Ұлттық дүниетанымды халық өнері арқылы қалыптастыру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

НЕГІЗГІ БӨЛІМ.
І. ХАЛЫҚ ӨНЕРІ АРҚЫЛЫ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ДҮНИЕТАНЫМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.1. Қазақ халық өнері дүниетаным қалыптастырудағы маңызды бастауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын халық өнер құралдары арқылы қалыптастырудағы педагогикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

ІІ. ХАЛЫҚ ӨНЕР ҚҰРАЛДАРЫ АРҚЫЛЫ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ДҮНИЕТАНЫМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ЖҮЙЕСІ МЕН МАЗМҰНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30

2.1.Бастауыш мектеп оқушыларының дүниетанымын халық өнер құралдары арқылы қалыптастырудағы сыныптан тыс жұмыстардың ерекшеліктері мен құрылымдық моделі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.2. Бастауыш мектепте оқушыларды сәндік.қолданбалы өнер құралдары арқылы сыныптан тыс жұмыстағы... мазмұны ... ... ... ... 38

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
КІРІСПЕ
Зерттеудің көкейкестілігі. Болашағынан зор үміт күтетін кез-келген тәуелсіз елдің, азат өмір сүру жолындағы кез-келген ұлттың ең қастерлі міндеті - өткен тарихымен үндес бола алатын, жас ұрпақтың санасын шыңдауға қызмет ететін білім жүйесін қалыптастыру. Ал мұндай білім жүйесі сол ұлттың төл болмысымен санасу арқылы жүзеге асады. Өйткені, өткен тарихтың сын көзінен өткен құнды ұлттық дүниетаным мұралары жас буынның рухына негіз болып қаланып, болашаққа бағыт жасап отырған жағдайда ғана ұрпақтар арасындағы сабақтастық үзілмейді. Жастарды халықтық тәрбиенің негізінде оқытуда ұлттық өнердің өркендеуіне жол ашу қажеттілігі туып отыр. Бұл мәселе Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің басты міндетінің бірі ретінде көрініс тапқан. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасының бұл заңында: «Ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау» керектігі белгіленген [1]. Қазақстанда мемлекет тәуелсіздігін нық ұстап тұру мақсатымен жүргізіліп жатқан шараларға қатысты ұлттық мәдениеттің қайта өркендеуіне кеңінен жол ашылды. Оған Ел басымыз президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның болашағы қоғамның идеялық бірлігінде» атты еңбегіндегі: «Мәдени дәстүрлер қашанда әлеуметтік қайта түлеудің қайнар көзі болып келді. Өзінің тарихи, мәдени тамырларына қайта оралу - бұл әрине, оң процесс... Қазақстанда ұлттық тілді, мәдениетті, экономиканы ... дамытуға барынша қолдау жасалып отыр»,- деген сөзі мұның айғағы.[2,10] Қазақстанның XXI ғасырда өркениетті әлемнен орын алып, дамыған елдер деңгейіне жетуіне ықпал етер бірден-бір құдірет-білімді ұрпақ болмақ. Қазіргі кезде Қазақстан сияқты көп үлтты мемлекет алдында, біріншіден, біртұтас білім кеңістігін қалыптастыру міндеті тұрса, екіншіден, ең негізгісі-ұлттың этнопедагогика мен этнопсихологияның озық дәстүрлеріне сүйене отырып, жеткіншектер санасына туған халқының дүниетанымына деген құрметпен мақтаныш сезімін ұялатып, ұлттық рухты сіңіру, сондай-ақ ұлттық салт-дәстүрін меңгеру, тілі мен әдебиетін, тарихы мен өнерін қастерлеу тарихи қажеттілік болып отыр.
Қазіргі кезде әрбір халық үшін өзінің тарихына тереңірек үңіліп, ата-бабалардың ғасырлар бойы ұрпағына қалдырған тәжірибесі мен білім жөніндегі өмір мектебін зерделеп, оның қажеттерін қоғам, орта талаптарына сай сұрыптап, мектептің оқу-тәрбие ісіне ендірудің қажеттілігі анықталды. Халқымыздың ұлттық дүниетанымының мол мұрасын толық зерттемей және оны күнделікті оқу-тәрбие процесіне пайдаланбай, жан-жақты жетілген ұлтжанды жастарды тәрбиелеу мүмкін емес. Жас ұрпаққа білім мен тәрбие беру барысында, біріншіден, бүгінгі өркениетті дүниеде болып жатқан өзгерістерді ескеріп отыруға, екіншіден, өз халқының ұлттық мәдени –тарихи, әлеуметтік –экономикалық ахуалын терең танытуға айрықша назар аудару қажет. Мұндай мұраттар басшылыққа алынған жерде, ұлттық мектептің өзекті мақсаты-адамзаттық және ұлттық құндылықтарды бойына дарытқан жоғары интеллектуалды, парасатты тұлғаны тәрбиелеу болып шығады.
Ұлттық мәдениет халықтың ежелден келе жатқан өзіне тән өнері, әдет-ғұрып, салт-дәстүрі есебінде жетілетіні белгілі. Оған қоса ғасырлар сынынан өткен, ұрпақтан ұрпаққа ұласып келе жатқан халық мұраларындағы озық үлгілер жеке тұлғаның жан-жақты дамуына септігін тигізеді. Сол себепті, бүгінгі таңда халықтың дәстүрлі өнер түрлерін жинақтап зерделеудің, оның айналасындағы тәлім-тәрбиесі мол тәжірибесі негізінде жас өспірімдерді тәрбиелеудің қажеттігі өсе түсуде. Сондай-ақ, еліміздің қоғамдық- экономикалық өміріне нарықтық қатыстардың енуіне байланысты өзгеріске түскен саяси экономикалық, әлеуметтік-мәдени, рухани жағдайлар жас ұрпақ тәрбиесінің проблемаларын жаңаша ойластыруды талап етуде. Демек, оқушыларға әлемдік деңгейде, өркениетті негізде білім-тәрбие беру ғаламдық мәні бар проблемаға айналып отыр. Сондықтан оқушылардың алатын білім мен тәрбиесінің сапалығын жетілдіруде олардың дүниетанымын қалыптастырудың ғылыми негіздері үлкен роль атқарады. Алайда бүгінгі күні ғылымның мәдени дүниетанымдық мүмкіндіктерін асыра бағалауға болмайтындығы байқалды. «Дүниетаным саласында тек ғылымға бағдарлау, ал дін, философия, өнер сияқты мәдениеттің басқа нысандарының дүниетанымдық маңыздылығын төмендетудің немесе мүлде жоққа шығарудың зияндылығы белгілі болды. Қазіргі дүниетанымды қалыптастыруда ғылымның басқа да мәдени нысандарымен бірге аса қажет екендігі анықталып отыр. Адамды әдеттегі үйреншікті сана-сезім шеңберінен алып шығып, мәдениеттің биік әлеміне көтеру, өз дүниетанымымызды қалыптастыруға мүмкіндік тудырып, адамзат табыстарына негізделген өзіндік сенім-көзқарастарын тудыру білім берудің маңызды мақсаты» деп негізгі білім бағытында жарық көрген құжаттарда белгілінген [3,4,5].
Осындай талаптың күшейген кезеңінде мектептерде оқу процесін диалектикалық тұрғыдан қайта қарастыру жергілікті халықтың ерекшеліктері мен дәстүрлерін тиімді қолдануды жетілдіру, оқушыларды ұлттық мәдениетке баулу маңыздылығы жөніндегі мәселелер оңды шешім тауып отыр. Ұрпақтарымызды парасатты да білікті, мәдениетті де білімді етіп тәрбиелеп олардың дүниетанымын адамзаттық деңгейде дамытамыз десек, бойында ұлттық және азаматтық намысы бар ұрпақ өсіргіміз келетін болса, онда бүгінгі қоғамның барлық күшін ұлттық мектептеріміздің жалпы оқу-тәрбие саласына жұмылдыруымыз қажет. Сондықтан білім берудің түрлері мен әдістерін жаңартудың негізгі мақсаты әрбір оқушының шығармашылық қабілетін барынша дамыту, ұлттық өнердің түрлі жанрларын, сайып келгенде, жалпы ұлттық мәдениетке баулу болып табылуы тиіс. Осы орайда айта кететін бір жайт, әр оқушының шығармашылық қабілеттері тек оның жеке басының туа біткен қабілеттеріне ғана емес, сондай-ақ оны тәрбиелеп отырған қоғамдық ортасының тарихи қалыптасқан дәстүрлі ұлтының дүниетанымына да байланысты. Ал қазақтың ұлттық дүниетанымы ежелден келе жатқан, дәстүрге айналған рухани қазынасы арқылы қалыптасатыны анық. Мұндай жағдайда жеткіншек ұрпақтың өз халқының ұлттық мәдениетімен, әдет-ғұрып дәстүрімен неғұрлым тереңірек танысу қажеттігі бірінші орынға қойылып отыр. Зерттеу проблемасы саласында жарық көрген еңбектерге жасаған талдау эстетикалық циклдағы пәндер, оның ішінде енбекке баулу пәнінің оқыту тәрбие процесі барысында бастауыш сынып оқушылары ерекше назар аударады. Халық өнер арқылы дүниетанымын қалыптастыру мәселесі ғылыми – теориялық тұрғыдан әлі де болса өз деңгейінде ашылмағандығын айқындайды. Сонымен бірге мазмұн, көлем, тұрақтылық жағынан бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымы, даму үрдісі ерекше назар аударады. Бұл салада көптеген зерттеулерде Абдуллаев А.К, Л.А. Гордан, А.Х. Аринова т.б. жұмыстарын атаған жөн. Бастауыш сынып оқушылары өзінің табиғатына қарай жаңаны тез қабылдап оны ерекше сезінеді. Қызығушылығы мол, интелектуалды белсенділігі арта түседі. Сондықтан да балалардың қабілетін тек оқу процесінен шектемей, біздің ойымыз ша, сыныптан тыс жұмыстарға көбірек көңіл бөлген дұрыс. Іс - әрекетінің мүмкіншілігі көп екендігін біршама зерттеулер дәлелдейді (Абибулаева А.Ж. Көшербаева Г.Н.).
Сонымен, еліміздің әлеуметтік – экономикалық дамуын жақсарту қоғамдық өмірдің барлық саласында түбегейлі терең өзгерістер жасауда, ең алдымен жас өспірімдердің санасын шыңдауды, жаңаша ойлар қалыптастыруды, қазақ халқының өткен тарихи – мәдени мұраларын игере отырып, шығармашылықпен еңбек етуді талап етеді. Өз ойымызды тұжырымдай келе, бастауыш мектеп алындағы басты міндет – оқушыларды халқымыздың ұлттық игіліктері мен адамзат мәдени мұралардың сабақтастығын сақтай отырып тәрбиелеу мен оқыту және оның дүниетанымының қалыптасуына жан – жақты мүмкіндік жасау. Халық өнер құралдары бастауыш сынып оқушылырының дүниетанымын қалыптастыру жұмыстары осы күнге дейін ғылыми практикалық деңгейде жан – жақты зерттелмеуі аталған мәселенің өзектілігін көрсетеді. Оқушының дүниетанымын қалыптастыруда халық өнердің тұтастай әсер етіп білім – тәрбие сапасын арттыруда мәні зор.
Педагогикалық процесте халық өнер арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру ғылыми – педагогикалық және ғылыми әдістемелік жолдарын қарастыру, біздің зерттеу проблемаларымызды айқындап береді және «Ұлттық дүниетанымды халық өнері арқылы қалыптастыру» атты тақырыпты таңдауымызға себепші болды.
Зерттеу мақсаты – сыныптан тыс жұмыстарда халық өнер құралдары арқылы бастауыш мектеп оқушыларының дүниетанымын қалыптастыруды ғылыми – теориялық, әдістемелік тұрғыдан зерттеу.
Зерттеудің нысаны - бастауыш мектептегі сыныптан тыс жұмыс.
Зерттеу пәні – сыныптан тыс жұмыстарда халық өнері арқылы бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын қалыптастыру үрдісі.
Зерттеу ғылыми болжамы – халық өнері арқылы сыныптан тыс жұмыстарда бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын қалыптастырудың ғылыми педагогикалық негіздері айқындалып, мазмұны мен әдістемесі жасалса, халық өнер туындылары оқушылардың сезімталдығын ояту және шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталса, онда тәрбие үрдісінде халық өнері арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Жетекші идея: бастауыш мектеп оқушыларының халық өнері арқылы сыныптан тыс жұмысты ұйымдастыру нәтижесінде қазіргі заман талабына сай дүниетанымы қалыптастырылады.
