің bn1 бірлігін
шығындау қажет.
Осы берілген экономикалық жүйеде 2-саланың соңғы өнімінің бір бірлігі,
яғниөндіріледі делік. у-тің осы мәнін (8) жүйесіне қоя отырып, мына
теңдікті аламыз:

Бұдан шығатыны: x1 - b12, х2 = b22 ,..., xn = bп2, яғни 2-саланың соңғы
өнімінің бір бірлігін дайындау үшін 1-сала өнімінің bj2 бірлігін, 2-сала
өнімінің b 22 бірлігін және п-сала өнімінің bп2 бірлігін шығындаймыз, және
соңында осыған ұқсас жолмен қарастыра отырып, бұл экономикалық жүйеде n-
інші саланың соңғы өнімінің бір бірлігі өндіріледі деуімізге болады,
яғниу-тің осы мәнін (8) жүйесіне коя отырып, жүйеде п -інші саланың
соңғы өнімінің бір бірлігін өндіру үшін 1-саланың b1п бірлігін, 2-саланың
b2п бірлігін және п-інші саланың bпп бірлігін шығындау қажет екендігін
анықтаймыз,
Осылайша, В= (Е - А)-1 матрицасының элементтері қарастырылып отырған
экономикалык жүйе салаларының осы жүйенің соңғы өнім бірліктерін өндіруге
кеткен шығындарын көрсетеді және толық шығындар коэффициенті деп аталады.
Олар тікелей шығындарды да, жанама шығындарды да камтиды.
Егер арқылы жанама шығындар матрицасын белгілесек, онда пхп
екендігі анықталады.
Жоғарыда ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Экономиканы талдаудың әдістері мен тәсілдері
Экономикалық талдаудың негізгі принциптері, талдау функциялары
Салалық министрліктердегі қаржылық бақылау органдары
Заңды тұлғалардың салық есебі және жиынтық жылдық табысты талдау
Әлеуметтік-экономикалық жоспарлаудың жүйесі
Кәсіпорынның негізгі шаруашылық қызметі
Материалдық емес активтердің аудиті мен талдауы
Компанияның рыноктық құнын анықтау және қаржылық жағдайын талдау
Қаржылық жоспарлауды талдау
Қаржылық есеп беру және оның талдауы
Пәндер