Топырақтың қасиеттері жайында


І. Кіріспе
2.1. Топырақтың реакциясы.
2.2.Топырақтың қышқылды болуының себебі;
Топырақ дегеніміз – түрлі климат жағдайларының (жарық, ылғалдылық, ауа жылылық )жерінен, өсімдік пен жан-жануарлардың, ал мәдени түрлерге келтірілген жерлерде, адамдардың да қатысуымен өңделген және өзгерген, мәдени өсімдіктерді қоректі заттармен қамтамасыз ете алатын құндылығы бар жер бетінің ең жоғарғы қабаты болып табылады топырақтың өзіне тән даму тарихы, сипаты мен қасиеті бар.
Топырақ негізінен бір-бірімен өзара тығыз байланысты үш фазадан тұрады: оның қатты бөлігі минералдың (тау – тас минералдарының бөлшектері) және органикалық заттардан (жан-жануарлардың, өсімдіктердің қалдықтары), сұйық бөліктен құралады.
Топырақтың минералды қатты бөлігі тау жынысытарының үгілу және бұзылуы нәтижесінде пайда болған әр түрлі бөлшектерден тұрады. Оның ішінде аса үлкен бөлшектерден бастап, өте кішкене, тіпті көзге көрінбейтін ұсақ бөлшектер де кездеседі.
Топырақтың сұйық бөлігі – ылғалдан, еріген түрлі органикалық және минералды заттардан тұрады, ал газ бөлігі оның құрамына кіретін ауа мен судың буынан, оттегінен, көмір қышқыл газынан, амиак пен басқа түрлі газдардан құралады.
Топырақтың сүйық және газ бөліктері оның қатты бөліктерінінің арасындағы бос орындарды толтырады. Осы үш бөліктің өз ара тығыз байланысы – топырақтың химиялық және физикалық жағдайына (құрамы, сіңіру қабілеті, миханикалық құрамы, су, ауа және басқа қастиеттері айтарлықтай әрес ететіндігі соншалық тіпті олар оның құнарлығының да көрсеткіші болады.
Бір қалыпты дамыған топырақтың қатты фазасындағы органикалық заттар, негізінген алғанда, топырақта болатын қара шірік-гумус топырақтың әр түрлі генетикалық типтері мен шағын типтерідегі қара шіріктің мөлшері әжептеруір) процентік ондық үлестен он бес жирма процентке дейін өзгеріп отырады. Топырақта қара шірік болуының маңызы зор, өйткені топырақтың потенциалдық құнарлылық дәрежесі ондағы қара шірікке байланысты. Қара шірік өсімдік қорегі элементтерінің басты көзі, яғни органикалық зеттердың минералдануы нәтижесінде пайда болтын, өсімдік оңай сіңіретін аса маңызды менералдық заттардың, әсіресе азоттың қосындысы қара шіріктің маңызы бұл ғана емес, атап айтқанда ол тіршілік әрекеті. Аса маңызды био гендік процестерге жағдай жасайтын, әр топырақтың химизлйне елеулі ықпал ететін көптеген топырақ микроорганизмдері үшін энергетикалық негіз болып табылады. Сонымен бірге топырақтың физикалық, физика – химиялық және физика-механикалық қасиеттері де қара шіріктің құрамы мен сапасына байланысты.

Пән: Биология
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 10 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