Зерттеу міндеттері:
- халық өнері арқылы бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын қалыптастырудың теориялық негіздерін ашу;
- бастауыш мектепте халық өнері арқылы оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудағы сыныптан тыс жұмыстың ерекшелігін анықтау;
- бастауыш мектепте оқушылар сыныптан тыс жұмыстарда халық өнері дүниетанымын қалыптастырудың жүйесі мен құрылымдық моделін жасау.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері: жеке тұлға теориясы, дүниетаным туралы философиялық, психологиялық, педагогикалық жалпы азаматтық және ұлттық құндылықтардың өзара сабақтастық теориясы, өнерді қабылдау теорияларымен қазіргі гуманистік тұжырымдар, білім туралы мемлекеттік саясат болып табылады.
Зерттеу көздері: философ, психолог, педагогтардың дүниетаным, қазақ қол өнері туралы зерттеу еңбектері; Қазақстан Республикасының Заңы, Конституциясы, «Білім туралы» Заңы, Үкіметтің қаулы – қарарлары, бағдарламалары; халық өнерін оқытудағы этнопедагогика материалдарын тиімді жүзеге асыру жөніндегі озық тәжірибелері.
Зерттеудің әдістері: зерттеу мәселесіне байланысты тақырып бойынша өнертану, психологиялық, педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерге, халық өнері мұраларына теориялық талдау жасау; бақылау, әңгімелесу, сауалнама жүргізу, озық тәжірибелерді зерделеу, жинақтау, қорыту.
Пайдалынған әдебиеттер тізімі
1.Қазақстан Республикасы гуманитарлық білім беру түжырымдамасы. -Алматы: Казахстан, 1994.- 40 б.
2. Әл-Фараби. Әлеуметтік-этикалық трактаттар. - Алматы: Ғылым, 1975.- 418 б.
3. Коменский Я.А. Великая дидактика. Избр. пед. соч. в 2-х т. - М.: Педагогика, 1982. - Т1 - 570 с.
4.Песталоцци И.Г. Избранные педагогические сочинения в 2-х т. - М.: Просвещение, 1981.-334 с.
5.Толстой Л.Н. Педагогические сочинения. - М.:Просвещение, 1989. - 149
6.Руссо Ж.Ж. Эмиль или о воспитании. — М., 1915.
7.Гербарт И.Ф. Общая педагогика, выведенная из целей воспитания. - М.: Просвещение, 1954. — 132 с.
8.Дистервег А. Избранные педагогические сочинения. М.:Уч. пед. изд., 1956. - 370 с.
9.Ушинский К.Д. Избранные педагогические сочинения.в 2-х т. М.: Гос. уч. пед. изд., 1954. - 480 с.
10. Алтынсарин Ы. Педагогикалық идеялары мен ағартушылық
қызметі. - Алматы: Мектеп, 1969. - 154 б.
11.Выготский Л.С. Собрание сочинений в 6 томах. - М.:Педагогика, Т.З. 1983. - 368 с.
12.Ананьев Б.Г. Избранные психологические труды. В 2-х томах. Т.2. - М.: Педагогика, 1980. - 288 с.
13.Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. - М.: Изд. Полит. литер., 1977. - 304 с.
14.Занков Л.В. Дидактика и жизнь. - М.: Просвещение, 1968.- 176 с.
15.Давыдов В.В. Проблемы развивающего обучения. — М.:Педагогика, 1986. - 240 с.
16.Гальперин П.Я. Психология мышления и учение о поэтапном формировании умственных действий. - М.: Просвещение, 1996. — 130 с.
17.Эльконин Д.Б. Детская психология. М.: Просвещение,
1960.- 175 с.
18.Талызина Н.Ф. Формирование познавательной деятельности
младших школьников. - М.: Просвещение, 1988.-174 с.
19.Брунер Дж. Психология познания. - М.: Прогресс, 1977. -396 с.
20.Жумабаев М. Педагогика. - Алматы: Рауан, 1993. - 180 б.
21.Аймауытов Ж. Психология. - Алматы: Рауан, 1995.- 312 б.
22.Мұқанов М. Жас және педагогикалық психология. - Алматы: Рауан, 1982. - 24 б.
23.Скаткин М.Н. Акгивизация познавательной деятельности учащихся в обучении. — М.: Просвещение, 1965.-149 с.
24. Есипов Б.П. Самостоятельные работы учащихся на уроке.- М.: Уч. пед. изд., 1961. - 239 с.
25.Данилов М.А. Процесс обучения в советской школе. -М.: Просвещение, 1960. - 223 с.
26.Пидкасистый П.И. Самостоятельная познавательная деятельность школьников в обучении. М.: Педагогика, 1980. - 240 с.
27.Щукина Г.И. Активизация познавательной деятельности
учащихся. — М.: Просвещение, 1979. - 186 с.
28.Шамова Т.И. Активизация учения школъников. — М.:
Педагогика, 1982. - 208 с.
29.Қараев Ж.А. Акшвизация познавательной деятельности учащихся в условиях применения компьютерной технологии обучения. Автореф. дисс. ...д.п.н. - Алматы: 1994.- 48 с.
30. Измайлов А.Э. Народная педагогика. Педагогические воззрения народов Средней Азии и Казахстана. - М.:Педагогика, 1991. - 256 с.
31.Қалиев С. Казақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы. - Алматы: Рауан, 1998. — 128 б.
32.Жарыкбаев К. Развитие психологической мысли в Казахстане. — Алма-Ата: Казахстан, 1968. 261 с.
33.Табылдиев Ә. Казақ педагогикасының тарихы. - Алматы: Рауан, 1999. - 294 б.
34.Ұзақбаева С.А. Балаларға эстетикалық төрбие берудегі халық дәстүрі. — Алматы: Білім, 1990. - 32 б.
35.Қожахметова Қ. Халықгық педагогиканы зертгеудің кейбір ғылыми жөне теориялық мәселелері. - Алматы: Рауан, 1993. - 300 б.
36.Әбілова 3. Этнопедагогика окулығы - Алматы: Абылайхан атындағы Казақ мемлекеттік халыкаралық қарым-қатынастар және әлем тілдері университеті КазХҚ және ӘТУ-ті, 1999. - 394 б.
37.Наурызбаев Ж.Ж. Научно-педагогаческие основы этнокультурного образования школьников. Автореф.дисс. ...док. п. н. - Алматы, 1998. - 30 с.
38.Балтабаев М., Өтемүратова Б. Елім-ай. Алматы: Рауан, 1993. - 86 б.
39.Ғаббасов С. Халық педагогикасьшың негіздері. - Алматы,Әл-Фараби, 1995. - 459.
40. Қоңыратбаева Т.Ә. Халық педагогикасы және оны оқыту
төрбиесіне еңціру жолдары. П.ғ.к. ...дисс. - Алматы,1994. - 132 б.
41.Төлеубекова Р. Бастауыш сынып окушыларын адамгершілікке төрбиелеуде халық педагогикасының озық
дәстүрлерін пайдалану. п.ғ.к. дисс. автореф. — Алматы, 1993- 26 б.
42.Албытова Н.Қазақ балалар фольклоры арқылы бастауыш мектеп окушыларының дүниетанымын қарастыру. п.ғ.к. ...дисс. автореф. - Алматы, 1999. - 21 б .
43.Әбдіғаппарова Ұ. Оқушыларды тәрбиелеуде қазақ ұлтгық ою-өрнек өнерін пайдалануға студенттерді даярлау. п.ғ.к. .дисс. автореф. - Алматы, 1998. - 23 б.
44.Әтемова Қ.Т. Оқушыларда гумандық қасиеттерді
қалыптастыруда мектеп пен отбасының бірлескен жұмысы. - Алматы, 1998. - 21 б.
45.Әбдікәрім Аша. Ұлттық педагогика негізінде оқу-тәрбие ісін ұйымдастыру. П.ғ.к. ...дисс. автореф. - Алматы, 1993. - 26 б.
46.Магауова А.С. Подготовка будущего учителя к использованию прогрессивных традиций народной педагогики в учебно-воспитательном процессе общеобразовательной школы. Автореф. дисс. ...к.п.н. - Алматы,
1995. -26 с.
47.Тұрғынбаева Б.А. Оқыту барысында бастауыш сынып
оқушыларының шығармашылық кабілеттерін дамыту. П.ғ.к. ...дисс. автореф. - Алматы, 1998. — 22 б.
48.Әбділдина С.Қ. Қазақ халқының ауызекі шығармашылығы арқылы бастауыш сынып окушыларын адамгершілік тәрбиеге болашақ мұғалімдердің даярлығын қалыптастыру. П.ғ.к. ...дисс. автореф. - Карағанды, 1999. - 26 б.
        
        Д И П Л О М Д Ы Қ   Ж Ұ М Ы С
Тақырыбы: ҰЛТТЫҚ ... ... ... ... ... ... ... ӨНЕРІ АРҚЫЛЫ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ДҮНИЕТАНЫМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ...................................................................
.................................11
1.1. Қазақ халық өнері ... ... ... ... ... ... дүниетанымын халық өнер құралдары ... ... ... ӨНЕР ҚҰРАЛДАРЫ АРҚЫЛЫ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ДҮНИЕТАНЫМЫН
ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ... ... ... ... ... ... өнер ... арқылы
қалыптастырудағы сыныптан тыс жұмыстардың ерекшеліктері мен құрылымдық
моделі.................................................30
2.2. Бастауыш мектепте ... ... өнер ... ... тыс ... ... ... ТІЗІМІ…………..48
КІРІСПЕ
Зерттеудің көкейкестілігі. Болашағынан зор үміт күтетін кез-келген
тәуелсіз елдің, азат өмір сүру ... ... ... ең ... - ... тарихымен үндес бола алатын, жас ұрпақтың ... ... ... ... ... қалыптастыру. Ал мұндай білім жүйесі сол ұлттың
төл болмысымен санасу арқылы жүзеге асады. Өйткені, өткен ... ... ... ... ... ... ... жас буынның рухына негіз
болып қаланып, болашаққа ... ... ... ... ғана ... сабақтастық үзілмейді. Жастарды халықтық тәрбиенің ... ... ... ... жол ашу ... туып отыр. Бұл
мәселе Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім ... ... ... бірі ... ... тапқан. Атап айтқанда,
Қазақстан Республикасының бұл ... ... және ... ... ... мен ... ... негізінде жеке адамды
қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу ... ... ... ... ... [1]. ... ... нық ұстап тұру мақсатымен жүргізіліп жатқан шараларға қатысты
ұлттық мәдениеттің ... ... ... жол ашылды. Оған Ел басымыз
президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның ... ... ... атты еңбегіндегі: «Мәдени дәстүрлер қашанда әлеуметтік ... ... көзі ... ... ... тарихи, мәдени тамырларына қайта
оралу - бұл ... оң ... ... ұлттық тілді, мәдениетті,
экономиканы ... дамытуға барынша қолдау ... ... ... сөзі мұның
айғағы.[2,10] Қазақстанның XXI ... ... ... орын ... ... деңгейіне жетуіне ықпал етер бірден-бір құдірет-білімді ұрпақ
болмақ. ... ... ... ... көп ... ... алдында,
біріншіден, біртұтас білім кеңістігін қалыптастыру ... ... ең ... ... мен ... ... ... отырып, жеткіншектер санасына туған ... ... ... ... ... ... ... рухты
сіңіру, сондай-ақ ұлттық салт-дәстүрін меңгеру, тілі мен әдебиетін, ... ... ... ... ... ... ... кезде әрбір халық үшін өзінің тарихына тереңірек үңіліп, ... ... бойы ... ... тәжірибесі мен білім жөніндегі
өмір мектебін зерделеп, оның ... ... орта ... ... ... ... ... ендірудің қажеттілігі анықталды.
Халқымыздың ұлттық дүниетанымының мол мұрасын ... ... және ... ... ... пайдаланбай, жан-жақты жетілген ұлтжанды
жастарды тәрбиелеу мүмкін емес. Жас ... ... мен ... беру
барысында, біріншіден, бүгінгі өркениетті дүниеде ... ... ... ... ... өз ... ... мәдени
–тарихи, әлеуметтік –экономикалық ахуалын терең танытуға айрықша назар
аудару қажет. Мұндай мұраттар басшылыққа ... ... ... ... ... және ұлттық құндылықтарды бойына дарытқан жоғары
интеллектуалды, парасатты тұлғаны тәрбиелеу болып шығады.
Ұлттық мәдениет халықтың ежелден келе жатқан ... тән ... ... ... ... ... белгілі. Оған қоса ғасырлар сынынан
өткен, ұрпақтан ұрпаққа ұласып келе жатқан халық мұраларындағы озық ... ... ... ... ... ... Сол себепті, бүгінгі
таңда ... ... өнер ... ... зерделеудің, оның
айналасындағы ... мол ... ... жас өспірімдерді
тәрбиелеудің қажеттігі өсе түсуде. ... ... ... ... ... ... ... байланысты өзгеріске
түскен саяси экономикалық, әлеуметтік-мәдени, рухани жағдайлар жас ұрпақ
тәрбиесінің проблемаларын ... ... ... ... ... ... деңгейде, өркениетті негізде білім-тәрбие беру ғаламдық
мәні бар проблемаға айналып отыр. Сондықтан оқушылардың алатын ... ... ... ... олардың дүниетанымын қалыптастырудың
ғылыми негіздері үлкен роль атқарады. Алайда бүгінгі күні ғылымның ... ... ... ... болмайтындығы байқалды.
«Дүниетаным саласында тек ғылымға бағдарлау, ал дін, философия, өнер сияқты
мәдениеттің басқа нысандарының ... ... ... ... ... ... зияндылығы белгілі болды. ... ... ... ... да ... нысандарымен бірге
аса қажет екендігі анықталып отыр. Адамды ... ... ... ... алып ... мәдениеттің биік әлеміне көтеру, өз
дүниетанымымызды қалыптастыруға мүмкіндік ... ... ... ... сенім-көзқарастарын тудыру білім ... ... деп ... білім бағытында жарық көрген құжаттарда белгілінген
[3,4,5].
Осындай ... ... ... ... оқу ... ... қайта қарастыру жергілікті халықтың ерекшеліктері
мен ... ... ... жетілдіру, оқушыларды ұлттық мәдениетке
баулу маңыздылығы жөніндегі мәселелер оңды шешім тауып отыр. ... да ... ... де ... етіп ... олардың
дүниетанымын адамзаттық деңгейде дамытамыз десек, бойында ұлттық ... ... бар ... ... келетін болса, онда бүгінгі қоғамның
барлық ... ... ... ... ... саласына
жұмылдыруымыз қажет. Сондықтан білім берудің ... мен ... ... ... ... ... шығармашылық қабілетін барынша
дамыту, ұлттық өнердің түрлі жанрларын, сайып келгенде, ... ... ... ... ... тиіс. Осы орайда айта кететін бір жайт,
әр оқушының шығармашылық қабілеттері тек оның жеке ... туа ... ғана ... ... оны тәрбиелеп отырған қоғамдық ортасының
тарихи қалыптасқан ... ... ... да ... ... ұлттық дүниетанымы ежелден келе жатқан, дәстүрге айналған рухани
қазынасы арқылы қалыптасатыны анық. ... ... ... ұрпақтың өз
халқының ұлттық мәдениетімен, ... ... ... ... ... бірінші орынға қойылып отыр. Зерттеу проблемасы саласында
жарық көрген еңбектерге жасаған талдау эстетикалық циклдағы ... ... ... баулу пәнінің оқыту тәрбие процесі барысында бастауыш сынып
оқушылары ерекше ... ... ... өнер ... ... мәселесі ғылыми – теориялық тұрғыдан әлі де болса ... ... ... ... ... мазмұн, көлем,
тұрақтылық жағынан бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымы, даму үрдісі
ерекше назар ... Бұл ... ... ... ... А.К, ... А.Х. Аринова т.б. жұмыстарын атаған жөн. Бастауыш сынып оқушылары
өзінің табиғатына қарай жаңаны тез ... оны ... ... мол, ... белсенділігі арта түседі. Сондықтан да
балалардың қабілетін тек оқу ... ... ... ... ... тыс ... көбірек көңіл бөлген дұрыс. Іс - әрекетінің
мүмкіншілігі көп екендігін біршама зерттеулер ... ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық дамуын жақсарту қоғамдық
өмірдің барлық саласында түбегейлі терең өзгерістер жасауда, ең алдымен жас
өспірімдердің ... ... ... ... ... қазақ халқының
өткен тарихи – мәдени мұраларын ... ... ... ... етуді
талап етеді. Өз ойымызды тұжырымдай келе, ... ... ... ...... ... ұлттық игіліктері мен адамзат ... ... ... ... ... мен ... және оның
дүниетанымының қалыптасуына жан – жақты мүмкіндік жасау. Халық ... ... ... ... ... ... жұмыстары
осы күнге дейін ғылыми практикалық деңгейде жан – жақты зерттелмеуі ... ... ... ... дүниетанымын қалыптастыруда халық
өнердің тұтастай әсер етіп білім – тәрбие сапасын арттыруда мәні зор.
Педагогикалық процесте ... өнер ... ... ... ғылыми – педагогикалық және ғылыми әдістемелік ... ... ... ... ... ... және ... халық өнері арқылы қалыптастыру» атты тақырыпты таңдауымызға
себепші болды.
Зерттеу мақсаты – сыныптан тыс ... ... өнер ... ... ... ... ... қалыптастыруды ғылыми –
теориялық, әдістемелік тұрғыдан зерттеу.
Зерттеудің нысаны - бастауыш мектептегі ... тыс ... пәні – ... тыс жұмыстарда халық өнері арқылы бастауыш
сынып оқушыларының дүниетанымын ... ... ... болжамы – халық өнері арқылы сыныптан тыс жұмыстарда
бастауыш ... ... ... қалыптастырудың ғылыми
педагогикалық негіздері айқындалып, мазмұны мен ... ... ... ... оқушылардың сезімталдығын ояту және ... ... ... онда ... үрдісінде халық өнері арқылы
оқушылардың дүниетанымын ... ... ... мүмкіндік
береді.
Жетекші идея: бастауыш мектеп оқушыларының халық өнері ... ... ... ... ... ... заман талабына сай дүниетанымы
қалыптастырылады.
Зерттеу міндеттері:
- халық өнері арқылы бастауыш ... ... ... ... ... ... бастауыш мектепте халық өнері арқылы ... ... ... тыс ... ... ... бастауыш мектепте оқушылар сыныптан тыс жұмыстарда халық ... ... ... мен құрылымдық моделін жасау.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері: жеке тұлға теориясы,
дүниетаным ... ... ... педагогикалық жалпы
азаматтық және ұлттық құндылықтардың өзара сабақтастық теориясы, өнерді
қабылдау ... ... ... ... білім туралы
мемлекеттік саясат болып табылады.
Зерттеу көздері: философ, ... ... ... ... ... ... ... еңбектері; Қазақстан Республикасының Заңы,
Конституциясы, «Білім туралы» ... ... ...... ... өнерін оқытудағы этнопедагогика материалдарын тиімді
жүзеге асыру жөніндегі озық ... ... ... мәселесіне байланысты тақырып бойынша
өнертану, психологиялық, педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерге, ... ... ... талдау жасау; бақылау, әңгімелесу, сауалнама
жүргізу, озық тәжірибелерді зерделеу, ... ... ... ӨНЕРІ АРҚЫЛЫ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ДҮНИЕТАНЫМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Қазақ халық өнері дүниетаным қалыптастырудағы маңызды бастауы
Дүниетанымның қалыптасуына жалпы адам, табиғат, ... ... ... ... ... ... ... Адам, табиғат, қоғам
арасындағы ... және ... ... ... ... ... ... дұрыс. Өйткені тәжірибеден байқағандай дүниетанымды өнер
арқылы білу барысында ... ... ... дамиды. Дүниені біртұтас
тірлікте сезініп қабылдау нәтижесінде оның санасында білім қоры жиналып, ой-
өрісі қеңейеді.
Дүниетанымның басты категориясы ... ... мен ... ... ... танушы адам. «Дүние» - араб сөзі. Ол ... ... ең ... - ... ... ... ретінде түсіндірілсе, енді
бірде дүние ұғымы-қоршаған орта, табиғат, әлем ретінде қарастыруға болады.
Философ-ғалымдар І.Ерғалиев пен Ғ.Телібаев өз ... ... ... «... ... ... ... оны ... белгілі
ұлттық жағдайда қалыптасқандықтан, дүниетанымның ұлттық ... ... дей ... ежелгі қазақ дүниетанымының түрлеріне: мақал-мәтелдер, жырлар,
дастандар, аңыздар, ертегілер, термелер, жоқтауларды жатқызды.
Жалпы, ... ... ... ... ой-пікірлеріне
сүйенсек, дүниетаным сыртқы дүниенің адам санасындағы жай ғана ... ... ... қарым-қатынасы деп қорытындылауға болады. Қарым-
қатынас тек білім түрінде емес, наным, идея, құндылық, адамның ынта-талабы,
іс-әрекеттің ... және ... ... ... да ... Бұл-адамның қоғамдық сана-сезімінің құрылымы. Дүниетаным адам сана-
сезімінің құбылысы ретінде, оның қызметі мен ... ... ... ... ... ... ... қоршаған
табиғи және қоғамдық болмыс, адам оның өмірде алатын орны туралы түсінік
жиынтығы»- деп жазады.
Сонымен, ... ... ... сүйене отырып, біз
Дүниетанымды ... жеке ... ... ... мен мұратынан
байқалып, ол адамның өзін қоршаған табиғат пен ... ... ... өмір ... мен ... ... ... бағыт-бағдары,
қоғамдық қарым-қатынастар жүйесінен тарихи орын алып, жеке ... ... өмір ... ... оның іс-әрекеті мен мінез-құлқында
байқалынады. Жеке тұлғаның дүниетаным көлемі, жеке басының ерекшелігі мен
өмір сүріп отырған қоғамдық жағдайының ... ... ... ... ... даму процесінде әлеуметтік орта мен тәрбиелік
тәжірибе ... ... оның ... ... ... дүниетаным көлемі де тереңдеп арта бермек. Сонымен бірге, жеке
тұлғаның ішкі жан дүниесінің қалыптасуына қоғамның рухани-мәдениетінің даму
деңгейі мен ... ... ... Адам ... ... ... ... сезіне білуі дүниетанымның шексіздігінде.
Дүниетаным - ... ... ... өмір туралы білімдерінің
жүйесі. Адамдардың ұжымшылдықты, ... ... ... құрметтей білу)
оптимизмді (жарқын болашаққа сену) дәріптеп қана қоймай, әр адамды ... құру ... жан ... күреске баулиды. Дүниетанымның негізі
бастауыш ... ... ... да бала кәмілетке келгенде ... ... ... ... ... ... ... айқын
болуы, дүниетанымның өмірмен байланыстылығы берік сенімнен туады. Сенім мен
дүниетаным қатарласып жүрсе ғана адам ... ... ... ... ... ... қос ... адамның ең асыл қасиеттері болып ... ... үшін ... ... ... білім негіздерін
меңгеру қажет. Өйткені білім дүниетанымды қалыптастыратын негізгі құрылыс
материалы.
Педагогикалық ғылыми еңбектерде дүниетанымның төрт ... ... жүр. ... ... ... жүйес,: дүниетаным, сенім, адам мұраты.
Білім обьективтік дүниені ... адам ... мол ... жеке ... ... және ... құбылыстарын түсіндіру
туралы пайымдауы, ой -тұжырымы. Дүниетаным адамның қоршаған табиғи және
әлеуметтік ортаға қарым-қатынасын ... ... ... ... ... ... ғылыми, саяси, құқықтық адамгершілік,
эстетикалық идеялары мен наным-сенімдерінің жиынтығы; Дүниетаным ... мен ... ... ... ... Дүниетаным-білімнің, іс-
тәжірибе мен идеялық-эмоциялық бағамдардың ең жоғарғы синтезі. Дүниетанымда
адамның қоғамдық болмысының ерекшеліктері, оның тарихы нақты ... ... ... орны жалпылама түрде көрсетіледі.
«Дүниетаным», «таным», «қазақ ... ... ... ... мен ... ... ғалымдардың
зерттеулерінде (С.Б.Крымский, Б.М.Кедров, Ә.Нысанбаев, ... ... ... т.б. ) жан-жақты мазмұндалып жүр. Яғни,
бастауыш сынып оқушыларының танымдық әрекетінің түрлері әр аспектілерден
бірқатар ... мен ... ... ... ... ... Р.И.Низамов, М.Н.Скаткин,
Л.В.Занков, Т.И.Шамова, М.И.Махмудов, ... ... ... ... ... т.б.) зерттеу міндеттеріне қарай
жүйелі талданған.
Дүниетанымның қалыптасуына үлкен ықпал жасайтын - халық өнері. Сонымен
бірге бұл өнер ... ... ... ... ... ... жатыр.