І. Кіріспе
Топырақ дегеніміз – түрлі климат жағдайларының (жарық, ылғалдылық,
ауа жылылық )жерінен, өсімдік пен жан-жануарлардың, ал мәдени түрлерге
келтірілген жерлерде, адамдардың да қатысуымен өңделген және өзгерген,
мәдени өсімдіктерді қоректі заттармен қамтамасыз ете алатын құндылығы бар
жер бетінің ең жоғарғы қабаты болып табылады топырақтың өзіне тән даму
тарихы, сипаты мен қасиеті бар.
Топырақ негізінен бір-бірімен өзара тығыз байланысты үш фазадан
тұрады: оның қатты бөлігі минералдың (тау – тас минералдарының бөлшектері)
және органикалық заттардан (жан-жануарлардың, өсімдіктердің қалдықтары),
сұйық бөліктен құралады.
Топырақтың минералды қатты бөлігі тау жынысытарының үгілу және бұзылуы
нәтижесінде пайда болған әр түрлі бөлшектерден тұрады. Оның ішінде аса
үлкен бөлшектерден бастап, өте кішкене, тіпті көзге көрінбейтін ұсақ
бөлшектер де кездеседі.
Топырақтың сұйық бөлігі – ылғалдан, еріген түрлі органикалық және
минералды заттардан тұрады, ал газ бөлігі оның құрамына кіретін ауа мен
судың буынан, оттегінен, көмір қышқыл газынан, амиак пен басқа түрлі
газдардан құралады.
Топырақтың сүйық және газ бөліктері оның қатты бөліктерінінің
арасындағы бос орындарды толтырады. Осы үш бөліктің өз ара тығыз байланысы
– топырақтың химиялық және физикалық жағдайына (құрамы, сіңіру қабілеті,
миханикалық құрамы, су, ауа және басқа қастиеттері айтарлықтай әрес
ететіндігі соншалық тіпті олар оның құнарлығының да көрсеткіші болады.
Бір қалыпты дамыған топырақтың қатты фазасындағы органикалық заттар,
негізінген алғанда, топырақта болатын қара шірік-гумус топырақтың әр түрлі
генетикалық типтері мен шағын типтерідегі қара шіріктің мөлшері әжептеруір)
процентік ондық үлестен он бес жирма процентке дейін өзгеріп отырады.
Топырақта қара шірік болуының маңызы зор, өйткені топырақтың потенциалдық
құнарлылық дәрежесі ондағы қара шірікке байланысты. Қара шірік өсімдік
қорегі элементтерінің басты көзі, яғни органикалық зеттердың минералдануы
нәтижесінде пайда болтын, өсімдік оңай сіңіретін аса маңызды менералдық
заттардың, әсіресе азоттың қосындысы қара шіріктің маңызы бұл ғана емес,
атап айтқанда ол тіршілік әрекеті. Аса маңызды био гендік процестерге
жағдай жасайтын, әр топырақтың химизлйне елеулі ықпал ететін көптеген
топырақ микроорганизмдері үшін энергетикалық негіз болып табылады. Сонымен
бірге топырақтың физикалық, физика – химиялық және физика-механикалық
қасиеттері де қара шіріктің құрамы мен сапасына байланысты.
Топырақтың түзілу процестері жер бетінде тірі ағзалардың пайда
болуымен және тау жыныстарына қарапайым ағзалардың әсер етуімен пайда
болды. Топырақтың түзлу құрлымына алғашқы болып қатысқанда бактериялар мен
балдырлар. Осы ағзалардың тау жыныстарына әсер етуімен алғашқы топырақ
түзілу құбылыстары басталады. Алғашқы қарапайым микроорганизмдердің өлуі
нәтижесінде тау жыныстары органикалық заттар мен байытылып, басқа азалардың
өсіп-дамуына жағдай жзасалған. Бактерия мен балдырлардан кейін
саңырауқұлақтар, плауындар, папоротниктер, мүктер, соңында жабық тұқымды
өсімдіктер пайда болған.

2.1. Топырақтың реакциясы.
Топырақ реакциясы органикалық және минералдық қышқылдардың
ерітіндісінде кездесетін сутектің (Н+) бос иондар мен гидрокцид (ОН-)
иондарының бюолуына байланысты.
рН мына бойынша анықталады: рН =- rg [H+] егерде [ОН-] концентациясы
белгілі болса, онда rg [H+] [ОН-] формуласын пайдалана отырып, [H+]
сутектің көрсеткіш арқылы: рН = 7 болса қышқыл, рН 7 болса сілтілі
болады.
Топырақ ерітіндісінің қышқылдығына, яғни рН (рН =- rg [H+] )
жоғарлауына байланысты топырақ келесілерге ажыратылады.
рН рН
Күшті қышқыл 4,0 бейтарап 6,5 – 7,0
Қышқыл 4,0-5,5 сілтілі 7,0-8,0
Әлсіз қышқыл 5,5-6,5 күшті сілтілі 8
Күшті қышқыл және қышқыл реакциялары шымдық – күлді, торфы және қызыл
топырақтарда жүреді. Қоңыр, сұр және сор таң топырақтар сілтілі болса,
қара топырақ пен ормандық сұр топырақтар әлсіз қышқыл және бейтарап
болады, ал сортаң топырақтар әдетте күшіті сілтілі болады. Топырақ
қышқылының көзі- өсімдік қолдың – тарының аноэробты процестер арқылы
ыдырауы кезеңінде түзілетін, немесе атмосфералық қышқыл жауындар түзген
кезде жиналатын және де қышқыл тыңайтқыштар мен химикаттаррды себкенде
(түзілетін) жиналатын гуминді және басқа да органикалық және минералды
қышқылдар.
Топырақ қышқылдылығы мен сілтілігінің жоғарылауы көптеген
өсімдіктердің өсуіне кері әсерін тигізеді. Ол қоректік элементтер сіңірілуі
мен зат алмасу процесінің бұзылуына әкеліп соғатын, өсімдіктерджің тамыр
жүйесінің өсуінің баулауынан көрінеді. Топырақ қышқылдылығы жоғарылаған
кезде гумус заттарыныңжылдам жылжуына ауыр металдар мен басқа да
элементтердің (Al, Mn) түрінде топырақта еруіне байланысты топырақтың
құндылығы төмендейдіү
Өсімдіктер үшін әлсіз қышқыл және әлсіз сілтім топырақтар қолайлы.
Төмендегі кестеде ауыл шаруашылығы үшін өте қолайлы (оптимальді) рН
көрсеткіштері көрсетілген.
Қолайлы топырақ ертіндісінің рН көрсеткіштері И.С. Кауричев бойынша
1975 ж
Өсімдік рН Өсімдік рН өсімдік рН
картоп 5-6 Люпин 4-5 Зығыр 5-6
Сұлы 5-6 Шәй бұтасы 4,5-6,0 Мақта 6,5-7,3
Қара бидай 5-6 беде 6,0-6,5 Беде, жоңышқа7-8
Бұршақ 6-7 Бидай 6-7 Жүгері 6-7