Ұлттық дүниетанымының арқауы болып табылатын халық тағылымының мән-
маңызы мен құндылығын кеңес өкіметі тұсында ... ... ... ... ... сана ... ... мәдени рухани
дәстүрлердің қайта өркендеуі ұлттық ... ... ... талдап жасауға қажеттілік қана өсіп қоймай, сонымен бірге
оларды іске асыру ... де ... ... ... ... ғылыми тұрғыда бұрынғы одақ
бойынша ең ... 50-ші ... ... ... ... түбегейлі
зерттеле бастады. Жарық көрген ғылыми зерттеулер (Г.Н.Волков, В.Н.Ханбиков,
А.Ф.Хинтибидзе, ... ... ... ... ... ... ... түрлі бағыттарын қарастырды. 80-жылдары орта
және жоғары мектепті қайта құруға байланысты оқушыларға үлттық ... және ... ... беру ісін ... едәуір көңіл
бөлінгенін айта кету керек. Оны нәтижелі шешуде ... ... ... ... салт ... ... ... қажет болды. Ал
мүның өзі халықтың педагогика саласында терең мазмұнды зерттеулер жүргізуді
талап етті Осы ... ... ... ... ... Қ,Қожахметова, М.Балтабаев, З.Әбілова, Б.Мұқанова, Ұ.Асанова,
Қ.Болатбаев, Е.Сағындықов т.б. еңбектері ... көре ... ... ... ... ... ой пікірлерге талдау берілді,
халықтық тәрбие саласында қалыптасқан дәстүрлері мазмұндары ондағы ... ... ... ... ... ... ... мен
амал-жолдары баяндалып, жеткіншектер дүниетанымын қалыптастырудың тәрбиелік
мәні ерекшеленіп көрсетілді.
Осы мәселені шешу–қазіргі ұрпақтың негізгі мақсаты. Өйткені қазақтың
рухани ... ... ... ... ... болуына дүниетанымдық
көзқарасының жоғарғы деңгейде дамуына әсері ерекше болып ... ... ... ... ... өнерінің әсері өзгеше, осыны ескере отырып,
біз ең алдымен “дүниетаным” ұғымына және адам ... ... ... ... ... жөн көрдік.
Дүниетаным адам ойы кеңістігіндегі негізгі және аса ... ... ... негізін салуда көне грек ... ... ... ... роль атқарды. Олар дүниетанымның негізі
ретінде “ақылды” пайдаланды. Өйткені адам баласы ... ... ... ... мәлім.
Италияның ұлы сүретшісі, ғалым, философ Леонардо да Винчи –“Дүниетаным-
ақиқатты рухани қажетті ... ... оның ... ... ... білімі
мен нанымы, ар-ождан мұраттары мен әлеуметтік қулықтың ... ... ... және ... ... ... дүниетанымды
қалыптастырып, оны жалпы адамзаттық мәдени құбылысқа айналдыруда қосқан
үлесі зор болды. Ол сурет ... ... ... ... ... пікір
айтып, эстетикалық талғамның қалыптасуына үлкен әсер етті ... ... ... Р.А. Арцышевский.
Дүниетаным құрылымы, ... ... ... мына
түсініктерден тұрады: көзқарастар, білімдер, пікірлер. Көзқарастар белгілі
бір ұстанымды бағытты білдірсе, білім жеке ... ... ... ... мен ... ... қатынасы, ал пікірлер тұлғаға
осы көзқарастардың тек дүниетаным мәселелерінде ғана емес, сондай-ақ жалпы
өзінің өмірлік ... қоюы мен ... ... да ... ... ... ... жайлы мәселені шешуге мүмкіндік береді.
Жеке тұлғаның дүниетанымында белгілі бір деңгейлер болады, олардың
ішіндегі негізгілері мыналар болып ... ... ... ол ... ... дүниені түсінуге
«дүниені сезіну» арқылы қол жеткізілетін «дұрыс мағынаға» теңейді.
Ғылыми – адамның дүниені және ондағы өзін ... ... ... ... көрініс табатын әлем заңдары мен заңдылықтарын
меңгеру ... ... ... – ол ... ... ерекше көзқарас. Сонымен
бірге, бүкіл әлем, тұтас дүние туралы, ондағы ... ... ... ... ... мен ... жүйеленген
жиынтығы» - деп айтуға болады. ... көзі – ... ... ... ... – дүние және тану деп аталатын екі
бөлімнен тұрады. ... ... даму ... ... ... ... мен оның мазмұны ұлғайып, тереңдей түседі. Қоршаған дүниені білу-
танымға байланысты. Таным-адам санасын дамытудың негізі және ол ... ... ... ... ... де ... ... түсініктерді қорыта отырып, біз Дүниетаным
ұғымын ... ... ... ... ... ... көзқарас –
адамдар, жеке адам іс-әрекетіне терең әсер ... әлем және оның ... ... ... және қоғам құбылыстары мен базистары жөнінде
біртұтас тиянақты көзқарастар жүйесі. Дүниеге көзқарастың көзі ... ... көп ... ... өмірі, қоғамдық болмыс болып
табылады. (Қоянбаев, С.17)
Дүниетанымның қалыптасуында үлкен роль атқаратын ұлттық ... ... жеке ... айналаны қабылдауы тарихи қалыптасқан дәстүрлі
ұлтының дүниетанымына да байланысты болып ... ... ... ежелден
келе жатқан тарихына сүйенсек, көптеген мағлұматтар алуға ...... бір ... ... руна ... Көк ... ... көк ауа ретінде бұрыннан танылған. Бұл ... ... ... ... ... ... бөлінуін білдіреді. Бұл тұрғыдан алғанда
әлем көлденең космологиялық дүниетанымда төртбұрышты жазық кеңістік ретінде
таныды. Кеңістікті ... ... «ата ... «ата ... ұғымдарында
Отанын сүю, қастерлеу,табиғатты қорғау,оған деген жауапкершілік ... ... ... ... ,шаңырақтың ,ошақтың қамқоршысы
Ұмай анаға да ... ... ... ... ... ... берген екен»деген ... ... ... ... ... ... ... ғ.белгілі ойшыл-ғұламасы Жүсіп Баласағұнның әлемнің төрт бұрышына
таралған «Құтты білік» дастанында ... ... ... оның бар ...... ... жерді, көкті жаратқандығы
айтылады. Сандық ... ... пен ... тыс ... ... бірақ көңілге жақындығын көреміз. ... бұл – ... ... ... ... ... безендірдің жұлдызбен,
Қара күнді жарық еттің ... ... ... ... інде ... жемі сенен болып күн ... үсті мен жер ... ... ... жоқ өзгеше шарасы...
Хақ қайда деп, қандай деп сұрама,
Барлық жерде ол, біл де бұны ... ... ... ... Күн, Ай, От пен судың жойқын күштерінің
сырын ... ... ... ... ... ... ... жасайтын құбылыстар деп түсінген. Мұндай наным түсініктер ... ... әлі ... ... ... ... Мысалы, Күн –
қазақта қасиетті зат. Бұлттың күркіреуі қазақ «күн ... - деп, ... ... ... ... «Күн ... ... ертегісіне қарағанда,
Күннің де бақылаудан босатпайтын қызы бар. «Ай ... ... да ... елдерде, оның ішінде араб пен түркілерді, ай қызының аты ЗуҺра. ... ... ... айға ... қыз. «Үркер» деп ататалатын шоғыр жұлдыздың
қызын «Жер қарақшы» аталатын жұлдыздар қоршай аңдып, ... ... ... бойында жылжып қашып жүреді-мыс. «Шолпан» да қыз. Ол да қашып жүріп,
жылына бір рет айдың бауырына ... Мұны ... ... ... дейді. Шолпанның сенімді сақ күзетшісі ... Ол ... ... ... ... ... ... көшкен қазақтар,
жүрер жолын, уақытын, Темірқазыққа қарап немесе Үркерге ... ... ... ... ақса кісі ... ... жұлдыздың аққанын
көрген адам, өзі өлмес үшін «жұлдызым ... ... Ай, Күн, ... ... ... ... де табуға болады.
Адамның дүниетанымы қалыптасуында ежелден келе жатқан салт-дәстүрлер,
әдет-ғұрыптар көп жағдайда әсер ... ... ... ұлы күнінде, яғни,
Наурызда кең киелі рәсім - көк жиектен шапақ ... ... ... ... ... ... алу дәстүрі. Мұндайда ақ жаулықты аналар ... ... алып ... күн көзіне қарата шашып, үш мәрте тізе бүгіп тағзым
ететін. «Атар таңға, шығар ... ... ... ... малымызға
береке дарыта көр» деп тілек тілейді. Қазақтың қариялары ай жаңа туғанда
оған қарап тағзым етеді. ... соң ... ... алақанын жайып: «Ай
көрдік, аман көрдік. Бақытты байлық заман ... ... ... жасқа
келдік. Ескі айда есіркедің! Жаңа айда – жарылқа!»-деп бетін сипап ... ... ... тәңір бар, жерде әулие бар»-балалардың аяғын аспанға
көтертпейді. Жазда алғаш жаңбыр жауса: ... ... ... ... ... ... ... Жазғытұрым найзағай алғаш
күркірегенде: «Алла, ырыздығымды молынан бер. Малымыздың желінін сау, сүтін
мол қыл» - деп ақ ... ... сүт алып ... оны ... төгіп және үйдің
жабығына жағады. Әйелдер қолдарына шөміш немесе сүзгі алып үйді ... «Сүт көп, ... аз» деп киіз ... үзігін төмпештейді. Бұл сүт көп,
ақ мол төл аман болсын жаратқанға жасалған ақ тілеу, мінажат. ... ... отқа ... отты ... От ... адамға жіберген сыйы деп
түсінген. Қазақта «Түтіні түзу», «Түтінің өшпесін» ... де осы ... ... ... ... сөз бір шаңырақтың тіршілігі аяқталғанын
білдіреді. Ал «түтіні түзу»- ... ... ... бағы ... кәсібі
өрледі дегені. Ал мына ... ... ... ... ... ... ... шығынының аз болуында. Бұл жерде мәселе көмірдің аз-көбінде
емес, сол ... тегі отқа ... ... ... аз болғанымен
жарылқайтыны мол дегені. Үйге кірген жыланды ақ құйып айдап шығу да киелі
ұғымнан ... Жаңа ... ... ... ... ... ... аттаған кезде
отқа май салады. Жаңа түскен ... ... ... ... алас, әр пәледен
қалас» деп бесікті отпен аластайды. Осындай тиымдардың астарында ... ... ... ... ... ... ... жатқан
қажеттіліклерді де аңғарамыз. Мәселен «Отты шашпа», «Оттыбаспа», «Отқа су
құйып өшірме» деген тиым ... отты ... өрт ... ... ... отты ... ... қиын болатынын нақтылы өмірлік тәжірибе арқылы
бақылауға болады. Қазақ ... үй ... ... ... ... Зеңгі баба (сиырдың), ... ата ... ... ... ... ата ... ... келуі, малға ауру-індет келгенде әр
түліктің иелеріне арнап мал сойып, тасаттық ... ... ... ... ... мал ... көп ... осы түлік аталарының мал
иелеріне деген көңіл күйіне байланысты деп білген. Сол себепті мал ... ... ... ... ... ... аса ... күнә: құт, байлық
қашыратын әрекет деп санаған. Мәселен, көшнелі қазақ «Малды ноқтамен ұрма»
дейді. ... ... іс ... ... ... «Жаман болады» деп
тыйым салып отырған. Осы бір қарапайым елеусіз тиымнан – оны орындау немесе
орындамауда ... сол тиым ... ... ... тірек болып
отырған төрт түлікке деген кісілікті қарым қатынастың ... ... Яғни ... ноқтамен ұрма» деп келетін тиымнан малды пір тұтуға
сол арқылы күнкөріс ... ... ... ... ... баласының дүниетанымының қалыптасуына ерекше әсер еткен − өнер.
Өнер дегеніміз – адам болмысының бағыттылығы және ... ... ... ... ... және ... саласы, сондытан оның мазмұндық-
мағыналық мәніне күмәндану - ... ... ... жоқ кеңістігінде
өтіп жатқан өз өміріңнің шындығына күмәндану деген сөз. ... ... ... – оның ... адам субъективтілігінің ішкі дүниесінің
терең онтологиясы, оның құндылық қатынастарына негізделген талпынысы, адам
болмысының әр түрлі ... ... ... ... арқасында
дүниеге қатынас рухани-өнегелік бағытқа ие болады.
Дүниетанымдық түсінікке негізгі ... ... ... өмір
тұрғысында суреттейтін адам өмірінің айнасы халық өнер. Халық өнер қоғамдық
формациядағы халықтың тұрмысын, ... ... ... ... ... ... ... білуге жол ашады. Міне, сондықтан халық өнер
адам баласын алуан түрлі біліммен қаруландырады, адам ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын халық өнер құралдары арқылы
қалыптастырудағы ... ... ... ... ... шығармашылық зиялы
қауымының танымал ... ... ... ж): ... ... дұрыс шешілуі үшін де ... ... ... ... ... Ал, ... ... өзіңді мойындатудың сенімді жолы-тағылымды тарихын, озық ғылымның,
мәдениетің»,- деп сөйлей ... ... өз ... ... ... де ... таныта алмай келе жатқан халықпыз...» Бұл- әрбір ... ... ... халқының тарихы ешкімнен де олқы еместігін ... сөз. Бұл ... ... ... ... ойша ... арқылы өзінің
ата-бабалары қалдырған осындай кең-байтақ өңірдің лайықты ... ... ... ... ... ... біз осыны мақсат етеміз,- деп зиялы
қауымның, әсіресе педагогтардың назарын аударды. Осыған орай ... ... ... ... ... ... ... жалпы айтқанда
қазіргі жарық көріп жатқан материалдардағы өткен ұрпақтардың бай тарихы мен
мәдениетіне тереңірек жан-жақты көз жіберсек, ... - ... ... ... ... мен ... барынша ықпал етіп, әлеуметтік өркениетке жету мен халықтың
материалдық және рухани құндылық қатынастарын ... ... ... Ең ... жаңа ... ... жаңа ... күрделі кезеңінде ұлттық дүниетанымдық көзқарасты ар-намыс
тұрғысында қайратты жігермен, ... ... іс ... ... ... ... ұлттық сана-сезім мен идеологияны ... ... ... ... өнерін, салт-дәстүрін, ана тілін дамытуға
және жастардың бойына отаншылдық сезіммен ұлттық ар-намысты қоюға ықпалы
айрықша. Солардың ... біз ... ... ... халық өнер
құралдары. Бұл салада жарық ... ... ... ең ... ... ... ... қалдырған мұрасы.
Педагог ағартушы қазақ халқының өнерін балалардың тәлім-тәрбиесімен
тікелей ұштастырып, тұңғыш рет өнер мектептерін ... ... ... ер ... үшін ағаш ... ... ... қыш құмыра жасау
өнерлері, ал қыздарға қарапайым халықтың тұрмысына керекті киім тігу, киім
пішу, шәлі тоқу, жіп шалу және ... ... көп ... жүн, ... ... ... тоқу, киіз басу, бау және тақыр кілемдер тоқу
сияқты әйелдер істейтін жұмыстар үйретілді. Сонымен бірге Ыбырай ... ... ... ... өзі ғана ... қызықтаумен
шектелмей, сол кездің өзінде-ақ өнерге балаларды да ... ... ... ... да ұмыт ... бара ... ... тезірек
меңгертіп, оның құнды, пайдалы деген жағын ... ... ... өмір ... ... білуге шақыруы заман талабымен
ұштастырды.
Балалардың дүниетанымын ... ... ... ... әсіресе ΧΧ ғасырдың басында белгілі ... ... ... ... ... ... Көпеев, Ғұмар Қарашев, Мұхаметсәлім
Кәшімов, Спандияр Көпеев тағы ... ... атап ... ... М. Ж. ... ... шығармалар» деп аталатын қолжазба жинағында
адамның дүниетануы үшін есту мен көру мүшесінің зор маңыз алатыны айтылады.
Көру ... ... ... ол заттарды бейнелеу арқылы мимен де
жалғасып жатады. Ол миға ... ... ... ... ... рөлін атқарады.
Машһүр Жүсіптің тәлім-тәрбиелік пікірлері, олардың пайдалы жақтары
осы кезеңде ғұмыр кешіп ұлттық ... ... ... ... Қарашевтің
еңбектерінде дамиды. Г.Карашев мұғалім негізгі тұлға екендігін әркез ... Ол ... ... талап-тілекке оқыту, үйрету, тәрбиелеу
ісіне жеңіл-желпі қарамай оған аса жауаптылық пен тиянақтылық керек екенін
ескертеді. Осы ... ... ... ... ... ... ... дін оқуының келесі бір білгірі – Мұхаметсәлім Кәшімов (1884-
1934ж) еді. Ол ... (1907), ... (1907), ... ... (1908),
«Ақыл кітабы» (1908) т.б. жарық көрген еңбектерінде қазақ балаларына оқу-
білім, тәлім-тәрбие тазалық, мәдениет, ... ... ... ... ақыл-кеңес, өнегелі тағлымдар ұсынады. Ағартушы ұлттық
салт-дәстүрге, соның ішінде қазақтың қолөнерге негіздеу қажеттігін, мұны
имандылық пен ... сан ... ... ұдайы ұштастырып
отыруға ерекше мән береді.
Қазақ халқының ағартушысы Спандияр Көбеев ... ... ... ... дәріс бере жүріп, ауыл мектептеріне арналған бірнеше оқу
құралдарын жазды. 1912 жылы жарық ... ... ... атты ... бай ауыз әдебиетінен сұрыпталып алынған материалдар ерекше назар
аудартады. Бұл жөнінде С.Көбеев ... деп ... ... ... ойлаған мақсат, көздеген нысан-жас ұрпақты ... ... ... ... еді. ... әрбір өлеңнің,
әңгіменің мазмұны оқушыларды ... ... ... ... ... ... аяу, ... балаларды әшкерелеу, сол
сияқты әлеуметтік теңдікті насихаттау ... С. ... ... ... ... айтпағанмен кітапта адам ... ... ... материалдар да баршылық. Солардың ішінде еңбек арқылы ... ... ... ... ... негізгі идея жақсы аңғарылады.
«Үлгілі балада» шәкірттердің асқан саналықпен оқып, білім алу ... ... ... пен ... ... роль ... өте шынайы
көрсетілген. С.Көбеевтің ... ... ... ... көп ... ... оқушыларының білімін дамытуға, сонымен бірге ұлттық
дүниетанымын қалыптастыруға ерекше көңіл бөлген Ахмет Байтұрсынов ... ... ... ... ... ... ... керек дегенге
арнайы тоқталып, ол пәндерді оқу, ... дін, ұлт ... ұлт ... ... қатарында қазақ қол өнері болуы керек екендігін
нақтылап көрсетті. ... өнер ... ... ... ... айналған қолданбалы өнерін әрі қарай дамытқан жөн.
Қазақтың салт-дәстүрін сақтау, «қайсыбір» ырымдарды бұлжытпай орындап
отыру ... ... ... шығармашылық еңбектерінде орын
тауып тұр. Халел ... ... ... педогогика институтында өзінің
лекцияларында халықтық педагогиканың кейбір мәселелерін сөз етіп, баланың
даму үрдісіндегі халықтың өнерінің аса ... ... ... ... психология саласында жазған ғылыми еңбектернінің де болуы
ықтимал. Өкінішке орай бұлар бізге әлі ... ... ... ... ... тәрбие мәселелеріне арнайы көңіл аударған ... ... ... ... ... көрінген кісінің бірі - Назипа
Құлжанова болды. Ғалым ... ... ... сынып және мектепке
дейінгі балалардың психологиялық ерекшеліктерінің байланысын ... ... ... Сол ... ... жас балалар
педогогикасының ірге тасы ... ... ... ... ... елінің өмірі, тұрмыста кеңінен қолданылатын қолөнерінің
заттары, олардың тәрбиелік мәні айқын байқалады.
Ж. ... ... ... ... тәрбиенің екі түрлі
болатындығын көрсетеді: дене ... және жан ... ... ... қазақ халқының өнер байлықтары әсер етеді,-деп ғалым
ойын түйіндейді.
Жастайынан қолданбалы заттарды ... тану ... ... ... ... ... Осындай құнды пікірлерді ғалымның көптеген
мақалаларынан байқауға ... осы ... ... мектептерінде де халық өнермен
таныстыру кезеңінде жаңа шешімдерін табуға тиіс. Аймауытов адам баласының
мәдениет ... ... ... орын алып келгенін өнерсіз қоғамның
дамуы, ... ... ... ... емес ... тоқталып, ұлт
мектептерінде әуелі кескін, қолөнері мен сурет салу, ән-күй өнерін ... салу ... ... ... ... ... ынтасын қозғап,
өнерпаздың қабілетін тәрбиелеуді баса айтады. Осы ... ... ... ... ... ... дүниетанымының тереңдеуде айқын
көрсетіліп тұр.
Мағжан Жұмабаев халық тәрбиесін қастерлей отырып, оның ... бірі деп ... ... ... өнерін де кіргізеді. Бұл
салаға ғалымның көңілі ... ... киіз үй ... ... болады. Мағжан үшін киіз үйдің пайдалы жағының деп сол үйдің
ішінде баланы ұстай білу. Шын таза ауа сол киіз үйде ... ... ... ... бауырласып құшақтасқан, алдындағы малымен
бірге ... ... ... қазақ баласын аса нәзік қылып, үлбіретіп ... ... ... ... ... ... тәрбиесі қазақ тұрмысына
қабысуы мақұл. Бұл жерде ғалымның ... ... ... ... ... оның дүниетанымын табиғаттан тыс қарастыра алмағаны анық.
Аталған ұлы ғалымдардың тәрбие, дүниетаным, өнер туралы пікірлері
әрмен ... ... ... ... орын ... ... ... (1901-1938), Әбдіхамит Сембаев (1905-1989); Төлеген Тәжібаев (1910-
1964), Сұлтанбек Қажахметов (1910-1945), ... ... ... ... ... ... оқушыларына эстетикалық тәрбие беруде ... ... ... ... алып ... ... және ... әсерімен балалардың шығармашылық қабілеттерін дамыту ... ... ... ... жан-жақты зерттеуде. Бұл салада
жарық көрген зерттеулер: Балкенов Ж., Әлмұханбетов Б., ... ... Е., ... А., ... ... Л.В., ... С.,
Ижанов Қ., Болатбаев Қ., Ералин Қ., Әбілова З., Жеделов Қ., Әбдіғаппарова
Ұ., ... С. т.б. ... ... (Балкенов Ж, Жолдасбекова С, Сатқанов
О, ... Қ) ... ... ... ... ... өнер
дәстүрлерін пайдалану негізінде еңбекке үйретуді жетілдірудің тиімді
жолдарын, ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесін жетілдірудің, эстетикалық қызығушылығы мен
бейнелеу іскерлігіндегі дағдыларын қалыптастырудың кезеңдерін қарастырған.
Соның ... ... ... дүниені қабылдау қабілеті дамып,
көзқарасы ... ... ... ... ... даму ... мен ... мазмұнды сипаттама беріп, ою-өрнек өнерін жас ұрпақты
тәрбиелеуді кешенді түрде қалай әсер ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылғанын, тәрбиелік мүмкіндіктерін педагогикалық
классификация негізінде жан-жақты ... ... ... ... ... сыныптан тыс жұмыстарда өнер арқылы
эстетикалық тәрбие беру» деп аталған жұмысында атынан ... ... ... ... ғана ... балаға жағымды әсер етуі сөз болады.
Ұзақбаева С.А. ... ... ... ... ... тәрбие берудегі мүмкіндіктері талданып, қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... Ғалымның
пікіріне қосыла отырып, біз бастауыш сынып оқушыларының ... ... ұл бала мен қыз ... ... ерекшеліктерін
ескергеніміз жөн. Халық өнері – бұл халықтық ... ... ... ... ... ер балалардың тәрбиесіне әкелері, қыздардың
тәрбиесіне аналары көбірек көңіл бөлгендігі мәлім.
Сонымен, бастауыш сынып оқушыларының психофизиологиялық өзгерістері
халық өнерін қабылдауының ... мәні бар. ... бұл ... ... ... үндерді тез қабылдап, меңгереді алады. Осы қабілеттерді ... ... ... ... ... қазақтың өнері туралы қаншалықты әдемі, әсем
сөздермен ... Бұл ... ... ... ... ... ... Васильцова өзінің еңбектерінде бейнелеу өнеріне көп ... ... бала ... да өнерге бейімделуді сурет салудан
бастайды. Мұның ... ролі де ... Осы ... ... ... жөн. Оның ... ... өнерінде өмір шындығы, айналаны
қоршаған дүние, оқиға ... ... ... ... ... ... кереметтігі өмірдегі бар бояу түрінің байлығын ашып, өзіне тән
ерекшелікті ... ... ... бейнелеу және оның
көркемдегі күшінің жоғары болуы көрушіге қатты ықпал етеді. ... ... ... ... ... мен ықпал ету мүмкіндігінің шексіз
екендігі мәлім. Олай болса баланы өмірдегі, қоғамдағы, айналасын ... ... ... ... пен ... ... сезе білуге
үйретуде, жалпы сезімталдыққа тәрбиелеуде бейнелеу өнерінің пәні ... ... ... ... ... іске ... үшін халықтық педагогикаға
негізделген дәстүрлі еңбек тәрбиесінің төмендегідей бағыттарын белгілеу
керек:
-ата-баба дәстүріне, ... ... өнер ... арналған
материалдар жинап, оны бала жасына лайықты етіп ... ... ... еңбек тәрбиесін кешенді жүргізу мақсатында тиімді әдіс-тәсілдерді
меңгеру;
-отбасы мен ... ... ... ... ... тәрибесін
отбасындағы дәстүрлі еңбек түрлерімен байланыстыра отырып жүргізу;
-тәрбиешінің баланың жеке басының даму ... ... ... ... жете білуі, осының негізінде еңбек тәрбиесін ұлттық еңбек
дәстүріне сәйкес жүргізуі;
- материалдық-техникалық ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-әдістемелік құралдармен, түрлі дидактикалық
көрнекіліктермен, т.б. қажетті жабдықтармен қамтамасыз ету.