Топырақ қышқылдылығы жоғарылаған сайын топырақ микроорганизмдерімен
топырақ фаунасының тіршілігін бәсеңдетіп, топырақтың биологиялық активтігі
төмендейді.
Қышқыл ортада саңырауқұлақ микрофпоросы, ал бейтарап және әлсіз
сілтілі ортада бактериалді микрофлора дамиды қышқылдылық жоғарылаған кезде
топырақтан кольций және магний иондары шығарылады (азаяды). Осы
өзгерістер топырақтың физикалық және физикалық-химиялық қасиеттерінің
бірден нашарлауынга әкеліп соғады.
Іс жүзінде топырақтың реакциясының мөлшері 1-ден 4-ке дейін құбылады,
ол 10 санының теріс көрсеткіші, яғни 1 литр ерітіндіджегі болатын сутегі
ионының 1 грамм мөлшері. Табиғи жағдайда топырақ реакциясы 3-тен 9-ға дейін
құбылады. Топырақтың құрамында түрлі қышқыл басым болуына байланысты,
топырақ реакциясы қышқылды немесе сілтілі болады. Айта кту керек, өте
қышқылды немесе сілтілі топырақтарда өсімдіктер өліп қалуы мүмкін.
өсімдіктер дұрыс өніп-өсіп отыру үшін топырақ реакциясы орташа болуы керек.
Топырақтың реакциясы қандай заттарды қорек сіңіргендігіне байланысты
Болады.
Әртүрлі өсімдіктер әрқила ортада өсе алады мысалы саңырауқұлақтар рН 4-
ке ортада өссе, керісінше көптеген, өсімдіктер мен бактериялардың өсуі үшін
бейтарап орта керек. Соңғы жылдары жүргізілген мәліметтер бойынша, өте
қышқылды ортада тек шай өсімдікьтері ғана жақсы өсетіндігі анықталып отыр.
реакциясы өте қышқылды немесе сілтілі болып келетін топырақтарда егілетін
дақылдардан мол өнім алу үшін түрлі өңдеулер мелиорациялау ең тиімді жолы-
топрақта әктеу болып табылаады.

2.2.Топырақтың қышқылды болуының себебі;
Топырақтың қышқылды болуының себебі тұз бен қышқыл су ертіндісінде
ыдырайды, оған әсер етеді, мұны катион деп атайды. Ал теріс электр
зараядынан болатын ионды анион деп аталады.
Мысалы, күкірт қышқылы су ертіндісінде, сутегі катионы [H+] мен
аноинға(SO4) ыдырайды. Сілті су ертіндісінде катон мен анионға, мысалы Nа
ОН- катионға және ОН- анионға ыдырайды.
Молекулада Элект куатының әсері арқылы сутегі катионына [H+] және
гидра қуаты әсеррімен анионға [ОН-] ыдырайды, тазартылған судағы H+ ион
саны ОН- санына тең, сондықтан ондай бейтарап ертінді жасайды. Егер осы
бейтарап ертіндіге қышқыл қоссақ, тепе-теңдік бұзылады. Ертіндіде
сутегіионы [H+] көбейеді, ертінді қышқылданады. Бейтарап ертіндіге сілті
(Nа ОН; КОН) қоссақ ертінді сілтіленіп өзереді. Ертіндіге қышқылды немесе
сілтіні неғұрлым көп қоссақ, ертіндінің қышқылдылығы, сілтілігі соғырлым
күшейеді.
Өте қышқыл топырақта рН= 3,0-3,5 мәдени өсімдіктердің бәрі де нашар
өседі. Қышқылдылығы тап осындай топрақ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Топырақ бонитетінің қысқаша тарихы
Топырақтың жұту қабілеті
Топырақ туралы түсінік, топырақтану ғылымы
Топырақтың сіңіру қасиеті
Топырақтың жылу-физикалық қасиеттері және оларды зерттеу әдістері
Топырақтың қазіргі экологиялық жағдайлары
Қазақстан топырақтарының экологиясы
Егіншілік
Топырақ бонитеті
Топырақ эрозиясы түрлері
Пәндер