Бала ... ... ... ... ... ең ... ... сезіну мен қиялдауға икем болатынын да және олардың бірден ... ... ... да ... ... Сол ... де ... өнеріне баулуының негізінде сабағы, сурет салғыштығын, суретке
ынтығуын ... ... ... ... оның жалпы искусства саласындағы
мүмкіндігін қоштау, оған жол ашу ... ... ... оның ... ... тәрбиелейді және балада жаңалық ашуға деген құлшыныс
нышандары пайда ... ... ... табылады. Сондықтан баланың
отбасында, үйде қолына қағаз қалам алып, ... ... ... ... ... ... немесе бір нәрсені қолдан құрастырып жасаса,
үлкендердің оны қоштап отыруы орынды.
Көптеген мамандар балалар екі жастан бастап қолына қағаз, ... ... ирек ... ... бастайтынын айтады. Баланың осы әрекеті көбіне
ата- аналары, үйдегі үлкендердің ... ...... байланысты
болып, бала үйде жазған-сызғанды көп көріп өссе ғана әуес болады ... Бұл ... ... ... ... ауылының баласында бұл сирек
кездесетіні тәжірибеден анық. Сондықтан мектепте сурет, еңбек сабақтарында
олқылықтар орын ... бұл да бір ... ... ... Бала ... әрекетті ерте бастаса, соғұрлым оның қиялы ұшталып, қолының қимыл-
қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... пайда бола бастайды. Баланың қол өнерімен ... ... оның ... әсер ... ... ... Бұл
ойымызды бір жағынан өз тәжірибемізге сүйеніп айтсақ, екіншіден, бұл
пікірді көптеген ... мен ... ... мен қол ... ... ... ... баланың алғашқы қолөнерге
ұмтылысында олар тек өзі айналасындағы көргеннен, ... ... ... ... ... деп ... Ол ... осы әрекеті үстінде өзі
бейнелемек болғанның бүтін болмысына тереңірек үңіледі. Сөйтіп ... ... ... ... ... Сол үшін ... ... бала өнеріне тіпті ешбір ... міні жоқ ... ... ... ... ... сөз айтудан сақ болуы
керек. Баланың қол жұмсауының онда бар ... ... шарт ... ... ... ... мақсаты-баланы көркемдікке, сұлулыққа,
сүйіспеншілікте ... ... ... ... ... ... ... ғалым-зерттеушілердің көзқарастарын екі
үлкен жүйелі бағытпен топтастыруға ... ... 1) ... дүниетаным; 2) әсемдікке, әдемілікке, жалпы айтқанда, эстетикаға
баулудағы ... ... ... ... қалыптастыру процесі өте
күрделі, жан-жақты. Дүниетаным ... екі ... ... ... ... де көп.
Мектеп оқушыларының дүниетанымын барынша дамытуға деген қоғам қажеттілігі
мен оқушылардың халық өнерге ... ... ... ... ... практикасы арасында оқушылардың дүниетанымын
анықтаудағы оның әлеуметтік тұрғыдан ... ... ... ... бір ... ... ... интелектуалдық (білім жүйесін меңгеру), жеке көзқарасы
(қарым – ... ...... ... - ... және тәжірибелік (білімді
жүзеге асыру) тәрізді тұлға құрылымының ... ... ... асыл ... ... ... оның қоғамды толыққанды белсенді
мүшесі етіп дайындау, білім мен ... ісі ... ... ғана ... ... ... Білім мен тәрбие мазмұны жеткіншек дүниетанымын
қалыптастыруға септігін ... ... ... ... қоғам туралы ой
жүйесін дамытуға негіз салуға тиіс.
ІІ. ХАЛЫҚ ӨНЕР ... ... ... ... ... ЖҮЙЕСІ МЕН МАЗМҰНЫ
2.1.Бастауыш мектеп оқушыларының дүниетанымын халық өнер құралдары
арқылы қалыптастырудағы ... тыс ... ... мен
құрылымдық моделі
Бүгінгі қоғамдағы құндылық бағыттардың және дүниеге деген көзқарастың
қалыптасуына халықтың өнер туындылары маңызды роль ... ... ... ... ... ... қалу және ... жаңғырту
үшін, өткен тарихи дәстүрлерін ысырып тастамайтын, ұлттық мәдениетті алып
жүретін ұрпақ ... ... ... күннің өзекті мәселесі.
Халқымыздың болашағын ойлайтын, туған елінің өркениетті мәдениетін ... ... ... ... тәрбиелеуде сан алуан өнер түрлерінің тәлім-
тәрбиелік ықпалы зор. Осы мұраны жас ... ... ... ... қатынасын қалыптастыру әрбір ұстаздың парызы. ... ... ... мақсаты- оқыту мен тәрбиелеу ғана емес, сонымен қатар
ұлттық ... ... ... алудың белгілі бір жүйесін қалыптастыру,
қабілетін дамыту, ... ... ... ... ... ... ... өнер құралдары арқылы дүниетанымын
қалыптастырудың ... оның ... ... ... және ... ... жергілікті аймақтық дәстүрдің құрамын анықтауға
көмектеседі. Халық өнерді ұлттық-аймақтық құрамының ... ... ... ... ол ... Отанына деген сүйіспеншілігін арттыру,
сұлулықты сезінуге ... ... және ... дамытудағы
тәрбиенің маңызды құрамы болып табылады. Оқушылардың ұлттық дүниетанымын
қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... баулу процесі негізгі үш бағытта өтеді.
Олар: отбасы тәрбиесі, оқу-тәрбие процесі және сыныптан тыс жұмыстар
Бастауыш мектеп ... ... ... ... ... жүйелі байланысқатн бағыттар арқылы қалыптасады.
Көрсетілген бағыт бір-бірімен тығыз байланыста, тек бір ... ... ... жоқ ... ... ... мүмкін емес. Дегенмен
әр бағыт өз ерекшеліктерімен, ... ... ... ... ... ... тыс ... Қазақстанда осы мәселенің төңірегінде
біршама күрделі ... ... ... Зерттеу барысында келесі
ғалымдардың еңбектеріне көңіл ... ... ... Қалыбекова А.А.,
Ұзақбаева С.А., Болдырев Н.И., ... М.И., ... А.А., ... ... Г.Н., Абибулаева А.Б., және т.б. аталған еңбектердің бәрі ... тыс ... ... айта ... оның ... ... ... ғалымдары, мұғалімдері жалпы білім беретін мектептердің
оқушыларын оқытуда және тәрбиелеуде дәстүрлі халықтық ... ... ... ... ... мектептерінің, оның ішінде Оңтүстік
Қазақстан облысының мектептеріндегі ерекшеліктер –түрлі ұлт ... ... ... алуы ... ... оқытудың әдістеріне біршама
қиындықтар туғызады. Қиындықтар әр түрлі ұлттың балалары оқитын сыныптарда
туындауы мүмкін. Бұл ... ... ... тәжірибенің әр түрлі
деңгейде болуына және әр түрлі тілде білім алуына да байланысты. Бұл ... ... ... ... жаңа ... ... мен
педагогикалық әдістері, теориялық және әдістемелік талдаулары, балалардың
мүмкіндіктерін байқауға ... ... ... дамыту,
халықтың өнерге баулуда білімдер мен ... ... алу ... ... және ... ... ... бүгінгі заманғы жалпы
мәдени және ... ... ... ... білім беретін мектептердегі
оқушылардың үйлесімді тәрбиесімен байланысты. ... ... ... әр ... ... өнер түрлеріне баулу тәжірибесі енгізілуде, ал
бұл Қазақстандағы барлық ұлттар арасында кең түрде таралған.
Соңғы жылдары ... ... өнер ... ... ... Онда ... ... көркемдік дәстүрлерді, ұлттық
мәдениетті бағалай білуге үйретіп, ... ... ... ... ... ... өңдеу тәсілдері арқылы білім беру
тәжірибесінің жолдарын көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... баулудағы оқу-тәрбие процесінің мүмкіндіктерін
айқындаудағы орны ерекше.
Бүгінгі күнгі мектеп – ұлттық ... ... ... ... ... ... орта. Өйткені балалар ... ... ... ... ... ... осы ... қабырғасынан үйренеді.
Сондықтан бүгінгі мектеп тәжірибесі өзекті, ол өзіне ұлттық ерекшеліктерді
жинақтайды. Халықтық ата-мұраның өнегелі ... ... ... ... ... ... зерттеген біршама
ғалымдардың еңбектері қазіргі мектептегі оқу-тәрбие процесінде ... ... ... ... ... ... ... кең
ауқымды дүниетанымын игеруіне, өндіріс пен ... ... ... ... өнер ... ... мүмкіндіктер береді. Қазіргі
заман талабына сай мектептердегі халық өнерді ... ... ... практикалық тұрғыдан қарастыратын біршама ғалымдардың
халық өнер пәнінің мұғалімдері мен ... оқу ... ... қол өнер ... ... ... ... шығарып
жатыр. Мәселен: «Қазақ халқының дәстүрлі өнері» (авторы М.Ш.Өмірбекова),
«Еңбек сабағында халық педагогикасын ... ... ... ... казахского орнамента» (авторы С.Төленбаев, М.Өмірбекова),
«Қолданбалы көркем өнер» (авторы Қ.Ж.Әмірғазин, М.С.Мирзаханов), ... ... ... ... ... т.б. ... таңда өсіп келе жатқан ұрпағымызға ... ... ...... өнерін үйрене отырып дүниетанымын қалыптастыруына ... ... ... ... білім беру институты әдіскерлерімен
бірлесе шығарған әдістемелік құралдар мен бағдарламаларды да атап ... ... ... ... ... ... и ... труд (авторы Л.В.Сиротина, С.Р.Матаева), Тоқыма
материалдары негіздері (авторлары А.Е.Байбатшаева, С.Л.Жолдасбекова).
Республикамыздың Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... Бәйдібек және т.б. қалалары мен аудандарында ұлттық өнер
шеберлерінің орталықтары жиі ... және ... ... ... беретін
мектептер үшін эстетикалық тәрбие және көркемдік білім беруді іске асыруда
маңызды роль атқарады. ... өнер пәні ... ... ... ... ары ... ... ауылдық және қалалық мектептерде көптеген
үйірмелер жұмыс жасайды. Мәселен №25 Тұрар ... ... ... ... ... ... орталығы, «Халық әндері», «Жас суретші»,
«Шебер қолдар», «Пиала», ... ... т.б. ... жұмыс істейді.
Сонымен бірге осы мектептегі этнографиялық мұражайлардың негізі «Атамекен»
бағдарламасы мектеп ... ... ... ... ... Роза ... 5 ... шағын ұлттық бөлмеден басталған. Мектеп басшыларының
қолдауымен 1991 жылдан Қобланова ... ... ... ... ... ... қорғау кезінде мұражай семинарға қатысушылардың
ерекше назарын аударып «Этнографиялық мұражай» деген атақ ... ... ... ... ... ұлттық тұрмыстық бұйымдармен облысқа
әйгілі. Мұражайда ... ... ... ... ... ... ыдыс-
аяқтар т.б. топталған. Мұражайдың ұлттық өнер түрлерін насихаттау ордасы
ретінде мектеп өміріндегі ... ... ... баулитын оқушылар мен жасөспірімдер сарайлары да
ерекше ... ... ... Сәндік қолданбалы өнер пәнін жүргізу үшін
мұғалімдерге, оқу орындарының ... әр ... ... ... ғылыми-әдістемелік оқулықтар көп көмектеседі.
Халық өнері пәндерін тереңдеп жүргізетін мектептер қатарына Шымкент
қаласындағы №65 Ы.Алтынсарин ... №20 ... ... №4 ... №44 ... ... және т.б. ... Бұл мектептерде
жергілікті аймақтық ... ... ... ... ... ... ... оқытуда ұстаздардың оқушыларға беретін білім мен
дағдысын тарихи тұрғыда ... ... ... ... ... ... мен табиғатын ішкі ... ... ... сәні мен ... жете ... қала ... мектеп
мұғалімдері ұлттық сананы насихаттаушы бірден-бір негізгі тұлға ролін
атқарып келеді. ... ... ... ... ... белгілі бір бағытта жүйелі түрде факультативті және ... ... ... оқу ... ... ... мен дәстүрі бойынша көптеген жұмыстар енгізіліп ... ... ... сыныптар ашылған. Мәселен №65 ... ... ... ... мектебінде «Көркемсурет ... ... ... ... ... Бұл ... ... «Сызу», «Зергерлік», «Мүсін», «Түс тану» сияқты таңдаулы, арнаулы
курстар ... ... өнер ... оқушыларға эстетикалық тәрбие
беру», «Зергерлік ... ... ... ... ... «Қазақстан
бейнелеу өнері шығармаларын оқу-тәрбие жұмысында қолдану», «Заттардың түсін
ажыратуға арналған ойын тапсырмалар» әдістемелік ... ... аға ... ... пен М.Есалиевтің «Сұңғат» атты әдістемелік
құралы мен Б.Шуланбековтің өнер гимназиясына арналған бағдарламалары мен
еңбектері жарық ... ... өнер ... мұғалімі, мектеп мұражайының
жетекшісі Саудагерова ... ... ... ... орын алуда. № 64 Ж. Аймауытов атындағы көп салалы мектеп-
гимназияда материалдық-техникалық ... ... ... ... ... пәннің бірі – еңбек пәні. Пәннің тереңдетілген
деңгейде өтілуі мен ... ... ... ... ... лайықты
деңгейде жұмыс істеуіне толық жағдай жасалынған.
Б. Момышұлы атындағы №44 орта мектеп–Шымкент қаласындағы іргелі білім
ұяларының бірі. ... ... ... әдістерді пайдалана ... ... ... ... ... тақырыпта облыстық семинар
болып өтті. Бұл мектепте еңбекке баулу пәнін қолөнер бағытына мамандар
даярлауда ... ... ... пәні ... ... ... ... Райхан көп жылдардан бері халық өнері бағытында сабақ жүргізіп
келеді. Өздерінің сабақтарында оқушыларға ... ... төл ... ... ... ... ... өзіндік өнеге үлгісін ... ... ... бұйымдарды көркем өңдеу тәсілдері арқылы орындау
мәселелерін қарастырады.
Бұл бағдарламалардың негізгі ... ... ... ... игеру негізінде еңбек сүйгіштікке, әсемдікке талпындыру, мәдени
мұраны қадірлеу дәстүрін жалғастыруды ... ... ... барысында
жүзеге асыру жақтарын қарастыру. Қазақ халқының ұлттық дәстүрін терең
зерттеуші мектеп ... ... және оқу ... ... ... халықаралық қазақ-түрік ... ... Бұл оқу ... орта білім беретін мектептеріндегі сәндік
қолданбалы өнер пәндерінің бүгінгі күн талабына сай ... ... ... ... лекциялар жүргізіліп отырады. Сонымен бірге
облыстық мұғалімдерге үздіксіз білім беру институтында ... ... ... оқулар, көрмелер өткізіледі. Сондай-ақ
шығармашылықпен ... ... ... өнерлі мұғалімдердің кәсіби
шеберлігін айқындау, халық өнер пәндерінің ... ... ... озық ... ... ұлттық қолөнерімізді насихаттау мақсатында «Халық
өнері – асыл қазына» тақырыбында мектеп ... ... ... 2003
жылғы тамыз айында өткізілген педагогикалық оқуда бейнелеу өнері пәні
бойынша Ордабасы ... ... ... ... сыр ... атты
тақырыпта баяндама жасап, І орынды иеленді. Арыс қаласынан «Ауылым - ... атты ... ... ... ІІ ... ... ... пәнінен
Сарыағаш ауданынан «Ұлттық бас киімді модельдеу» атты ... ... І ... ... ... қатар облыстық мұғалімдерге үздіксіз білім
беру институтында арнайы оқу-әдістемелік ... ... ... Ол тек қалалық мектептермен ғана ... ... ... ... ... ... ... және
инновациялық оқу орындарының мұғалімдерімен, түрлі үйірмелер жетекшілерімен
жақсы қарым-қатынас ... ... ... ... оқу орындарының күш-
жігерімен оқу-әдістемелік көрнекі оқу құралдары көптеп шығарылуда. Онда
түрлі-түсті ... ... мен ... ... пәні бойынша
Республикамыздың ерекшелгін ... ... ... ... ... ... ... бере отырып, ұлттық дәстүрлермен
сабақтастыра өтудің жолдарын ... ... ... дүниетанымын
қалыптастырудағы ұлттық тәлім-тәрбиелік ... ... да ... ... Бұл ... Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық
қазақ-түрік университеті Шымкент институтының ғылыми кеңесінде ... 1-11 ... ... ... дүниетаным» арнайы пәнінің
бағдарламасы, авторы А.Құралұлы жарыққа шықты..
2.2. Бастауыш мектепте оқушыларды сәндік-қолданбалы өнер құралдары ... тыс ... ... ... қоғамның ұлттық мәдени тұрғыдан кемелденуі, жас ұрпақты өз
халқының рухани қазынасымен, ұлттық тәрбиенің ... ... ... ... ... жеке ... ... оның
дүниетанымдық шығармашалық, рухани мүмкіндіктерін дамыту.
Осыған орай, оқытудың тәрбиенің жаңа әдістемелік жүйесі жолдарының бірі
... ... ... мен ... ... құштарлығын
арттыру. Оқушыларды қоршаған орта заттарымен, құбылыстарымен таныстырып,
олар жайында ғылыми ұғымдарын жүйелеп, көзқарастарын ... ... ... ... сыныптан тыс кезінде оқытудың мәні зор.
Оқушылардың халық өнері құралдары арқылы дүниетанымын қалыптастыру
кезінде олардың жас ... ... ... ... ... есепке алынды. Өйткені сонда ғана сыныптан тыс кезінде жұмыстар
өз нәтижесін береді. Бұл үшін тәрбие берудің жаңа ... ... ... ... ... алған білімін жүзеге асыру оқушылардың
халық өнер ... ... ... ... ... өнері
құралдарын тақырыпты-логикалық жүйеде беру нәтижесінде тәрбие ... ... ... ... тыс ... ... ... ісін тәрбиенің барлық басқа ... ... ... өзара байланыста және бірін-бірі ... ... ... ... ... –психологиялық және жас ерекшеліктерін ескере
отырып, мұғалім, ата-ана ... ... және ... тыс ... ... ... ... байланысы қамтамасыз негізгені
жөн. Сонымен, осы айтылғанның бәрібір-бірімен байланысты механизмі. Оның
көрінісі төмендегі ... ... өнер ... арқылы оқушының дүниетанымын қалыптастыратын
сыныптан тыс кезінде жұмыс істейтін «шығармашылық клуб» құрып, балаларды ... әрі ... әрі ... әрі ... болуға
үйреткенді жөн көрдік. Сыныптан тыс ... ... ... ... жоспарында балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, ұлттық
негізде ... ... ... ... пен ... және ... бағдарламаларын тиімді қолданып жүр. Ұлттық ... ... ... ... күн ... ... «шығармашылық
клубта» қыз баланың дүниетамынын еңбек тәрбиесіне сәйкес-«Ою-өрнек»,
«Тоқыма өнері», «Ақ ... т.б. ... ... ұйымдастырылған. Ер
балаларға арнап «Атбегі», «Құсбегі», «Ұста», «Батыр бабам» және ... ... ... ... ұсынылған.
Шығармашылық клубтың мақсаты - қазақтың өнер құралдарының негізінде
оқушыларды ою-өрнек түрлерімен, ... ... ... ... бастауыш сынып оқушыларының ұлттық мұраға деген
құрмет сезімін, дүниетанымын қалыптастыру. ... ... ... өнер құралдары туралы, олардың қолданылатын орындары
жайлы, шығу тарихы мен ерекшеліктері, ... өз ... ... ... ... және оны ... қиынға қарай үйрету принципіне
сәйкестендіріліп жасалғандығында.
Шығармашылық клубтың ... - ... ... өнер ... ... ... өз беттерінше жасай білуге үйрету; олардың
ұлттық мұраға деген сүйіспеншілігін, ... ... клуб ... ... ... ою-өрнек түрлерін ажырата білуге,
олардың ең бір кішкентай бөлшектерін жаса ... ... ... шығу тарихы жайлы естігендерін есте ... білу ... ... ... ... ... жасаған заттарын
дәріптей білу және соған қарап өздері жасайтын бұйымдарға пайдаланылатын ою-
өрнек түрлерін байыту, оқушыларды өздері ... ... сын ... ... болып табылады.
Шығармашылық клубтың бір жылға арналған бағдарламасы жасалынып, мектеп
әкімшілігінің бұйрығымен бекітілді. ... ... ... барысында
оқушылардың қызығушылықтарын арттыру үшін әр түрлі қызықты ұлттық ойын ... ... ... ... айқындау кестелері, ақыл-ойларын
кеңітетін психологиялық тестер қолданылады.
Ұлттық мектеп тек ұлттық ерекшелігіне, ... ... ... ... ... тіршілігіне сай құрылған болуы керек.
Халықтың ғұмыр бойы жалғастырып келе жатқан ... мен ... ... ... ... мен отбасы тәрбиесіне сай құрасытырлған
оқулық – ұлттық педагогиканыңықпалы мен әсерінен жасалатыны және ... ... ... клуб жұмысында халықтық педагогика мен ұлттық психология
тағылымдарын пайдаланған оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... сапалы өткізуге,
материалды толық меңгеруге көмектесті. Сонымен ... ... ... ... ... ... айтуға үйретеді. ... ... ... ... ... дербес ойлап әрекет етуге жетелейді.
Халық педагогикасының тағылымдарын қолдану – клубтың білімдік және
тәрбиелік ... ... ... ... ... салт-дәстүрін
қастерлеп, оқушыларды ұлттық мақтаныш рухында тәрбиелеуде зор мәні бар.
«Адам ұрпағымен мың жасайды», – дейді халқымыз. Ұрпақ ... ... мың емес ... ... жасап келеді. «Жалғыз сүйеніш,
жалғыз үміт – ... ... ... те, ... ... ... сыбағалы орнымызды алсақ та, бір оқудың арқасында ... ... ... ... – оқу, ... жұрттың күні – қараң,
келешегі тұмын», – деп М.Дулатов ... ... ... тірегі –
білімді ұрпақ.
Оқушыны логикалық ойлауға үйрететін халық өнер – ... ... зор, ... ... ... қандай оқу орнына
түспеңіз, қандай жұмыс істемеңіз, сіз қандай да із қалдырғыңыз ... ... ... де ... ... білу ... ... өнер негізін меңгертуде жетекші өз жұмысын терең білетін,
күнделікті клубтағы тақырыпты толық қамтитын, әртүрлі ... ... білу ... ... ... және ... жетілдірілген әдіс-
амалдарын, құралдарын еркін меңгеруі, пәндерді оқытудың педагогикалық-
психологиялық негіздерінен ... ... ... Жұмыс теориялық материалды
практикамен байланыстырып оқушыға түсінікті жете ... ... ... оқушылардың білім деңгейін анықтап, талдап, кемшіліктерін
толықтырып ... ... ... ... ... ... ... оқушының ойлау қабілетін дамыту, теориялық білімін ... ... ... ... пәнге қызығушылығын арттыру,
оларды бұл ғылымның сырын ... ... ... ... ... көптеген жұмыстар жүргізуге болады.
Сол себепті, ұлттық педагогика элементтерін халық өнерді қолданып
оқыту оқушылардың қабылетін ... қиын ... оңай ... ... ... сақтауға дағдыландырады. Қорыта ... ... ... ... ... ... қалыптастыра отырып оқыту
арқылы оқушыларға ғылыми ... ... ... ... тіл ... дамуын, ойлау қабілеттерінің, адамгершілік,
ұлтжандылық, ұлттық мәдениетті дәріптеу дағдыларының жетілуін ... ... ... ... болмасын дүниежүзілік өркениетке өзінің ұлттық психологиялық
қазанында қайнай отырып, өзіндік ... ... ... ... ... біртұтас тілімен, мызғымас қорғаныс қуатымен, дамыған ғылымымен,
айшықты мәдениетімен, сенімді экономикасымен келуі керек. Сонда ғана ... ... ... өз ... таба ... ... Республикасының парасатты азаматын қалыптастыру,
болашақ ұрпаққа әлемдік ғылым мен өркениет деңгейінде білім мен ... оның ... ... ... ойлау қабілетін шынайы
этнопедагогикалық және этнопсихологиялық ... ... ... ... ... ... ... сай жоғары деңгейге көтеру, әр ... ... ... ... ... бекіту, ұларалық шынайы достық
пиғылын қалыптастыру қазіргі республика ... ... ... мен
мақсаты екені даусыз. Сондықтан шәкірт санасына талғам парқын сіңіру – ... ... ... ... ... ... білуге тәрбиелейді.
Қай халықта және қашанда болса, мұқтаждықты жою, ... ... үй ... ... қолайлы, сәнді де ұнасымды етіп пайдалану
халықтардың бәріне ... ... ... ... ... ... бабаларымыз бен аналарымыз кейінгі ұрпақтар
үшін көптеген өнер мұраларын қалдырды. Олар ... ... ... үшін ... неше ... ... – от пен судың тар жол, ... ... ... ... ... азаптарын тартты. Сөйте
жүріп, өз ... ... ... өнер ... ... ... ... – халықтың тарихы мен мәдениетінен, ұлттық ... ... ... мол ... ... ... дүние. Олар – халықтың
өткен тарихының, мәдени, материалдық өмірінің айнасы.
Теориялық, тарихи ақпаратты жеткізгенде біз әже-апаларымыздың бұрынғы
заманда ұзатылған қызға, ... ... ... ... ... ... ... мен балаларына арналған бұйымда да құрақты ... ... ... айта ... жөн ... Құрақ бұйымдары
қолданылатын жеріне, әрі онда пайдаланылатын құрақ өрнектерінің атауларына
байланысты болатындығы итуралы айтып отырдық.
Халық ... әр ... ... ... ... құрақ құрау әдісін
қолдана отырып, алуан түрлі бұйымдарды дайындайды. Олардың құрамына ... ... ... түп, аяқ қап, түс ... ... ... ... Бүгінгі күнде осы құрақ түрлеріне жаңаша әр бере отырып, тұрмыста
тұтыну бұйымдарын ... ... ... ... ... ... ... жаңаша мазмұнға ие болуда. Халық «Өрнегі көптің-өрмегі көп» деп
айтпақшы құрақ ... ... ... ... ... қалыптастыруға және өмірдегі әсемдікті түсіне ... көп ... ... ... ... ... ... құраудың оқушылардың ой-өрісі,
білімдерін жан-жақты дамытуға тигізер пайдасы зор. Ежелден халық шеберлері
геометрияны оқымаса да, ... ... ... ... құрақты
сәндеп құрай білгендігін оқушыларға үлгі етіп, үнемді құрақ бұйымсыз бір де
бір қазақ үйі жоқ екендігін ... ... ... құрақ құрауды тек қана
қолөнер үйірмелерінде ғана үйретіп ... оны ... оқу ... ... ... ... дүниетанымы және жеке пәнге деген
қызығуы арта ... ... ... тыс ... ... түрі өте көп. ...... жан-жақты дамыту, ең басты ескерілетін талап – оқушылардың
белсенділігін арттыру. Ол үшін қызықты жұмыс түрлерін көбірек ... ... ... ... ... оқу-тәрбие процесіне енгізілуі қажет.
Бір жүйеге бағытталып, айқын мақсатпен, жүйелі жүргізілген ... ... ... ... өткізілген сабақтар бастауыш сынып
оқушыларына бүгінгі күн талабына сай ... ... ... ... ... ... ықпал жасайды.
Ұлттық мектеп тек ұлттық ерекшелігіне, ұлттық тарихына, мәдениетін,
өнеріне, салт-дәстүріне, ... ... сай ... ... ... ... бойы ... келе жатқан ғылымы мен біліміне, дәстүріне,
әдет-ғұрпына, ұлттық ойындары мен отбасы тәрбиесіне сай ...... ... мен ... ... және ... ... белгілі.
Бүгінгі күнгі мектеп – ... ... ... түрде оқыту қызметін
атқаратын маңызды орта. Өйткені ... ... ... ... әдет-ғұрпын, өнерін, дәстүрін осы мектеп қабырғасынан үйренеді.
Сондықтан бүгінгі ... ... ... ол ... ... ... ... ата-мұраның өнегелі дәстүрлерін, идеяларын, тәрбие
саласындағы әдіс-тәсілдерін, амал-жолдарын жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды
ұлттық өнерге оқыту өндірістік, ғылыми-техникалық үрдіс негізінде кең
ауқымды дүниетанымын игеруіне, өндіріс пен ... ... ... ... өнер ... ... мүмкіндіктер береді. Қазіргі
заман талабына сай ... ... ... ... әдістемелік
негіздерін теориялық, практикалық тұрғыдан қарастыратын біршама ғалымдардың
халық өнер пәнінің мұғалімдері мен ... оқу ... ... қол өнер үйірмелеріне арналған ғылыми-әдістемелік құралдар шығару
керек.
Пайдалынған әдебиеттер тізімі
1.Қазақстан ... ... ... беру ... ... 1994.- 40 ... Әл-Фараби. Әлеуметтік-этикалық трактаттар. - Алматы: Ғылым, 1975.- 418
б.
3. Коменский Я.А. ... ... ... пед. соч. в 2-х т. -
М.: Педагогика, 1982. - Т1 - 570 ... И.Г. ... ... ... в 2-х т. - ... ... ... Л.Н. Педагогические сочинения. - М.:Просвещение, 1989. - 149
6.Руссо Ж.Ж. ... или о ... — М., ... И.Ф. ... ... ... из целей воспитания. -
М.: Просвещение, 1954. — 132 ... А. ... ... сочинения. М.:Уч. пед. изд.,
1956. - 370 с.
9.Ушинский К.Д. Избранные педагогические ... 2-х т. М.: ... пед. изд., 1954. - 480 ... ... Ы. ... ... мен ағартушылық
қызметі. - Алматы: Мектеп, 1969. - 154 б.
11.Выготский Л.С. Собрание сочинений в 6 ... - ... ... - 368 ... Б.Г. ... ... труды. В 2-х томах. Т.2. ... ... 1980. - 288 ... А.Н. ... Сознание. Личность. - М.: Изд. Полит.
литер., 1977. - 304 ... Л.В. ... и ... - М.: ... 1968.- 176 ... В.В. ... ... обучения. — М.:Педагогика, 1986.
- 240 ... П.Я. ... ... и учение о поэтапном
формировании ... ... - М.: ... 1996. — 130 с.
17.Эльконин Д.Б. Детская ... М.: ... 175 ... Н.Ф. ... познавательной деятельности
младших школьников. - М.: Просвещение, 1988.-174 с.
19.Брунер Дж. Психология познания. - М.: Прогресс, 1977. -396 с.
20.Жумабаев М. ... - ... ... 1993. - 180 ... Ж. ... - ... ... 1995.- 312 б.
22.Мұқанов М. Жас және ... ... - ... 1982. - 24 ... М.Н. ... ... ... учащихся в
обучении. — М.: Просвещение, 1965.-149 с.
24. Есипов Б.П. Самостоятельные работы ... на ... М.: Уч. ... 1961. - 239 ... М.А. ... ... в советской школе. -М.: Просвещение,
1960. - 223 с.
26.Пидкасистый П.И. ... ... ... в ... М.: ... 1980. - 240 с.
27.Щукина Г.И. Активизация познавательной деятельности
учащихся. — М.: Просвещение, 1979. - 186 ... Т.И. ... ... ... — М.:
Педагогика, 1982. - 208 с.
29.Қараев Ж.А. ... ... ... ... ... ... компьютерной технологии обучения. Автореф.
дисс. ...д.п.н. - Алматы: 1994.- 48 ... ... А.Э. ... педагогика. Педагогические воззрения
народов Средней Азии и ... - ... 1991. - 256 ... С. ... ... ... ... тарихы. - Алматы: Рауан, 1998. — 128 б.
32.Жарыкбаев К. Развитие психологической ... в ... ... ... 1968. 261 ... Ә. Казақ педагогикасының тарихы. - ... ... 1999. ... ... С.А. Балаларға эстетикалық төрбие берудегі халық дәстүрі.
— Алматы: Білім, 1990. - 32 ... Қ. ... ... ... ... жөне ... ... - Алматы: Рауан, 1993. - 300 б.
36.Әбілова 3. Этнопедагогика ... - ... ... ... ... ... қарым-қатынастар және әлем ... ... және ... 1999. - 394 ... Ж.Ж. ... ... ... школьников. Автореф.дисс. ...док. п. н. - Алматы, 1998. -
30 с.
38.Балтабаев М., ... Б. ... ... ... 1993. - 86 ... С. ... педагогикасьшың негіздері. - Алматы,Әл-Фараби, 1995. -
459.
40. Қоңыратбаева Т.Ә. Халық педагогикасы және оны ... ... ... ... ...дисс. - Алматы,1994. -
132 б.
41.Төлеубекова Р. ... ... ... ... ... педагогикасының озық
дәстүрлерін пайдалану. ... ... ...... 1993- 26 б.
42.Албытова Н.Қазақ балалар ... ... ... ... ... қарастыру. п.ғ.к. ...дисс.
автореф. - Алматы, 1999. - 21 б .
43.Әбдіғаппарова Ұ. Оқушыларды тәрбиелеуде қазақ ... ... ... ... ... п.ғ.к. .дисс. автореф. - Алматы, 1998. -
23 б.
44.Әтемова Қ.Т. ... ... ... ... пен отбасының бірлескен жұмысы. ... 1998. - 21 ... Аша. ... педагогика негізінде оқу-тәрбие ... ... ... автореф. - Алматы, 1993. - 26 б.
46.Магауова А.С. ... ... ... ... ... традиций ... ... ... ... общеобразовательной школы. ... ... - ... -26 ... Б.А. ... ... бастауыш сынып
оқушыларының ... ... ... П.ғ.к. ...дисс.
автореф. - Алматы, 1998. — 22 б.
48.Әбділдина С.Қ. ... ... ... ... арқылы бастауыш
сынып окушыларын ... ... ... ... ... ... ... автореф. - Карағанды, 1999. - 26 б.
-----------------------
Сәндік қолданбалы өнер арқылы
Ұзақбаева С.А.
Қалыбекова А.А.
Эстетикаға баулудағы ... ... ... М.Х. ... ... ... ... Т.А.
Жолдасбекова С.А.
Әбдіғаппарова У.М.
Асанова Ұ.
Дайрабаева А.Е.
Әмірова Ә.С.
Сүлейменова Б.
Толеубекова Р.
Ұлттық өнер ... ... ... ... ... ... өнерi арқылы
Қыздар дүниетанымы
Ауыз әдебиет арқылы
Қазақ дәстүрлері арқылы
Қышқанбаев Т.Ә
Қозыбаев Е.Ш.
Ата-ана мектебі (отбасы тәрбиесі)
Жалпы білім беретін мектеп (отбасы ... тыс ... ... ... ... ... ... өнерімен таныстыру
-бесік жыры
-ертегілер
-аңыздар
-мақал-мәтелдер
-жұмбақтар
Халық өнер негіздерін теориялық практикалық түрде меңгерту
-ағашты көркем өңдеу
-металкөркем өңдеу
-матаны ... ... ... ... ... ... ... дүниетанымын қалыптастыру үйірме, саяхат
(көрме, мұражай, шеберхана)
-білім, білік дағдысын қалыптастыру
-дүниетанымын қалыптастыру (салт-дәстүр негізінде)
-ата-аналармен ... ... ... ... ... оқушы
Ата-ана мектебі (отбасы тәрбиесі)
Салт-дәстүр негізінде халық өнерімен таныстыру
Жалпы білім беретін мектеп
Халық өнерінің ... ... ... ... тыс ... өнері арқылы оқушының дүниетанымын қалыптастыру
Сәндік-қолданбалы
өнер
Дүниетанымды қалыптастыру мүмкіндіктері
Зергерлік өнер
Ұлттық киім
Киіз үй
Ағашты көркем өңдеу
Жүнді көркем ... ... ... өнер ... ... қалыптастырудың формалары мен
әдістері
Ашық сабақ
Саяхат
Өнер байқауы
Үйірме
Әңгіме
Сарамандық жұмыс
СӘНДІК ҚОЛДАНБАЛЫ ӨНЕР АРҚЫЛЫ ДҮНИЕТАНЫМЫ ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық құндылық -тәрбие негізі4 бет
Қазақ халық мұрасындағы ұлттық өрнекпен реңдердің танымдық-эстетикалық, тәрбиелік концепциялары4 бет
Адамның дүниетанымдық өзін-өзі анықтауы және философияның ондағы ролі3 бет
Балалар дүние танымын қалыптастырудағы өлкетану жұмыстары8 бет
Дүниетану сабағында жаңа технологиялар28 бет
Дүниетаным8 бет
Дәстүрлі түркілік дүниетаным және оның мәні42 бет
Жеке тұлғаның ғылыми дүниетанымын қалыптастыру жолдары10 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға айналамен таныстыру арқылы қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру4 бет
Орта білім беретін мектептің оқыту процесінде оқушылардың дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыруға байланысты жүргізілетін педагогикалық тәжірибе жұмыстары35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь